와하라까 코리아
CD002-02

CD002 · 2번째 · 2시간 17분 · 원문 녹음

미혹으로 생기는 윤회 2: 수다원과 성스러운 선정

මුලාව නිසා සසර හැදෙන හැටි ඉතා සරළව - 2 : සෝතාපන්න වීම, අරිය ධ්‍යාන, දන්දීම සහ පවු පලදීම

madhura svabhāvayen issara dēval valaṭa lōkayā kæmati venavā nam etakoṭa æyi mē sattunṭa ēka nættē? unṭa kæmætta nam duka aḍu vanē kiyalā apiṭa praśnayak venna puḷuvan. æyi minissunṭa mē duka væḍi venna ōnē.

세상 사람들이 예전의 달콤한 것들을 좋아한다면, 왜 이 짐승들에게는 그것이 없을까요? 그들에게 좋아함이 있다면 괴로움이 덜하지 않겠느냐고 물을 수 있습니다. 왜 사람에게는 이 괴로움이 더 커야 할까요?

ov kæmati væḍi hindā dæn menna mē velāvē tiyenavā mehema deyak. lōkayē priya svabhāvayak madhura svabhāvayak tiyenavā mēka tamayi mē pævætma tuḷa tiyena pin pahu dekakin siddha vennē.

그렇습니다, 좋아함이 더 크기 때문입니다. 지금 여기 이런 것이 있습니다. 세상에는 사랑스러운 성질, 달콤한 성질이 있는데, 이것은 이 존재 안에 있는 pin과 pav 두 가지로 일어납니다.

mē priya svabhāvaya kiyana eka matuvelā enavā māyāvak vaśayen tāvakālikava. hæbæyi koccara tāvakālikava matu vunat kæmati sē næti ekak matu vennē. hæbæyi tāvakālikava rævaṭīmak vaśayen tamayi mē pin pavudakē sasara gamana tiyennē.

이 사랑스러운 성질은 잠시 동안 허깨비처럼 떠오릅니다. 그러나 아무리 잠시 떠올라도, 떠오르는 것은 뜻대로 되는 것이 아닙니다. 다만 잠시의 속임으로서 pin과 pav의 saṃsāra 여정이 있는 것입니다.

hon̆dē ēvā hambavenavā kiyalā hita væn̆daganna ekayi. ēvā nǣha kiyā duk vena pættē anicca aramuṇu kiyana ekayi itta priya anicca apriya kiyana aramuṇu valin lōkē matuvena hariya. mē pævætmēma tiyena koṭas dekak. oya deka passē tamayi mē lōka satyāva særisarāgena yannē.

좋은 것을 얻는다며 마음이 그것에 절하는 것, 그리고 그것이 없다며 슬퍼하는 쪽, 이것이 anicca한 대상들, 곧 바라는 것과 바라지 않는 대상들로 세상이 떠오르는 부분입니다. 이 존재 자체에 있는 두 부분입니다. 세상 중생은 이 두 가지를 따라 떠돌아다닙니다.

ēka tamayi lōkē sugati dugati kiyannē. lōkayē sugatiyayi kiyana dugatiyayi kiyana dekēma yathārthaya dakinakoṭa ārya dharmaya tuḷin dakinavā. hari yathārthaya tuḷin dakinavā. mē sugati dugati kiyana dekama kæmati sē næti dharmatāvayama koṭas dekak.

그것이 세상에서 말하는 sugati와 duggati입니다. 세상의 sugati와 duggati 둘 다의 참모습을 ariya dharma로, 바른 참모습으로 보면, sugati와 duggati 둘 다 뜻대로 되지 않는 똑같은 성품의 두 부분임을 봅니다.

ā yam piccaṁ nolabidukkaṁ

"Yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ", 바라는 것을 얻지 못하는 것 또한 괴로움입니다.

etakoṭa menna mē koṭas deka dakinakoṭa an gæm̆buru nuvanā æti kenā. mē pinvan labana eken væḍakut nǣhæ. paveni læbena eken væḍakut nǣha. mē dekama anicca koṭasala ayitiyi. ehenam oya koccara api sænasumak kiyalā kivvat ōgē duka pirilā tiyenavā. anna vimarśanaya velā dakinavā hon̆dē tiyena duka.

이 두 부분을 볼 때, 깊은 슬기를 가진 사람은 pin을 얻는 것도 쓸모없고 pav를 받는 것도 쓸모없다고 봅니다. 둘 다 anicca한 부분에 속합니다. 그러니 우리가 아무리 위안이라고 불러도 그 속은 괴로움으로 가득합니다. 살펴보면 좋은 것 속에 있는 괴로움이 보입니다.

dæn dakinakoṭa api balanna ōnē. dæn api hitanavā hon̆da ekē tiyena duka api nigamanaya karaganna. naraka ekayi hon̆da ekayi deken kohokada apiṭa duk dennē?

이제 볼 때 우리가 살펴야 합니다. 좋은 것 속의 괴로움을 판가름해 봅시다. 나쁜 것과 좋은 것 둘 가운데 어느 쪽이 우리에게 괴로움을 줍니까?

dæn hon̆da eka kāyika duk mē kāyika sukhaskandhaya balāporottu ve hon̆da eka kiyalā gattahama mānasika duka dahaskārayak væḍi karalā tiyennē ē kāyika sukha āśvādaya labāganna hon̆da

좋은 것을 몸의 즐거움 덩어리, 곧 바라는 몸의 즐거움으로 여길 때, 그 몸의 즐거움을 얻으려고 마음의 괴로움은 천 배나 늘어나 있습니다.

api kivvē ēkayi dæn api hitamu ōna deyak salli tiyenavāna salli tiyalā ganna puḷuvan araka ganna puḷuvan ma kæma deyak ganna puḷuvan salli pos ekak tiyāgena api yanavā væsigiliyanna giyāma kælǣvakaṭa yanna tiyenavā.

우리가 말한 것이 그것입니다. 생각해 봅시다. 돈이 있으면 무엇이든, 이것저것 좋아하는 것을 살 수 있습니다. 돈지갑을 지니고 길을 가다가 뒤를 보러 숲에 들어가야 할 때가 있습니다.

apima kælēṭa gihima koya anurādha puṭiliya hæki giyā gamana kiyama ataraṭama anātta vana kælēṭa giyā. mēkat tinē gahak tiyenavā. mēka in̆daganna giyaha mēka inē ayana hilā mēka pættakin tiyā tiyavalā hiṭiyā taman mala paha karalā okkama karalā nægiṭa laya yanna giyā koyas

이를테면 아누라다푸라로 가는 길에 외딴 숲으로 들어갔습니다. 거기 바위가 하나 있습니다. 거기 앉으려고 지갑을 꺼내 한쪽에 두고, 볼일을 다 보고 일어나 떠났는데 지갑은 거기 남겨졌습니다.

eka etana væri vuṇā. etakoṭa dekak tiyenavā apē satu tibicca dekak. ēkak tamayi apē baḍē tibicca maḷa ēkat mala paha karalā ē gala pāva. anika tamayi api lan̆gē tibicca salli pars ek api hon̆dayi kivvē ēka. ēka tamayi gala uḍa di. magak enakoṭa bas eka geneṭa matak vuṇā. dæk ka salli paras eka galavuḍa.

그때 우리 것이던 두 가지가 있습니다. 하나는 우리 배 속에 있던 똥인데, 그것은 바위 위에 누었습니다. 다른 하나는 우리가 지니고 있던 돈지갑, 우리가 좋다고 한 것입니다. 그것도 바위 위에 있습니다. 길을 오다가 버스가 오자 생각났습니다. '아, 돈지갑이 바위 위에!'

dæn itin otandi apiṭa priyamanāpa karapu ekak dæn pættaka tiyenavā. api priyamanāpa nætuva væḍak næ kiyalā ahara dāpu asuci pirat pættaka tiyenavā. dæn mēkē kohoda māna ṭika duka dennē

이제 우리가 아끼던 것 하나가 한쪽에 놓여 있습니다. 좋은 맛 없이는 안 된다며 먹은 음식으로 된 똥도 한쪽에 놓여 있습니다. 이 가운데 어느 것이 마음의 괴로움을 줍니까?

ā asōti ṭikat etana ehemat tiyenavā. cca salli pars ekē etana dæn mokakda duka dennē? salli pars eka nēda dæn sat karannē næ api æn̆gaṭa hari væḍē meccara ganak ka ætula tiyena kavuruva taran giyā dannē næhæ. meenek dæn āpa yanna viḍihakunē maṭa vecca pāḷuvaka hærapu ekat tana hari væḍē maṭa vunē. dæn ēkat maṭa vecca pāḷuvē ehema itenavā.

똥도 거기 그대로 있습니다. 거기 있는 돈지갑, 무엇이 괴로움을 줍니까? 지금 우리를 들볶는 것은 돈지갑 아닙니까? '이렇게 큰일이 나에게 났구나, 안에 든 것을 누가 가져갔는지 모르겠다, 이제 되돌아갈 수도 없고, 큰 손해를 보았다' 하며 그 손해만 생각합니다.

dæn duka dunna apiṭa duka dīlā tiyena ekada api dæn sæpa apiṭa mānasika duka dunnē mokakda? api mē lōkayē priyayi manāpaya alla gattē næti pættakaṭa dāpu eka apiṭa dukak āvē næha.

그러면 우리에게 마음의 괴로움을 준 것은 무엇입니까? 우리가 즐거움이라 여긴 것 아닙니까? 우리가 세상에서 아끼지 않고 한쪽에 내버린 것은 우리에게 괴로움을 주지 않았습니다.

ehenam api væḍi mē vin̆dina hariyak vin̆dinnē mānasika duka 99k. kāyaka dukak vin̆dinavā nam ēkakaṭavat gaṇan karanna deyak neme. kāyika dukkha kiyalā api kāyika sæpa kiyalā vin̆dinnē. mānasika vaśayen ē tuḷin gattē ēka.

그러니 우리가 겪는 것의 대부분, 백에 아흔아홉은 마음의 괴로움입니다. 몸의 괴로움을 겪는다 해도 그것은 하나로 셀 거리도 못 됩니다. 우리가 몸의 즐거움이라고 겪는 것도, 마음으로 그것을 통해 받아들인 것입니다.

kāyika vaśayen gatta iṣṭa piya aramuṇa sæpayi kiyalā væṭennē manasaṭa āvaṭa passē. ēkat manasen goḍanāgāganna. manasen goḍanagāgena nam ēka sæpa vennē.

몸으로 받은 바라던 대상이 즐겁다고 느껴지는 것은 마음에 온 다음입니다. 그것도 마음이 쌓아 올린 것입니다. 마음이 쌓아 올려야 즐거움이 됩니다.

dæn mēkē hon̆da udāharaṇayak tiyenavā vædagat deyak mē mǣtakadī karapu parīkṣaṇayak. vaidya manō vaidyavaru karapu parīkṣaṇayak. daruvan læbenna inna mavvarunṭa ē eyā mōhaṇa vaidyavaraya. eyā denavā yamkisi saṁgnāvak. mama obē dakuṇu mē dakuṇu vatē māva paṭævilla allapuvahama obaṭa mama denavā nirvin̆dana śaktiyak. oba daru prasūtiyaṭa kisima amāruvak inna.

여기 좋은 보기가 있습니다. 최근에 마음을 다루는 의사들이 한 중요한 실험입니다. 아이를 낳으려는 어머니들에게 의사가 최면을 걸고 어떤 신호를 줍니다. '내가 당신의 오른쪽을 잡으면 아픔을 느끼지 않는 힘을 주겠습니다. 아이를 낳을 때 아무 어려움이 없을 것입니다.'

dæn ehema kiyalā yamkisi ākārayen manasaṭa denavā yamkisi adahasak. van æn̆gilla alluvot obaṭa vēdanāva dæenavā.

이렇게 말해 어떤 식으로든 마음에 한 생각을 넣어 줍니다. '왼쪽 손가락을 잡으면 아픔을 느낄 것입니다.'

dæn mē atara parīkṣaṇayake daruva læbenna enavā. kisima amāruvak dæyenna. etakoṭa ektaraha isṭa ōnaka tiyena mē amāruva dænaganna.

이 실험에서 아이가 태어납니다. 아무 어려움도 느끼지 않습니다. 그러고 나서 그 아픔이 어떤지 알아보려고 합니다.

eyāgē ara vaidyaraṭa maṭa mē vēdanāva kiyana eka ehema ekak tiyenavada kiyalā dænaganna ara poḍḍak ēkaṭa magak pennalā tiyeenavā. ehenam mama obē van æn̆gillā allanavā. allabahama tænē. van æhil allana maranna dīlā kǣganna pasala ikman karalā ēka katara karanna vēdanāva

그 의사에게 '아픔이라는 것이 정말 있는가'를 알아보려고 조금 길을 열어 줍니다. '그러면 당신의 왼쪽 손가락을 잡겠습니다.' 잡자, 왼쪽 손가락을 잡자 소리를 지르며 아파합니다.

dæn kāyika vēdanāvak nemeyi daruvā hambavelaṭa dæyi kāyika vaśayen vēdanāvak nē mē dævunē mānasika vaśayen etakoṭa van dakuṇu væn̆gillā allapuvahama obaṭa vēdanāva dænennē nǣhæ kiyalā manasaṭa kævvā ektaraha adahasak ara vaidyavaraya ē adahasaya innē eyāṭa kāyika kriyāvaliya siddha venavā. mānasika vēdanāva dænenavā. ehenam kāyika duka manasaṭa dænennē nætuva kiyalā.

아이가 태어날 때 몸의 아픔은 느끼지 않았습니다. 몸으로는 아프지 않았습니다. 의사가 '오른쪽 손가락을 잡으면 아픔을 느끼지 않는다'는 생각을 마음에 먹여 주었기 때문입니다. 그 생각대로 몸의 과정은 일어나지만, 마음의 아픔은 (왼쪽에서) 느낍니다. 그러니 마음이 느끼지 않으면 몸의 괴로움도 없다는 것입니다.

dæn ehenam mē kāyika duka van̆dilā tiyennē kayada manasada? kāyika duka dīlā tiyennē manasē. mē manasēma kriyākārītvayak tamayi mē kāyaka duka api gonnagāgannē.

그러면 이 몸의 괴로움을 겪은 것은 몸입니까, 마음입니까? 몸의 괴로움을 준 것은 마음입니다. 이 몸의 괴로움을 쌓아 올리는 것은 마음 자체의 작용입니다.

mēkaṭa hētuvak manasa visinma gonna nagāgatta ektarā katāvak tiyenavā. yamkisi amāruvak enakoṭa api dænaganna ōnē ēka apiṭa karadarayakda kiyalā. ē nisā api mokada karannē? hæmalēma api avadhānaya yomu karalā tiyenavā. ehema ekak enavā nam apiṭa dænagattahama ayin vennē. dæn mēka apē manasenma apē ārakṣāvaṭa api visinma goḍannakāgata mānasikatvayak.

여기에는 까닭이 있습니다. 마음이 스스로 쌓아 올린 이야기입니다. 어떤 어려움이 오면 그것이 우리에게 해로운지 알아야 합니다. 그래서 어떻게 합니까? 늘 주의를 기울여 둡니다. 그런 것이 오면 알아차리고 피합니다. 이것은 우리 마음이 우리를 지키려고 스스로 쌓아 올린 마음가짐입니다.

yam tænaka yam kækkumak vēdanāvak enakoṭa etana āpadāvak pennanavā. hæbæyi āpāva pennanna kækma vēdanāva āvē nætnam ēka kupuralā yanakan hari vināśa velā yanakan api dannē næ.

어떤 곳에 쑤심이나 아픔이 오면 거기 위험이 있음을 알려 줍니다. 그러나 위험을 알리는 쑤심이나 아픔이 오지 않으면, 터지거나 망가질 때까지 우리는 모릅니다.

ektarā ḷamayek velā tiyenavā. ē ḷamayāṭa mē sparśennē nǣha. ē ḷamayāgē æn̆gē hæma tænama piccu kælælla. mokada ē ḷamayāṭa dænennē nætuva gihillā ē ḷamayā mē noyek piyāṭa picca venakoṭa ædalā ganna ataha karaganna saṁgnāva ennē næ. piccakan dannē næhæ. pasbarala kula velā. mokak vana picci. dæn mē ḷamayāṭa ēken loku āpadāvak vuṇā. mokada tamāgē śarīraya rækaganna tibica kramaya ē ḷamayā alagana.

어떤 아이가 있었습니다. 그 아이는 닿는 것을 느끼지 못했습니다. 아이 몸 곳곳에 덴 흉터가 있었습니다. 느끼지 못하니, 여러 가지에 데일 때 손을 빼라는 신호가 오지 않았습니다. 데일 때까지 몰랐습니다. 그렇게 데었습니다. 이 아이에게 큰 위험이 생겼습니다. 자기 몸을 지키는 방법을 잃었기 때문입니다.

piccanakoṭama kṣaṇayakin dænenna paṭan gattā kiyana aṭak gala ædalā gannā. eyā pitīmen ārakṣā vennē.

데는 순간 곧바로 느끼기 시작하면 손을 뺍니다. 그렇게 해서 데는 것을 막습니다.

dæn menna mepadu krama raṭāvak tiyenavā. eham mē kækkuma kiyana ekat vēdanāva kiyana eket eban̆du kramayak tiyenavā api visinma goḍannagāgata mānasikatvayak. mēka apima ārakṣāvaṭa apima gonnagāgatta deyak.

여기 이런 틀이 있습니다. 쑤심이나 아픔이라는 것도 그런 방법이며, 우리가 스스로 쌓아 올린 마음가짐입니다. 우리를 지키려고 우리가 쌓아 올린 것입니다.

dæn mē kāyika kæpama vēdanāva kiyana eka ektara avasthāvakaṭa vitarayi apiṭa balapāna. api goḍana gāgena tiyennē. ē dē bēraganna bæri tattvayaṭa ekak nam. ē avasthāvēdī api etanin sihikmaya sihi murcā venavā nætnam ēka devin̆dandana venavā. ē apiṭa dænennē.

이 몸이 베이는 아픔은 어떤 때에만 우리에게 미칩니다. 우리가 그렇게 쌓아 올렸습니다. 구할 수 없는 처지가 되면, 그때 우리는 정신을 잃거나 아픔이 사라집니다. 그것이 우리가 느끼는 것입니다.

dæn hitalā balanna ēka kāyika ārakṣāvaṭa tiyena deyak kiyannē. ārakṣā karanna bæri maṭṭamē tuvālayak āvot apiṭa dænenavā.

생각해 보십시오. 그것은 몸을 지키려고 있는 것입니다. 지켜야 할 정도의 상처가 오면 우리는 느낍니다.

kavuru hari velāvaka mē mē bæli bihen kapalā yanavā. passē tamayi lē ganakoṭayi dakinnē kapalā

어떤 때는 누가 날붙이로 베고 지나갑니다. 나중에 피가 흐르는 것을 보고서야 베인 것을 압니다.

tiyennē kava apiṭa nidukum̆ba kaṭṭak æhenavā. ūyi kiyalā. dæn nirikumbaṭṭa ehema ekak vunē næ. satulē yana kaṭṭāk æhuvā. apiṭa bohōma vēdanāvak yayi. ennam

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

pihiyakin kavurut bayaṭa kǣ gæhuvot misak nætnam eyā kǣ gahanna idilā nemeyi. dæn mehema kramayak tiyenavā. mē vindanaya kiyana nirvandana kiyana ekē tiyennē onna oya svabhāvayak.

누가 칼로 (찔러도), 겁이 나서 소리를 지르는 것이 아니면 아파서 소리를 지르려던 것은 아닙니다. 이런 방법이 있습니다. 느낌과 느낌 없음이라는 것에 바로 이런 성질이 있습니다.

hon̆dayi pæhædili saṭanak dæn oya bōmba valin arē mehe gihillā kakul kæḍilā giyāṭa passē udvēgayē tiyennē tava idiriyaṭa yanna nam idiriyaṭa yanna balanavā kæricca kakula tiyā balanakoṭa ē kæḍicca kakulin ehema yanna nna puḷuvan ekak kaku nemeyi dæn kakul kǣli kæḍilā æṭa pupuralā ēt meneha balagāgena hari issarahaṭa yanna

싸움터를 보면 분명합니다. 폭탄에 다리가 부러진 뒤에도, 흥분 속에 있는 이는 앞으로 나아가려 합니다. 부러진 다리를 짚고 보니 걸을 수 있는 다리가 아니라 다리가 조각나고 뼈가 터졌는데도, 힘을 내어 앞으로 가려 합니다.

eyāṭa sirama āvē hæbæyi oya kakulema nidukkuma karasak ara æṭa kænunē næhæ eccara ekak vunē nǣ etakoṭa hienavā. bala venasak vaennē næta kiyalā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ehenam mē tuvālē loku vecca saramaṭa lokuvaṭa kiccaramaṭada mē sidennē? mē śarīraya pōṣaṇaya karaganna śarīraya rækavaraṇaya kara gænīmaṭa api itin mānasikatvayen yodāgena tiyena upakramayak nisā. ē avasthāva ikma gī ekak vunot apiṭa dænennē. ē avasthāvē ræka gænīmaṭa avasthāva tiyena maṭṭama ekak anatu hæn̆gavīmak tamayi oya ridīmen apiṭa dannunnē. oya ridīma venas.

그러면 상처가 커질수록 이것이 어디까지 일어납니까? 이것은 몸을 기르고 지키려고 우리가 마음으로 쓰는 꾀이기 때문입니다. 그 고비를 넘는 것이 되면 우리는 느낍니다. 그때 지킬 수 있는 정도에서 위험을 알리는 것을 이 아픔이 우리에게 알려 줍니다. 그 아픔은 다릅니다.

lōkayāgē balāporottuva kiyana eka sanikaṭa dr̥ṣṭiyak mata tiyena ekak. lōkē priyamanāpa vaśayen pasen balāporottu vennē.

세상 사람의 바람은 어떤 견해 위에 서 있는 것입니다. 세상에서 아끼고 반가운 것으로 바라는 것입니다.

yamkisi pudgalayaṭa ē nisā tamayi samavatara sama vædilā inna æn̆gē vēdanāvat dænennē næ. mokada eyā balāporottu vennē nætuva ēka ikmavāgē kiyiya vena pættakaṭa kiyannavā. anna ara mōhanayaṭa pat karaṭa passē dænunē nætta dannē ē hētuva eyāṭa adahasa gattahama eyā balāporottu venas karagattā.

그래서 samāpatti에 든 사람은 몸의 아픔도 느끼지 않습니다. 그는 바라지 않고 그것을 넘어 다른 쪽으로 가기 때문입니다. 최면에 걸린 뒤 느끼지 않았던 까닭도, 그 생각을 받아들이자 바람을 바꾸었기 때문입니다.

yam kenekuṭa ē hienavā kiyana ekē balāporottuyen hisa ayin karanna puḷuvan nam ē hiṭīma ennē.

누구든 아프다는 바람에서 마음을 뗄 수 있다면 그 아픔은 오지 않습니다.

ēkaṭa krama dekak tiyenavā. ēkat svabhāvayaka api hadāgatta kramayē tiyena krama parivartanaya. anika tamayi api hita diyuṇu karalā ēken avadhānaya ahak karanna puḷuvan vidihaṭa hadāgatta parivartanaya. oya kāraṇā dekak. dæn

여기에는 두 길이 있습니다. 하나는 우리가 저절로 만든 방식 안에서 일어나는 바뀜이고, 다른 하나는 마음을 길러 주의를 돌릴 수 있게 만든 바뀜입니다. 이 두 가지입니다.

mānasikavat ēkayi. dæn mānasikava kenekuṭa yanakam bænnot ehema ulā ganna bæhæ. poḷovē hæpenavā mærenna hadanavā pelak aya pelak ayaṭa patura yanna bælalā bænlā yanavā. vinahavina. oya venasē nædda?

마음도 마찬가지입니다. 누구에게 욕을 퍼부으면, 어떤 이는 견디지 못해 땅에 머리를 박고 죽으려 하고, 어떤 이는 욕을 들어도 물처럼 흘려보냅니다. 그 차이가 있지 않습니까?

manasaṭa hidilā tiyennē kohomada? apē balāporottuva api hadāgatta goḍanagāgatta dr̥ṣṭiyama apiṭa hidilā mitā manasaṭa yathārthayama īṭa uruma siṭīmak nemeyi mēkē uruma siṭīmak gannavā nam kāṭa varihatun vahansēṭavat bæn æhuvahama ridenna ōnē.

마음이 어떻게 아팠습니까? 우리의 바람, 우리가 쌓아 올린 견해가 마음을 아프게 한 것이지, 참모습 자체에 아픔이 타고난 것이 아닙니다. 타고난 것이라면 arahant께서도 욕을 들으면 아파야 합니다.

anāgāmī pudgalayāṭa kāmayak nisā 10hayak enna ōnē ennē næ. mokada mē okkoma api goḍanagāgatta mānasika dr̥ṣ ē dr̥ṣṭiya bidahanakoṭa ē balāporottu ayin venakoṭa ē balāporottut ekka bæn̆duṇu yam saṁgnā mādhyaya ivat velā yanavā.

anāgāmī에게도 감각적 욕망 때문에 성냄이 와야 하겠지만 오지 않습니다. 이 모두가 우리가 쌓아 올린 마음의 견해이기 때문입니다. 그 견해가 깨지고 바람이 떨어져 나가면, 바람과 묶여 있던 saññā의 통로도 사라집니다.

oka vidē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn balāporottu vena svabhāvayema tērum aragena balanna koyi tara venasak tiyenavada kiyalā.

이제 바라는 성질 자체를 알아듣고 얼마나 차이가 있는지 보십시오.

dæn strī puruṣaya atanaṭa kiyanavā mē kāma sambhōdhaya kāma āśvāda kiyalā mē yamak tiyenavā. pudgalayekuṭa pudgalayek ælum kirīmak tiyenavā. itin ennam ayiyā innavā nagī innavā. sahōdara hæn̆gīma tibunot ehema ayiyāyi nan̆gī denna atara ehema ekak tiyenavada

여자와 남자 사이에는 감각적 결합, 감각적 즐김이라는 것이 있다고 합니다. 사람이 사람에게 끌리는 것이 있습니다. 그런데 오빠가 있고 여동생이 있습니다. 형제의 정이 있다면 오빠와 여동생 사이에 그런 것이 있습니까?

etakoṭa ehema ekak næhæ. allapu gedaraka innavā tava gāyalā mēka nam pirimi mēka innavā. oya dennekuṭa ekatu venna taniyen dālā yanna yanavā oya hari hæn̆ginnē nædda gedara pinna sahōdarayā sahōdariyayi aya dennagē sahōdara prēmaya tiyena avaṁkava ehema dennet dalā hiṭiyot ehema ekak venavā. etakoṭa ehema ekak.

그때는 그런 것이 없습니다. 옆집에 젊은 여자와 남자가 삽니다. 그 둘을 함께 홀로 남겨 두면 그런 느낌이 들지 않겠습니까? 집 안의 오빠와 여동생은 정직한 형제의 사랑이 있어서 둘이 남겨져도 그런 일이 있겠습니까? 그때는 그런 것이 (없습니다).

ehenam ē darśanaya hō istra strī puruṣa darśanayēdī mē hæn̆gīma æti kaḷē apē dr̥ṣṭiyada api æti karaganna dr̥ṣṭi tamayi apiṭa mē hæn̆gīma æti karavannē.

그러면 여자와 남자를 보는 그 봄에서 이 느낌을 일으킨 것은 우리의 견해입니까? 우리가 지닌 견해가 이 느낌을 일으킵니다.

ē nisā api goḍanagāganna lōkayak mē tiyennē. mē lōkē yathārthaya piṭa goḍanægiva oya lōkaya ælena bæn̆dena okkoma dr̥ṭ valin kælaviṭa yanavā. edā apiṭa ehema dāhayak næha. menna mēkayi hētu.

그러니 이것은 우리가 쌓아 올린 세상입니다. 이 세상의 참모습 위에 쌓아 올린 그 세상, 매달리고 묶이는 그 모든 것은 견해 때문에 일어납니다. 그날 우리에게는 그런 타오름이 없었습니다. 이것이 까닭입니다.

anna ēkayi kiyannē ē aravā upanisaraya venavā ādhāra venavā. muladī karapuvā apiṭa ādhāra venavā. api huru purudu karagatta ekak tiyenavānam mē api huru karagatta dē tamayi apiṭa dæn huru karaganna hētu vennē.

그래서 말합니다. 그것들은 upanissaya가 되고 도움이 됩니다. 처음에 한 것이 우리를 돕습니다. 우리가 몸에 익힌 것이 있다면, 그 익힌 것이 지금 다시 익히는 까닭이 됩니다.

ov ē magaṭa uru lomu karagena āvā nam ōka tamayi kiyannē eken ekaṭa āsēvana pratyaya labanavā kiyalā. sēvanaya karapu eka yam sēda ē anukūlavama api yanavā digaṭa. ōka venas karanna puḷuvan. dr̥ṣṭiyaṭa yathārthaya yathādharmaya dunnā. ē dr̥ṣṭiyilā yanavā. koccara kalgena āvak ēka tamayi venas vennē.

그렇습니다, 그 길에 익숙해져 왔다면, 그것을 하나에서 하나로 āsevana paccaya를 얻는다고 합니다. 익힌 것이 어떠하든 그대로 우리는 계속 갑니다. 그것은 바꿀 수 있습니다. 견해에 참모습, yathā dharma를 주면 그 견해가 풀려 갑니다. 아무리 오래 이어 왔어도 그것이 바뀝니다.

on ēkama api dakinna ōnē. ēkayi siyalu kāyāvama paṭisaṁvēditaya dakinna ōnē. mē mē āsāva nisayi mē mē saṁyaṭṭhiya mē mē dr̥ṣṭiyen bæn̆dīma nisayi mē hæn̆gīmak apiṭa mē karadara ennē.

바로 그것을 보아야 합니다. 그래서 모든 것을 낱낱이 느껴 보아야 합니다. 이 바람 때문에, 이 견해에 묶임 때문에 이런 느낌과 이런 괴로움이 우리에게 옵니다.

ē bæhæīma nætnam, ē dr̥ṣṭiya bæn̆dīma nætnam ē paṭiccavat bæn̆dīma nætnam. ē saṁvidhiṭṭhayē ennē næha. ehenam avidyāven tr̥ṣṇāven bægatta paṭi mēdahayakin tamayi dasa saṁyōjanaya kiyalā bæn̆dilā innē. ēka ē paṭi nisā tamayi ē duṭṭiyanuva tamayi ara duk gæhæṭa enna ælīm gæṭīm mulāvena mē okkoma ennē.

그 묶임이 없으면, 견해의 묶임이 없으면, 그 끈의 묶임이 없으면 그것은 오지 않습니다. 그러니 avijjā와 taṇhā로 맨 끈들, 열 가지 saṃyojana라는 것에 묶여 있는 것입니다. 그 끈 때문에, 그 견해를 따라 괴로움과 시달림, 매달림과 부딪침, 미혹 모두가 옵니다.

itin mē lōkē tiyena priya svabhāvayak madhura svabhāvayak kiyalā mē pævætma tuḷa ekak tiyenavā eka pættak. ē pættē tamayi pin phalayak vasin karannē. ēka priya svabhāvayen madhura svabhāvi pin

그러니 이 세상에 있는 사랑스러운 성질, 달콤한 성질이라는 것은 이 존재 안의 한쪽입니다. 그쪽은 pin의 열매로서 일어나는 것입니다. 사랑스럽고 달콤한 성질의 pin의 열매로서,

phalayak vaśayen pina væḍi karagena ēkedin dāpu ayaṭa oya kiyana saṁgnāvē vidihanam minisāṭa væḍi saṁvēdaya.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov ēken mē lōkē pævætma tuḷa priya svabhāvayak madhura svabhāvayak æsuru karanavā. īṭa passē oya priya svabhāvayaṭa madhura svabhāvayaṭat ē siyal varanavā. pævætma inna aya innavā. ē nisā pævætma tuḷa tiyena priya svabhāvaya madhura svabhāvayaṭat urumakama næti venavā tirisanā

그렇습니다, 그로써 이 세상의 존재 안에서 사랑스럽고 달콤한 성질을 누립니다. 그런데 그 사랑스럽고 달콤한 성질마저 잃는 존재들도 있습니다. 그래서 존재 안의 사랑스럽고 달콤한 성질을 물려받지 못하는 것이 짐승입니다.

ē tirisanā velā upadinnē ara taman visin anunṭa ara ēkaṭa viruddhava pahara gahapu ekē læbennā vū himika pævætma tuḷa tiyena sampattiya kiyalā yamak tiyenavā nam ē sampattiya ehema ekama satvayak næti velā tamayi ēgē āśvādaya dænennē nætuva yannē. etakoṭa ēka dænēnnē nætuva kiyanna. vena pættakimu mahā duk vin̆dinavā. ē duka uṭa uruma venavā. ēka svabhāvayak.

짐승으로 태어나는 것은 자기가 남에게 그것을 거슬러 해를 가했기 때문입니다. 존재 안에서 누릴 수 있는 넉넉함이라는 것이 있다면, 그 넉넉함을 잃고 그 즐거움을 느끼지 못한 채 살아갑니다. 그것을 느끼지 못할 뿐 아니라 다른 쪽으로는 큰 괴로움을 겪습니다. 그 괴로움이 그의 몫이 됩니다. 그것이 이치입니다.

etakoṭa ū ē pætten ē duka vin̆dinavā. namut ēka kiyanna keneku næṭa kiyanna.

그렇게 그것은 그쪽에서 그 괴로움을 겪습니다. 그러나 그것을 말할 수가 없습니다.

dæn api hitamu ballek ballek kæmati nædda piduru goḍa karā rat vecca eka budiya ganna. svabhāvayen hædilā tiyena pidurugollaṭa gihillā ballā budiya gattot ēka ranayaṭa uṭa hari sanīpayi. hæbæyi ū kæmati nǣhæ anit ballek etenṭa enavā. etanin nægiṭinna kæmati næha. mē sanīpeṭa ūva inna pūtkaṭa kæmatiyi. ūṭa upakrama tuḷin sanīpa sahagata deyak gonna nagāganna bæ. svabhāvayen hambavecca senaka ū hiṭiyot ehema ūṭat ēka loku tiyannē. ū ēka puk vin̆dinna balana ūgē maṭṭama ūt kæmatiyi hon̆daṭṭayak meyā ūṭa koṭa hadāganna uḍa śaktiyak næhæ.

개를 생각해 봅시다. 개는 따뜻해진 짚더미에 눕기를 좋아하지 않습니까? 저절로 생긴 짚더미에 개가 누우면 추위 속에서 아주 편안합니다. 그러나 다른 개가 거기 오는 것은 싫어합니다. 거기서 일어나기 싫어합니다. 편안히 있기를 좋아합니다. 그러나 개는 꾀를 써서 편안한 것을 만들어 낼 수 없습니다. 저절로 얻은 자리에 있으면 그것도 큰 것입니다. 그것을 누리려는 것이 그의 수준입니다. 개도 좋은 베개와 요를 좋아하지만 그것을 만들 힘이 없습니다.

dæn ballekugura purudu kaḷot ehema koṭṭayak meṭṭiyak kula in nikan innavada næ ū ēka tamayi akinnē. dæn o geval vala inna ballō hadana ballō oya gahalā pannana hiṭa meṭa uḍaginna nætuva misā. nætnam nikan hiṭiya.

개를 길들이면 베개나 요를 두고 가만히 있겠습니까? 아니요, 그리로 갑니다. 집에서 기르는 개들은 때려서 쫓지 않으면 요 위로 올라갑니다.

ohut kæmati ēka hæbæyi kæmati paridi ohuṭa labāganna bæ. ohuṭa nirmāṇaya karagannat bæhæ. anna ēka ōṣin karalā lalada pāpaya vipākaya anna ūṭa ohu keni gannē nættē koccara dan̆galanavada ū kohomada galavāgannaṭa æhilavat næhæ ehema ekak karaganna anna vipākayaṭa ūṭa vin̆dinna velā tiyena næha.

개도 그것을 좋아하지만 뜻대로 얻을 수 없고 만들어 낼 수도 없습니다. 그것이 pāpa의 열매입니다. 아무리 버둥거려도 벗어날 길이 없습니다. 그 열매를 겪어야 하는 것입니다.

anungē kanaṭa amihirī vacana dæn mahā.

남의 귀에 거슬리는 말을 합니다.

etakoṭa æti vennā vū dæn kini kiyana vacanaya pennannē kaninavā. yamca anina eka etakoṭa lyabhāvaya kiyalā ēka kiyannē taraha damanavā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anungē kanaṭa dena vacana valin anun tælenavā. itin ehema dēval karapuvahamaṭa vipāka yanavā ē jātiyama uruma satē ugema kanē vaha væḍilā ohuṭa pada denavā. ohuṭa galavā ganna bæ. ēkat karma vipākayak. karma vipākaya hædena hæṭi. ē raṭāvē næhæ.

남의 귀에 주는 말로 남이 짓밟힙니다. 그런 일을 하면 열매가 따릅니다. 그런 종류의 짐승으로 태어나 제 귀에 벌레가 생겨 괴롭힘을 당합니다. 그는 그것을 떼어 낼 수 없습니다. 그것도 kamma의 열매입니다. kamma의 열매가 생기는 이치입니다.

itin menna mē vagē lōka satyayā visin mē sæpa duka kiyana eka mē pævætma tuḷa sæpa duka vin̆dinakoṭa oya sæpayi kiyana ekē tiyenavā mānasika duka æti karana oya dr̥ṣṭi valinma goḍanægicca eka. sæpa allaganna gihillā enakam ara ananta duk vidi.

이처럼 세상 중생이 이 존재 안에서 즐거움과 괴로움을 겪을 때, 즐거움이라는 것 속에는 마음의 괴로움을 일으키는 견해로 쌓아 올린 것이 있습니다. 즐거움을 붙잡으려다가 끝없는 괴로움을 겪습니다.

dæn eka avasthāvaka tiyenavā apē ēka kuṣṭha rōgayak hædilā hiṭapu eka kāntāvak. budurajāṇan vahansēgen baṇa ahalā sōvān phalayaṭa pat vuṇā. etan paṭan bohōma citta prasādayen hiṭiyā. ē citta prasādaya nisāma ara rōgayat kamaṇa velā giyā. eyā mē lōkē tiyena mē lōke mærilā. cātar mahārājī devlova hataran deviyangenma vimāṇa hatarē mædda gihinnā. devagenak velā. mē devena puduma lassanak. mokada āyu varṇa sæpa bala nuvaṇa kiyana mēvayen anit dēvatāva ekmavalā dahaguṇayakin babalanavā ārya ārya kenek dēvatayaṭa pat venavā. ārya guṇaya nita nisā.

한때 나병을 앓던 한 여인이 있었습니다. 부처님께 법문을 듣고 sotāpanna 열매에 이르렀습니다. 그때부터 큰 마음의 맑은 믿음으로 살았고, 그 믿음 덕에 병도 가라앉았습니다. 그녀는 이 세상에서 죽어 Cātummahārājika 하늘, 네 하늘 임금의 궁전 한가운데에 태어나 여신이 되었습니다. 놀랍도록 아름다웠습니다. 목숨, 빛깔, 즐거움, 힘, 슬기에서 다른 신들을 넘어 열 배로 빛났습니다. ariya가 신이 되면 ariya의 덕 때문에 그렇습니다.

mēsā ani siyallaṭa vaḍā lassana mē devagena dækalā. eka særēma dækkā de hataravan deviyō. dæn hataravan deviya mædi eka særēma allagattā. allagena ayitivāsikam. magē sīmāvē næhæ magē sīmāvē tiyenavā. magē sīmāva. hatara denāva kiyanavā magē sīmā hatara nam api hatara denāṭama ayitiya. ehenam mamanē alla gattē. vanavāt alla gattā ē velāvē tiyena diya tiyena hatara denāma ekaṭa allagattā. dæn hatara denāvara dæn kiyanavā. ayitivāsikama ganna meyā himi karaganna

다른 누구보다 아름다운 이 여신을 네 하늘 임금이 한꺼번에 보았습니다. 넷이 한꺼번에 붙잡고 권리를 주장했습니다. '내 경계 안이다', '내 경계에 있다', 네 경계가 맞닿은 곳이니 '우리 넷 모두의 것이다', '내가 먼저 잡았다'. 그 순간 넷이 함께 붙잡았습니다. 이제 넷이 저마다 차지하려 합니다.

ēpāraṭa bærina bægǣpat velā kiyanna paṭan gannā. anē mē tæna æti maṭa nolæbuna magē jīvitaya væḍakut næ. maṭadenna ōna. anit dēvatāvak tiyenavā. maṭat ehema magē jīvitēma ælakut næhæ. maṭa mē dēvatāvaya hambunē næhæ. hatara denāma oya adahasama kivvā. dæn mēka visidā ganna kramayak nætuvahama anara sakra devāra ekka. ēka gihilā kaṭṭiyaṭa vecca siddhiya okkoma kivvā sakra deyak.

그러자 애처롭게 빌기 시작했습니다. '아, 이 여신을 얻지 못하면 내 삶은 쓸모없다. 나에게 주어야 한다.' 다른 이도 '나도 이 여신을 얻지 못하면 내 삶에 아무 미련이 없다'고 했습니다. 넷이 모두 같은 말을 했습니다. 풀 길이 없자 Sakka 신에게 가서 일어난 일을 모두 말했습니다.

mē dēvatāvē magē mē hariyaṭa apē māyin hatarē upanna. mē hatara denāṭama ayitiyi. allagattā gihillā. ē ayitiyen kiyanna itiyena hatara denā eka særē allagattā. adahas pennuvā. eka adahasa tamayi meyā hænnam maṭa væḍak næhæ deka adahasa hatarama eka. nætnam maṭa jīvat velā. in anē svāmīni dæhæmē viniccayakin mē dēhakāvē apiṭa himi karalā dennavā. kāradaṭa api vinissaya bāraganna kæmatiyi. dæhæmini maṭa kiyanna ekak tiyenavā. mē dēvatāva maṭa hambavenam magē jīvitaya væḍapu sakriyunot ē varga api hatara denāma jīvat vennam oba vahansē nætnam apiṭa væḍakut næhæ. oba vahansēganna kiyalā ē dēvatāvagē sakra deyanṭa pāra dīlā yanna hanna kiyā.

'이 여신은 우리 넷의 한가운데에 태어났으니 넷 모두의 것입니다. 넷이 한꺼번에 붙잡았습니다. 저마다 이 여신이 없으면 살 까닭이 없다고 합니다. 주인이시여, 바른 판가름으로 저희에게 주십시오. 그 판가름을 받겠습니다.' Sakka가 말했습니다. '나도 할 말이 있다. 이 여신을 얻지 못하면 내 삶도 쓸모없다.' 그러자 넷은 '저희 넷은 당신이 계셔야 사니, 당신이 없으면 저희도 소용없습니다. 당신이 가지십시오' 하며 Sakka에게 길을 내주고 물러났습니다.

dæn dāha koccara tiyenada? devivalā madi velāda? dæn mē mēka tamayi kāma sampattiyaṭa vædilā ēkema ē pininma goḍanægilā ē pininma goḍanagā gatta śarīraya hæṭi ē pinenma gōcara vecca bhukti vin̆dina sampat bhukti vin̆dina mē deviyanṭat mē dāhaya koccara tibuṇāda? maṭa jīvitaya væḍakut nǣhæ. læbunē næhæ. dæn etana koyi tara tenakada innē balamu

이 타오름이 얼마나 큽니까? 신으로서 모자랐습니까? 이것이 감각적 넉넉함에 빠진 모습입니다. pin으로 쌓아 올린 몸을 지니고, 바로 그 pin으로 얻은 것을 누리는 이 신들에게도 이 타오름이 얼마나 컸습니까? '얻지 못하면 내 삶은 쓸모없다.' 그들이 어디에 서 있는지 봅시다.

ehena api kiyanna puḷuvan dēvatāvayak nætuva innavā kiyalā. manussayanṭa væḍiya 10n pellavā. koccara hiṭiya.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn mēka tamayi lōkē hæṭiyē. ē lōka dharmatāvaya kiyannē onna lōkayi. kāmayō gini meccara æti vuṇayi kiyalā kavadātat ætivīmak. enna enna īṭa vaḍā āśvādayak passē yanavā. ē nisāma kāmayō kavadāvat sǣhīmaṭa pat karana dēval. ballekuṭa ahuvecca mat kaṭṭakvā kiyalā pennanavā kāmaya. noya eka ākāra upamāvalin pennanavā.

이것이 세상의 생김새입니다. 세상의 이치란 이것입니다. 감각적 욕망의 불은 '이만하면 됐다' 하는 날이 없습니다. 갈수록 더 큰 즐거움을 쫓아갑니다. 그래서 감각적 욕망은 결코 채워 주지 못하는 것입니다. 개가 문 뼈다귀에 견주어 감각적 욕망을 보여 주고, 여러 가지 비유로 보여 줍니다.

ukusala puca mas kæṭiyak vāgē etakoṭa ē kiyannē ēvā sǣhīmaṭa pat venanna dēval nemeyi. namut lōkē hæṭiyaṭa pim phalayak vaśayen labanavā. itin mēvaya harayak næti bava dænenna tamayi ārayō mē kāmaya kiyana ekē hæṭiyat mēkayi pin hæṭit mēkayi pavphalaya hæṭiyat mēkayi kiyalā. maṭa oya pin æti væḍakut næhæ. pav palen væḍaku næ oya dekama pævætma pævætma yāvak nætnam gini valin midilā næhæ. maṭa gini sahita pævætmayenma væḍak nǣhæ kiyalā pævætma duka sæpa deka atara hama puñña pāpa pahīnassa kiyalā arihatun vahansēṭa pin pav dekēma sambandhayak næhæ. deken bæn̆dilā nǣ. an deken mat venna.

매가 문 고깃덩이 같다고 합니다. 그것들은 채워 주는 것이 아니라는 뜻입니다. 그러나 세상 이치대로 pin의 열매로 얻습니다. 이것들에 알맹이가 없음을 느끼게 하려고 ariya들은 말합니다. '감각적 욕망의 생김새는 이렇고, pin의 생김새도 이렇고, pav 열매의 생김새도 이렇다. 나는 그 pin도 쓸모없고 pav 열매도 쓸모없다. 둘 다 존재이며, 존재가 끊기지 않으면 불에서 벗어나지 못한다. 불이 붙은 존재 자체가 나에게 쓸모없다.' 존재의 괴로움과 즐거움 사이에서 'puñña pāpa pahīnassa', arahant께는 pin과 pav 어느 쪽과도 이어짐이 없습니다. 둘에 묶이지 않고, 둘에 취하지 않습니다.

etakoṭa menna mē vagē mē dharmaya tuḷa tiyennē mūla dharmaya tērum aran inna ōnē issellāma lōkayā priyayi manāpayi yahapatayi kiyannē ætta dakinna tiyeena. dæn dakinna ōnē mē ekakvat kæmati sēna. kæmati sē næti eken duka enavā. an deviyō kæmati. eyāṭa ahuṇā kæmati sē hambavecca nisāna ē duka āda? itin ēka vaṭināgama koccara kæmati api hiten darā innavada ē taramaṭama kæmati sē nætnam ēkē duka venna.

그러니 이 dharma 안에 있는 뿌리 dharma를 알아들어야 합니다. 먼저 세상 사람이 아끼고 반갑고 좋다고 하는 것의 참모습을 보아야 합니다. 그 가운데 어느 하나도 뜻대로 되지 않음을 보아야 합니다. 뜻대로 되지 않음에서 괴로움이 옵니다. 그 신들은 좋아했습니다. 뜻대로 얻지 못해서 괴로움이 오지 않았습니까? 우리가 마음에 품고 값지게 여기는 만큼, 뜻대로 되지 않으면 그만큼 괴로움이 됩니다.

itin ēka dakinna ōnē. namut ōya vagē devvat bæhu api koccara labalā ætta in kæma sē dipṭi duka vin̆dalā ēka kæmasē ætuva mærilā giyā.

그것을 보아야 합니다. 그 신들처럼 우리도 아무리 많이 얻었어도, 바람 때문에 괴로움을 겪고 뜻대로 되지 않은 채 죽어 갔습니다.

nna ēka nam mē sasara gamana mē sasara gamana tuḷa kæmati sē pavatvanna puḷuvan deyak kotanakavat tiyenavada kiyalānam vimarśanaya karalā balanakoṭa devulovat nǣhæ, bam̆balavat næhæ, minisvat næhæ koyi lōket næhæ. koyi dravya vastuvakut næha menna mēka nuvaṇin menehi karalā dækalā tiyenna ōnē issellāma.

이것이 saṃsāra의 여정입니다. 이 여정 안에 뜻대로 지켜 갈 수 있는 것이 어디 있는지 살펴보면, 하늘에도 없고 brahma 세계에도 없고 사람 세상에도 없고 어느 세계에도 없고 어떤 물건에도 없습니다. 이것을 먼저 슬기롭게 곱씹어 보아 두어야 합니다.

kæmati næti bava dænagattaṭa passē kæmætten passē pannak næti pat venavā. anna kæmætta kæmætta duru vena yamkisi dahamak dækkē nætnam ohuṭa kavadāvat lōbhayen, dvēśayen, mōhayen midenna bæ. lōbhayen dvēśayen, mōhayen midenna nam kavada hari kæmætta næti karaganna tatvayaṭa dharmayak dakinna ōnē.

뜻대로 되지 않음을 알고 나면 좋아함을 뒤쫓지 않게 됩니다. 좋아함이 떨어져 나가는 어떤 dharma를 보지 못했다면 그는 결코 lobha, dosa, moha에서 벗어날 수 없습니다. lobha, dosa, moha에서 벗어나려면 언젠가는 좋아함을 없앨 수 있게 하는 dharma를 보아야 합니다.

dæn kæmati sē nǣ kiyana dharmaya dækkē nætnam. ohu kæmætten ivat vena dharmaya dæka karannē. ē nisā mēvā okkoma anityayi anityayi kiyalā sthira næhæ sthira næha kiyalā koccara hituvaṭa kæmætten ahak venna kramayak næhæ. ha mula kapāganna vidihak. lōbhayayi

'뜻대로 되지 않는다'는 dharma를 보지 못했다면 그는 좋아함에서 떠나는 dharma를 보지 못한 것입니다. 그러니 '이것은 모두 anicca다, 단단하지 않다, 단단하지 않다' 하고 아무리 생각해도 좋아함에서 비켜날 길이 없습니다.

næhæ. ha mula kapāganna vidihak. lōbhayayi dvēśayayi mōhayayi enna mula mokakda yamagaṭa kæmætida? kæmættē ādīnava dækalā kæmætten venvīmē yathārthayaṭa bahinna kæmætta næti vana dāṭa lōbhayak nǣhæ, dvēśayak nǣhæ mōhayak næ. anna lōbhakkhaya dvēśakkhaya mōhakkhaya vennē mokakda? kæmæti sē næhæ kiyalā dænagattu davasaṭayi anna mūla dharmaya ahuvennē. koccara isra nǣ isra nǣ kivvat kæmati kæmætta ayin karanna kiyalā.

뿌리를 자를 길이 없습니다. lobha, dosa, moha가 오는 뿌리가 무엇입니까? 좋아함입니다. 좋아함의 위험을 보고 좋아함에서 떨어지는 참모습에 들어가, 좋아함이 사라지는 날 lobha도 없고 dosa도 없고 moha도 없습니다. lobhakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya가 되는 것은 언제입니까? '뜻대로 되지 않는다'고 안 그날 뿌리 dharma를 붙잡습니다. '단단하지 않다, 단단하지 않다'고 아무리 말해도 좋아함을 떼어 내지는 못합니다.

istara nǣ kivvaṭa kæmæti dē tiyennē. ohu æhu dr̥ṣṭiya ahak vennē. kæmatiyē pavatinnē nǣha kiyana dr̥ṣṭiya dænagattā nam adama nidahas vana ætta ēka nam. api mokakda mē kæmē pavatvanna hadannē? mama kæmatiya monavada pavatiyē? mama mē mulāvakanē yannē tiya. ōka tiyāgena isthira næhæ isra nǣhæ kiyagena hiṭiyo.

단단하지 않다고 말해도 좋아하는 것은 남아 있습니다. 그가 붙든 견해는 떨어지지 않습니다. '뜻대로 머물지 않는다'는 것을 알았다면 오늘 바로 풀려납니다. 그것이 참이라면 말입니다. 우리가 뜻대로 지키려는 것이 무엇입니까? 내가 좋아하는 무엇이 머뭅니까? 나는 미혹 속을 가고 있구나. 그것을 붙든 채 '단단하지 않다, 단단하지 않다' 하며 지냈습니다.

kæmē nǣ kiyana ekē moken istara vædunāṭa mokē tāvakālika hari kæmasē tiyenavā. ē dr̥ṣṭiya æpilā næhæ. isinavā vena ekak gannavā. mokada mūla prayōjanaya gæna hita ahak velā næha.

'뜻대로 되지 않는다'는 데서, 단단하지 않다고 해도 잠시라도 뜻대로 되는 것이 있다고 여깁니다. 그 견해는 깨지지 않았습니다. 하나를 놓으면 다른 것을 잡습니다. 뿌리에서 바라는 쓸모로부터 마음이 떠나지 않았기 때문입니다.

lōkaya vaṭinnē kæmatiyi kiyana kæmati sē pavatinnu pavatvanna puḷuvan kiyana dr̥ṣṭiya. kæmati sē pavatvanna puḷuvan kiyana dr̥ṣṭiya yam davasaka næti vunānam dharmaya dækalā. kæmati sē pavatvanna bæri deyak passē yanakoṭa mokada ē naṁ igenagaṭa yanna? kæmisē pavatvanna bæri nam maṭa ēkaṭa dan̆galā vædak. anna lōbhayak kæpunā, dvēśayak kæpunā mōhayak kæpunā. ehenam anityayi anityayi kiyalā koccara hiṭiyat anitya kiyana vaśayen niyama aṭasi dænaganna tākkal kæmætten midenna bæ.

세상을 값지게 여기는 것은 뜻대로 머물게 할 수 있다는 견해 때문입니다. dharma를 보아 뜻대로 지킬 수 있다는 견해가 어느 날 사라진다면, 뜻대로 지킬 수 없는 것을 무엇하러 뒤쫓겠습니까? '뜻대로 지킬 수 없다면 그것 때문에 버둥거릴 까닭이 없다.' 거기서 lobha가 잘리고 dosa가 잘리고 moha가 잘립니다. 그러니 'anicca, anicca' 하며 아무리 지내도 anicca의 참뜻을 알 때까지는 좋아함에서 벗어날 수 없습니다.

kæmætten midenna nam kæmættaṭa pin pavatvanna hædu kæmætta sē pavatinnē næti ekak kiyalā dænaganna dāṭa kæmættaṭa kerīm pahara vadivā. kæmættaṭa pahaḷa vadinnama ōnē kæmætten midennavā. kæmætten midunahama rāgayen midunavā. āya rāgayen allanna balanna. rāgaya tibunot tamayi viruddha vakoma saṭan karanna tiyennē gæṭennē. dvēśayen nagennē.

좋아함에서 벗어나려면, 좋아함으로 지키려던 것이 뜻대로 머물지 않음을 아는 날 좋아함이 얻어맞습니다. 좋아함이 얻어맞아야 좋아함에서 벗어납니다. 좋아함에서 벗어나면 rāga에서 벗어납니다. rāga가 있어야 반대되는 것과 싸우고 부딪치고 dosa로 일어납니다.

ehenam rāgaya midunā nam dvēśayen etanama midilā. rāgayayi dvēśaya nisā tamayi mulāven ēka hon̆dayi kiyalā nigamanaya karanna. kæmættaṭa nǣha kiyalā dænagattahama mulāven vaṭinavā kiyalā allannē næhæ. vaṭinākama bæhæralā yanavā. ehenam alōbha, avēśa rāga, dvēśa, mōha tunama næti velā yanavā. oya kramayen rāga, dvēśa, mōha næti karagannavā ærenna tavat kramayak næhæ rāga, dvēśa, mōha æraganna.

그러니 rāga에서 벗어났다면 dosa에서도 바로 그 자리에서 벗어났습니다. rāga와 dosa 때문에 미혹 속에서 '그것이 좋다'고 판가름합니다. 뜻대로 되지 않음을 알면 미혹 속에서 값지다고 붙잡지 않습니다. 값어치가 떨어져 나갑니다. 그러면 rāga, dosa, moha 셋이 모두 사라집니다. 이 길 말고는 rāga, dosa, moha를 없앨 다른 길이 없습니다.

ehenam oya mūla dharmaya ahannē nætuva mūla dharmaya tērum gannē nætuva yam kenek kæmættenma kivvot mēkaṭa hētu venavā. pudgalayā kæmættenma parivartanayaṭa bahinavā. ēka nætnam mama mēkaṭayi kæmati. maṭa ōkē epā. kæmætten midilā. eha eyāṭa lōkaya midenna bæhæ. lōkē dænit tænaṭa eyā gebbā pahinavā vagē payina eka tamayi karannē.

그러니 이 뿌리 dharma를 듣지 않고 알아듣지 않은 채 누가 좋아함대로 말한다면 그것이 까닭이 됩니다. 그 사람은 좋아함대로 바뀜에 들어갑니다. '그것은 싫고 나는 이것이 좋다.' 좋아함에서 벗어난 것입니까? 그는 세상에서 벗어날 수 없습니다. 세상 여기저기로 개구리가 뛰듯 뛰어다닐 뿐입니다.

maṭa dehænak hambavunā mama dæhænen kæmættē. hari santōsa kæmætten midilāda? kāmaya pāna maṭa mē pættē allagatta. a laukikayi.

'나는 jhāna를 얻었다, 나는 jhāna가 좋다, 아주 기쁘다' — 좋아함에서 벗어났습니까? 감각적 욕망을 놓고 이쪽을 붙잡았을 뿐입니다. 그것은 lokiya입니다.

kæmætten midena tākal lōkōttara bahiṭa venavā. kæmætten allaganna vaṭinādayak lōkē nǣhæ kiyalā dharmānukūlava hariyaṭa dækkaṭa passē ehenam tun lōkema kæmættaṭa allanna deyak. kæmætten athærīnna ælī midī giyā nam anna kiyana chanda rāgayen midī giya kenāṭa nivana hiṭa pihiṭiya.

좋아함에서 벗어나는 만큼 lokuttara에 들어갑니다. 좋아함으로 붙잡을 값진 것이 세상에 없다는 것을 dharma에 맞게 바르게 본 뒤, 세 세계 어디에도 좋아함으로 붙잡을 것이 없다고 보아 놓아 버리고 매달림에서 벗어났다면, chandarāga에서 벗어난 그에게 nibbāna가 자리 잡습니다.

eyāṭa amutu deyak mē lōkē pennanna deyak nǣ. buddhāma venna dēkut nǣha. hiha venna dēkut næhæ. santōsa venna dēkut nǣ. uḍa pinna dēkut næha. æmarenna dēkut nǣha. bima væṭenna dēkut næha. ælenna gæṭenna mulā venna kisi deyak ituru vennē næha. arthaya dækkana anna nivana. ēkenma nivan dækka hæ.

그에게는 이 세상에서 새삼 보여 줄 것이 없습니다. 화낼 것도, 슬퍼할 것도, 기뻐할 것도, 들뜰 것도, 무너질 것도 없습니다. 매달리고 부딪치고 미혹될 것이 아무것도 남지 않습니다. 그 뜻을 본 것, 그것이 nibbāna입니다. 그것으로 nibbāna를 본 것입니다.

itin oya ṭika tērum gattaṭa passē ehenam anicca kiyannē icca sē nǣ kiyalā tōraganna ōnē. kæmati sē næha. duka enavā. kæmati nǣ namut enavā. sæpa yanavā. kæmati nǣha namut yanavā. oya jātiyē novannā vū priya svabhāvayak madhura svabhāvayak vidyāmāna vecca lōkayak nǣ. ōka ættada sakviti raja vunat siddha vennē ōkayi.

이것을 알아들은 뒤에는, anicca란 '뜻대로 되지 않음'이라고 가려 알아야 합니다. 뜻대로 되지 않습니다. 괴로움이 옵니다, 바라지 않아도 옵니다. 즐거움이 갑니다, 바라지 않아도 갑니다. 그렇지 않은 사랑스럽고 달콤한 성질이 드러난 세계는 없습니다. 참입니까? cakkavatti 임금이 되어도 일어나는 일은 이것입니다.

anna ēka ṭikak ara mī harak harak yanavada dækalā eka avasthāvaka budurajāṇan vahansē hinā pahaḷa karalā tiyenavā. ānanda hātadurana svāmīni hinā pahaḷa karanna hētuva ānanda mē yanna gerihælā pēnavā nēda? geri kiyannē mē harakuṭana. deviyek novacca brahmayek novaca saki hadagena ekema geriyavat metana mē okkoma ē jātiyaṭa pat vecca. balanna mokakda kōya tattvayak. mē sasara gamanē hæṭi mē kōyā labā dunnada pirisaraṇa ada balanna mēharak velā. mē okkoma edā deviyek vecca brahmayek vecca, śakti dekek vecca pirisa yanna.

한때 소 떼가 지나가는 것을 보시고 부처님께서 미소를 지으셨습니다. Ānanda 존자가 '스승님, 미소 지으신 까닭이 무엇입니까?' 하고 여쭈었습니다. 'Ānanda, 저기 가는 소들이 보이느냐? 신이 아니었던 것이 없고 brahma가 아니었던 것이 없고 Sakka가 아니었던 것이 없다. 여기 이 모두가 그런 처지에 있었다. 보아라, 지금 어떤 처지인가. 이것이 saṃsāra 여정의 생김새다. 오늘 이들은 소가 되었다. 이 모두가 한때 신이었고 brahma였고 Sakka였던 무리다.'

anna dæn ōka dakinnaṭa api dannavā æhenam sakdakama kæmættaṭa tiyenavada? kæmē tibena ōka venavā.

이것을 보면 우리는 압니다. Sakka의 자리가 뜻대로 머뭅니까? 뜻대로 된다면 저렇게 되겠습니까?

anē dakina dē mē vidihaṭa dakina mē lōkē kæmati sē pavatinna næti lōkaya ættaṭa mama mokaṭa ēka pasannada mokakda ēka tiyannē vaṭinākama anna vaṭinākama bahinaṭa mōhaya væt mōhaya tiyenna tama vaṭinakama kiyalā ṭika avidyāva kiyannē vaṭinākama kiyalā gannē ōkaṭa avidyāven bæn̆dilā mōhayaṭa væṭilā hiṭiyā nam vaṭinākamaya adhikakamaṭa hiṭapuvahama tamayi mōhayaṭa væṭennē.

이렇게 보아, 이 세상이 뜻대로 머물지 않는 세상임을 참으로 보면, '내가 무엇하러 그것을 뒤쫓는가, 그것에 무슨 값어치가 있는가' 합니다. 그러면 값어치가 떨어집니다. moha가 있으면 값어치가 있다고 여깁니다. avijjā란 값어치가 있다고 여기는 것입니다. avijjā에 묶여 moha에 빠져 있다면, 값어치를 지나치게 여길 때 moha에 빠집니다.

adhika vaṭinādiyak kiyat nibanaya karalā innā kal gahalā hari maralā hari, kapalā hari koṭalā hari horakam karalā hari kāma mityācārayakin hari buru kahavaṭṭalā hari के kiyalā biduvalā hari ma at karaganna ōnē. anna mamat ē bæn̆di hatan ēka at karaganna hadana. ehenam okkoma dasākusalma tiyennē mokakda kæmættaṭa bæn̆dilā inna hindā. ehenam apiṭa karaganna de ekama deyakyi tiyennē karā. vena kramayak ætten. kæmætta duru karaganna yamakinda an ē kramaya dakinna ōnē. kæmætta duru karaganna boruven bæ. ætta æti ākārayen dakinna ōnē.

지나치게 값지다고 붙잡고 있는 동안에는, 때려서라도 죽여서라도 베어서라도 찔러서라도 훔쳐서라도 그릇된 성행위로라도 거짓말을 해서라도 이간질을 해서라도 손에 넣어야 합니다. 나도 그것에 묶여 그것을 손에 넣으려 합니다. 그러니 열 가지 akusala가 모두 있는 것은 좋아함에 묶여 있기 때문입니다. 그러니 우리가 할 일은 하나뿐입니다. 다른 길은 없습니다. 무엇으로 좋아함을 없앨 수 있는지, 그 길을 보아야 합니다. 거짓으로는 좋아함을 없앨 수 없습니다. 참을 있는 그대로 보아야 합니다.

mokakda ætta æti ākārayen dakinnē mē kæmæti velā inna hæma deyakma kæmætta næ. koccara kæmatina kæmatiyēna. ēka tamayi mama mē lōkē kiyannē. mama mē pannē ēkada? balāporottu vennē ēkada? kæmati sē næti deyak mama mokada balāporottu vennē? ēka balāporottu vena gānē kæmati næti nisā maṭa duka vidiṭa siddha venavā. mānasika vaśayen duk venavā. menna dukaṭama. kæmati sē næti deyak bava dannē næti nisā api duk venavā. poḍḍayi dænaganna tiyennē. kæmati sē nǣ kiyannē ættā.

참을 있는 그대로 본다는 것이 무엇입니까? 좋아하는 모든 것이 뜻대로 되지 않습니다. 아무리 좋아해도 뜻대로 되지 않습니다. 그것이 내가 말하는 세상입니다. 내가 뒤쫓는 것이 그것인가? 내가 바라는 것이 그것인가? 뜻대로 되지 않는 것을 내가 왜 바라는가? 그것을 바랄수록 뜻대로 되지 않으니 나는 괴로움을 겪습니다. 마음으로 괴로워합니다. 바로 괴로움입니다. 뜻대로 되지 않는 것임을 모르기에 우리는 괴로워합니다. 알아야 할 것은 조금뿐입니다. '뜻대로 되지 않는다', 이것이 참입니다.

ēka ehemada vimarśanaya karanavā. hitalā pallaṭa pēnavā kæmati sē tiyena ekak lōkē næhanē. pennannā kāṭavat pennanna deyak. menna mēka mē ākārayen kæmisē pavatinavā. ehema kiyanna ekak nǣha.

정말 그런지 살펴봅니다. 생각해 보면 뜻대로 되는 것은 세상에 없음이 보입니다. 누구에게도 '이것은 이렇게 뜻대로 머문다'고 보여 줄 것이 없습니다. 그렇게 말할 것이 없습니다.

bhāvanā karanavayi kiyalā karanna ēka ōka tamayi anna bhāvanā karanavayi kiyannē vidarśanā kiyannē menna mēkayi. mēka viśēṣayen dakinna ōnē mē yathārthayen itin mēka bhāvanā karayi mēka satiyakalpanā balanna ōnē. satiya pihiṭavanna kivvanna ōkaṭayi. satipaṭṭhānaya kiyannē ōkayi.

수행한다는 것이 바로 이것입니다. 수행, vipassanā란 이것입니다. 이것을 참모습 그대로 특별히 보아야 합니다. 이것을 수행하고 이것을 sati로 곱씹어 보아야 합니다. sati를 세우라는 것이 이 때문입니다. satipaṭṭhāna가 이것입니다.

anna satyayē satyayē pihiṭalā mēka hilāgena yanakoṭa anna satyaya pihiṭapuma satipaṭṭhānayak læbenavā. itin monavā æyada balannē. api kayin karana væḍa tiyenavā. karana ekak ma kæmættala anukūla væḍak karanavada? kæmati sē pavatina ekak magē mē kriyākarāpaya tuḷa tiyenavada mama mē horanna hadanī vennē. mama mē kæmati sē pavatina ekak goḍannagannada mama mē kriyā karannē anē mamagē mulākārī meccara kal mama mē dan̆galā tiyennē magē kaya kriyātmaka karalā tiyennē kæma monavāhari hadāganna mokaṭada kæmati sē pavatvanna

참됨에 자리 잡고 이것을 지니고 가면 참됨에 선 satipaṭṭhāna를 얻습니다. 무엇을 봅니까? 우리가 몸으로 하는 일이 있습니다. 내가 하는 일이 좋아함에 맞춘 일인가? 내 행위 속에 뜻대로 머무는 것이 있는가? 나는 뜻대로 머무는 것을 쌓아 올리려고 이렇게 움직이는가? '아, 나의 미혹이여. 이렇게 오래 버둥거리고 몸을 움직인 것은 좋아하는 무언가를 만들려고, 뜻대로 지키려고 한 것이었구나. 무엇하러?'

atharinavā nemeyi anna ēkayi. api dakinna ōnē kæmati sē pavatvanna ikak næti bava dakinnē. nokara bæri nisā karana eka venayi. dæn væsikili yanavā. kæmætta vennē nemeyi nokæmætta vuṇā kæmatinat karanna ōnē nikak. væsikiliyak hadāgannavā. kæmati sē pavatina nisā nemeyi. ēka nokara bæri nisā.

놓아 버리라는 것이 아닙니다. 그것입니다. 우리가 보아야 할 것은 뜻대로 지킬 것이 없다는 것입니다. 안 할 수 없어서 하는 것은 다릅니다. 뒷간에 가는 것은 좋아서가 아닙니다. 좋든 싫든 해야 합니다. 뒷간을 짓는 것도 뜻대로 머물러서가 아니라 안 할 수 없어서입니다.

mokada mē jīvitaya yamtā pavatinavada ētā kal api visin kaḷa yutu væḍapiḷilak tiyenavā. ē ṭika kæmati sēv karanna puḷuvan vuṇā bærivā apiṭa horanna siddha venavā. ēka karannē prayōjanaya sakā.

이 삶이 이어지는 동안에는 우리가 해야 할 일과가 있습니다. 그것을 뜻대로 할 수 있든 없든 해야 합니다. 그것은 쓸모를 위해 합니다.

prayōjanaya sakā karana ekayi kæmati sī karana ekayi dekak. mē kæmati api apē væḍa piḷi piravala tuḷa tiyennē. prayōjanaya takā karanna tiyena ēvāda 10 venavā. 100 næha 10k næhæ ekak venna puḷuvan. api dal vaśayen kivva 99k api prayōjanayakā nemeyi karannē kæmati sē pavatvanna dekak. menna mēkama tamayi apiṭa duk dennē. itin api dæn apē ituru vennē mokakda? yathārthaya dækkahama prayōjanaya takā kaḷi sihiyaṭa ekak nætnam ēka ituru venavā. 99k givilā yanavā. atharinna ælīma nam hiṭi kriyāva danna anit pætta

쓸모를 위해 하는 것과 뜻대로 하는 것은 둘입니다. 우리 일과 속에서 쓸모를 위해 해야 할 것은 열 가지쯤일까요, 백도 아니고 열도 아니고 하나쯤일 수도 있습니다. 대충 말해 아흔아홉은 쓸모가 아니라 뜻대로 지키려고 합니다. 바로 이것이 우리에게 괴로움을 줍니다. 그러면 참모습을 보았을 때 무엇이 남습니까? 쓸모를 위해 하는 일만 남습니다. 아흔아홉은 떨어져 나갑니다. 놓아 버리면 매달림이 멈추는 다른 쪽이 됩니다.

ehenam kæmati sē pavatvanna bæri deyak kæmati sē pavatvanna hitanakan, kiyanakan, karanakan. ēka bæri deyak karanna hadapu nisāma apē vikṣitāvaya ivara karanna bæ. vikṣitāvaya ivara karanna eccākkal hita aramuṇu karanavā kiyana eka ēvā tava karanna bæha.

그러니 뜻대로 지킬 수 없는 것을 뜻대로 지키려고 생각하고 말하고 하는 동안에는, 할 수 없는 일을 하려 하기 때문에 우리의 흩어짐을 끝낼 수 없습니다. 흩어짐을 끝내지 못하는 동안에는 마음을 한 대상에 두는 일도 할 수 없습니다.

hita eka aramuṇaṭa gannavā kiyana ekayi ada kiyannē ōka hisa kohomat yannē eka aramuṇaya tamā. koyi velāvaṭa aramuṇu dēhaka hitak pavatina eka dharmayen oppu karanna bæhæ. avadhānaya yomu karanna purudu venna ōnē ella karapu avaśya kāraṇayakaṭa avadhānaya avaśya kāraṇaya yomu karagena inna bæri eka tamayi bhāvanāvē samathayak nætuvahama siddha vennē nættē.

마음을 한 대상에 둔다는 말이 그것입니다. 마음은 어차피 한 번에 한 대상으로만 갑니다. 한때에 두 대상을 가진 마음이 있다는 것은 dharma로 증명할 수 없습니다. 겨냥한 필요한 일에 주의를 두는 데 익숙해져야 합니다. 필요한 일에 주의를 둘 수 없는 것이 수행에 samatha가 없을 때 생기는 일입니다.

avadhānaya yomu karanavā apiṭa avaśya væḍak karannaōna. ē kiyannē ek karana katāvak etana næha. dæn ekkæn karanavā kiyalā giyāma maha puduma siddhiyak venavā antimaṭa pissek venna ektæn karanna giyāma

필요한 일을 하려고 주의를 둡니다. 한곳에 붙들어 맨다는 말은 거기 없습니다. 한곳에 붙들어 매려 하면 이상한 일이 생겨 끝내 미친 사람이 됩니다.

dæn metana avadhānayama kara innavā baṇa ahanna avaśya baṇa kiyannē mama avadhānaya ē pættaṭa yomu karalā tiyenavā. avadhāna dekama hariyaṭa karanna puḷuvan vikṣiptaya nætuva lōbha dvēśa mōha pætta næti nisā. lōbhayaṭayi dvēśayaṭayi mōhayaṭayi kæmætten allaganna giyā nam ehema metana mēka karanna bæhæ. dæn kæmættaṭa baṇa kiyanna giya.

지금 여기서 법문을 듣는 데 주의를 두고 있습니다. 법문을 하는 나도 그쪽에 주의를 두고 있습니다. lobha, dosa, moha 쪽이 없으니 흩어짐 없이 둘 다 바르게 주의를 둘 수 있습니다. lobha, dosa, moha로 좋아함을 붙잡으려 했다면 여기서 이것을 할 수 없습니다. 이제 좋아함 때문에 법문하러 갔다고 합시다.

eyā hitā innavā baṇa kiyana kenāṭa koccara viśēṣayak gauravayak tiyenavā. eyā hon̆daṭa gauravayak labāgena bohoma in̆dalā kak kæmætten eyāṭa satvaya ma ehemayi tānāntaraya ma ehemayi koccara hon̆da dæn ohoma hitānē ehema baṇa kiyanna kivva. mēka kæmættana nætikannē baṇa kiyana eka. kavuda kæmættaṭa anuva api balāporottu vaiṣṭa vēnnē?

그는 법문하는 사람에게 얼마나 특별한 대접과 존경이 있는지 생각하고 있습니다. 존경을 잘 받고, 좋아함대로 사람들도 그렇고 자리도 그렇고, 얼마나 좋을까 하고 그렇게 생각하며 법문하러 갔습니다. 법문은 좋아함을 채우는 것이 아닙니다. 누가 좋아함대로 우리의 바람을 이루어 줍니까?

anna ē velāvēdī apiṭa siddha venavā. kæmættalā næti deyak kæmætin karanna giyot ehema visitta vennē etana. baṇa kiyanna gihilā maṭa bæhanna siddha vuṇā. mama hitāgattē ōka nemeyi. ehema ān binna paṭan gannavā minissunṭa dæn mokada vennē? eyā kæmætten kæmættaṭa baṇa kiyanna giyā nam siddha vennē ōka dayānukampaya baṇa kiyanna giyā nam kæmættaṭa pavatinnē næti ekak dænagena kavuru monavā kivvā eyāṭa ēvā gæhenna kampanaya venna hētu næhæ.

그때 우리에게 일이 생깁니다. 뜻대로 되지 않는 것을 좋아함으로 하려 하면 거기서 흩어집니다. '법문하러 가서 욕을 들었다. 내가 생각한 것은 이게 아니었다.' 그러고는 사람들을 욕하기 시작합니다. 무슨 일이 생깁니까? 좋아함으로 법문하러 가면 이렇게 됩니다. 자비로 법문하러 갔다면, 좋아함대로 머물지 않음을 알고 있으니 누가 무슨 말을 해도 흔들리고 떨릴 까닭이 없습니다.

ēket ehema ekakda? baṇa ahanna yanavā. mama baṇa ahana kenek kiyā lōkayā dænaganitta kæmættak tibuna in̆dagennam innavā hosakayā kivvē kavuruhari kivvā mokada vennē? ov itin apima tamayi ōkaṭa pēnnē. ena gahanna ōnē ōkaṭa satpuruṣayā api bahinavā hiten hitenavā. apiṭa vikṣiptayi.

그것도 마찬가지 아닙니까? 법문을 들으러 갑니다. '나는 법문 듣는 사람'이라고 세상이 알아주기를 바라는 마음이 있었습니다. 앉아 있는데 누가 무슨 말을 했다면 어떻게 됩니까? 그렇습니다, 우리에게 그대로 보입니다. 맞받아쳐야 한다고, 착한 사람인 우리가 끌려 들어간다는 생각이 듭니다. 우리는 흩어집니다.

itin mē kæmætten karana ehā okkoma latara venna ōnē. ēkaṭa hētuva mokada kæmættaṭa anuva karanna giya kæmættaṭa anuva pavatina lōkayak næha. kæmættaṭa anuva pavatinna næti lōkayaka ōka dænaganna ōnē issellāma. onna ōka tērum gatta nam apiṭa kāgen āvat praśnayak næha.

그러니 좋아함으로 하는 것은 모두 떨어져 나가야 합니다. 까닭은 좋아함대로 하려 해도 좋아함대로 머무는 세상이 없기 때문입니다. 좋아함대로 머물지 않는 세상임을 먼저 알아야 합니다. 그것을 알아들었다면 누구에게서 무엇이 와도 문제가 없습니다.

anna samādhiyaṭa mula abhavi pratisārenna viparisara vennē næ. anna kusala sīlaya. kusala sīlaya ganna nam anicca dukkha anatta ahak karalā kusala sīlayak pahaḷa karanna bæ.

그것이 samādhi의 뿌리인 avippaṭisāra, 뉘우침 없음입니다. 흔들리지 않습니다. 그것이 kusala sīla입니다. kusala sīla를 얻으려면 anicca, dukkha, anatta를 빼놓고는 kusala sīla를 일으킬 수 없습니다.

kōsāni vicaya kēvalāni dibbaṁ mānusa kaṁca brahma kōṣaṁ sabba kōṣa mūla bandhanā pahuttō kusalūtādī paucatō tatat divya kōṣa manussa kōṣa brahma kōṣa sakala karma kōṣa piḷiban̆da ēvāyē ipætmaṭa hitina avidyā tr̥ṣṇāvangē paha kirīmak æta kusalyayi kiyanna læbē.

"Kosāni viceyya kevalāni, dibbaṃ mānusakañca brahmakosaṃ, sabbakosamūlabandhanā pamutto, kusalo tādi pavuccate tathattā." 신의 곳간, 사람의 곳간, brahma의 곳간, 온갖 kamma의 곳간을 두고 그것들이 일어나는 뿌리인 avijjā와 taṇhā를 버림이 있으면 그를 kusala라고 부른다는 뜻입니다.

anna kusala. eha avidyā tr̥ṣṇā pahen venna nam mokada venna ōnē? anicca vaśayen dakinna ōna dukkha vaśayen dakinna ōna anatta vaśayen dakinna ōna. anna ē anicca vaśayen dukkha vaśayen anatta vaśayen dakinna dakinna yam avidyāvat unnā pavelā giyāda ōkaṭa kiyanavā kusalaya væḍe.

그것이 kusala입니다. avijjā와 taṇhā를 버리려면 어떻게 해야 합니까? anicca로 보아야 하고, dukkha로 보아야 하고, anatta로 보아야 합니다. anicca로, dukkha로, anatta로 보고 또 보아 어떤 avijjā가 버려졌다면, 그것을 kusala가 자란다고 합니다.

onna oya śikṣaṇaya pihiṭiraṭiyaṭa passē eyāṭa kiyanavā kusala sīlaya pihiṭiya. eyāṭa amutuven karanna deyak næhæ. ē ihara okkovat kusala sīlaya avi pratisāraya æti karanavā. ēka dharmatāvayak. kampā venna hētu næha. anna yathā dharmaya tuḷin āpuma kampāva næti velā giya hæti. ayi pratisāraya pramōdayak. pramōdaya cikayi dæn kampā venna deyak næha. dūsē vidihak næha. pramōdhayi.

이 다스림이 자리 잡은 뒤에 그를 두고 kusala sīla가 자리 잡았다고 합니다. 그에게 따로 할 일이 없습니다. 그 kusala sīla가 avippaṭisāra를 일으킵니다. 그것이 dhammatā입니다. 흔들릴 까닭이 없습니다. yathā dharma를 통해 흔들림이 사라졌습니다. avippaṭisāra는 pāmojja를 줍니다. 이제 흔들릴 것이 없고 뉘우칠 것이 없습니다. pāmojja입니다.

pramōdaya praśabdaya sæhællu bavayi tiyenavā. praśabdaya prītiya nirāmisa prītiya æti karanavā. etakoṭa prītiya sukhaya æti karanavā. sukhaya samādhiya æti karanavā. samādhiya yathābhūtagna gnāna darśanaya gæna gætani tiniāya harayak apiṭa pragnā pahadana putuyak karanna. ē samādhiyama ēkenma atdakinavā. yathārthaya yathābhūta gnāna darśanaya nirvēdayak. nirvēdaya virāgayat. virāgaya vimukti saha vimukti gnāna darśanayak labā denavā. ē vimukti gnāna darśanayayi midena arihat phalayaṭa ōna karanna. ehin etanaṭa labā dena ekaṭa apiṭa karanna tiyennē ēkayi.

pāmojja는 passaddhi, 가벼움을 일으킵니다. passaddhi는 pīti, 세속을 떠난 pīti를 일으킵니다. pīti는 sukha를 일으킵니다. sukha는 samādhi를 일으킵니다. samādhi는 yathābhūtañāṇadassana를 일으켜 슬기를 맑히는 바탕이 됩니다. 그 samādhi로 참모습을 몸소 겪습니다. yathābhūtañāṇadassana는 nibbidā를, nibbidā는 virāga를, virāga는 vimutti와 vimuttiñāṇadassana를 줍니다. 그 vimuttiñāṇadassana가 벗어남, 곧 arahant 열매에 필요한 것입니다. 거기까지 이르게 하려고 우리가 할 일은 그것입니다.

sīla sampanna silvatnaṭa abhavitisāraya upadīma cētanāven kaṭayuttak nætti læbīma dharmatāvayaka ēkē dharmatāvayak. mula vitarayi apiṭa allanna ōnē.

sīla를 갖춘 이에게 avippaṭisāra가 일어나는 것은 의도로 할 일이 아니라 저절로 얻는 dhammatā입니다. 그것이 dhammatā입니다. 우리가 붙잡아야 할 것은 뿌리뿐입니다.

ehenam bhāvanāva kivvē mokakda? aniccayi kiyannē mokada? dukkhayi kiyannē mokada? anattayi kiyannē mokada? ēkaṭa lōkē dālā vimaraśanaya karalā valna oya ṭikayi vimaraśanaya karannē ōka tamayi bhāvanāvin oya ṭika yamakin dakinavā nam anna ēka dakinna ōnē.

그러면 수행이란 무엇입니까? anicca란 무엇인가? dukkha란 무엇인가? anatta란 무엇인가? 그것을 세상에 대어 살펴보는 것, 바로 그것을 살펴보는 것이 수행입니다. 그것을 무엇으로든 본다면 바로 그것을 보아야 합니다.

itin kavuru hari bayinavā. icca æsē tibanama bænu ahanna vena kæmati næti ekakna nemeyi ēkanē bænuva ahannē dænum gæhīma uruma karalā tiyena deyak tiyenavā nam koccara hon̆dē karahē bæ ahanna venavā nam ē kæmati næti ekak. ehenam hon̆dayi kiyalā monaṭa ānāntaraya allagannē? hon̆dayi kiyalā mokak nigamanaya karannē? anna bæs nigamanayak nǣhæ. bæn̆dīmak nǣ. yam chanda rāgayak tibuṇā ēka duru velā.

그래서 누가 욕을 합니다. 원하지 않아도 욕을 들어야 합니다. 그것이 바로 뜻대로 되지 않는 것 아닙니까? 욕을 듣는 것은 그것입니다. 들어야 하는 몫으로 정해진 것이 있다면, 아무리 좋은 것이라도 욕을 들어야 한다면 그것은 뜻대로 되지 않는 것입니다. 그러면 무엇하러 자리를 좋다고 붙잡습니까? 무엇을 좋다고 판가름합니까? 거기서는 판가름도 없고 묶임도 없습니다. 어떤 chandarāga가 있었다면 그것이 떨어져 나갔습니다.

itin chanda rāgaya duru karanna ōnē hæma ekak gāna. menna bhāvanāvē pratiphala labāganna ōna. cachandarāgaya duru venna nam amutuva kæmati næti bavama dakinna. dharmatāvayema dakinna ōna. anna dharmaya dakinaṭa budun dakinavā vagē onna ōkayi.

그러니 모든 것에서 chandarāga를 없애야 합니다. 그것이 수행의 열매로 얻어야 할 것입니다. chandarāga가 사라지려면 바로 뜻대로 되지 않음을 보아야 합니다. dhammatā를 보아야 합니다. dharma를 보면 부처님을 보는 것과 같다는 말이 바로 이것입니다.

itin oya væḍē pættakin tiyalā vena cariyā raṭāvala aragena mehe bhāvanā krama aragennē. mēken mehema ekak venavā mehema venavā kiyalā nema karanna giyāṭa passē itin dasava vila gnāna bhāvanā kiyata dennē. ēken ekaṭa bhāvanā karanavā. in mokada velā tiyennē? avaśya dharmaya tiyannē næ. bāhira væḍaka sīlāpata parāmāśayan passē parāmarśanaya karaṭa yanavā. kiḷuṭu etakoṭa yathārthayaṭa enna bæ.

그런데 이 일은 한쪽에 두고, 다른 carita 틀을 가져오고 이런저런 수행법을 가져와 '이것을 하면 이렇게 된다, 저렇게 된다' 하며 하다 보니, 열 가지 넘는 수행을 하나씩 해 나갑니다. 그래서 어떻게 되었습니까? 필요한 dharma가 없습니다. 바깥일이 되어 sīlabbataparāmāsa를 뒤쫓아 갑니다. 더러움입니다. 그러면 참모습에 이를 수 없습니다.

api lōkayē yathārthaya api dakinavā. æhæ kæmati sēnnē nǣ. rūpaya kæmati sēna. cakkhu viññāṇaya kæmati sēna. ē læbana cakkhu saṁsparśayak da kæmati sēnnē. ē læbana sampassajā vēdanāvak ætada kæmati sēnē. kæma sē nætnam æhæ piḷiban̆da siyaluma væḍipu kæma sēna. ēka ættada? dæn itin api issellā āvarjanā karalā kiyanavā. karmasthānaya sihi kara innavā. sihi karapu gu gahama manasaṭa væṭenavā ē raṭāva ē raṭāva ættada kiyalā apiyi marasanaya karanavā.

우리는 세상의 참모습을 봅니다. 눈은 뜻대로 되지 않습니다. 형상도 뜻대로 되지 않습니다. 눈의 알음알이도 뜻대로 되지 않습니다. 그로 얻는 눈의 닿음도 뜻대로 되지 않습니다. 그로 얻는 닿음에서 난 느낌도 뜻대로 되지 않습니다. 뜻대로 되지 않는다면 눈에 관한 모든 것이 뜻대로 되지 않습니다. 참입니까? 먼저 곱씹어 말하고 kammaṭṭhāna를 마음에 둡니다. 마음에 두면 그 틀이 마음에 떨어지고, 그 틀이 참인지 우리가 살펴봅니다.

koyi æhæda kæmati sē tiyennē? koyi rūpayada kæmati sē tiyennē? dakinna ekak ehema lōkē tiyenavada? itin kalpa sammā saṁkappayaṭa bahinavā. dæn mokakda? dæn metana vyāpāda nǣ. avyāpādayi. hiṁsā nǣhæ. avihiṁsā allaganna. kāma pættaṭa næhænek kāmayi. oya kalpanāvan sammā saṁkalpayaṭa bahilā. onna bhāvanāva ārya aṣṭhāṁgika mārgaya bhāvanā karanna kiyalā. n diṭṭhiya suddha karagannavā. mē anicca dukā anatta kiyana mē tilakṣaṇayen praciya dækalā. etakoṭa dr̥ṣṭi pāriśa suddhiya læbenavā. diṭṭha visuddhiya etakoṭa oya diṭṭha viśuddhiya læbenakoṭa citta viśuddhiyat ekamayi baṇa æhuvē.

어느 눈이 뜻대로 있습니까? 어느 형상이 뜻대로 있습니까? 그런 것을 세상에서 볼 수 있습니까? 그러면 생각이 sammā saṅkappa로 들어갑니다. 이제 무엇입니까? 여기에는 vyāpāda가 없고 avyāpāda입니다. hiṃsā가 없고 avihiṃsā를 붙잡습니다. 감각적 욕망 쪽이 아니라 nekkhamma입니다. 그 생각들이 sammā saṅkappa로 들어갔습니다. 수행이란 ariya aṭṭhaṅgika magga를 닦는 것입니다. anicca, dukkha, anatta라는 세 가지 특성으로 분명히 보아 diṭṭhi를 맑힙니다. 그러면 diṭṭhi visuddhi를 얻습니다. 그렇게 diṭṭhi visuddhi를 얻을 때 citta visuddhi도 법문을 들으며 함께 얻었습니다.

dasālayen torava vilā baṇa ahanakoṭa oya citta viśuddhiya læbuvā. ēkē labanavā diṭṭha viśuddhiya anna ara karmasthānaya gannakoṭa ēka læbenavā. aragena ilāvakin ætta næt balanakoṭa sæka nǣhænē maṭa monavaṭa sæka karannē kiyana eka ætanē. balana balalā tiyena eka ehemama pēnavā. kaṁkā vitarayi. ka laṁkāvē hæba sækayen etera karanna. laṁkāva vitara vittiya etakoṭa dakinavā. mē pættē giyot lōkeṭa mē pættē giyot nivanaṭa maggāmaga gnāna dara darśana viśuddhiya etakoṭa pratipadāva dækkak passē nivana pættaṭa tiyena eka anugamanaya karana paṭipadā gnāna darśanuddha etakoṭa gnāna darśana suddhiya pahala venavā. ekak satva visuddhiyak læbennē paḷavena sīla viśuddhiyaṭa gannakoṭama venavā. ēken gaha anikava væḍenavā.

열 가지 허물 없이 법문을 들을 때 citta visuddhi를 얻었습니다. 그 kammaṭṭhāna를 붙잡을 때 diṭṭhi visuddhi를 얻습니다. 그것을 들고 참인지 아닌지 보면 의심이 없습니다. '내가 무엇을 의심하랴' 하게 됩니다. 본 것이 그대로 보입니다. kaṅkhāvitaraṇa visuddhi, 의심을 건너는 맑음입니다. 그러면 '이쪽으로 가면 세상, 이쪽으로 가면 nibbāna'라고 보는 maggāmagga ñāṇadassana visuddhi가 옵니다. 실천의 길을 본 뒤 nibbāna 쪽 길을 따르는 paṭipadā ñāṇadassana visuddhi, 그리고 ñāṇadassana visuddhi가 나타납니다. sīla visuddhi는 처음 sīla를 받을 때 얻습니다. 그로써 하나 다음 하나로 자랍니다.

okkoma hadama læbennē ehemayi. ēkayi ārambha karanna anikava læbenavā. anukūravayi. dharmaya dharmaya pavatvayi nirvāṇa parasaraṭa yāma san̆dahā dharmayōma dharmaya puravayi. apiṭa mokanada karanna tiyena?

모두 그렇게 얻습니다. 시작하면 차례대로 하나씩 얻어집니다. 'dhammā dhamme abhisandenti, dhammā dhamme paripūrenti', nibbāna의 저 언덕으로 가도록 dharma가 dharma를 채웁니다. 우리가 할 일은 무엇입니까?

kusala sīliya pamaṇayi. kusala sīliya kivvē mokakda? kusala kiyana eka dænaganna ōnē anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen hariyākāra vacanaya arthaya tērum aranna. ē anuva lōkaya vimarśanaya karanavā. vimarśanaya karanakoṭa læbenavā sisilā. meccara kal rāginna, dvēśa ginna, mōha ginnen dævuṇā. sīlayak sisilak læbunē nǣ. dāhayak læbuṇā. ēka sīlayaṭa pat venavā. kotanadayida sīlaya?

kusala sīla뿐입니다. kusala sīla란 무엇입니까? kusala를 알려면 anicca로, dukkha로, anatta로 그 말의 뜻을 바르게 알아들어야 합니다. 그에 따라 세상을 살펴봅니다. 살펴보면 서늘함을 얻습니다. 이제껏 rāga의 불, dosa의 불, moha의 불에 탔습니다. 서늘함을 얻지 못하고 타오름만 얻었습니다. 그것이 sīla, 곧 서늘함에 이릅니다. sīla는 어디서 옵니까?

muṁcidu kamtā gnānaya kiyalā kiyannē midīmē kæmætta. ē kiyannē mē lōkaya allaganna giyāhama ævillā bæn̆dilā innē kiyalā bidunahama koccara midennē mokakda ævillā bæn̆dilā innavā mē avidyāven ætta dannē næti hindā. etakoṭa mēken midīmē kæmættē nuvana pahaḷa venavā. mēkē yathārthaya mēka nam mēken midenna epæ. mēka allaganna giyot mē dukaṭa væṭennē ēken. etakoṭa mēken ahak venna nam ēka tamayi sænasu. ēka dakinavā.

muñcitukamyatā ñāṇa란 벗어나고 싶어 함입니다. 이 세상을 붙잡으려다 와서 묶여 있다는 것이 깨지면, 무엇에 와서 묶여 있는지, avijjā 때문에 참을 몰라서 묶였음을 압니다. 그러면 여기서 벗어나고 싶은 슬기가 나타납니다. '이것의 참모습이 이렇다면 여기서 벗어나야 한다. 이것을 붙잡으면 그로써 이 괴로움에 빠진다.' 여기서 비켜나는 것이 위안임을 봅니다.

ov. ov ov o dæn ēka api vimarśanaya nokarapu eka varadē tiyennē a apiṭa avasthāva ov dæn ov ov ov

(문답) 예. 예. 예. 그렇습니다, 우리가 그것을 살펴보지 않은 것이 잘못입니다. 우리에게 기회가… 예. 이제… 예. 예. 예.

ov dæn mehema hitamukō ēka vennē

예, 이렇게 생각해 봅시다. 그것은 이렇게 됩니다.

mehemayi. ara katāvak tiyenavānē devēlē penena kukulāgē karmalā evēlē penekama sudu

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

velā kiyalā. hæmavelēma pēnakoṭa yamak yamaka ēkema peni peni tiyenakoṭa apiṭa ēkē yathārthayaṭa ganna issellā ēka mē sāmānya deyak venavā.

어떤 것이 늘 보이고 자꾸 보이면, 우리가 그 참모습을 붙잡기 전에 그것은 흔한 것이 되어 버립니다.

dæn ahamben yamak siddha vuṇā kiyamukō. anna ē velāvē apiṭa viśāla vaśayen ōka balapānavā mokakda mē siddha vuṇē

그런데 어쩌다 어떤 일이 일어났다고 합시다. 그때 그것은 우리에게 크게 미칩니다. '이게 무슨 일이지?'

haṁgapu ekamat vāsayaṭa giyā. ehema kenek penennē næti venna yam tarama haṁgapumat eka pāda pēnakoṭa viśēṣa mānasikatvayak goḍanæginna ēkama hētu vuṇā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov ov ov

(문답) 예. 예. 예.

venavā venavā. dæn ēka tamayi kiyannē apiṭa api digaṭōma api gattaṭa passē api ēka api ēka daralā næhæ. yathārthayen balanna purudu velā næha. ēka sāmānya deyak innē balanna purudu venavā. dæn api hitamukō mehema dæn magē oluvē isakayā gahak pævuṇā nam eha mama aṭavu gānak nǣha eccara. mokada magē vayasa inna ayagē okka mesa kǣ pæhilā innavā. balapuhama pēnavā.

그렇습니다, 그렇습니다. 그것이 말하는 바입니다. 우리가 오래 받아들이다 보니 그것을 제대로 지니지 못했습니다. 참모습으로 보는 데 익숙하지 않고, 흔한 것으로 보는 데 익숙해졌습니다. 이렇게 생각해 봅시다. 내 머리에 흰머리가 하나 났다면 나는 별로 개의치 않습니다. 내 나이 또래는 다 머리가 셌기 때문입니다. 보면 보입니다.

etakoṭa dæn api sāmānyen mā vayasēt pirakkayagē pæhenavā. ē maṭṭama eyāgē tavat isakayak pæhilā tiyenavā dækkot eyāṭa ēka sāmānya deyak venavā. anit kāgayak pæhina eyāgē vitarak pæhilā tiyanna dækkoma mokada vennē hari væḍiyi magē sakayā pæhilalānē kiyalā. eyāṭa amāruva væḍiyi. mē lōkē kāṭavat una gænenna maṭa vitarak vuna gænunot mokada vennē? mokakda mē maṭa vitarak? nævata venasak dakinnē nætnam

보통 내 나이의 어른들은 머리가 셉니다. 그만한 나이에 남의 흰머리를 보면 흔한 일로 여깁니다. 다른 사람은 머리가 세지 않았는데 자기만 셌다면 어떻게 됩니까? '큰일 났다, 내 머리가 셌구나.' 더 괴롭습니다. 세상에 아무도 열병에 걸리지 않는데 나만 걸리면 어떻게 됩니까? '왜 나만?' 하고. 그렇지 않으면 다름을 보지 못합니다.

menna mē vagē api yamkisi deyak api nitara nitara dakinavā nam ē velāvēdī apiṭa ēka sāmānya deyak oyāgē væṭahenavā. namut viśēṣa dækīmak tiyenavā vidarśanā kivvannē ēkayi. nodækapu avasthāvak dakinavā. dakinakoṭa vēgavat nægi venavā pætta. api anicca dukkha anatta kiyana eka dækalama nǣ saṁsārē. kavadā hari hariyaṭa dækapudaṭa viśēṣa dækīmak enavā ēken. anna ēka mahā vēgavat kriyātmaka velā hiṭan yathārthaya karāganna. anna ēkayi. ēka tamayi vihiya tattvaya.

이처럼 어떤 것을 자주 보면 그것이 흔한 것으로 여겨집니다. 그러나 특별한 봄이 있습니다. vipassanā라는 것이 그것입니다. 보지 못하던 것을 봅니다. 볼 때 그쪽으로 세차게 일어섭니다. 우리는 saṃsāra에서 anicca, dukkha, anatta를 본 적이 없습니다. 언젠가 바르게 보는 날 그로써 특별한 봄이 옵니다. 그것이 크게 세차게 움직여 참모습에 다다르게 합니다. 바로 그것입니다. 그것이 특별한 처지입니다.

haṁgan hadapu ekama tamayi mē praśnaya vennē. dæn api hitamukō mehema deyak. ōna velāvaka doræralā tiyenavā. kavuru hari katā karalā vidhāra duralā kiyilā balanavā. kavuru hari āvā kavuda eyāva kiyalā balanavā. dæn ohoma balana kenāṭa maṭa mē bāhira lōkē kavuru āva tiya sāmānya deyaknē kiyalā kiyanavā. ēka eccara deyak nemeyi. ehemada? dan kon̆dak karanna. ā dæn itin ē ætulaṭa dæmma dorava æhuvā. dorava ahalā tiyalā enavā. dæn oya atara kavuru hari enavā. vaṭēṭa balanavā yanna vidihak næ dorava a vahalā. dæn dāk nægenanē hitanna bæri. maṭa kavuru kavudin innē kiyāda balāgannat næhæ daka gannat næhæ. mokut næhæ kiyalā mama mēka ætula koṭu karalā maṭa mē mēka inna puḷuvanda? dæn anna a nidahasa aḍu bava tērennē etakoṭa ē nidahasē eyā ēka vuktigena innakam. eyāṭa ēka eyāṭa læbu nidahasakda kiyalā tērum ganna bæ.

숨기려 한 것이 바로 이 문제가 됩니다. 이런 것을 생각해 봅시다. 문이 늘 열려 있습니다. 누가 말을 걸면 문을 열고 내다봅니다. 누가 오면 누군지 내다봅니다. 그렇게 보는 사람은 '바깥세상에 누가 오는 것은 흔한 일이다, 대수롭지 않다'고 말합니다. 그렇습니까? 이렇게 해 보십시오. 안에 넣고 문을 잠갔습니다. 문을 잠가 두었습니다. 그 사이 누가 옵니다. 둘러보아도 나갈 길이 없습니다. 문이 잠겼습니다. 견딜 수가 없습니다. 누가 와 있는지 알아볼 수도 없고 볼 수도 없습니다. '아무것도 없이 이 안에 갇혀서 내가 견딜 수 있을까?' 그때서야 자유가 모자람을 압니다. 그 자유를 누리고 있는 동안에는 그것이 자기가 받은 자유인지 알아듣지 못합니다.

dæn ōka hon̆daṭa pæhædiliva pēnavā. viśēṣayenma gǣna lamiṭi eka avasthāvaka. ē tamayi geṭa dālā koṭu karalā tiyena davasak tiyenavanē. koccara an̆ḍanavada? monavā labāgannada balanna ōnē vaṭapiṭāva dæn hira karalā tiyennē gē ætulē davas gānak. hon̆daṭa atdækīmak labanavā. maṭa eḷiyaṭa yannat næhæ. kada eḷiyaṭa gannē? itin eḷiyaṭa yanna kohoma hari boruvaṭa hari duvanavā nēda doṭṭa yanna vana kiyalā hari boruvaṭa hari eḷiyaṭa yanna ōna hindā nika boruvaṭat duvanavā. ē mokada mē velā tiyennē? api āśvādayak nitarama laba innavā nam apiṭa ē āśvādaya piḷiban̆da sāmānya deyak venavā. ēka nætuvakin hira velā tibuṇā. anna ē velāvēdī mahā loku deyak venavā. mēka mē sāmānya manussayāgē sirita svabhāvaya hæṭiya.

이것은 특히 여자아이들에게서 잘 보입니다. 집에 가두어 둔 날 얼마나 웁니까? 무엇을 얻으려고요? 보십시오, 며칠 동안 집 안에 갇혀 있으면 좋은 경험을 합니다. '밖에 나갈 수도 없구나.' 그래서 밖으로 나가려고 어떻게든, 뒷간에 간다고 거짓말을 해서라도 밖에 나가야 하니 그냥 거짓으로라도 뛰어나갑니다. 왜 그렇습니까? 우리가 어떤 즐거움을 늘 누리고 있으면 그 즐거움은 흔한 것이 됩니다. 그것이 없이 갇히면 그때 아주 큰일이 됩니다. 이것이 보통 사람의 버릇이고 성질입니다.

ē vagēma tava kāṭa hari vunot maṭat ēka ārat varak unaṭa kamak na. dæn mēkat api mē mānasikatvaya tuḷa tiyena svabhāvayak. anikārak tiyenavā nam maṭa sena gehuvaṭa kamak næhæ. ani hæpæ anikaṭa ahena gānna ōnē. etakoṭa maṭa vitara gæhuvot tamayi bæha. maṭa

또 다른 사람에게도 일어나면 나에게 일어나도 괜찮습니다. 이것도 우리 마음가짐 속의 한 성질입니다. 다른 사람도 감기에 걸린다면 나도 걸려도 괜찮습니다. 다른 사람도 걸려야 합니다. 나만 걸리면 견딜 수 없습니다.

vitarāla lida hædunā tamayi amāru ani karāt hædena mara kavanna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn kanna nætuva innavā. dæn apima una gæhilā innakoṭa ḷamayi gahala hari hon̆da ōka pēnavā. dæn itin gedara monavā harinakoṭa eham manna næ maṭa vuna gǣnikak in̆dalāma hon̆da ēvā venavā kiyalā alanavā. nǣ nǣ næ api kanna innē. ahalā væṭa gānak næhæ. hon̆da kanna nætnam næhæ matakama

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

mēka venasak lokuṭa pēnavā. anik aya kanāva maṭa neme. ē avasthāvē an̆ḍanavā. nǣ nǣ api kannet næha. api uyannet næhæna. hariya sænasina. æyi eyāgē bala pirunada?

그 차이가 크게 보입니다. '다른 사람들은 먹는데 나는 아니다.' 그때 웁니다. '아니야, 우리도 안 먹어. 우리도 밥을 안 해.' 그러면 아주 위안을 받습니다. 왜요, 그의 배가 찼습니까?

dæn mēka tamayi mē minis svabhāvika mē manussayāgē gatiya hæṭiya. anikaṭal læbenavā nam maṭavat læbuṇāṭa passē maṭa ēkē gānak. hon̆da ēvā anikaṭa læbennē nætnam ehenam maṭat vasanna puḷuvan. maṭa læbena nætuva anikyanṭa læbenavāna. anna ēkasanna. dæn mēka tamayi sāmānya lōka satyayayi gati lakṣa vennē.

이것이 사람의 성질, 사람의 버릇입니다. 남들도 받는다면 나도 받은 뒤에는 개의치 않습니다. 좋은 것을 남들이 받지 않는다면 나도 견딜 수 있습니다. 나는 받지 못하는데 남들이 받는 것, 그것이 견디기 힘듭니다. 이것이 보통 세상 중생의 버릇입니다.

itin mē vagē api mokada vennē? oya hæmatænakama læbennē lōbhayayi, dvēśayayi, mōhayayi. lōkayē vaṭinādayak tiyenavā kiyalā hitā innavā ēka ātma dr̥ṣṭiyen gannavā tamāgē karaganna. tamāṭa læbennē nætnam amāru væḍiyi. onna ātma dr̥ṣṭiya svabhāvayak. oya tiyennē.

그러면 우리는 어떻게 됩니까? 어디서나 얻는 것은 lobha, dosa, moha입니다. 세상에 값진 것이 있다고 여기고, 그것을 attā의 견해로 자기 것으로 삼으려 합니다. 자기가 얻지 못하면 몹시 괴롭습니다. 그것이 attā 견해의 성질입니다.

itin anika itin anika nokā hiṭiyā kiyalā magē baḍa pirenē. anika kǣvā kiyā maṭa mokada obalaṭa ōna kāpal epā nikan giṭalā maya mokē praśnayak næhæ kiyana maṭṭamaṭa āvot ēkat hitē mānasika hon̆dē. ē mē ekama diyuṇuvakvat utsāhayen vīriyen goḍanaganna bæ. ætta dækkāṭa passē ættaṭa anukūlavayi ē tattvaya matu vennē.

남이 먹지 않는다고 내 배가 부릅니까? 남이 먹었다고 내가 어떻습니까? '당신들 먹든 말든 나에게는 아무 문제 없다' 하는 정도에 이르면 그것도 마음으로 좋은 일입니다. 그러나 그런 나아감은 하나도 애씀이나 힘씀으로 쌓아 올릴 수 없습니다. 참을 본 뒤에 참에 맞게 그 처지가 떠오릅니다.

ehenam kæmati sē næti lōkaya kæmati sē nǣha kiyalāma dækka nam hariyaṭa balana balana tæna mūlika vaśayenma apiṭa tērenna paṭan gannavā kæmati sē næti lōkayaka. monavada kæmati sē pavatvanna puḷuvan? kæmati sē pavatvanna bæri lōkayak tuḷa monavā balāporottu venna ōnada?

그러니 뜻대로 되지 않는 세상을 뜻대로 되지 않는다고 바르게 보았다면, 보는 곳마다 뿌리에서부터 뜻대로 되지 않는 세상임을 알기 시작합니다. 무엇을 뜻대로 지킬 수 있습니까? 뜻대로 지킬 수 없는 세상 속에서 무엇을 바라야 합니까?

menna mē paḷaveni adahaṭa inna karama sōtāpanna. eyāṭa amatuva kiyā denna deyak næha. eyā dannavā dukaṭa hētuva kæmati sē næti bava. monavada kæmati sē nættē? lōkē pavatina siyalu dēma kæmati sēna. ehenam lōkē pavatina siyalu dēma dukaṭa hētuvak venavā. allaganna giya. kæmisē pavatinnē næti nisā. ehenam lōkē pavatina siyalu dēvalma æsuru karanna giya kæmati sē nætnam ē nisā duka enavā nam ē duken midenna tiyennē væḍak næti asārava ēvā dænagena atharinna velin midī giyahama duken nidahanavā. eyā duka dækkā dukaṭa hētuva dækkā, duka nirōdhaya dækkā nirōdha mārgaya dækkā. oya ṭika dækkaṭa passē kiyanavā sōtāpannayi kiyalā oya hataṭa dækkenavā. eyāṭa dr̥ṣṭiyak nǣ. onna otennaṭa enna ōnē.

바로 이 첫 생각에 자리 잡은 이가 sotāpanna입니다. 그에게 따로 가르칠 것이 없습니다. 그는 괴로움의 까닭이 뜻대로 되지 않음임을 압니다. 무엇이 뜻대로 되지 않습니까? 세상에 있는 모든 것이 뜻대로 되지 않습니다. 그러니 세상의 모든 것은 붙잡으려 하면 괴로움의 까닭이 됩니다. 뜻대로 머물지 않기 때문입니다. 세상의 모든 것을 누리려 해도 뜻대로 되지 않아 괴로움이 온다면, 그 괴로움에서 벗어나는 길은 그것들이 쓸모없고 알맹이 없음을 알고 놓아 버리는 것입니다. 벗어나면 괴로움에서 풀려납니다. 그는 괴로움을 보았고, 괴로움의 까닭을 보았고, 괴로움의 소멸을 보았고, 소멸에 이르는 길을 보았습니다. 이것을 본 뒤에 sotāpanna라고 합니다. 그에게는 그릇된 견해가 없습니다. 바로 거기에 이르러야 합니다.

itin nivana vasanayi rūpa kiya vuṇā rāga, dvēśa, mōhayanṭa pradhāna hētuvak kiyavunā. itin oya ṭika ahak karalā hitam atisāṭa am̆buḍa gahannē næhæ. mama rāgaya asuru karannē næhæ. mama koccara bænnat bayinnē næhæ. ohoma kiya vidihaṭa ehema kavadāvat mēken midinna bæhæ. tibica mūla hētuva duru karanna. ehenam aṭṭak karā tiyena pada sambuddha vena prakāśitā kivvā akuru vaṭayi pat vunā hariyaṭa tērum karagattā nam edā otanaṭa pat venavā.

nibbāna를 말하면서 rāga, dosa, moha의 주된 까닭을 말했습니다. 그것을 치우지 않고 '나는 남에게 소리치지 않겠다, rāga를 가까이하지 않겠다, 아무리 욕을 들어도 욕하지 않겠다' 하는 식으로는 결코 여기서 벗어날 수 없습니다. 있던 뿌리 까닭을 없애십시오. 그러면 Sammāsambuddha께서 밝히신 여덟 글자 세 낱말을 바르게 알아들었다면 그날 거기에 이릅니다.

kenek nindayēdī miyannaṭa sit pahaḷa vanāyuru hā īḷan̆ga pratisandhiya kumak viya hækida vistara karanna. dæn menna mēkat vædagat deyak. dæn mē nindayēdī mē yana viṭa kiyalā api hitāgena innavā. nindayēdī mærenavā kiyalā. dæn mē ninda kiyannē mokakda? api ōka dækalā tiyenna ōnē. æsayi, kanayi, divayi, nāsayayi, śarīrayayi kiyannē mē maslaya valin haṭagatta mē guli koṭas haya koṭas paha menna mē koṭas paha æsuren tamayi api mē rōpa, śabda, gandha, rasa, sparśa kiyana mēvā labanna avadhiyen innavā kiyannē. itin api nidāgannavaya kiyalā kiyannē. mēvā

(물음) '어떤 사람이 잠결에 죽을 때 마음이 어떻게 일어나고 다음 재생 연결이 어떠할지 설명해 주십시오.' 이것도 중요합니다. 우리는 잠결에 죽는다고 생각합니다. 그런데 잠이란 무엇입니까? 그것을 보아 두어야 합니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸이라는 이 살덩이로 된 덩어리 다섯 부분, 이 다섯 부분을 의지해 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음을 받는 것을 깨어 있다고 합니다. 그래서 잠잔다는 것은,

avadiva pavatvannā vū gati lakṣaṇaya mēva apataravvē hædunahama mokada api æsuru karana

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

oya vatakdaya piḷipada innahaṭa innavā ē kiyannē apā yannet nætuva ov a prētōga yannet nætuva asōgayan ē vidihaṭa mē hinda vena vidiṭa putā rakinnē mē ē maṭṭama inna ta ēgollō etolangē huva ēgolema nima na karanna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ōnē. prāṇaghāta karannē næha. mama mē vidihaṭa ayiutukan asādhāraṇakam karannē næhæ. etakoṭa dasākusalma vala yam ākārayen kenekuṭa gini dena deyak tiyena nam mama karannē nǣha kiyana maṭṭama eyā innē koccara nigamanaya karada? dæn avaṁkavama eyā balanna ōnē. yam vidihakin dæn mehema deyak siddha venavā. yamkisi pudgalayek maṭa hambavenavā mahā nidānak.

'나는 살생하지 않는다. 옳지 않고 부당한 일을 하지 않는다. 열 가지 akusala 가운데 어떤 식으로든 남을 태우는 일은 하지 않는다' — 그는 이 수준에 얼마나 굳게 서 있습니까? 그는 정직하게 살펴보아야 합니다. 이런 일이 생긴다고 합시다. 어떤 사람이 큰 보물을 찾았습니다.

dæn ōka tiyennē dæn magē vattē tiyena nidānak maṭa hamba vuṇā. dæn mama viśāla kōri prakōṭipatiyaeka vennat maṭa ēka æti. dæn oya velāvē venakoṭa api balā innavā. dæn oya velāvaṭē bæri velāva hari vena kenek ævidilā ōka gattot mama ganna tīraṇaya mokakda mama magenma ahanna ōnē. dæn maṇaghāta kara horakam karannē næhæ kāma viyācāyak næhæ boru kiya næhæ kēlan kiyanna næhæ. pacana kiyannē næhæ magē dæhama tiyena ekayi ma innē. hæbæyi ē innē æyi maṭa ēka hon̆dayi kiyalā hitana hindā yathārthayak dælā nisā asāratvayak dækalā nemeyi. lōkē yathā dækalā næhæ. lōkē asīmita vaṭinākama eyāgē hiten duru velā næhæ. namut dæn eyā ē nisā etana innavā. namut eyā dæn atīta vaṭinākama duru karalā næti nisā. ov mē lōkē mahā sampattiyak kaḍāelā eyāgē vatē mahā nidhānak palalā tiyenavā eyā dækkot ehema eccara kal notibuṇa asīmita vaṭinākamak eyāgē manasaṭa enavā. dæn īṭa passē eyāma hitannē ara asīmita vaṭinākama manasin bæn̆denavā.

내 땅에 있던 보물을 내가 찾았습니다. 큰 억만장자가 되기에 넉넉합니다. 그때 우리는 지켜봅니다. 그 순간 다른 누가 와서 그것을 가져가려 하면 나는 어떤 결정을 내릴지 스스로에게 물어야 합니다. 나는 살생하지 않고, 훔치지 않고, 그릇된 성행위가 없고, 거짓말하지 않고, 이간질하지 않고, 거친 말을 하지 않고, dharma대로 사는 것뿐입니다. 그런데 왜 그렇게 삽니까? 그것이 좋다고 생각해서이지, 참모습을 보아 알맹이 없음을 보아서가 아닙니다. 세상을 있는 그대로 보지 못했습니다. 세상의 끝없는 값어치가 그의 마음에서 사라지지 않았습니다. 그래서 그는 거기 머물러 있습니다. 그러나 그 값어치를 없애지 못했기에, 이 세상의 큰 재물이 터져 나와 그의 땅에 큰 보물이 드러난 것을 보면, 그때까지 없던 끝없는 값어치가 마음에 옵니다. 그 뒤로 그 끝없는 값어치에 마음이 묶입니다.

īṭa passē mē velāvēdī ē sellam hariyannē

그 뒤로 그때는 그 놀음이 통하지 않습니다.

næhæ. apē ātāget mehe apiṭa kiyā tiyenavā mēka ayitiyaṭak tiyenavā kiyalā. oya kohē hari innē miniha rōharan ilā ham ē miniha ilā henaka kāra dæn mokakda ganna kivva ē sellam karanna hamba enna kiya api tibicca okkoma vaivasīmē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

sīmāvak tiyenavā kiyalā paṭan gannā ṭak gālā venas vena anit pætta. anna apima dænaganna apē pinvatun mānasika parikṣaṇayak karanna ōnē. mē muḷu lōkē sakvitiṭa hadakama denavā kivvat ē hētu karara maṭa mē avada asādhāraṇayak karalā ṭam ganna sakti ratikama vaṭinavada kiyalā balakuva maṭa sakkiti rajakamat vaṭinē næha kiyalā avaṁkava tamanṭa enavā nam anna ē pudgalayayi ārya pudgalayā.

참음에는 한계가 있다고 하며 순식간에 다른 쪽으로 바뀝니다. 그러니 여러분 스스로 알기 위해 마음의 시험을 해 보아야 합니다. '이 온 세상의 cakkavatti 임금 자리를 준다 해도, 그것 때문에 내가 부당한 일을 해서 그 임금 자리를 얻는 것이 값진가?' 살펴보아 '나에게는 cakkavatti 임금 자리도 값지지 않다'는 마음이 정직하게 든다면, 그 사람이 ariya입니다.

ehin ēē ē adahasa ganna bæhæ mē siyalu priyamanāpa kiyana dēval asārayi kiyalā dækkē næti kenāṭa. ē nisāgena lōkayē sakviti rajakamaṭa kalāven kalāvaṭavat laṁ karanna bæhæ sōvān pudguṇaya kiyalā. naduyi kiyalā

그러나 아끼고 반가운 모든 것을 알맹이 없다고 보지 못한 사람은 그런 생각을 할 수 없습니다. 그래서 세상의 cakkavatti 임금 자리도 sotāpanna의 덕에는 열여섯 분의 일에도 견줄 수 없다고 합니다.

pēna vata visidu.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anna poḍḍak hellunu gaman gora matu venavā vagē. anna ē vagē. kellunē nætnam ēka hæma biṁdu lōkē pēna ēka tiyenavā anna ēkayi. hellu avasthāvē bara venavā. ē vagē hæn̆ga vecca borayak tiyenavā nam tamayi anusaya bidilā giyā nam yathārthaya dækalamayi.

(문답) 바로 그것입니다. 조금만 휘저어도 흙탕이 떠오르는 것과 같습니다. 바로 그와 같습니다. 휘젓지 않으면 물이 맑아 보이지만 그것이 그대로 있습니다. 그것입니다. 휘저을 때 흐려집니다. 그렇게 가라앉은 흙탕이 있는 것이고, anusaya가 깨졌다면 그것은 참모습을 보아서입니다.

etakoṭa ehema anityayi, dukkhayi anātmayi kiyalā ē ata dakinna bærida? itin etakoṭa yathārthaya dæn apima kalpanā karalā balanna ōnē. yathārthayak nam yam tænakadī boru venna bæhænē. yathārthayak nam ē tuḷa boruvak tiyenna bæhæ. velā dæn hon̆daṭama pæhædiliva pennana anityayi kiyalā gattahama yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyalā gattahama api kelinma ahanavā yamak kiyanakoṭa mē lōkē siyalu dēma yamak kiyana ekaṭa ayitiyi. mē duken pirilā tiyena goḍaval koccara gannak mēkē tiyenavada ē duk goḍaval okkoma sthira nætnam ēka dukada? ē perilā tiyena duk goḍaval sthira vunānam sæpada?

(물음) 그러면 그렇게 anicca, dukkha, anattā라고 그쪽으로 볼 수는 없습니까? (답) 그러면 참모습을 우리 스스로 생각해 보아야 합니다. 참이라면 어디서도 거짓이 될 수 없습니다. 참이라면 그 안에 거짓이 있을 수 없습니다. 이제 아주 분명히 보여 드리겠습니다. anicca를 '단단하지 않으면 괴로움'이라고 받아들이면, 곧바로 묻습니다. 이 세상의 모든 것은 '무엇'이라는 말에 속합니다. 괴로움으로 가득한 더미가 이 세상에 얼마나 많습니까? 그 괴로움 더미들이 모두 단단하지 않다면 그것이 괴로움입니까? 그 가득한 괴로움 더미가 단단하다면 즐거움입니까?

dæn oya praśnayaṭa uttaraya gannakoṭama apiṭa pēnavā. ehenam sthira nætnam dukayi kiyalā kiyana katāvaṭa galapanna bæha næha mēka. ehenam etanam api in̆dalā tiyennē asatyayakada? asatyakadana dæka asatyakanē. ehenam mityā dr̥ṣṭiyada sammā diṭṭhiyakada īṭa innē mityā dr̥ṣṭiyaka venna puḷuvan etanin āryaṣṭha mārgaya midena. āryaṣṭhāṁgika mārgaya ættema næhæ. āryayanṭa gælapennā vū sammā diṭṭhiya nē ārya samā diṭṭhiyat enapanna veni vidi vidihak næha anna ēkayi kiyannē.

이 물음에 답하는 순간 우리에게 보입니다. '단단하지 않으면 괴로움'이라는 말과 맞지 않습니다. (물음) 그러면 우리는 거짓 위에 서 있었습니까? (답) 거짓 위에 있었습니다. (물음) 그러면 그릇된 견해입니까, 바른 견해입니까? (답) 그릇된 견해에 있었을 수 있습니다. 거기서 ariya aṭṭhaṅgika magga는 아예 없습니다. ariya에게 맞는 sammā diṭṭhi, ariya의 sammā diṭṭhi가 올 길이 없습니다. 그것을 말하는 것입니다.

vaḍana væḍasa ēkanē kiyannē nodæna nodæna koccara kamitin vaḍanē vaḍanavā. monavā karannada meccara mē baṇa ahalā næginnakoṭa sōvān phalayaṭa pat velā næginna puḷuvan hētu vāsanāvantaya inna lōkeṭa mē poḍḍa væhuvaṭa passē væhanot an̆duruveyi ærunot bam̆balayi. dæn væhilā tiyenavā an̆duru venavā.

(문답) 기르는 일… 그것을 말하는 것입니다. 모르고 모르고 얼마나 오래 길러 왔습니까. 무엇하러 이렇게 법문을 듣고 일어설 때, sotāpanna 열매에 이르러 일어설 수 있는 복된 세상인데, 이 작은 것이 가려지면 어둠이고 열리면 brahma 세계입니다. 지금은 가려져 있어 어둡습니다.

dæn svāmīn vahansa ov onnada māsē 94 in̆dalā dæna bhāvanā karana ov maṭa pratiphalayak dænaganna.

(물음) 스님, 저는 94년 몇 월부터 수행해 왔습니다. 무슨 열매가 있는지 알고 싶습니다.

itin mahattayā paḷavenima kāraṇaya mēkanē. budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā sammā samādhiya mārga aṁga hatakin parivāra karalā tiyenavā kiyalā. sammā samādhiya tamayi mē lōkē apiṭa mē jana samājaya vaḍanna puḷuvan. mityā samādhiyak vaḍanavā nam mityā samādhi kiyanavā eka eka vidihaṭa tiyenavā. sæma asatpuruṣaṭa mityā samādhiyak tiyenavā. etakoṭa kammassakata samādhi kiyalā koṭasak tiyenavā. karma palādahīmē labana samādhiya ē vagēma dhyāna samādhi kiyalā koṭasak tiyenavā. dhyānalābhī labana samādhiya ē vagēma ārya samādhi koṭasak tiyenavā ārya dharmaya tuḷin læbena samādhiya mē ārya dharmaya tuḷin læbena samājaya mē samājaya pirisatan labanna puḷuvan ekak. ehi prathama dhyānayat læbiya hæki. nitiya dhyānayak læbiya hæki. ēkaṭa pasutalaya hariyaṭama pūrṇa velā tiyenavā mārga aṁga hatakin. ē mārga aṁga haten paḷaveni eka væradunot etana paṭan genama etana siyallama væradiyi.

선생님, 첫째로 이것입니다. 부처님께서는 sammā samādhi가 일곱 가지 길의 갈래로 둘러싸여 있다고 가르치십니다. 이 세상에서 우리가 기를 수 있는 것은 sammā samādhi입니다. micchā samādhi도 여러 가지가 있습니다. 모든 asappurisa에게 micchā samādhi가 있습니다. 또 kammassakata samādhi라는 것이 있는데, kamma와 그 열매를 믿어 얻는 samādhi입니다. jhāna samādhi도 있는데 jhāna를 얻은 이가 얻는 samādhi입니다. 그리고 ariya samādhi가 있는데 ariya dhamma로 얻는 samādhi입니다. 이것은 재가자도 얻을 수 있습니다. 거기서 첫 jhāna도, 둘째 jhāna도 얻을 수 있습니다. 그 바탕은 일곱 가지 길의 갈래로 온전히 채워져 있습니다. 그 일곱 갈래 가운데 첫째가 잘못되면 거기서부터 모든 것이 잘못됩니다.

mē yamak anitya nam ēka dukayi. yamak anitya nam duka nam ēka anātmayi. dæn mēka vimarśanaya karalā næhæ yōnisō manasikāraya nuvaṇin menehi nættada kiyalā api nigamanayakaṭa pætvā. api eka ekkenāgē dr̥ṣṭiya nisā api viśvāsalā bauddhayangē hariyā ākāra satya dharmayak api ahalā tiyenavā. mēkaṭa uttara denna kavuruvat næhæ. kavuruvat nættē mokada mēka hitāganna molayak tiyana eka

'무엇이든 anicca이면 그것은 dukkha이고, anicca이고 dukkha이면 그것은 anattā'라는 것을 yoniso manasikāra로 슬기롭게 곱씹어 살펴보지 않고 우리는 결론을 내렸습니다. 저마다의 견해 때문에 그것을 불자들의 바른 참된 dharma로 믿고 들어 왔습니다. 이것에 답할 사람이 아무도 없었습니다. 아무도 없던 까닭은 이것을 생각해 낼 머리를 가진 이가 이것을 들고 나오지 않았기 때문입니다.

mēka matu karapu næti nisā. værilāma hon̆dayi api mēka vigraha karanna issellā anicca dukkha anatta kiyana eka vigraha karanna issellā anityayi dukkhayi anātmayi kiyana vacanaya vitarak hari anit yamak anitya nam ēka dukayi kiyana eka bærilā hari anyāgamikade ahuvelā un kivvānam ehema yamak anitya nam ēka dukayi kiyanavā mē dukguraval ōmatama tiyennē kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā kālā mē paṁcaskandhaya dukkhaskandhayak kiyalā mē lōkē hæmatamada duken pirilā tiyennē kiyalā mē duken pirilā tiyennē lōkē sthire sæpada sthira nætnam dukada kiyalā huvot ehema hema okda kiyannē etakoṭa oba katāvaṭa uttarayadī palalā kiv mokakda nnada æhuvanam æhuva nam ivaraṭa ivarayi ara vicaraya dannē nætnam mēkē yathārthayak dannē nætnam yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyana nigamanin api hiṭiyānam ōka ahaganna taram molayak æti vaga mē lōkaya nohiṭapu hindā api bērunā meccara kāleka

좋습니다. 우리가 anicca, dukkha, anatta를 풀이하기 전에, '무엇이든 anicca이면 그것은 괴로움'이라는 말만 가지고 다른 종교인에게 붙잡혀 이렇게 물었다면 어땠겠습니까? '부처님께서 이 pañcakkhandha가 dukkhakkhandha이고 이 세상 어디나 괴로움으로 가득하다고 가르치셨다는데, 괴로움으로 가득한 이 세상이 단단하면 즐거움이고 단단하지 않으면 괴로움인가?' 그렇게 물었다면 무엇이라고 답하겠습니까? 그렇게 물었다면 끝장이었을 것입니다. 그 풀이를 모르고 참모습을 모른 채 '단단하지 않으면 괴로움'이라는 결론에 머물러 있었는데, 그것을 물을 만한 머리를 가진 이가 세상에 없었기에 이토록 오래 우리가 무사했던 것입니다, 스님.

hāmudu dæn balanna mē taram mē taram im tilā tiyenava ēkayi kiyannē itin po koccala lēlā tiyenavā

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

la tiyenavada tunē sukan væhilā tiyennē anna suḷu dēkin væhilā tiyennē mē vacana tunē arthaya vidyāmāna kara hækiyāvak tibunema næhæ tibunē næhæ ē avaṁkama pēnavā itin mē

세 낱말로 가려져 있습니다. 작은 것으로 가려져 있습니다. 이 세 낱말의 뜻을 드러낼 능력이 없었습니다. 없었습니다. 그 정직함이 보입니다.

koccara kaluvak kivvē næ ehema kaṭṭiya tibunē næha kiyannē anna katta komak tiyannē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

tiyanna bæhænē ēkanē kāṭa ē nisā tērenavā mokada mē vacana turē gæm̆buru bava bæ dænagannat ōkama vædagat. mē vacana ಮಾtraya eḷiyaṭa dæmmat. ē vacana mātrayak vigraha karaganna gnāna śaktiyak meccana mahā paṇḍitayen atara. ēkat svāmīn vahansa dharmatāpa venna tiya. ēka tamayi ēkē ati durlabhayi. mokada mē manasaṭa yathārthaya karā inna iḍa dennē næhæ māra pākṣika balavēka passē āpu gatiya nisā. ē ē aramuṇu venna issellā ēka vikarśanaya venavā. yathābōdhayaṭa hētu vennā vū dharmāvabōdhaya enna vidihak næhæ.

있을 수 없습니다. 그래서 이 세 낱말의 깊음을 아는 것, 바로 그것이 중요합니다. 낱말만 밖으로 내놓았을 뿐, 그 낱말을 풀어낼 슬기의 힘은 이렇게 큰 학자들 사이에서도 (없었습니다). 스님, 그것도 dhammatā여야 합니다. 그것은 아주 드뭅니다. 마라 편의 힘이 뒤따라온 성질 때문에 이 마음이 참모습에 머물도록 두지 않기 때문입니다. 대상이 되기 전에 밀어내 버립니다. 참된 앎에 이르게 하는 dharma의 깨침이 올 길이 없습니다.

ehenam dæn ættaṭama śuma kæpīmak karapu tuna kara innavā innavā innavā jīvitayama kæpalā anna ēkayi ē taram kæpa karalat mēka nætuva tamayi mē ta vennē. anna ēkayi kiyannē. itin koccara kalin ē poḍ gannē næhana yanna bæ.

(물음) 그러면 정말로 몸을 바쳐 애쓴 이들이 있습니까? (답) 있습니다, 있습니다. (물음) 삶을 다 바쳐서요. (답) 그것입니다. 그렇게 다 바치고도 이것이 없어서 이렇게 되는 것입니다. 그것을 말하는 것입니다. 아무리 오래 해도 그 작은 것을 잡지 않으면 갈 수 없습니다.

svāmat etana ara āṇya sūtrayē tiyennē ara samahara kenek budurajāṇan vahansēṭa væta namaskāra karalā giyā samahara kenek pættakin giyā samaharu kenek ē vidiṭa nam goccalā hiṭiyā væn̆da namaskāra karalā hiṭiyā nikama gihigena hiṭiyā nikan ahaka balāgena hiṭiyā eka vidihaṭa tiyenavanē. ēt mē asāla gōcara nomena aya æyi ēkayi hētuva itin ē nisā anicca dukkha anatta kiyana mē vacana tuna atkrā tīnipadā sambuddhaya næhæ. mudu buddha dahama otana buddhahama væhuṇa nam væhennet otanin. ærunā nam ærennet otanin. akuru aṭayi

(물음) 스님, 그 경에 보면 어떤 이는 부처님께 절하고 떠났고, 어떤 이는 한쪽으로 갔고, 어떤 이는 그렇게 앉아 있었고, 절하고 앉아 있었고, 그냥 앉아 있었고, 딴 데를 보고 앉아 있었다고 하지 않습니까. (답) 그렇습니다. 그것은 이것이 와닿지 않은 이들이었습니다. 그것이 까닭입니다. 그래서 anicca, dukkha, anatta라는 이 세 낱말, '여덟 글자 세 낱말'이 없으면 Sambuddha도 없습니다. 온 부처님 가르침이 거기 있습니다. 부처님 가르침이 닫힌다면 거기서 닫히고, 열린다면 거기서 열립니다. 여덟 글자, 세 낱말입니다.

pada tunayi tunē. hæbæyi dæn bōdhāvak tēra purāgenaāpana taram innavā innavā innavā. ara lovturā budurajāṇan vahansēṭa buddhatvayaṭa patvena mahā bōsatāṇan vahansē meccara pirumpalā sarva sampūrṇa karalā tiyeddī. antimaṭa heṭa ada rǣyi budu vennē eḷivenna issellā. ēt dannē nætuva nēda mē mama budu venavā nam mē pātrē uḍugambalā yāvā kiyalā dæn ēt nivitā karalā bæluvā nēda? sækayaṭa nēda? dæn heṭa mē ada rǣ in̆dagattahame hiṭa udē budu venavā. okkomat sampūrṇa tāva pǣ gānayi tibunē væḍē paṭan ganna. ē havasē yanakama mokada karannē tavat dannē nǣhæ budu venavada kiyalā. ma hitanna ōnē næ mē parayak næhæ kiyalā ov ēkayi kiyannē itin.

(물음) 그런데 지금 bodhi를 이루려고 pāramī를 채워 온 이들도 있습니다. (답) 있습니다, 있습니다. lokuttara 부처님이 되신 큰 보살께서 pāramī를 이토록 온전히 채우셨을 때에도, 마지막에 오늘 밤 날이 밝기 전에 부처가 되실 터인데, 그래도 모르셔서 '내가 부처가 된다면 이 발우가 물을 거슬러 올라가라' 하고 시험해 보지 않으셨습니까? 의심 때문 아니었습니까? 오늘 밤 앉으시면 내일 아침에 부처가 되십니다. 모든 것이 다 갖추어져 일을 시작하기만 하면 되었습니다. 그 저녁까지도 부처가 될지 모르셨습니다. (문답) 저 너머가 없다고 생각해야 합니다. 그렇습니다, 그것을 말하는 것입니다.

etakoṭa balanna occara gnānavantakamen agrattayaṭa væḍa unvahansēṭavat mē buddhatvaya piḷiban̆dava sæn̆gē misā tibuṇada mē sækærunada? antima hon̆daṭa karanna. itin eccarat dhyānavanta unvahansēṭat mē ē velāvē venakoṭa kīpara gihillada? avurudu hayak tis hæmatænama bæluvā nēda ālāra kālāāma uddhakārāmaputta mēgollaṭa gihilā bæluvā. ēka eka ēka eka paribrājakaya ḷan̆gaṭa gihillā bæluvā. ē vagēma kāntāva ḷan̆gaṭat gihi paribrājakāvak ḷaṭa æsuru karalā tiyā kiyana nam oya san̆dahā venavā mē dharmaya kagæm̆buru denaka ārya parēṣayēdī ē taram karalā tiyenavā.

보십시오, 그렇게 슬기로 으뜸에 이르신 분께도 부처됨에 대한 의심이 있었는데, 그 의심이 풀렸습니까? 마지막에 가서야. 그렇게 jhāna를 갖추신 분께도 그때까지 얼마나 걸렸습니까? 여섯 해 동안 온갖 곳을 찾아보지 않으셨습니까? Āḷāra Kālāma, Uddaka Rāmaputta에게 가 보셨고, 이 떠돌이 수행자 저 떠돌이 수행자에게 가 보셨습니다. 여자 떠돌이 수행자 곁에도 가서 머무셨다고 합니다. Ariyapariyesana 경에 나오듯이, 이 dharma가 그렇게 깊어 그만큼 하셨습니다.

etakoṭa mē gihillānam sohom valaṭa gihillā sōhaṁ vala ara mahā duk viena velāvēdī mina æṭa valin muḷu śarīraya vahagena mahā avuvē ara miniyaṭa yaṭa ekatu karalā ēva æn̆ga vahagannavā. vahagena tæmpi ṭæmpi innavā ōtulē ohomat in̆dalā tiyenavā. ē tarīta avasthāva

또 무덤터에 가셔서, 무덤터에서 큰 괴로움을 겪으실 때 시체 뼈로 온몸을 덮고 뙤약볕 아래 시체 밑에 모아 몸을 덮으셨습니다. 덮고 축축하게 그 속에 그렇게도 지내셨습니다. 그런 때가 있었습니다.

ovs va adita o nivāsaka in̆dalā tiyenavā. senaka enakoṭa mōduvanavā vāgē vēgayen mahā kælē bidagena kælē ǣtaṭa duvalā tiyenavā. minis tuulaṭa apē inna eennē næti venna mehema tavuru tam rækalā tiyenavā.

(문답) 사슴처럼 지내셨습니다. 사람이 오면 놀란 것처럼 빠르게 큰 숲을 헤치고 숲 깊숙이 달아나셨습니다. 사람들 눈에 띄지 않도록 그렇게 지키셨습니다.

udanyak kiyalā tiyenavada? anna ēkayi. saṁkaḍa kālā. etakoṭa mē goma kālā mēvat karalā tiyenavā. monavada nokalā tiyennē? ē hæma ekakma parissana karalā tiyenavā. æyi itin yathārthaya dækkā nam ē velāvēdī ōka kaka innavada?

(물음) 그런 이야기가 있습니까? (답) 그것입니다. 똥을 먹고, 쇠똥을 먹는 일까지 하셨습니다. 하지 않으신 것이 무엇입니까? 하나하나 다 해 보셨습니다. 왜일까요? 참모습을 보셨다면 그때 그런 일을 하시겠습니까?

etakoṭa svāmīn vahansa kohomada budurajāṇan vahansē budu venna sōtāpanna venna ōnē ov sōtāpanna vena dæn sōtāpanna kiyana tattvayaṭa pat vennē paṭicca samuppādaya dækīma. budurajāṇan vahansēlāṭa tiyennē mē kāraṇā tunayi. śrāvakayanṭayi sōtāpannatvaya tiyennē. sōtāpanna phalaya tuḷin innē śrāvakayō avasthā tunayi budurajāṇan vahansē ikmevvē. lotturā buddhatvayaṭa pat vennē. sōtāpanna kiyannē śrāvakayā satu atiraka guṇayak.

(물음) 스님, 그러면 부처님께서는 부처가 되시려면 sotāpanna가 되셔야 합니까? (답) sotāpanna가 된다는 것은 paṭicca samuppāda를 보는 것입니다. 부처님들께는 세 단계만 있습니다. sotāpanna는 제자들에게 있습니다. sotāpanna 열매로 서는 이는 제자들입니다. 부처님께서는 세 단계를 넘어 lokuttara 부처됨에 이르십니다. sotāpanna는 제자에게 있는 덧붙은 덕입니다.

sakr̥dāgāmī anāgāmī arihat kiyana tuna tamayi buddhatvayaṭa patvīmēdī avaśya karannā vū avaśa mē koṭas tunē. suddha venna sōtāpannatvaya avaśya karannē daham nuvanaṭa hētukāra goḍa nægicca næti ani kenek nisā darśanaya paha anna ēkayi darśanaya paha karanna ōnē. darśanaya karanna dannē næ mahā pragnā pahala vena unvahansēṭa hisu asa darśanaya pahaḷa venavā. ē darśanaya pahala vīmenma tamayi unvahansē paricca samuppādaya tōrāgattē. ē ē avasthāvēdīma sōtāpanna kiyana tattvayaṭa gattē nættē mokada sōtāpanna kiyannē eka pættak tamayi śravaṇaya kirīmen piḷipanna kiyana eka. ahalāmayi mē āryaṣṭhāṁgika mārgaya dænaganna ōnē. ē śravaṇaya karanna avaśyayi atyāvaśyayi sōtāpanna kiyana eka oyā sōtā karanna ōnē. mē śravaṇaya ganna ōnē. ē śravaṇayen pæmiṇennē śrāvakayō. ē śravaṇayen pæmiṇena tatvaya unvahansēṭa mahā pragnāven læbenavā. ē nisā ēka sarōtāpanna kiyanaeka viśēṣa saṁghayak vaśayen salakannē næha

sakadāgāmī, anāgāmī, arahant 이 셋이 부처됨에 이르는 데 필요한 세 부분입니다. sotāpanna가 필요한 것은 dharma의 슬기를 스스로 쌓아 올리지 못해 남을 통해 봄(dassana)이 일어나야 하는 이들입니다. 그래서 봄이 일어나야 합니다. 큰 슬기가 일어나시는 그분께는 봄이 스스로 일어납니다. 그 봄이 일어남으로써 그분은 paṭicca samuppāda를 가려 보셨습니다. 그때 sotāpanna라는 처지로 치지 않는 까닭은, sotāpanna란 한편으로 들음(savana)으로 이르는 것이기 때문입니다. 들어서 ariya aṭṭhaṅgika magga를 알아야 합니다. 그 들음이 꼭 필요합니다. sota, 들음을 받아야 합니다. 들음으로 이르는 이가 제자입니다. 들음으로 이르는 처지를 그분은 큰 슬기로 얻으십니다. 그래서 그것을 sotāpanna라는 따로 된 자리로 치지 않습니다.

buduvaraṇan vahansēlā hari kikaṭilī aṁkē mē pæṭuva mē bittarē bidagena eḷiyaṭa enavā vāgē pūrvaya nivāsānussati gnānaya pūrṇa karapu velāvēdī ē tuḷin lōkaya balapu velāvēdī mama paḷaveni avasthāvē avidyāpidaka eḷiyaṭa āvā. menna buduransa paḷaveni avidyā duru kirīma cutūpapāta gnānaya tuḷin lōkaya balāgena giyāma ē tuḷin lartayan āvartanā karanakoṭa deveni vatāvarat bittaraya palāgena kikili pæṭiya keliyaṭa enavā vagē deveni vatāvaṭat avidyāva pida hæragena vidyāvaṭa patvuṇā. īṭa passē caturārya satyaya pilavanda dakina nuvaṇa pahaḷa vū tunveni avasthāvē āśurakṣaya karalat gnānayēdī siyaluma avidyāvam bidagena vidyāvaṭa pat vunā sahattayaṭa pat vunā loturā buddhatvayat ekka dækalā. avasthā tunen unvahansē budu vunē. hatarakin yannē śrāvakaya

부처님들은 병아리가 알을 깨고 나오듯 하십니다. pubbenivāsānussati ñāṇa를 온전히 이루시고 그것으로 세상을 보실 때 처음으로 avijjā의 껍데기를 깨고 나오셨습니다. 이것이 부처님의 첫 avijjā 걷어 냄입니다. cutūpapāta ñāṇa로 세상을 보시고 되새기실 때, 병아리가 두 번째로 알을 깨고 나오듯 두 번째로 avijjā를 깨고 vijjā에 이르셨습니다. 그 뒤 cattāri ariyasaccāni를 보는 슬기가 일어난 세 번째에 āsavakkhaya ñāṇa로 모든 avijjā를 깨고 vijjā에 이르셨고, lokuttara 부처됨을 함께 보셨습니다. 세 단계로 그분은 부처가 되셨습니다. 제자는 넷으로 갑니다.

dæn bhāvanā karalā ānāpāna kiya bhāvanā karalā kavadāt darśanayen pahala karanna tiyana bæhæ bæhæ karanna bæhæ kāvat bæ ēka dēśanāvē penna tiyannē dæn śrāvakayek nam sōtāpanna venna ōnē. sōtāpannekma ē haṭa venavā misā. sōtāpa sōtāpanna pudgan hatara bæluvahamak ættema næ. ættema næhæ. eta saddharma śravaṇaya

(물음) 그러면 ānāpāna 같은 수행을 해서는 결코 봄을 일으킬 수 없습니까? (답) 할 수 없습니다. 아무도 할 수 없습니다. 가르침에 그렇게 나와 있습니다. 제자라면 sotāpanna가 되어야 합니다. sotāpanna를 거쳐서만 그다음이 됩니다. (물음) sotāpanna 없이 네 ariya를 보면 그런 것은 아예 없습니까? (답) 아예 없습니다. 그러니 saddhammassavana가,

[ugura kǣrīma] kalyāṇa mitra sampattiya tiyenna ōnē. saddharma śravaṇaya tiyenna ōnē. yōnisō manasikāraya tiyenna ōnē. ē vagēma dharmānudharma pratipattiya tiyenna ōnē. ē ēka ē mohotē væḍenavā.

[헛기침] kalyāṇamitta를 갖추어야 합니다. saddhammassavana가 있어야 합니다. yoniso manasikāra가 있어야 합니다. 그리고 dhammānudhamma paṭipatti가 있어야 합니다. 그것이 그 순간에 자랍니다.

oya hatara bhāvanāva tænak æti vena anna ēkayi kiyannē. oya dharmānugammana pratipattē tiyena pudgalayā mē atīta tamangē skandhayan dækalā vartamānaya mætimoṭa ekkama natara karagannatda idiriyadi taman utsāha gannavā nam evæni tattvayaṭa tē mē mevæni mārga ē mēkayi dakinnē. atīta skandha vala yathā svabhāvaya dakinnē vartamāna svabhāvaya dækka dhātayi. vartamāna skandhaya kiyannē mokakda kiyalā tērum gattaṭa atītayē tibunet ēvayi anāgataya hædunat hædennē ēvayi dæn tiyennet ēvayi. ohomayi atīta anāgata vartamāna sækaduru vennē. ēka anicca dukkha anatta vaśayen

(물음) 그 넷에서 수행의 자리가 생기는 것이군요. (답) 그것을 말하는 것입니다. (물음) dhammānudhamma paṭipatti에 있는 사람이 자기의 지난 khandha들을 보고, 지금을 보고, 앞으로도 애쓴다면 그런 처지에, 이런 길에… (답) 그가 보는 것이 이것입니다. 지난 khandha의 참된 성질을 보는 것은 지금의 성질을 본 바탕입니다. 지금의 khandha가 무엇인지 알아들으면, 지난날에 있던 것도 이것이고 앞으로 생겨도 이것이 생기고 지금 있는 것도 이것입니다. 그렇게 지난날, 앞날, 지금에 대한 의심이 사라집니다. anicca, dukkha, anatta로서입니다.

ē ṭika dakinakoṭama eyā dakinavā mē lōkaya kiyannē meccara nam issara tibunet mē lōkemayi. mē vagē lōkayak. matura hædunat hædana tiyennē mē vagēma lōkaya dæka kiyannē anna yathārthaya dækaṭa passē tun poḷama dækanavā. evanē lōkayak mokaṭada kiyalā hitana o etakoṭa lōkaya kohē hædunat hædilā meccara kallā āvet ehema lōkayaka dæn innet ehema lōkaya matu hædunat hædennē ehema lōkayak. ohen piṭa atara lōkayak hædenna bæhæ. ehenam atītayak dækkā anāgatayak dækkā vartamānayak dækkā tun poḷama dækkā. mē pubbēkaṁkati, aparēkaṁti pubbamparēkati kiyana mē tunama nǣha.

그것을 볼 때 그는 봅니다. 세상이란 이만한 것, 예전에 있던 것도 이 세상이고 이런 세상이며, 앞으로 생겨도 이런 세상이 생긴다고. (물음) 본다는 것이… (답) 참모습을 본 뒤에는 세 때를 모두 봅니다. (물음) 그런 세상이 무슨 소용이냐고 생각하게 되는군요. (답) 그렇습니다. 세상이 어디에 생기든, 이제껏 온 것도 그런 세상이고 지금 있는 것도 그런 세상이고 앞으로 생겨도 그런 세상이 생깁니다. 그 밖의 다른 세상은 생길 수 없습니다. 그러니 지난날을 보았고 앞날을 보았고 지금을 보았습니다. 세 때를 다 보았습니다. 'pubbe kaṅkhati, apare kaṅkhati, pubbāpare kaṅkhati'라는 이 셋이 모두 없습니다.

mokada muladī ātmayak tibuṇāda? dæn tiyenavada matuva tiyenavada? ātmayak kiyana ekak ōka pahaḷa venna vidihak nætnam paṁcaskandhayak tuḷa atītayē paṁcaskandhayak tiyanat ātma nemeyi. ātmayak kiyalā pahala venna ekak ēkē næhæ. dænut næhæ matura hædena vidihakut ne.

처음에 attā가 있었습니까? 지금 있습니까? 앞으로 있습니까? pañcakkhandha 안에서 attā라는 것이 일어날 길이 없다면, 지난날의 pañcakkhandha도 attā가 아닙니다. attā라고 일어날 것이 거기 없습니다. 지금도 없고 앞으로 생길 길도 없습니다.

metanin apē hāmuduruva mē mē viññāṇaskandhaya meccara maṭa meccara meccara hiṁsā karanavā. mē mē mēka mē mēkē adhinava dækalat mē pættaṭa yanna puḷuvan anit duka anātma dakinna puḷuvan. itin etakoṭa api dakinna ōnē hiṁsāva pīḍāva dækkaṭa passē viññāṇayē ādīnava dakinavā. etakoṭa tamayi apiṭa avaśya vennē mē viññāṇaya kumak nisā haṭagannavada? kumak nætnam næti venavada? anna ē praśnayaṭa uttaraya īkandha kiyana mē skandha paṁcakayak hæbæyi nam mē skandha paṁcakaya ādīnavayak vaśayen api dækkā nam īṭa passē apiṭa ōnævenavā. mē rūpaskandhaya nirōdha karuvot mē karadarē næhæ. vēdanā skandhaya nirōdha nam ēt næha. saṁgnā skandhaya, saṁkhāra skandhaya, viññāṇa skandhaya nirōdha karapu taraṭa mē karadarayen midunā. dæn api ēkat dækkā. æti tana duka tiyenavā næti tæna næha. dænuyi apiṭa praśnayak matu vennē. æti tana duka tiyena bava dannavā. næti tæna duka næti bava dænagattā. dæn mama ē tatvayaṭa pat vennē kohomada? æti tæna atharinna ōnē atharipu tænaṭa pat venna ōnē. ehenam dænavīmaṭa mārgaya avaśya vennē. anna dæn ōna æviena mēka karannē kohomada kiyalā budurajāṇan vahansēgē piḷisanavā. anna dharmaya piḷisaranē etæna

(물음) 여기서 스님, 이 viññāṇakkhandha가 저를 이렇게나 괴롭힙니다. 그 위험을 보고 이쪽으로 anicca, dukkha, anattā로 갈 수 있겠습니다. (답) 볼 수 있습니다. 그래서 괴롭힘과 시달림을 본 뒤 viññāṇa의 위험을 봅니다. 그때 우리에게 필요한 것은 이 viññāṇa가 무엇 때문에 일어나는가, 무엇이 없으면 사라지는가입니다. 그 물음에 답하는 것이 khandha들입니다. 이 다섯 khandha를 위험으로 보았다면 그 뒤에 우리는 바랍니다. 이 rūpakkhandha를 소멸시키면 이 시달림이 없다, vedanākkhandha가 소멸하면 그것도 없다, saññākkhandha, saṅkhārakkhandha, viññāṇakkhandha를 소멸시키는 만큼 이 시달림에서 벗어난다. 이제 우리는 그것도 보았습니다. 있는 곳에 괴로움이 있고 없는 곳에 없습니다. 이제야 물음이 떠오릅니다. 있는 곳에 괴로움이 있음을 알고, 없는 곳에 괴로움이 없음을 알았다. 그러면 나는 어떻게 그 처지에 이르는가? 있는 곳을 놓아야 하고 놓은 곳에 이르러야 합니다. 그래서 길이 필요해집니다. 이것을 어떻게 하는지 부처님께 의지합니다. dharma에 의지하는 것이 거기입니다.

metanin dænaganna ōnē. æyi mē rūpaskandhaya haṭagannē? kumak æsuru karagot rūpaskandhaya venavada? kumak æsuru nokaḷot rūpaskandhaya vennē nædda? anna hētuphala nē aya dakinna ōnē. kumak nisā vēdanā skandhaya venavada? kumak æsuru nokaḷot vēdanā skandhaya vennē nædda? kumak nisā saṁgnā skandhaya venavada? kumak athæriyot saṁgnā skandhaya nædda? kumak æsuru kaḷot saṁkhāra skandhaya venavada? kumak æsuru nokaḷot saṁkhāra skandhaya navatinavada? kumak æsuru kaḷot viññāṇa skandhaya venavada? kumak æsuru nokaḷot viññāṇa skandhaya vennē nædda?

여기서 알아야 합니다. 왜 이 rūpakkhandha가 일어나는가? 무엇을 가까이하면 rūpakkhandha가 되는가? 무엇을 가까이하지 않으면 rūpakkhandha가 되지 않는가? 그 까닭과 열매를 보아야 합니다. 무엇 때문에 vedanākkhandha가 되는가? 무엇을 가까이하지 않으면 vedanākkhandha가 되지 않는가? 무엇 때문에 saññākkhandha가 되는가? 무엇을 놓으면 saññākkhandha가 없는가? 무엇을 가까이하면 saṅkhārakkhandha가 되는가? 무엇을 가까이하지 않으면 saṅkhārakkhandha가 멈추는가? 무엇을 가까이하면 viññāṇakkhandha가 되는가? 무엇을 가까이하지 않으면 viññāṇakkhandha가 되지 않는가?

etana api hāmudu gāga dharma ræs karagattā metanin ehāṭa api yanavā nam edā pin praśnaya æhuvā vagē apa kalin ara paṭao kriyātma karanna pahasama tæna hæṭiyaṭa sōtāpanna avasthāva kalāā yanna nam karaganna pahasama avasthāva upāsayaṭa ipak

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dharma śravaṇaya paḷamu venna ōnē. dharma śravaṇaya tuḷinma pudgalayā yathārthayaṭa enna ōnē issellā. ēkāntayen āyutama tæna etanṭa nǣ vedin kisima vidiyahakin ehāṭa yanna bæha. otanṭa āvaṭa passē eyāṭa parapraya rahitayi. anugē ādhārayak ōnē næha. eyāṭa mārgaya pēnavā nivana dakinavā. nivana dækkaṭa passē eyā vena kohē hita pihiṭavannada?

dharma를 듣는 것이 먼저여야 합니다. dharma를 들음으로써 사람이 먼저 참모습에 이르러야 합니다. 그것이 틀림없이 바로 그 자리입니다. 거기에 이르지 않고는 어떤 식으로도 더 나아갈 수 없습니다. 거기에 이른 뒤에는 그는 aparappaccaya, 남의 도움이 필요 없습니다. 그에게 길이 보이고 nibbāna를 봅니다. nibbāna를 본 뒤에 그가 다른 어디에 마음을 두겠습니까?

īṭa passē hāmuduruvō yi anicca dukkhana atta vaśayen ōka hæn̆gima hæma api gæṭena hæma avasthāvakama ærena ma avasthāvakama mē dasa asukāra pahaḷa veni pahala hæma avasthāvakama yōnisō manasikāraya tuḷin onna anicca dukkha anatta kiyana tunak ē gæna menehi karamin ov yōnisō manasikāraya pavatvana yamati kabada kara dennē

(물음) 그다음 스님, 우리가 부딪치는 모든 때, 열 가지 akusala가 일어나는 모든 때에 yoniso manasikāra로 anicca, dukkha, anatta 셋을 곱씹으며 yoniso manasikāra를 이어 가면 무엇을 줍니까?

dæn mē anicca dukkha anatta vaśayen dakinakoṭa api pat vennē anulōmak śāntiyaṭa vitarayi. anulōma venavā vitarayi. āryaṣṭhāyaka mārgaya tiyannē īḷan̆gaṭayi. etan ē nisā kiyanavā a lōkaya aniccayi kiyā dakinnē anulōmakṣa śāntiyaṭa patvenavā. nivana niccayi kiyā dakinnē samyata niyāmayaṭa bahinavā. lōkaya dukayi kiyalā kiyā dakinnē anulōmak śāntiyaṭa pat venavā. anta dekaṭa anna ēkayi. nivana sukhayi kiyalā dakinnē samyatiyāmiyaṭa bahinavā. samata niyāmi kiyannē nivan maga ehenam hæma velēma nivana niccayi kiyalā, nivana sukhayi kiyalā nivana attayi kiyalā dakinna ōnē.

(답) anicca, dukkha, anatta로 볼 때 우리가 이르는 것은 anulomika khanti뿐입니다. 길에 맞추어지는 것뿐입니다. ariya aṭṭhaṅgika magga는 그다음에 있습니다. 그래서 말합니다. 세상을 anicca라고 보는 이는 anulomika khanti에 이릅니다. nibbāna를 nicca라고 보는 이는 sammatta niyāma에 듭니다. 세상을 dukkha라고 보는 이는 anulomika khanti에 이릅니다. (물음) 두 끝에… (답) 그것입니다. nibbāna를 sukha라고 보는 이는 sammatta niyāma에 듭니다. sammatta niyāma란 nibbāna의 길입니다. 그러니 언제나 nibbāna를 nicca라고, sukha라고, atta라고 보아야 합니다.

lōkaya aniccayi kiyalā dakinnē næha, dukkhayi kiyalā dakinna ōna anattayi kiyalā dakinna ōnē. lōkaya aniccayi dukkhayi kiyalā nættamma anulom venavā. mārgayaṭa anulōma vuṇā. eccarayi ēken vunē. tava koccaraya aniccayi duka yaha nætnam kiyalā koccara kiya īṭat anulama venavā vitarayi. en hariyanna bæha. anna ēka avasāna

세상을 anicca라고 보는 것만이 아니라 dukkha라고, anatta라고 보아야 합니다. 세상을 anicca, dukkha라고 보는 것만으로는 맞추어질 뿐입니다. 길에 맞추어졌습니다. 그것으로 된 것은 그뿐입니다. 아무리 'anicca다, dukkha다' 해도 맞추어질 뿐입니다. 그것으로는 이루어지지 않습니다. (물음) 그것이 끝이군요.

anna ēkayi. dæn etakoṭa api ēka anit pætta dakinna ōnē mārgayaṭa bahinna phalaya læbenna. samyata niyāmaya kiyannē phalaya. mē ārya mārgaya nivan ēkāyana nivan maga samta niyāmaya anulōmak śāntiyaṭa nopat kenek samta niyāmayaṭa bana yannu sidu novanna. anulōmak śāntiya issellā avaśyamayi. nætnam samyatiyāmayaṭa hevat nivanasavayi kiyalā dakinna bæha. lōkē dukayi kiyalā dækkē næti kenāṭa nivana suvayi kiyalā pēnnē næha. ehenam issellama lōkaya dukayi kiyalā dakinna ōnē. ē darśanaya pahaḷa venna ōnē. etakoṭa tamayi eyāṭa dakinnē lōkaya duka nam mokakda suva? nivanasuvayi. anna gnānayak kiyanavā paḷaveni gnānaya. anna ēkaṭa kiyanavā ārya mārgat gnānaya.

(답) 그것입니다. 그러면 길에 들고 열매를 얻으려면 다른 쪽을 보아야 합니다. sammatta niyāma가 열매입니다. 이 ariya magga, nibbāna로 가는 하나뿐인 길이 sammatta niyāma입니다. anulomika khanti에 이르지 않은 이가 sammatta niyāma에 드는 일은 일어나지 않습니다. 먼저 anulomika khanti가 꼭 있어야 합니다. 그렇지 않으면 sammatta niyāma, 곧 nibbāna가 행복이라고 볼 수 없습니다. 세상이 괴로움이라고 보지 못한 이에게는 nibbāna가 행복이라고 보이지 않습니다. 그러니 먼저 세상이 괴로움이라고 보아야 합니다. 그 봄이 일어나야 합니다. 그때야 그는 봅니다. '세상이 괴로움이라면 무엇이 행복인가? nibbāna가 행복이다.' 그것을 슬기, 첫 슬기라고 합니다. 그것을 ariya magga ñāṇa라고 합니다.

mārgat gnānayaṭa enna nam issellā anicca dukkha anatta dækalā tiyenna ōnē. anicca duka dækkaman nivan dakinavā kivot væradiyi. anicca dukkha anatta dækahama mārgayaṭa anulōma venavā. nivana sārthayi pritayi kiyalā dækkahama anna nivan magaṭa bahinavā. ārya aṣṭhāṁgā mārgaya ahuvennē etanin. sammā diṭṭhiya læbennē etendi. anicca dukkha anatta vaśayen dækkahama mityā dr̥ṣṭiya koṭasak gælavenavā vitarayi. sammā diṭṭhi bavaṭa pat venna nam niccayi sukhayi attayi kiyannā vū nivana gæna dakinna ōnē. nivana dækinam sammā diṭṭhi vennē. lōkaya ārenavat nivana anna ēkayi. ārya aṣṭhāṁgika mārgayē tibennā vū ārya aṣṭhāṁgika mārgaya ne sammā diṭṭhiya kiyannē nivana sukhayi kiyalā dakina eka ē kiyannē nivana anivāryen nivana dækinna ōnē sōtāpa

magga ñāṇa에 이르려면 먼저 anicca, dukkha, anatta를 보아 두어야 합니다. anicca, dukkha를 보면 nibbāna를 본다고 하면 틀립니다. anicca, dukkha, anatta를 보면 길에 맞추어집니다. nibbāna가 알맹이 있고 빼어나다고 보면 nibbāna의 길에 듭니다. ariya aṭṭhaṅgika magga는 거기서 잡힙니다. sammā diṭṭhi는 거기서 얻습니다. anicca, dukkha, anatta로 보면 그릇된 견해의 한 부분이 떨어져 나갈 뿐입니다. sammā diṭṭhi가 되려면 nicca, sukha, atta인 nibbāna를 보아야 합니다. nibbāna를 보아야 sammā diṭṭhi가 됩니다. (물음) 세상을 놓아도 nibbāna… (답) 그것입니다. ariya aṭṭhaṅgika magga에 있는 sammā diṭṭhi란 nibbāna를 sukha라고 보는 것입니다. 곧 sotāpanna가 되려면 반드시 nibbāna를 보아야 합니다.

anna pūrva bhāga nuvana paḷamuva pahaḷa veyi magana æna pasuva pahaḷa veyi. paḷamu paharena pūrva bhāganavanaṭa ayitiya anicca dukkha anatta dæn mama dæn hāmuduruva dæn praśnayak

pubbabhāga 슬기가 먼저 일어나고 magga 슬기가 뒤에 일어납니다. 먼저 일어나는 pubbabhāga 슬기에 속하는 것이 anicca, dukkha, anatta입니다. (물음) 스님, 이제 물음이 하나 있습니다.

dharma śravaṇaya kiyana eka ov svāmīn vahansēgen hari ehema yamkisikin śravaṇaya vena dharmayak kiyada obatun vahansē arannē ehema nætnam mē jīvitayē mē kiyana hædættapa vīmin dakina dharmaya næ śravaṇaya karana dharmaya ādhāra karennē dharmaya dakinna ōnē. dakina dharmaya dakinna ōnē. ov tamā dharmaya dakinnē.

(물음) dharma를 듣는다는 것은 스님께든 누구에게든 들리는 dharma를 말씀하시는 것입니까, 아니면 이 삶에서 몸소 겪어 보는 dharma입니까? (답) 아닙니다. 듣는 dharma는 도움을 줄 뿐이고, dharma는 보아야 합니다. (물음) 보는 dharma를 보아야 하는군요. (답) 그렇습니다, 자기가 dharma를 봅니다.

sōtama [ugura kǣrīma] kiya ov dæn sōta sōtayaṭa enna ōnē. partōkōsaka pratyaya vitarayi. ēka apē avaśya pratyayak vitarayi. yōnisō manasikāraya nuvaṇin menehi kirīma tamayi avabōdhayaṭa hētu vennē. hæma caturārya satyayan avabōdha dahamak. pennanna puḷuvan ekak nemeyi. ēkaṭa avaśyana upanisaraya denna puḷuvan. dharma śravaṇaya upanisaraya venavā. dēśanāva upanisaraya venavā. potpat upaniśaraya venavā.

sota, [헛기침] 그렇습니다, 흐름(sota)에 들어야 합니다. parato ghosa는 조건일 뿐입니다. 우리에게 필요한 조건일 뿐입니다. yoniso manasikāra, 슬기롭게 곱씹음이 깨침의 까닭이 됩니다. cattāri ariyasaccāni는 깨쳐야 하는 dharma입니다. 보여 줄 수 있는 것이 아닙니다. 그에 필요한 upanissaya는 줄 수 있습니다. dharma를 듣는 것이 upanissaya가 되고, 법문이 upanissaya가 되고, 책이 upanissaya가 됩니다.

dæn hāræ potpat upaniśara venavā. mehema venavā nam hāra dæn a api situvilli hæma velēma ov dæn gæṭena avasthāvak gæṭena avasthāvē aniccu taram sava dakinavana. ov æla avasthāvet ēka dakinavana [ugura kǣrīma] mēka dæn api mē velāvē ōka dakinavā ov dækkaṭa ōkē ara pratyakṣa vīmak vena avasthāvaṭa gānna kiyalā ēkayi tiyennē anna ēken enna nivana sukhayi kiyalā dakinna æti ēkayi.

(물음) 스님, 책도 upanissaya가 되는군요. 그렇다면 스님, 우리 생각이 늘… (답) 그렇습니다, 부딪치는 때에. (물음) 부딪치는 때에 anicca 등을 보고, 매달리는 때에도 그것을 봅니다. [헛기침] 지금도 그것을 봅니다. (답) 그렇습니다. 보기는 하지만 그것이 몸소 드러나는 때에 이르는 것, 그것이 문제입니다. 거기서 nibbāna가 행복이라고 보지 못한 것, 그것입니다.

ēkayi aḍupāḷuva dæn ōka itin mehema hitannakō. ōkaṭa upamāvak pennanavā dæn ara nævaka aran yanavā næva ataramaṁ vunahama kapuṭuvē aran yanavā goḍabima hoyāganna. dæn næva ataramaṁ velā giyāṭa passē goḍabima koheda diga tiyalā hoyāganna bæri vunot ehema næviyanna oya kohē hari ǣtaṭa giyāṭa passē mē kapurā si mækalā sō kiyalā yavanavā. dæn kapurā inna tænak næti hindā pannana hindā etanin uḍaṭa yanavā. kærakilā kækilā balanakoṭa uḍa vaṭēma tiyena muhuda nam yanna tænak nǣhæ vahanna tenak næti nisā. āpahu koma gahēma vahanavā. ē vahuvē mokada yanna tænak dækkennē næti nisā. ū eka tænak baya vuṇā. bayalā payinna hæduvā. gihin balapuvahama tenak næti nisā āpahu ekema vahanna siddha vuṇā. menna mē vagē aniccayi dukkhayi anattayi kiyalā dænagattahama baya velā duvannaṭa hadanavā. yanna tena nivana sukhayi kiyalā dækkē nætnam gihi bhāra denak næha. etera dækkē næhæ. piṭasak nirmāṇaya venavā anna ēkayi. metara etarayi kivvē ēkayi. metana ādīnava dakinavā. etana ānisaṁsa vaśayen dækkē nætnam yanna tænak næha. pihiṭanna tænak næhæ. anna nivana nivana hita pihiṭīmaṭa kiyanavā sammā diṭṭhiya apa hæṭilā tiyennē hā anna ēkayi

그것이 모자란 점입니다. 이렇게 생각해 보십시오. 여기에 비유가 있습니다. 배에 까마귀를 싣고 갑니다. 배가 길을 잃으면 뭍을 찾으려고 까마귀를 데려갑니다. 배가 길을 잃은 뒤 뭍이 어느 쪽인지 찾지 못하면, 멀리 나간 뒤 까마귀를 풀어 '훠이' 하고 날려 보냅니다. 까마귀는 앉을 곳이 없고 쫓겨났으니 위로 날아오릅니다. 빙빙 돌며 보니 둘레가 온통 바다라 갈 곳도 앉을 곳도 없어 다시 돛대에 내려앉습니다. 왜 앉았습니까? 갈 곳을 보지 못했기 때문입니다. 한곳에서 겁이 나 날아가려 했지만, 가 보니 앉을 곳이 없어 다시 그 자리에 앉을 수밖에 없었습니다. 이처럼 anicca, dukkha, anatta임을 알면 겁이 나 달아나려 합니다. 갈 곳인 nibbāna가 행복임을 보지 못했다면 몸을 맡길 곳이 없습니다. 저 언덕을 보지 못했습니다. (물음) 떠날 곳이 만들어지는군요. (답) 그것입니다. 이 언덕, 저 언덕이라고 한 것이 그것입니다. 여기서는 위험을 봅니다. 저기를 이로움으로 보지 못하면 갈 곳이 없습니다. 자리 잡을 곳이 없습니다. 그래서 nibbāna, nibbāna에 마음이 자리 잡는 것을 sammā diṭṭhi라고 합니다. (물음) 우리가 막혀 있는 것이… (답) 그것입니다.

svāmīn vahansa metana dæn mē skandhayan gæna mē apiṭa hoyāganna bæri gæluvama mē skandhayan gæna mē ākārayen menehi kara dæn nūpan a nūpan saṁkhāra nūpadima piṇisak upan saṁskārayan nuvanin menehi kirīma piṇisak mē ākārayen mē satara sampatdā vīraya karagena yaddī a taman satipaṭṭhānaya vaḍaddī satara satiparaya vaḍak adihaṭa yanna puḷuvannē tama n satara satipaṭṭhānaya væḍīmēdī dæn apiṭa satipaṭṭhānayēdī dæn kāyānupassanāva vēdanānupassanā cittānupassanā dhammānupassanā kiyalā hatarak pelā tiyenavā misak mēka vaḍana hæṭi kiyalā næha. ēkayi ævilā tiyennē. satara satipaṭṭhānaya vaḍanna kiyalā api ahalā tiyenavā.

(물음) 스님, 여기서 이 khandha들에 대해, 우리가 찾지 못한 매듭인데, 이 khandha들을 이렇게 곱씹으며, 일어나지 않은 saṅkhāra가 일어나지 않도록, 일어난 saṅkhāra를 슬기롭게 곱씹도록, 이렇게 네 가지 바른 애씀을 해 나가면서 satipaṭṭhāna를 기를 때, 네 satipaṭṭhāna를 기르는 쪽으로 갈 수 있지 않습니까? (답) 네 satipaṭṭhāna를 기를 때, satipaṭṭhāna에 kāyānupassanā, vedanānupassanā, cittānupassanā, dhammānupassanā 네 가지가 늘어놓여 있을 뿐, 이것을 기르는 법은 나와 있지 않습니다. 그래서 이렇게 된 것입니다. 우리는 '네 satipaṭṭhāna를 기르라'는 말만 들었습니다.

ov dæni mārgaya kiyalā hæṭiyaṭa hāmu dæn oya vidiṭa paṭennē sampūrṇa viruddhayi. viśuddhi mārgaya kiyannē tripiṭakaya nemeyi. ēka ācārya vatayak. dæn hāmuduruva ēken apiṭa ganna tiyena dænumak næhæ. māgen saralin giyalā tiyenavā. anna ēkayi itin ēka ena gæṭalu sahitayi na gæṭalu sahitayi inna

(물음) 그렇습니다. 스님, 이제 Visuddhimagga라는 것으로 보면, 그 방식으로는… (답) 완전히 거꾸로입니다. Visuddhimagga는 tipiṭaka가 아닙니다. 스승이 지은 풀이입니다. (물음) 스님, 거기서 우리가 얻을 앎이 없습니다. 저에게서 쉽게 떠나 버렸습니다. (답) 그것입니다. 그것은 얽힌 문제가 많습니다, 얽힌 문제가 많습니다.

dæn kāyānupassana dæn balamukō aṭṭhiya aṭṭhiya kiya kiya kiyā ṭa kæṭakiladī balā inna apiṭa kiyā dīlā tiyenavā viśuddhi mārgaya dæn budurajāṇan vahansē aṭṭhika bhāvanā karanna kiya ipiṭakaya kiyālā tiyennē kohomada æṭṭī aṭī kiyalā balā inna ekak nemeyi. mē æṭa sækilla pera kāleka mē vagē manussa śarīrayaknē. mama oyāgēna in̆dalā tiyennē. ada mē æṭa sækillā. ē vagē inna bæri vuṇā. ēka gevilā gihillā n mærilā gihillā dira karalā mēkaṭa ena dharmatāvaya ēkayi. etakoṭa dæn mē śarīrayat matuvaṭa oya dharmatāvaya ikmavalā nǣ. ēvan itin ēvan dhammō ēvan bhāvī ētaṁ anatitōti. mēka dharmatāvayakayi tiyenavā. mēka svabhāvaya næhæ. mēka ikmuvalā næha. menna bhāvanā karana aṭaka bhāvanāva æṭa sækila dihā æṭa æṭa kiyaga inna kiyādunē kavuda ehema bhāvanāva budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷē næha. namut apiṭa kiyā tiyennē bhāvanāva pættakin tiyalā aṭṭhiya aṭṭiya kiyalā hanam hita pihiṭavanna na mē mē dravya vastuvakaṭa dæn dravya vastu kiyannē ēkē rūpa tiyenavā. ēkē api dækkahama apiṭa hæma dænīmak æti venavā. vēdanā æṭa sækilā kiya hæn̆dinīmak æti venavā saṁgnā mēka kætayi apriyayi kiyannē saṁkhārayak æti venavā ēka mē hitaṭa duk dennē saṁkhārayak. saṁkhāra ēka dænena viññāṇayak tiyenavā. api etana pihillā innavā. dæn paṁcaskandhayaka pihillā ōkenma ōkema yali yali han̆danakoṭa paṁcaskandhayema innavā misā dukkhaskandhayen yannē koheda? api aṭī aṭīgena nam dukaskandhaya innavā mihak dukaskandha ikmada kotanin

kāyānupassanā를 봅시다. '뼈, 뼈' 하며 해골을 바라보고 있으라고 Visuddhimagga가 가르쳐 주었습니다. 부처님께서 tipiṭaka에서 뼈 수행을 하라고 하신 것은 어떻습니까? '뼈, 뼈' 하며 바라보고 있는 것이 아닙니다. '이 해골은 예전에 이와 같은 사람의 몸이었다. 나처럼 살았다. 오늘은 이 해골이다. 그렇게 머물 수 없었다. 닳고 죽고 썩어 이렇게 되는 것이 dhammatā다. 이 몸도 앞으로 그 dhammatā를 넘지 못한다.' 'evaṃdhammo evaṃbhāvī etaṃ anatīto', 이것에 이 dhammatā가 있고, 이것은 그 성질을 넘지 못했다는 것입니다. 해골을 보며 '뼈, 뼈' 하고 있으라고 누가 가르쳤습니까? 부처님께서는 그런 수행을 가르치지 않으셨습니다. 그런데 우리에게는 그 수행은 한쪽에 두고 '뼈, 뼈' 하며 이 물건에 마음을 두라고 했습니다. 물건이란 거기 형상이 있습니다. 그것을 보면 우리에게 느낌이 일어납니다(vedanā). '해골이다' 하는 알아봄이 일어납니다(saññā). '이것은 흉하다, 싫다' 하는 saṅkhāra가 일어납니다. 마음에 괴로움을 주는 것이 saṅkhāra입니다. 그 saṅkhāra를 아는 viññāṇa가 있습니다. 우리는 거기 머물러 있습니다. pañcakkhandha에 머물러 그것으로 자꾸 되새기면 pañcakkhandha에 머물 뿐, dukkhakkhandha에서 어디로 벗어납니까? '뼈, 뼈' 하고 있으면 dukkhakkhandha에 머물 뿐, 어디로 dukkhakkhandha를 넘습니까?

dæn ōkē katāvakaya dæn budurajāṇan vahansē menna mehema dēśanā karanavā. a budurajāṇan vahansēgen ahanavā praśnayak. ānanda hāmuduruvō svāmīni āpō kasinaya vaḍannet nætuva āpō kasinayaṭa aramuṇu karannet nætuva tējō kasinaya aramuṇu karannet nætuva vāyō kasinaya aramuṇu karannet nætuva paṭhavi kasinaya aramuṇu karannet nætuva nīlō kasinaya, prītō kasinaya ōt mē utta kasinaya ādī vasannā vū ē kasina aramuṇu karannet nætuva ē vagēma ē lōkē dækapu ahapu matak karapu paramparāven genāpu kisima yam davya vastuvak ætda yamkisi deyak ætda ēvā aramuṇu karannet nætuva namut saṁgnā sahitava vaḍanna puḷuvan samādhiyak tiyenavā

여기에 이야기가 있습니다. 부처님께 Ānanda 존자가 물음을 여쭈었습니다. '스승님, āpo kasiṇa를 기르지도 않고 āpo kasiṇa를 대상으로 삼지도 않고, tejo kasiṇa를 대상으로 삼지도 않고, vāyo kasiṇa를 대상으로 삼지도 않고, pathavī kasiṇa를 대상으로 삼지도 않고, nīla kasiṇa, pīta kasiṇa, odāta kasiṇa 같은 kasiṇa를 대상으로 삼지도 않고, 또한 세상에서 보고 듣고 떠올리고 대대로 전해 온 어떤 물건이나 어떤 것도 대상으로 삼지 않으면서, 그러나 saññā를 지니고 기를 수 있는 samādhi가 있습니까?'

anna dæn budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā. āpō kasinaya vaḍannet nætuva tējō kasinaya vaḍannet nætuva vāyō kasinaya vaḍannet nætuva paṭhavi kasinaya vaḍannet nætuva nīlō kasina pītō kasina ōdāta kasina ādī vannā vū kasinayak vaḍannet nætuva ē vagēma dækapu ahapu matak karapu paramparāven kiyāpu ekama deyakvat aragannē nætuva ē ekavat ganna nætuva labanna puḷuvan samādhiyaṭa saṁgnāvak tiyenavā. ēka mokakda? ētaṁ santaṁ ētaṁ panītaṁ yadidaṁ sabba saṁkhāra samatō sabbūpadi paṭisaggō taṇhakyō virāgō nirōdhō nibbānanti onna ōkayi.

그러자 부처님께서 가르치십니다. 'āpo kasiṇa도, tejo kasiṇa도, vāyo kasiṇa도, pathavī kasiṇa도, nīla, pīta, odāta 같은 kasiṇa도 기르지 않고, 또한 보고 듣고 떠올리고 대대로 전해 온 어떤 것 하나도 붙잡지 않고 얻을 수 있는 samādhi에 saññā가 있다. 그것이 무엇인가? "etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan"ti.' 바로 그것입니다.

ēma śāntayi ēma praṇītayi kumakda? siyalu saṁkhārayangē samathayak ætda sabba sabbūpadi paṭini nisā siyalu upadīngē piḷi nogænamak ætda taṇhakyō taṇhak sē kirīmak ætda virāgaya virāgō virāgayak ætda nirōdha nirōdhayak ætda nibbānanti mē pævætmen bæn̆dīmen nikmīmak ætda anna ēkayi saṁgnāva upan kara dēśanā karet ēkanē ov ēkamayi kivē. dæn anna budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷā āryayangē hita pihiṭavanna ōna tæna.

이것은 고요하고 이것은 빼어나다. 무엇인가? 모든 saṅkhāra가 가라앉음이 있고, sabbūpadhipaṭinissagga, 모든 upadhi를 붙잡지 않음이 있고, taṇhakkhaya, taṇhā가 다함이 있고, virāga가 있고, nirodha가 있고, nibbāna, 곧 이 존재와 묶임에서 떠남이 있다. 그것이 saññā입니다. (물음) 일으켜 가르치신 것이 그것이군요. (답) 그렇습니다, 바로 그것을 말했습니다. 부처님께서는 ariya의 마음이 자리 잡아야 할 곳을 가르치셨습니다.

ehenam āryayō kavadāvat asa guṇaḍa dāyatiya novaḍava ajānīya dayātatiya vaḍava kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷā. mona assa guṇa dehena mokakda mē samahara aya mē yathārthaya

그래서 부처님께서는 ariya는 결코 길들지 않은 말의 jhāna를 닦지 말고 좋은 혈통 말(ājānīya)의 jhāna를 닦으라고 가르치셨습니다. 길들지 않은 말의 성질이란 무엇인가, 어떤 이들은 이 참모습을…

dakinnē næti ayō dhātuvaṭa hita pihiṭavanavā. āpō dhātuva bhāvanāvak vaḍanavā. tējō dhātuvaṭa hita pihiṭavalā bhāvanā karanavā. vāyō dhātuvaṭa hita pihiṭavalā bhāvanā karanavā. paṭhavi dhātuvaṭa hita pihiṭavalā bhāvanā karanavā. nīla varṇayaṭa, pīta varṇayaṭa, ōdhāta varṇayaṭa, māṁjēṣṭha varṇayaṭa metē hita pihiṭavalā bhāvanā karanavā. dækapu ahapu matak karapu paramparāven gināpu eka labiya allagena ē liyavala pihiṭalā bhāvanā karanavā. sǣ daval dekē bhāvanā karanavā. namut pratiphalaya labannē nǣ. mokada hētuva?

이 참모습을 보지 못하는 이들은 āpo dhātu에 마음을 두고 āpo dhātu 수행을 닦습니다. tejo dhātu에 마음을 두고 수행하고, vāyo dhātu에 마음을 두고 수행하고, paṭhavi dhātu에 마음을 두고 수행합니다. 푸른 빛, 누런 빛, 흰 빛, 붉은 빛에 마음을 두고 수행합니다. 보고 듣고 떠올린 것, 대대로 이어받은 어떤 견해를 붙잡고 거기에 마음을 두고 밤낮으로 수행합니다. 그러나 열매를 얻지 못합니다. 왜 그럴까요?

ēka yathā dharmaya nemeyi ēka asaguṇa dæhæra nisā. ajānīya dāyataya vaḍanna ēka nivan denavā.

그것은 yathā dhamma가 아니고 길들지 않은 말의 jhāna이기 때문입니다. 잘 길든 말(ājānīya)의 jhāna를 닦으십시오. 그것이 nibbāna를 줍니다.

ehenam ajānīya dhāyatatiyaṭa vaḍana kenā āpō nisā dæhanna vannē næhæ. tējō kasinaya nisā vaḍannē næhæ. vāyō kasinaya nisā vaḍannē næhæ. paṭhavi nisā vaḍannē næhæ. nīla pīta lōhita ōdātādī varṇayak nisā balannet næhæ. dækapu ahapu matak karapu paramparāven gipa kisima labdiyak allagena vaḍannē næhæ.

그러니 ājānīya jhāna를 닦는 이는 āpo에 기대어 jhāna에 드는 것이 아닙니다. tejo kasiṇa에 기대어 닦지 않고, vāyo kasiṇa에 기대어 닦지 않고, paṭhavi에 기대어 닦지 않습니다. 푸른 빛, 누런 빛, 붉은 빛, 흰 빛 같은 빛깔에 기대어 바라보지도 않습니다. 보고 듣고 떠올린 것, 대대로 이어받은 어떤 견해도 붙잡고 닦지 않습니다.

ehenam mokakda varannē? ē siyallīmē yathārthaya dækalā allanna ekak nǣhæ kiyalā dænagattahama śānta praṇita mokakda? athærī giyāda? novælī giyāda? midī giyāda ōkayi sān ehenam atra tæna noluna tæna biduna tæna

그렇다면 무엇을 닦는가? 그 모든 것의 참모습을 보고 붙잡을 것이 하나도 없다고 알게 되었을 때, 고요하고 뛰어난 것은 무엇인가? 놓아버렸는가? 들러붙지 않았는가? 벗어났는가? 바로 그것이 고요함입니다.

sān ehenam atra tæna noluna tæna biduna tæna āpō dhātuvak næhæ tējō dhātuvak næhæ vāyō dhātuvak næhæ paṭhavi dhātuvak næhæ kasinayak næhæ pīta kasinayak næhæ ōta kasinayak næhæ ma dvēśa kasanayak næhæ dækapu ahapu matak karapu mē lōkē kisima ekak etena næha namut saṁgnāvak tiyenavā. mokakda saṁgnāva? athærīmē noyalmē vidīmē nimata hita pihiṭavapu saṁgnāva

그러니 놓아버린 곳, 들러붙지 않은 곳, 벗어난 곳에는 āpo dhātu도 없고 tejo dhātu도 없고 vāyo dhātu도 없고 paṭhavi dhātu도 없습니다. kasiṇa도 없고, 누런 kasiṇa도, 흰 kasiṇa도, 붉은 kasiṇa도 없습니다. 보고 듣고 떠올린 이 세상의 어떤 것도 거기에는 없습니다. 그러나 saññā는 있습니다. 어떤 saññā인가? 놓아버림, 들러붙지 않음, 벗어남이라는 nimitta에 마음을 둔 saññā입니다.

menna mēka āryayangē bhāvanā mādhyaya mē mādhyaya vaḍana kenāṭa mē māgadhaya væḍilā enavā siyallama abhibhavāgē siyallen pūrṇayi. mē mē mārgayen śāntiyaṭa samathayaṭa pat vecca kenāṭa āpō kasinaya onna væḍenavā. oba vahansē mahansinna ōnē næhæ. tējō kasinē ibēma væḍenavā. vāyō kasina læbenavā. paṭhiya vasina læbenavā. onnam labanna puḷuvan. namut allalā næhænē.

바로 이것이 ariya들의 수행 길입니다. 이 길을 닦는 이에게는 이 길이 자라납니다. 모든 것을 넘어서고 모든 것으로 가득 찹니다. 이 길로 고요와 가라앉음에 이른 이에게는 āpo kasiṇa가 저절로 자라납니다. 애쓸 필요가 없습니다. tejo kasiṇa도 저절로 자라고, vāyo kasiṇa도 얻어지고, paṭhavi kasiṇa도 얻어집니다. 그것들을 얻을 수는 있습니다. 하지만 붙잡지 않았지요.

ēvā vipula vaśayen læbenavā. nirantarayen læbenavā. apramāṇava læbenavā kiyalā pennanavā.

그것들이 넉넉히, 끊임없이, 헤아릴 수 없이 얻어진다고 보여 줍니다.

āryō āryō kotanakavat gihillā mæṭiguli hadāgena bhāvanā karalā næhæ apē budurajāṇan vahansēē dīlā næhæ ehema hema eka kāṭavat anna araṇa rakkuma sunyākāra tiyenavā gihillā næhæ karaganna kiyalā æhuvā. dæn

ariya들은 어디에서도 진흙 덩이를 빚어 놓고 수행하지 않았습니다. 우리 붓다께서도 그런 것을 누구에게도 주신 적이 없습니다. 숲으로, 나무 밑으로, 빈 곳으로 가서 닦으라고 하셨을 뿐입니다.

gihillā næhæ karaganna kiyalā æhuvā. dæn ada mæṭiku hadana ekak kiyā tiyenavā. ē vagēma mē varṇa kasinayak ganna ēvaṭa hadā tiyenavā mē galu tējō kasinna ālōkaya ganna ēvā ālōka kasina ganna midi kǣllak bæn̆dalā haṭanam maṭṭiyaṭa hadalā hala ḍīra ætula æti panak tiyalā jātavā kiyā tiyenavā. raṭē nætavā kiyā tiyenavā.

그런데 오늘날에는 진흙 판을 만들라고 합니다. 또 빛깔 kasiṇa를 위해 이런 것들을 만들어 놓았고, tejo kasiṇa나 빛 kasiṇa를 위해 천 조각을 매달고, 벽이나 돗자리에 구멍을 내고 그 안에 등불을 두고 불을 붙이라고 했습니다.

dæn pelak aya itin oya ōkama gaha vimukti mārgaya ēkē tiyenavā iṭipandan gahagena karana bhāvanāvak. itin ē katāven minā iṭi pandan kiyana vacanaya gannakoṭama ē cittayak æn̆dalā dālā tiyenavā vimukti mārgaya iṭipan valin. iṭipan dama kiyana ekāva igrīsi kārayengē mehāṭa api tiyanē vilakvak gahalā kiv nam apiṭa kiyanna puḷuvan apē pærani kāla in̆dan gapu bhāvanāva ēkē. ṭipan æn̆dalā iṭipadan gahalā pat karagana bhāvanāva ēka pelā tiyenavā. ēkenma penavā iṁgrīsi kārayat meha tāvaṭa passē tamayi oya bhāvanāva dilā tiyennē kiyalā. vimukti mārgaya bhāvanāva

어떤 이들은 Vimuttimagga에 양초를 켜고 하는 수행이 있다고 합니다. 그 이야기에서 '양초'라는 낱말이 나오는 순간 그림이 다 그려집니다. Vimuttimagga가 양초로 하는 것이라니요. 양초는 영국 사람들이 들어온 뒤에 생긴 것입니다. 만약 등잔(vilakku)을 켜라고 했다면 우리 옛날부터 해 온 수행이라고 말할 수도 있겠지요. 그런데 양초를 켜서 하는 수행이라고 적어 놓았습니다. 그것만 보아도 영국 사람들이 들어온 뒤에 이 수행이 주어졌다는 것이 드러납니다.

tiyennē kiyalā. vimukti mārgaya bhāvanāva itin balana kalpanā karalā monavada kiyannē kiyalā. vilakkuvak pattu karenna kivvā nam apē ara pæraṇi minisungē tibuna ēvanē. piṭipandan katāvalē kāla tibunē næhænē. ehenam ehemavat kiya ē kāla nam āpu ekak kiyalā itin menna mehema dēval apiṭa dīlā tiyennē. mē viśuddhi mārgaya vimukti

Vimuttimagga의 수행을 따져 보면 무엇을 말하는지 알 수 있습니다. 등잔을 켜라고 했다면 그것은 옛사람들에게 있던 것입니다. 그 시절에는 양초가 없었지요. 그러니 그 시절에서 온 것이라고도 말할 수 없습니다. 이런 것들이 우리에게 주어진 것입니다.

tiyennē. mē viśuddhi mārgaya vimukti mārgaya kiyana potvala pelā tiyennē mē haravayak æti bohōma lēsiyen yanna puḷuvan mārgaya sampūrṇa vahalā kivvā piḷigannē næhæ vipilavayak karanna venavā kiyanna kiv.

Visuddhimagga, Vimuttimagga라는 책들에 적힌 것은 알맹이가 있고 아주 쉽게 갈 수 있는 길을 완전히 막아 버렸습니다. 사람들이 받아들이지 않을 테니 뒤집기를 해야 한다고 말하라고 했습니다.

vipalava karanna deyak nē āpuma mē pasla piḷituru kiyanna kima monavā kiyanna. dæn pædi paraspara venna piḷiganna puḷuvan. apiṭa api dr̥ṣṭi vala ehema elat næhænē hā

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anna ēkayi

바로 그겁니다.

etakoṭa dæn ara eka tara budu hāmuduruvō kiyalā tiyena magē ārya śāsanaya tuḷa arun vahansē is vennē næha kiyalā

그러면 붓다께서 '나의 ariya sāsana 안에서 arahant가 비지 않을 것이다'라고 하신 말씀이 있지요.

ēka dæn tiya hon̆daṭa pæhædili kisima āryataya næti venna hētuva hētuva dharmaya vaha pē vahapē ēka pæhædilima hon̆daṭa pæhædiliva pēnavā

그것은 이제 아주 또렷합니다. ariya가 하나도 없게 된 까닭은 dharma가 덮였기 때문입니다. 덮였지요. 그것은 아주 또렷하게 보입니다.

karalā matu venna ōnanē dharmaya oyi satyaya dharmaya matu venakoṭa satvaya matu venavā. amutu deyak næhæ ēkē mē bohoma paha mārgayaknē tiyennē. mēka loku deyak nemeyi mē ara karmasthānaya aran vāḍuva gæṭalak ennē næha ōnē hāma

그렇게 해서 dharma가 드러나야 합니다. 참된 dharma가 드러날 때 중생도 드러납니다. 거기에 이상한 것은 없습니다. 아주 쉬운 길이 있을 뿐입니다. 대단한 일이 아닙니다. kammaṭṭhāna를 받아 앉으면 아무 문제가 없습니다.

lōka anāyi oya ganna kelīma en api ælluvē næ balanna dæn kāma lōka anātayi rūpa lōka anātayi arūpa lōka anātayi siyalu lōka anātayi. atahærīma nātayi atahærīma vetvā noyalma nātayi noyalma vetvā midīma nātayi midīma vetvā nivanama nātayi nivanama vetta dæn karmasthānayak gattā. dæn ōgē kāṭavat

세상은 의지할 곳이 없습니다(anātha). 우리는 붙잡지 않았습니다. 보십시오. kāma 세계는 의지할 곳이 없고, rūpa 세계도, arūpa 세계도, 모든 세계가 의지할 곳이 없습니다. 놓아버림이 의지처(nātha)이니 놓아버림이 있기를. 들러붙지 않음이 의지처이니 들러붙지 않음이 있기를. 벗어남이 의지처이니 벗어남이 있기를. nibbāna가 의지처이니 nibbāna가 있기를. 이렇게 kammaṭṭhāna를 잡았습니다.

karmasthānayak gattā. dæn ōgē kāṭavat kiyanna onna ōkē āpō kasi mē ṭika ayiti tējō kasi mē ṭika tiyenavā. vāyō kasinna mē ṭika tiyenavā paṭavi kasinna mē ṭika tiyenavā varṇa kasinna mē ṭika ōkē tiyenavā. oya ekakvat kiyanna ekak tiyenavada kisima deyak ōgē næhæ. ehenam mokakda ōkē tiyennē? taman dækkā æta

이제 누구에게든 말해 보십시오. 이 안에 āpo kasiṇa에 속한 것이 있습니까? tejo kasiṇa 것, vāyo kasiṇa 것, paṭhavi kasiṇa 것, 빛깔 kasiṇa 것이 있습니까? 하나라도 말할 것이 있습니까? 아무것도 없습니다. 그렇다면 이 안에 무엇이 있습니까?

tiyennē? taman dækkā æta pūrṇaya karana dahamak tiyenavā næ ara gatē dahama tiyenavā satyaya tuḷin tamā dækka ēka pahata yutu dahamak tiyenavā satyaya tuḷin tamā dæk ēka dharmaya dækalā hana dharmaya tuḷa dharmaya kiyalā kiyannē. ara davya vastu

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

tuḷa dharmaya kiyalā kiyannē. ara davya vastu ekakvat nemeyi. ekama davya vastuvā hita bæn̆dalā tiyenavā. nē athærīmak dada nola mak ædda midīmak dada nivanṭa hita pihiṭiyā.

그 어떤 물질도 아닙니다. 마음이 한 대상에 묶인 것도 아닙니다. 놓아버림이 있는가, 들러붙지 않음이 있는가, 벗어남이 있는가 하는 nibbāna에 마음이 자리 잡은 것입니다.

itin bauddhayek nam nivanaṭa hita pihiṭanna ōnē. anna ētaṁ santaṁ ētaṁ pītā ēma santāyima paṇītayi. mē kohē hi pihiṭavanna ōnē. jadan sabba saṁkhāra samatō itin saṁkhāra samatayak vunā nam ēkayi śāntra praṇīta allaganna ēvā ekakvat vidyānaya ekakvat śānta praṇīta næhæ. sabba saṁkhāra samatha o

그러니 불교도라면 nibbāna에 마음을 두어야 합니다. 'etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ', 이것은 고요하고 이것은 뛰어나다. 어디에 마음을 두어야 하는가? 'yadidaṃ sabba saṅkhāra samatho', 모든 saṅkhāra가 가라앉았다면 그것이 고요하고 뛰어난 것입니다. 붙잡을 것 하나, viññāṇa 하나도 고요하거나 뛰어나지 않습니다.

næhæ. sabba saṁkhāra samatha o sabba saṁkhāra sama sabbūpadi paṭisa siyaluma upadīngē piḷi nogænvak æda ēka upādānayakvat gannē næha. koccanada ganna ētaṁ santaṁ ētaṁ paya nivana nivana upādāna karana ekak. upādāna karatin allaganna tiyena ēvā. siyalu upādānayak nirōdha venavā. sabbūpadi paṭisak

sabba saṅkhāra samatho, sabbūpadhi paṭinissaggo, 모든 upadhi를 받아들이지 않음이 있는가. 어떤 upādāna도 잡지 않습니다. etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ, nibbāna는 upādāna로 잡는 것이 아닙니다. upādāna로 잡는 것은 붙잡을 것들입니다. 모든 upādāna가 멈춥니다. 그것이 sabbūpadhi paṭinissaggo입니다.

upādānayak nirōdha venavā. sabbūpadi paṭisak taṇhākyō kotanada taṇhāven alla gannē? kotanada hita bæn̆dennē? kṣaya venavā. virāgō rāgayen hita bæn̆dinna kāma rāgat næhæ rūpa rāgat næhæ rūpa rāgat næhæ kāma lōka rūpa ara rūpa anātayi itin virāgayi. nirōdha kohe uvun gahannē kāma lōkē un gahannet næhæ. rūpa lōke næ arūpa lōke nirō nibbānānē bāne nik vuṇā. bæn̆dilā næhæ. bæn̆dīmen ivarayi. anna ēkayi śānta prī

taṇhakkhayo, 어디를 taṇhā로 붙잡는가? 마음이 어디에 묶이는가? 다 사라집니다. virāgo, rāga로 마음이 묶일 kāma rāga도 없고 rūpa rāga도 없고 arūpa rāga도 없습니다. kāma 세계, rūpa, arūpa가 다 의지할 곳이 없으니 virāga입니다. nirodho, 어디에 발을 딛는가? kāma 세계에도, rūpa 세계에도, arūpa 세계에도 딛지 않으니 nirodha입니다. nibbānaṃ, 묶임에서 빠져나왔습니다. 묶여 있지 않습니다. 묶임이 끝났습니다. 바로 그것이 고요하고 뛰어난 것입니다.

mēka tamāgē hitin dækenavā. tamā yathārthaya dækkana baṇa ahalā tērum gatta ætta avajanaya karanavā. rūpa lōka anātayi kivaṭa ēka āvarjana venavā āvarjanaya venavā. kāma lōka anātayi. rūpa lōka anātayi arūpa lōka anatayi bēricca æṭa sækillakvat sudu pāṭavat ekak vanē okkoma tiyena rūpayaṭanē. rūpa lōkeṭana okkoma ivarayi.

이것은 자기 마음으로 보입니다. 스스로 참모습을 보았다면, 법문을 듣고 깨달은 참을 거듭 돌이켜 봅니다(āvajjana). 'rūpa 세계는 의지할 곳이 없다'고 하면 그것이 떠오르고 되새겨집니다. kāma 세계도 의지할 곳이 없고, rūpa 세계도, arūpa 세계도 의지할 곳이 없습니다. 남은 해골 하나, 흰 빛깔 하나도 다 rūpa에, rūpa 세계에 속하니 모두 끝났습니다.

ehenam mevæni pudgalayek udē avadi venakoṭatrǣ mædadi avadi vunat mevæni situvillakin darē. ov idani yathārthaya dæk dækkaṭa pas passē śāntiya hidipidiṭa passē eyālaṭa kotanakavat ahak galavanna bæhæ. satyaya dækalā ættē pihi ē nisā kiyanavā nivan dækkā venas vennē næha kiyalā. śāntayi praṇī kiyannē mokda kiyalā dækka nam nivana hærenna vena ekak nǣha kiyalā. ēka sahuddhen tamaṭa væṭahuṇā nam oya satyaya tuḷin dækapu tīraṇaya ōka nisā. āpu tīraṇaya citta śāntiya ōka nisā. ōka venas vennē næhæ. onna sōtāpanna.

그러니 이런 사람은 아침에 깨어날 때도, 한밤중에 깨어나도 이런 생각을 지닙니다. 참모습을 본 뒤에, 고요함이 자리 잡은 뒤에는 그들을 어디로도 떼어 낼 수 없습니다. 진리를 보고 거기에 자리 잡았기 때문입니다. 그래서 nibbāna를 본 이는 바뀌지 않는다고 합니다. 고요하고 뛰어난 것이 무엇인지 보았다면 nibbāna 말고 돌아설 곳이 없습니다. 그것이 스스로에게 또렷해졌다면, 진리를 통해 본 결정이 그것이고, 마음의 고요가 그것이니 바뀌지 않습니다. 바로 sotāpanna입니다.

itin īṭa passē dæn tava ahanna yanna ōnē næhæ. sōtāpanna pudgala sattuva maranavada horakam karanavada? ēvā ekakvat apiṭa ōnē næhæ. apiṭama pēnavanē mē væḍak næti athæriyā næhæ hæṭi. balen atharinna dēkut næhæ.

그다음에는 더 물으러 갈 필요가 없습니다. sotāpanna가 짐승을 죽이는가, 도둑질을 하는가? 그런 것은 하나도 필요 없습니다. 쓸모없는 것을 놓아버린 모습이 우리 스스로에게 보이지 않습니까. 억지로 놓아버릴 것도 없습니다.

api yaḷi yaḷi āvarjanā karanavā nam nivana. ēkāgratā kiyannē agra karagatta eka otanayi. ēka agratāva hæma kenekma agratāvayak nam laukika lōkē tiyena aya paṭhaviya ēkāgratā karanavā. anna ēkayi.

우리가 nibbāna를 거듭거듭 되새긴다면 말이지요. ekaggatā란 으뜸(agga)으로 삼은 것, 바로 거기입니다. 누구에게나 으뜸으로 삼는 것이 있는데, 세속 세계에 있는 이들은 paṭhavi를 ekaggatā로 삼습니다. 바로 그겁니다.

nadē nāsikava mokakda na āsika agga nāsikagga æsuru kirīmak næti eka agra karanavada nāsikayi. mū kiyannē nimittada mokakda nivana. ēkayi nimiti kara gattē. ē mukæni ēvā nāsikak vēvā. itin ēka kiyannē mukena mit kiyalā kaṭadihā balā innavā nāsikak eka nam dihā balā inna nāha dihā balā innavā. itin kaṭayi bala balā inna hari yanavā. kal kara mokakda karanna mukha nimittavā nāsatika vatalā tiyennē ohomayi.

nāsikagga란 무엇인가? na-āsika-agga, 기대지 않음을 으뜸으로 삼는 것, 그것이 nāsika입니다. mukha nimitta라고 할 때 그 nimitta는 무엇인가? nibbāna입니다. 그것을 nimitta로 삼은 것입니다. 그런데 mukha nimitta라고 하니 입을 바라보고 앉아 있고, nāsika라고 하니 코를 바라보고 앉아 있습니다. 입을 바라보고 있으면 다 될 것처럼 말이지요. mukha nimitta와 nāsika가 이렇게 뒤틀려 버렸습니다.

mahana eccarayi nama eccarayi

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

næ etakoṭa svāmīn vahansa ēva vaḍalat mē dhyāna valaṭa ævillā lōkaya gæna eḷa venna puḷuvannē. ov ēka venna kohomada ē

(묻는 이) 그러면 스님, 그런 것들을 닦아도 jhāna에 들어 세상에서 벗어날 수 있지 않습니까? (스님) 그렇지요. (묻는 이) 그것이 어떻게 됩니까?

dæn mehemayi vennē. dæn lōkaya tuḷa api æsuru karagena hiṭapu anusaya dharma vaśayen api æsuru karapu kāma lōka saṁkhārayi rūpa lōka arūpa lōka kiyana mē tunē bandhanayak apē tiyenavā. upādānayak. kāma lōkat kāma upādānayen yuttayi api. rūpa lōka arūpa lōkat ē upādānayen yuktayi. upādānaya yutta apiṭa bhavayak tiyenavāyi upādānayē innakan. dæn

이렇게 됩니다. 세상 안에서 우리가 기대어 지내 온 anusaya로서 우리가 기대어 온 kāma 세계의 saṅkhāra, rūpa 세계, arūpa 세계라는 세 가지 묶임이 우리에게 있습니다. upādāna입니다. 우리는 kāma 세계에 대해 kāma upādāna를 지니고, rūpa 세계와 arūpa 세계에 대해서도 그 upādāna를 지닙니다. upādāna를 지닌 동안에는 우리에게 bhava가 있습니다.

bhavayak tiyenavāyi upādānayē innakan. dæn etakoṭa api yam taramak upādānaya bidahæriyāda yam satyāvabōdhayak labāgena issellāma satara apāgena gata vena upādānaya vidariyā. dæn īḷan̆gaṭa ædilā inna tiyennē mokakda upādānaya sugatiyaṭa pat vennā vū kāmāvacara upādānayak īḷan̆gaṭa bæn̆dilā innē. dæn ē upādānayak ædilā inna hētu tiyenavā. karapuvā ōna taram tiyenavā. dæn ēken ædilā gihillā mē sugatiyaka upadinavā. api kāma saṁkhārayat mē mē

그런데 우리가 어떤 진리를 깨닫고 upādāna를 얼마큼 부수었다면, 맨 먼저 네 apāya로 이끄는 upādāna를 부순 것입니다. 그다음에 끌려가는 upādāna는 무엇인가? 좋은 세상(sugati)에 나게 하는 kāmāvacara upādāna에 묶여 있습니다. 그 upādāna에 끌려갈 까닭들이 있고, 지은 것도 넘칩니다. 그것에 끌려가 좋은 세상에 태어납니다.

sugatiyaka upadinavā. api kāma saṁkhārayat mē mē upādānaya bindā nam api rūpāvacara arūpāvacara upādāna apiṭa tava tiyenavā. rūpa rāga rūpa rāga tiyenavā nam etakoṭa apiṭa dæn tiyennē. ēka upadinna hētu vennāvū upādānaya nisā ēka upadinavā. upādāna paccā bavō apiṭa tiyennē rūpa bava arūpa bava ēkaṭa yanavā. etakoṭa vaḍalā yana ēvā nemeyi mē tiyennē. api allagena yannē ēvā. athæriyanam yam tænak atharaka velā api nǣha.

kāma saṅkhāra의 upādāna까지 부수었다 해도 우리에게는 rūpāvacara, arūpāvacara upādāna가 아직 남아 있습니다. rūpa rāga가 있다면 거기에 태어나게 하는 upādāna 때문에 거기에 태어납니다. upādāna paccayā bhavo, 우리에게 rūpa bhava, arūpa bhava가 있으니 그리로 갑니다. 그러니 닦아서 가는 것이 아닙니다. 붙잡고 가는 것입니다. 놓아버렸다면 우리는 어디에도 있지 않습니다.

etakoṭa yamak atharinavaṭa yama ellenavā. ov ēka ellena hētunet ara karana ē kiyannē api utsāhē vīriya koccara næguvat apiṭa mē pævætma tuḷa api purudu velā tiyena ananta saṁsāraya paṭan yamaka ellilā in̆dalā. ē nisā apiṭa mē ma atharaṇa gahama hari amāruyi. dæn

(묻는 이) 그러면 무엇을 놓아버리는 대신 다른 무엇에 매달리는 거군요. (스님) 그렇지요. 매달리는 까닭이 그것입니다. 우리가 아무리 애쓰고 힘을 내도, 이 있음(bhava) 안에서 끝없는 saṃsāra부터 무엇엔가 매달려 지내는 데 익어 왔습니다. 그래서 놓아버리기가 아주 어렵습니다.

apiṭa mē ma atharaṇa gahama hari amāruyi. dæn phala samāpattiyē dævenakoṭa mahā bhayānakayi mē ekapāra enakoṭa phala samāpattiyēdī pudgalayāṭa dænennē maṭa kisi deyak ātā pātakka nætuva giyā vāgē ekak vunānē kiyalā. monavā karannada? æsuru karanna tænakut næhæ. maṭa manasaṭa nægena innē allaganna tenā. ē allagena purudu velā tipicca kenāṭa dæn balanakoṭa rūpa allanna rūpa ahu vennē næhæ. sadda allanna hædunā sadda ahu vennet næhæ. ga lesa lassalā yanavā vāgē gandha allanna etakoṭa ēka ahu vennet næhæ. rasa allannat bæhæ. sparśa allannat bæhæ. hituvili allannat bæhæ. antitaṭa hitannat bæri ekak vuṇā ekak venavā. vecca gama pudkam kisi teneka allannē nætuva nidahas kaḷā venavā. dæn mē allagenama in̆dalā purudu ekanāvaṭa ekapāra vennē mokada ara ē danna yanakoṭa ekapāra atta velā kæḍanot ehema ivarayinē væḍiyi.

phala samāpatti에 들 때 이것이 한꺼번에 오면 몹시 두렵습니다. phala samāpatti에서 사람은 발밑에 아무것도 없어진 것처럼 느낍니다. 어찌할까요? 기댈 곳이 없습니다. 마음에는 붙잡을 곳을 찾는 버릇이 떠오릅니다. 붙잡는 데 익은 이가 보니, 형상을 붙잡으려 해도 형상이 잡히지 않습니다. 소리를 붙잡으려 해도 소리가 잡히지 않습니다. 미끄러져 가듯 냄새를 붙잡으려 해도 잡히지 않습니다. 맛도, 닿음도, 생각도 붙잡을 수 없습니다. 끝내는 생각조차 할 수 없는 것이 됩니다. 그렇게 되면 어디도 붙잡지 않고 풀려난 것이 됩니다. 붙잡고만 지내던 버릇 대신 한꺼번에 이렇게 되는 것은, 나무를 타고 오르다가 가지가 갑자기 부러지는 것과 같습니다. 그러면 끝장이지요.

ēvā anna ēkayi dæn samahara gaska tiyavanē ē dæn gas valaṭat tiyenavā ē vagē. etakoṭa ēka kohomada karannē?

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

æyi karma sada? dæn mē lōkē saṁkhatayi paṭicca samupnnayi. æhæ saṁkhatayi paṭicca samupannayi rūpa saṁkhatayi paṭicca samuppannayi kana saṁkhatayi paṭicca samupnnayi śabda saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. mēdi æsa kana divanāsaya śarīrayē mana rūpa sabda gandha rasa poṭṭhabba dharma siyallama saṁkatayi paṭicca samuppannayi. saṁkhatana vana paṭicca samuppanna novana kisima deyak lōkē vidyāmānaya vennē næhæ. ehenam mē muḷu lōkē ādhyātmika bāhira siyallama saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. paṭicca samuppanna venavā paṭicca samupnna raṭāva tiyenna ōnē.

왜 kamma냐고요? 이 세상은 saṅkhata이고 paṭicca samuppanna입니다. 눈도 saṅkhata이고 paṭicca samuppanna이며, 형상도, 귀도, 소리도 그렇습니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음과 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma가 모두 saṅkhata이고 paṭicca samuppanna입니다. saṅkhata가 아니고 paṭicca samuppanna가 아닌 것은 세상에 하나도 드러나지 않습니다. 그러니 이 온 세상의 안과 밖 모두가 saṅkhata이고 paṭicca samuppanna입니다. paṭicca samuppanna이니 paṭicca samuppāda의 짜임이 있어야 합니다.

itin monavā æn̆da gannē? avidyā pacā saṁkhāra aya ēken paṭan gannavā. dæn suddha hitak issellāma tibuṇā. suddha hitak kiyannē issellāma āvē brahmayanta hiṭiyē brahma kākāyika manussayō brahma kalpikayi. ēgollō prītiya bhukti vigena prītiya āhārayana tamayi mulinma jīvat vuṇē. īṭa passē tamayi mē lōkē kramakramayen kāma saṁkalpanāva goḍa nægilā ē hænuṭagatta lōkayeṭa bæsvē. oya bæhælā inna kalē dasa akusal tibunē næhæ. mulinma dæn obhāssara cittaya

무엇을 그려 냅니까? avijjā paccayā saṅkhārā, 거기서 시작합니다. 처음에는 깨끗한 마음이 있었습니다. 깨끗한 마음이란, 처음에 온 이들은 brahmā였고, brahmakāyika 사람들, brahma 같은 이들이었습니다. 그들은 pīti를 누리며 pīti를 먹이로 처음에 살았습니다. 그 뒤에 이 세상에서 차츰 kāma 생각이 쌓여 거친 세상으로 내려왔습니다. 내려와 있던 그때에는 열 가지 akusala가 없었습니다.

tibunē næhæ. mulinma dæn obhāssara cittaya kiyannē svāmīn vahansa ḷamayaka piniccāma ḷamayā tiya næ. ḷamayāgē tiyennē prabhā prabhāssara kiyannē prabhā kiyannē nævata varayā bhavayaṭa kiyana ekayi. assara kiyannē sarannē næha. bhavayaṭa saraṇa balāporottu vakgē næti cittayaṭa kiyanaganavā prabhāsara cittaya i dæn prabhāsara cittaya kiyalā ada gannē mokakda ālōkaya kiyana vacanayaṭa gannavā. venavā kiyalā

(묻는 이) 스님, 처음의 pabhassara citta라는 것은 아이가 태어나면 아이에게 있는 것입니까? (스님) 아닙니다. pabhassara에서 pabhā는 다시 bhava로, assara는 떠돌지 않음을 말합니다. bhava로 떠돌 바람이 없는 마음을 pabhassara citta라고 합니다. (묻는 이) 그런데 오늘날 pabhassara citta를 '빛'이라는 뜻으로 받아들이지요.

ov ē lōkayē prabhāsarat ekak ārya prabhāsaratya ekak. ārya prabhāsaratyayi lōkē prabhāsaratya kiyannē artha dekak. āya niruttē kiyana poḍa prabhā prabhā assara prabhāssara prabhā kiyannē nævata pahaḷa karanavā. bhā kiyannē bhavaya sara kiyannē saranavā assara kiyannē sarannē næ. nævatat bhavayaṭa sarannē nættē prabhāsarayi. ē cittaya tamayi mē prabhāsara

그렇습니다. 세속의 pabhassara가 하나, ariya의 pabhassara가 하나입니다. ariya pabhassara와 세속 pabhassara, 두 가지 뜻이 있습니다. 다시 nirutti로 보면 pabhā-assara, pabhassara에서 pa는 다시 나게 함, bhā는 bhava, sara는 떠돎, assara는 떠돌지 않음입니다. 다시는 bhava로 떠돌지 않는 것이 pabhassara입니다. 그 마음이 바로 이 pabhassara입니다.

anna ēkayi niyama prabhāsara citta. ēka tamayi ārya prabhāsariya kiyannē ēka. ēka læbenē arihatun vahansēṭa arihatvayēdī læbennē nævata bhavaya saraṇa cittayak nǣha. prabhāsara cittaya. ēka tamayi ārya prabhāsaratvaya. lōka

그것이 참된 pabhassara citta이고 ariya pabhassara라 하는 것입니다. 그것은 arahant께서 arahant가 될 때 얻으시는데, 다시 bhava로 떠도는 마음이 없습니다. 그것이 pabhassara citta이고 ariya pabhassara입니다.

cittaya. ēka tamayi ārya prabhāsaratvaya. lōka sammattatvaya prabhāsaraya kiyannē lōkaya særisarāyaṭa gihi nætnam catura dhyānayaṭa yanavā āpahu mehara enavā. āya catutta dhyānayaṭa yanavā āpahu mehāṭanavā mē lōkē cakraya lōkē vināśa vennaṭa catura dhyāna lābhīn vaśayen ē lōkayaṭa yanavā. ehen āyatapava pallan bæhælā bæhælānavā mehāṭa enavā. itin etakoṭa āpu lōkē mehāṭa āvē kohē in̆dalada āpu lōkē ālōkaya āpu dura ādhara an̆dura āpu lōkē in̆dalā āpu duraṭa ālōkaya saha ādura ālōka an̆dura kiyalā vakina dekak hædunā.

세상에서 말하는 pabhassara란, 세상이 무너질 때 네 번째 jhāna로 갔다가 다시 이리 오고, 또 네 번째 jhāna로 갔다가 다시 이리 오는 것입니다. 세상의 바퀴에서 세상이 무너질 때 네 번째 jhāna를 얻은 이로서 그 세상으로 갑니다. 거기서 다시 아래로 내려와 이리로 옵니다. 그러면 이리로 온 그 세상은 어디서 온 것인가? '온 세상(āpu loka)'이 āloka, 곧 빛이 되고, '온 먼 곳(āpu dura)'이 어둠이 되어, 빛과 어둠이라는 두 낱말이 생겼습니다.

itin āpu dura lōbha dvēśa mōha dura āpu lōkē alōbha dvēśa amōha lōkaya alōbha advēśa amōha lōkayaṭa āpu lōkaya yam gati lakṣaṇayak æt ēka ālōkaya ēka tamayi laukika prabhāsaratvaya ēka tamayi prabhāsaratya ālōkayi kivvē. āpu lōkē hæṭi ālōkaya hæṭi. āpu durē hæṭi ārē hæṭi an̆durē hæṭi.

그래서 '온 먼 곳'은 lobha, dosa, moha의 먼 곳이고, '온 세상'은 alobha, adosa, amoha의 세상입니다. alobha, adosa, amoha의 세상에서 온 세상에 어떤 됨됨이가 있다면 그것이 빛이고, 그것이 세속의 pabhassara입니다. 그것을 pabhassara, 빛이라 한 것입니다. 온 세상의 모습이 빛의 모습이고, 온 먼 곳의 모습이 어둠의 모습입니다.

āpassak venavā ā ābha assara ābha assara ābhā kiyannē mē bhavaya san̆dahā ennā vū gamana ēkē saraṇa balāporottuvak næhæ. mokada mehekama vināśa velā. insara āba asarayaṭa giyāgena āba asarayaṭa giyā.

되돌아오는 것이지요. ābha-assara, ābhassara에서 ābhā는 이 bhava를 위해 오는 길을 말하고, 거기에는 떠돌 바람이 없습니다. 이쪽은 이미 무너졌기 때문입니다. 그래서 ābhassara로 갔습니다.

svāmīn vahansa ara poḍa citta hæva kenek iono hon̆daṭama ov ē kiyannē eyā śakti rūpa ætulē cittayak adivana ekka vacana kapāgē rūpaya hæḍē venas karanna nætuva ætulē vacanak eyā nirmāṇaya karanna puḷuvan.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

kim̆bulat kiyana eka mama poḍḍak kara ēka poḍa æn̆dalā balanna balanna æṭa nama kibulagē vatavæ purē hæduna hæṭi kiulā æn̆dalā

Kimbulvat(Kapilavastu)이라는 것을 제가 조금 해 보았는데, 그것을 조금 그려서 보십시오. 이름 그대로 '악어 입 모양의 도시'가 생긴 모습을 그려 보십시오.

hāmudura hariyaṭama dæn hærē dunnanam hāmu a dæn ēka ætta cittaya æ n̆dinavā.

(묻는 이) 스님, 딱 맞습니다. 이제 돌려 놓으면, 스님... (스님) 그러면 그것이 참된 그림을 그려 냅니다.

dæn kim̆bulagē vata arannavā. kim̆bulagē vata kiyannē kiul vata. ē kibul vata væni purayak ædada kim̆bul vatpurayayi. ē lōkē kiul vatayak purayak hædena hæṭi balanna ōna. mehemayi gannē kiyalā kiyannē kim̆bulalā atinavā. kim̆bulavvot apiṭa eliya enavā goraṭa kakul deka di kara gannavā. at deka dik karagannavā. bāva aragena ivara hanam mē kan̆da bellaṭa tiyāgannavā bella pættaṭa haravā gannavā. haravā gattahama hiṭapu ākāraya tamayi laṁkāvē hiṭiyama. itin ara kum̆bulagē kon̆da væyaṭa peḷa kan̆duraṭa hon̆da rasanaṭa pæhædilivā kam̆bulagē vatavāni purayak tiyennē eccarayi. mul lōkayaṭama kiḷuvat purayak na.

이제 악어의 입을 봅시다. '악어의 입(kimbulgē vata)'이 곧 Kimbulvat입니다. 악어 입 같은 도시가 있다면 그것이 Kimbulvatpura입니다. 그 세상에서 악어 입 같은 도시가 어떻게 생겨나는지 보아야 합니다. 이렇게 봅니다. 악어가 누우면, 악어를 보면 뒷다리 둘을 쭉 뻗고 앞발 둘도 쭉 뻗습니다. 그다음 몸통을 목 쪽에 두고 목을 옆으로 돌립니다. 그렇게 돌린 채 있는 모양이 바로 이 Lanka 섬입니다. 그래서 악어의 등줄기를 따라 산골 땅이 또렷이 이어집니다. 악어 입 같은 도시라는 것은 그뿐입니다. 맨 처음 세상 자체가 Kimbulvatpura였습니다.

mē vacana niruktiyenma kimutpurē pennanna puḷuvan ōkē. oya innē itihā katāva na itin eka eka rajjuruvangē ahaval purē ōvā kiyanna puḷuvan. hæbæyi ēvaṭa kirima niruktiyak denna bæhæ. hētuphala niruktiyak. kim̆bulagē vataveni purē kim̆bulavat purē ēkaṭa hari āya kāṭavat næhæ kiyanna bæhæ. itin kibulagē vatana purē api oppu karanna ōnē

이 낱말의 nirutti만으로도 Kimbulvatpura를 보여 줄 수 있습니다. 그런 것은 옛이야기(itihāsa)여서, 어느 왕의 어느 도시라고 말할 수는 있습니다. 하지만 거기에 nirutti, 원인과 결과의 nirutti는 줄 수 없습니다. 악어 입 같은 도시가 Kimbulvatpura라는 데에는 누구도 아니라고 말할 수 없습니다. 그러니 우리는 악어 입 같은 도시를 밝혀 보여야 합니다.

kibuluvatpuraka kim̆bulagē vænipurē kiv mokakda kiyana eka laṁkāvaṭa oppu karanna ōnē. yāpanaya hærilā tiyennē bella hærē ovā vagē lassana hiṭanā. etakoṭa eka pættakin ara mē ara pættē varaya tiyenavā. mē manna ara varāyē tiyenavā eka pættaka ata dik karalā tiyāgattā vāgē ov ani pættē varaya tiyenavā varāya ani pættē ara kiyanavā mē koḷam̆ba varāya kakula di karagattahama kakula pota poḍḍak nævilā hiṭalā tiyennē. ē vagēma ara anupu dik velā tiyennē ekamaṭamayi. depættē tiyena hæṭi. in kilalā huva api budiyahama kohomada innē? anna ē vidi tamayi kem̆bult purē. kim̆bulagē vatana purayak lā kem̆bulavat pura.

Kimbulvatpura, 악어 입 같은 도시가 무엇인지 Lanka에 밝혀 보여야 합니다. Jaffna는 목을 돌린 것처럼 꺾여 아름답게 놓여 있습니다. 한쪽에는 항구가 있는데, 팔을 쭉 뻗어 놓은 것 같습니다. 다른 쪽에도 항구가 있습니다. 콜롬보 항구는 다리를 뻗었을 때 다리가 조금 굽은 모양으로 있습니다. 또 다른 쪽도 똑같이 뻗어 있습니다. 양쪽이 그런 모양입니다. 악어가 엎드려 잘 때 어떤 모양입니까? 바로 그 모양이 Kimbulvatpura입니다. 악어 입 같은 도시, Kimbulvatpura입니다.

svāmīn vahansa itihāsa matu karaganna bæda itin ada venavara dæn oya vaṭa itin kim̆bulvat kiyana ekaṭa itihāsa sādhaka vaśayen matu karagannavā nam itin dæn tiyannē kænīmā kaṭaya tuḷin mē udav ganna ōnē. sāmānyayen dæn ola hien balana næ mama ēkayi kivvē tava avata ē sata āvē næ tava kiyalā. ōka sampūrṇa vigraha karanna ēvā okkoma dænaganna ōnē. namut dæn dænenna hæriyayi ma oya vigraha karalā dannē. næ oba vahansē sādhaka ṭigat ekka hāmudurā gælapa.

(묻는 이) 스님, 옛 자취로 드러낼 수는 없습니까? (스님) 오늘날 Kimbulvat을 옛 자취의 증거로 드러내려면 땅을 파는 일을 통해 도움을 받아야 합니다. 그래서 아직 그때가 오지 않았다고 말한 것입니다. 이것을 온전히 풀어내려면 그것들을 다 알아야 합니다. 그래도 지금은 아는 만큼 풀어낸 것입니다. (묻는 이) 스님 말씀이 그 증거들과 맞아떨어집니까?

hon̆daṭama gælapenavā itin ov koma gijakuṭa pan dæn indiyāvē giccakura pantirahalā adahas væḍinna bæhænē. bæhænē. namut mat laṁkāvē kiccika parvata hon̆da pæhædili āvaṭa parvata siyallagema væḍinna puḷuvan dænaṭat ē gallen pavā tiyenavanē.

아주 잘 맞습니다. Gijjhakūṭa를 보십시오. 지금 인도의 Gijjhakūṭa 산에는 스님들이 머물 수가 없습니다. (묻는 이) 없지요. (스님) 그러나 Lanka의 Gijjhakūṭa 산은 아주 또렷합니다. 산 모두에 머물 수 있고, 지금도 바위굴들까지 남아 있지 않습니까.

ēka svāmīn vahansa ara uru ehena kiyalā ekak tiyana ov uruvela daku kiyannē.

(묻는 이) 스님, Uruvela라는 것이 있지요. (스님) 그렇습니다. (묻는 이) Uruvela라고 하는 것 말입니다.

penavā vena iyema tiyana vayak tiyena ov vena

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov ē gahalā tiyena ēvā okkoma passē hadāgatta ēvānayi ē gahalā akuḷu koṭapunē tiyennē. svabhāvikalanna nemeyi oyaē

그렇습니다. 거기 새겨진 것들은 모두 나중에 만든 것들입니다. 새겨서 글자를 쪼아 놓은 것입니다. (묻는 이) 저절로 생긴 것이 아니군요.

ē hæma velāva svāmīn vahansa mehema nikan poḍi gal tǣ ekatu karalā vagē hadalā tiyena eka. namut dæn balanna ma mehema karalā avaṁka pudgalayek innavā paramparāvē minihen maṭa api ā kalē tāttā inna kalē mēkē inna kiyā dunnā maṭa praśnayak næhæ ma anik æn̆gili gahanna næhæ magē īṭa innavā. eyā innavā. otana innavā kapaṭiyē. ū mokada karannē oppu vitara tiyena apa hurapu liyalā okkoma galā māyin dālā okkoma galā gal hiṭavalā okkama karalā hadāgannavā opuvayi vistaraya kavada hari oppu karanna ekak. īṭa passē naḍuvak giyāṭa passē balanakoṭa ara sādhāra ireni hæṭa oppu karanna ekak næhæ. dæ balanakoṭa kapaṭiyā mokada karannē oppu tirapu hadāgena māyin gahagena okkoma karavā pennanavā oppu sākṣi vaśaye pen ham menehi jaya gannavā. ova oba vahansē ē dēśanā kāmē ekama

(묻는 이) 스님, 언제나 작은 돌들을 모아 맞춰 만든 것 같습니다. (스님) 그런데 보십시오. 정직한 사람이 있다고 합시다. 대대로 아버지가 '여기 살아라' 하고 일러 주었으니 문제가 없다, 아무도 건드리지 않는다 하고 그냥 거기 삽니다. 그 곁에 약삭빠른 사람이 있습니다. 그는 무엇을 하는가? 땅문서를 써 두고, 경계 돌을 박고, 모든 것을 갖추어 언젠가 밝힐 수 있게 해 둡니다. 나중에 송사가 벌어지면 정직한 사람은 밝힐 것이 없습니다. 약삭빠른 이는 문서를 만들고 경계 돌까지 박아 둔 것을 증거로 내보이니 이깁니다.

gannavā. ova oba vahansē ē dēśanā kāmē ekama tænak maṭa tiyalā dækalā ov

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ara avurudu 700ka paratarayaka mē hiṭasa āvē kohomada kiyana hamuvē. apē īyās avurudu haktiya paratarayak hiḍas venna avurudu haktiya paratara hiṭindenāma nōna nirmāṇaya karanna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov ov

예, 예.

mula muladīnē hæmadāhama [ugura kǣrīma] bauddhayangē hæma dahamakma tibunē vācanā mārgayen vacana mārgayen genāvama nisā potpat mārgayen genāvē næhæ. vācanā mārgayen kiyana kramaya tibicca nisā hæma velāvama bhāṣā katāven genāma dē tibuṇā misā ē kālē mē bhāṣāva likhita bhāvayak tibunē næhæ. likhita bhāṣāvaṭa tæna āvē yōgīngē vēda grantha nisā. vēda grantha vala tamayi likhita bhāṣāvaṭa tænak tibuṇē. ēgollō tamayi mē saṭahan kaḷē okkoma saṭahan kirīma nisā tamayi yam yam ādhikarma saṭahan valin enavā. itihāsa katāva okkoma saṭahan kaḷā. itihāsaya mē keḷavara kara æti trī bhēdaya kiyalā pennannē. etakoṭa lakṣaṇa śāstra itihāsa keṭumba śāstraya kiyannē akuru koṭana ēvā. oya śāstraya piḷiban̆dava dænīma tibunē trīdaya. īvēda aparaprāta bāhmaṇayā oya itihāsaya gæna dannavā. ēgollan tamayi itihāsaya vaṭinākamak tibunē. ē nisā itihāsayaṭa ivē bauddhayanṭa itihāsayaka vaṭinākamak tibuna næ dharmaya vaṭināka dharmaya kiyannē itihāsayak nemeyi. kavadāk tibicca yathā dharmaya

처음부터 늘 불교도들의 모든 dharma는 입으로 외워 전하는 길(vācanā)로, 말로 이어져 왔기 때문에 책으로 이어지지 않았습니다. 입으로 전하는 방식이 있었으니 언제나 말로 이어 온 것이 있었을 뿐, 그때 이 말에는 글로 적는 꼴이 없었습니다. 글말이 자리 잡은 것은 요가 수행자들의 Veda 책들 때문이었습니다. Veda 책들에서 글말이 자리를 얻었습니다. 그들이 이것을 적었고, 모두 적어 두었기 때문에 몇몇 것은 기록으로 전해집니다. 옛이야기를 모두 적어 두었습니다. itihāsa를 다섯째로 하는 세 Veda(tevijja)라고 보여 줍니다. lakkhaṇa 학문, itihāsa, keṭubha 학문이란 글자를 새기는 것들입니다. 그 학문에 대한 앎은 세 Veda를 아는 brāhmaṇa에게 있었고, 그들이 옛이야기를 압니다. 그들에게 옛이야기가 값졌습니다. 그래서 불교도들에게는 옛이야기에 값이 없었고 dharma에 값이 있었습니다. dharma란 옛이야기가 아닙니다. 언제나 있어 온 yathā dhamma입니다.

neṭa balannē næ

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

vēdaya kiyana ekak gihillā tiyena laṁkāva o dæn laṁkāva indiyāva dekaṭama vēdaya sambandhayi. ekama raṭaṭa piravurat deka yōgīngē sambandhayat ē vagēma mē anya vēda sambandhayat okkoma tibuna indiyāvat ēkala sambandha mēkē mūlasthāna tamayi mehennē namut mehet tibuṇā okkoma tibuṇā. sambandhaya tibuṇā.

(묻는 이) Veda라는 것이 Lanka로 건너갔습니까? (스님) 이제 Lanka와 인도 둘 다 Veda와 이어져 있습니다. 한 나라처럼 두 땅이 요가 수행자들과의 이어짐, 다른 Veda와의 이어짐을 모두 지녔고, 인도도 그와 이어졌습니다. 이것의 뿌리 자리는 이곳이지만 저곳에도 모두 있었습니다. 이어짐이 있었습니다.

mē sambandhaya atricca tænak nemeyi mē laṁkāvagē dæn laṁkāvē gattahamat laṁkāva mē mǣka tiyannē. dæn mahāvaṁśaya liyala evalā hiṭan antimaṭa giyā tiyenavā laṁkāva ārakṣā karanna kiyalā laṁkāvena vacanaya dālā tiyenavā visdeyiyanṭa pāra dunnā kiyalā. mē laṁkāva pālanaya karanna kiyalā visdēnna bāradunā kiyalā slōkayen tiyennē laṁkāva vacanaya mē laṁkāvē itā mǣtakada hædicca vacanayak ehenam oya pota oya āthāva ætulat kalā tiyennē laṁkāvā kiyalā danna bæhæna hena ē kala danna bæ hela divā kiyanavā

이 이어짐은 끊어진 것이 아닙니다. 이제 Lanka를 놓고 보아도, 'Lanka'라는 이름은 아주 최근의 것입니다. Mahāvaṃsa를 써 내려가다 끝에 가서 Lanka를 지키라고 Viṣṇu 신에게 맡겼다는 대목에 'Lanka'라는 낱말을 넣어 놓았습니다. 이 Lanka를 다스리라고 Viṣṇu에게 맡겼다는 게송에 있는 'Lanka'라는 낱말은 이 땅에서 아주 최근에 생긴 말입니다. 그러니 그 게송을 넣은 이들은 'Lanka'라는 것을 몰랐다는 것이지요. 그때는 몰랐고 Heladiva라고 불렀습니다.

ehema ehema vacanayak dālā næ ēka pota tænak tiyana ov itin hon̆daṭa pæhædilima tænak laṁkāvē laṁkāva rakinna laṁkāvē bōkālayak buduhama patana budurajāṇan vahansē viṣ deviyanṭa kivvā viṣ deviya vidilā laṁkāva rakinna bāra gattā kiya ē katāvak ē lōkayakan vigraha karapu ekak tiyenavā ēkē tiyanna laṁkāvaṭa laṁkāvi laṁkāvē pavatana kilā kivva hæṭi laṁkā kiyana vacanaya mayi laṁkāva vacanaya mē itā ehā mǣta kālaya bihivecca vacanayak. ōka issellā tibunæ heladiva ehema giyā tibunā mi masak mēka laṁkāva vacanayak tibunē næhæ. sā tāmbara parani oya vacana pāraga tanna tarama

(묻는 이) 그런 낱말은 넣지 않았단 말씀입니까? 책에 그런 대목이 있습니까? (스님) 그렇습니다, 아주 또렷한 대목이 있습니다. Lanka를 지키고 Lanka에 붓다의 가르침이 오래 머물도록 붓다께서 Viṣṇu 신에게 말씀하셨고, Viṣṇu 신이 엎드려 Lanka를 지키기로 맡았다는 이야기가 있습니다. 그것을 따져 풀어 놓은 것이 있는데, 거기서 Lanka에 머물라고 했다는 그 'Lanka'라는 낱말은 아주 가까운 때에 생긴 말입니다. 그전에는 Heladiva 같은 이름이 있었을 뿐, Lanka라는 낱말은 없었습니다. Tāmbapaṇṇi 같은 낱말들까지 갈 것도 없이요.

tamba pannī kiyannē tam̆bavan ata kiyana ekanē pennannē. eyāgē kiyannē tāmbara sthāmbara sthāmbara kiyalā vacanayen pennannē. ē ara vidiharayi ov dæn etana ē katāvaṭavat pennanna oya katāva tiyennē etan ēka tamba panna kiyana vacanayē. stambaya kiyalā kiyannē dæn yatinda kīlō paṭavin sitōsiyā catubbivātē asampakam kiyavō.

(묻는 이) Tambapaṇṇi란 구릿빛 손을 가리키는 것이지요. (스님) 그 낱말이 보여 주는 것은 stambha입니다. (묻는 이) 그 이야기처럼요. (스님) 그렇습니다. 그 이야기가 보여 주는 것이 Tambapaṇṇa라는 낱말에 있습니다. stambha란, 'yathindakhīlo paṭhaviṃ sito siyā catubbhi vātehi asampakampiyo'라고 합니다.

poḷovē hituvanada yam kanuvak skambhayak ætnam. satara vātayen kampā karanna bæha. en̆dunnā vū parṇayakvat pradēśayak yam tænaka tiyenavada ē pradēśaya eba eban̆du pirisa inna pætta

땅에 박힌 기둥, stambha가 있다면 네 바람으로도 흔들 수 없습니다. 그런 곳이 있다면 그곳은 그런 무리가 사는 쪽입니다.

ēkat eka hāruva ara ēka hon̆daṭama tāma praśna gælapenavā. oba vahansē ov ov ēkayi tamba panna kiyannē ēkayi. ov

(묻는 이) 그것도 하나로 들어맞습니다. 이름과 아주 잘 맞습니다, 스님. (스님) 그렇습니다. 바로 그겁니다. Tambapaṇṇa란 그것입니다. (묻는 이) 예.

ōgonṭa muduma dehak mē vinuktiya lassanaṭa enavā. mē tamba kiyannē mokakda? stambhaya kiyalā kiyannē pihiṭavanavā. stambhayak pihiṭavalā vāgē itin nosælena citta svabhāvaya yam tænaka pihiṭavanna puḷuvan ida yam tænak ēka tamba pannaya tamba panna etana jambīpa itin ē gannē ōkayi.

이 nirutti가 아름답게 드러납니다. tamba란 무엇인가? stambha란 세우는 것입니다. 기둥을 세운 것처럼 흔들리지 않는 마음의 바탕을 세울 수 있는 곳, 그곳이 Tambapaṇṇa입니다. 그리고 거기서 Jambudīpa로 이어지니, 그렇게 받아들이는 것입니다.

o dæn ēket giyā tiyenavā. siṁhalayen giyē nijabima hæṭiyaṭa ehen āpu eka piḷiganna vidihak næti vena vidihaṭa tamayi ēgollō karuṇu pelā tiyennē. mēṭat vitarayi mēka sihalinta hiṭiyā yassanāva kiyana koṭasak nemeyi hiṭiyē. mēka siṁhala prajāvak hiṭiyā kiyana ekayi ē karuṇu pelā tibunē. itin ēkat apē katāva kara hon̆daṭama sākṣi

그것도 이미 그렇게 되어 버렸습니다. 싱할라 사람들이 고향 땅으로서 저쪽에서 왔다는 것을 받아들일 수 없게끔 그들이 사실들을 늘어놓았습니다. 여기에 Yakṣa라는 무리만 있었던 것이 아니라 싱할라 겨레가 있었다는 것, 그것이 그 사실들이 늘어놓은 것입니다. 그것도 우리 이야기를 아주 잘 뒷받침합니다.

venavā. ēna bæluva hæbæyi ara svama hāmuduruvot ē pætten poḍḍak oya lokut velā nēda dæn eyā eta vijēnak dana gæna eyat rilā hari kara anna ēka karanna kiyalā kiv kramaya væna ov ē kiyannē ēka pennapu dēval hun̆gak venas ēvā eka hāmu samba

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov ēkayinē kiyannē kæladivaṭat væḍi ara vagē ēkayi gælapennē

그렇습니다. 그래서 Heladiva에 더 맞는다고 하는 것이고, 그것이 들어맞습니다.

anit eka tænpat karayat karanna doda laṁkāvaṭa næhæ kiyalā næha kiyana eka ēkayi kāraṇaya ēka hamba karanna ōnē mahāparādhaya na

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov itin ōkē ætta vaśayenma kiyanē bauddhatvaya mē laṁkāvē bihi vunē kiyana eka hariyaṭama hon̆daṭama opuvena kāraṇā sādhaka hæma pættema tiyenavā. 2500n āpu bauddha naṭabun pūjanīya sthāna ōkagama tiyennā vū naṭabun tiyennē laṁkāvē dæn mē indiyāvē paralādakavat næhæ. kænī hō taram karalā tiyē. tava vena eka kænīmakvat hambilānē ahaka yaṭa tiyanna

그렇습니다. 참으로 불교가 이 Lanka에서 태어났다는 것을 바로 밝혀 주는 사실과 증거가 사방에 있습니다. 2500년 전부터 내려온 불교 유적, 거룩한 곳들, 그런 유적이 Lanka에 있고, 인도에는 그 근처에도 없습니다. 땅을 얼마나 팠는데도 다른 발굴 하나 땅 밑에서 나오지 않았습니다.

ēka mē va kiyamē mē vidyā parā ēda vita

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov ē nisā sākṣī næha. metana mē oppu kara sākṣī næhæ. svāmīn vahansa laṁkāva purā tiyema dæn oya laṁkāvē hon̆daṭama sākṣī tiyavā. diga vanāntara vala pavāgal avurudukaṭa valā pæraṇīma pena laṁkāvē lōvā mahā prāśī gal kanuva. asōka selli piyalaṭa bana avurudayi pærana. itin hon̆daṭa pæhædiliva pēna deyak.

그렇습니다. 그러니 저쪽에는 증거가 없습니다. 거기서 밝힐 증거가 없습니다. (묻는 이) 스님, Lanka 곳곳에 있지요. (스님) Lanka에는 증거가 넘칩니다. 깊은 숲속에까지 바위들이 있습니다. 아주 오래된 것으로 보이는 Lanka의 Lovamahāpāya 돌기둥은 Asoka 새김글보다도 오래되었습니다. 아주 또렷이 보이는 것입니다.

ē dēvalanāma mē dækka mē okkoṭa o tēram beka ēkayi væḍē. dæn velā tiyennē svāmīn vahansa mē ugat kiyalā sampata poḍi pirisak okkoma væṭa gahanē

(묻는 이) 이것들을 본 사람은 다 알아차릴 텐데, 그게 문제입니다. 스님, 지금은 학자라 하는 작은 무리가 모든 것에 울타리를 쳐 버렸습니다.

api ōka matu karanna t ehema sampelā matu karannat ehema paya adāga ēgo

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ma ēkayi kivvē dænma ōka api ēmēhu paśnakaṭa gannavā misā idiriyaṭa ganna bæhæ idiriyaṭa īṭa vaḍā vædagat dahama praśna ṭika tiyenavā samāja sampradāya nobidenna dahama praśna ṭika issellama anicca dukkha anatta ē pættaṭa yanna ōnē sādukāraya paṭan gena yanna ōna sādukāraya namaskāraya tisaraṇaya dæk hama ōra ēka yanna ōnē ehemayi

그래서 지금은 이것을 버금 문제로 둘 뿐 앞세울 수 없다고 한 것입니다. 그보다 더 중요한 dharma 문제들이 있습니다. 사회의 전통을 깨뜨리지 않는 dharma 문제들 말입니다. 먼저 anicca, dukkha, anatta, 그쪽으로 가야 합니다. sādhukāra부터 시작해서 sādhukāra, namakkāra, tisaraṇa를 보이며 그렇게 가야 합니다.

etana paṭan ganna ōnē api sādukāraya dannē mokaṭada kiyalā dænagattama oya okkoma dr̥ṣṭa bidenavā. meccara kalaka sādukāra dænagena hiṭiyē næhænē kiyanae avaṁka denavanē. hētu ætu penna hæri.

거기서 시작해야 합니다. 우리가 왜 sādhu라고 하는지 알게 되면 그 모든 diṭṭhi가 무너집니다. '이렇게 오래도록 sādhukāra를 모르고 지냈구나' 하고 정직하게 받아들이게 됩니다. 까닭을 들어 보여 주니까요.

ē væḍiyi api ē dr̥ṣṭiya bin̆dinnē næhæ. dænṭa tiyana eka bin̆dinnē næhæ. sammataya bin̆dinnē næhæ. sammata arthayak tiyenavā. ēka denna enna tamayi okottara arthayak menna mēyi. kaḍāgot ehema hari anna ēkayi.

그것이 할 일입니다. 우리는 그 diṭṭhi를 깨뜨리지 않습니다. 지금 있는 것을 깨뜨리지 않습니다. 관습(sammuti)을 깨뜨리지 않습니다. 관습의 뜻이 있습니다. 그것을 주면서, 더 높은 뜻은 바로 이것이라고 보여 주는 것입니다. (묻는 이) 깨뜨려서라도요. (스님) 바로 그겁니다.

dæn svāmīn vahansa dæn budurajāṇan vahansē dharmaya prakā kara samasthāvala prādak evanavānē. ov dæn ē vagē mē dæn mē mē avasthāvē dæn mē avasthāva vunat api ēkayi kivvē apē avasthāvakadī atyāvaśya deyak prātihāraya ē śaktiya avaśyayi.

(묻는 이) 스님, 붓다께서는 dharma를 펴실 때 여러 자리에서 pāṭihāriya를 보이셨지요. (스님) 그렇습니다. 그처럼 지금 이때에도, 그래서 말한 것인데, 우리 처지에서 꼭 있어야 할 것이 pāṭihāriya, 그 힘입니다.

mokada edā yamkisi kenekgē eban̆du guṇayak æti kenek yam balayakaṭa pat vuṇā kivvā nam api ēka pennuvot tamayi minissu piḷigannē. ehenam ē tattvayat matu velā kiyalā. ēkayi kāraṇaya. apiṭa dæn dænaṭa tiyennē dēśanā prātihāraya vitarayi. namut ādēśanā prātihāraya anuśāsanā prātihā idrātihā kiyana tunakin yuttayi mē buddha śāsanayē bhikṣūn vahansē namak va tiyenna ōnē. itin ē deka api matu karanna ōnē. matu kaḷāṭa passē apiṭa pennanna puḷuvan menna śaktiyennē. mē lōkayat aihayen lōkayā mānasika parēṣana karana lōkayā hun̆gā turaṭa kæmatiyi ē pættaṭa ehema ēken tamayi allanna en allanna ōnē parēkṣaṇa næt anna ēkayi kiyannē ēka hæṭiyak næ dæn ara tiya dr̥ṣṭi kaḍanna nam anivāryen prātihāra panavak ē tattva tiyenna ōnē ēkayi kiyannē.

그때 그런 덕을 지닌 어떤 이가 어떤 힘에 이르렀다고 하면, 우리가 그것을 보여 주어야 사람들이 받아들입니다. 그 경지도 드러났다고 말이지요. 그것이 핵심입니다. 지금 우리에게는 desanā pāṭihāriya뿐입니다. 그러나 ādesanā pāṭihāriya, anusāsanā pāṭihāriya, iddhi pāṭihāriya, 이 세 가지를 붓다의 가르침 안의 bhikkhu는 지녀야 합니다. 우리는 나머지 둘을 드러내야 합니다. 드러낸 뒤에는 '이것이 그 힘이다' 하고 보여 줄 수 있습니다. 이 세상, 마음을 실험하는 세상 사람들은 그쪽을 몹시 좋아합니다. 그것으로 붙잡아야 합니다. (묻는 이) 실험 말이지요. (스님) 바로 그 말입니다. 다른 길이 없습니다. 지금 있는 diṭṭhi를 깨뜨리려면 반드시 pāṭihāriya, 그 경지가 있어야 합니다.

tænaṭa ættaṭama buddha dharmaya koccara vira pætta tamayi mē makāraya kiyalā hāmuduruvanē karana loku dēval ōnē næhæ. ov siyum deyak tiyana hari mē vidyā karanna puḷuvan prātinna ēka kiyanna ē vagē siyum deyak minis hon̆daṭa mæti nikan vaturak poḍin pennana ēt

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov ætta vaśayen ēvā eka pættak. ani dæn api mē dēśanāva dæn ara gnānavantayan næhenam ē praguṇa karana vidyālābhīnṭa mēka vædagat eyā. dæn api mē mē dēśanā karana mē kavi raṭāval mēvā vennē kohomada ēka mē sāmānṭa karanna puḷuvanda? ēka gnānayak nætuva venavēśaya kiyalā ēvā gaṇan gannē næhænē ēgollō kohomada minis manasa deveni karapu kenek innalānam mahāparādhayak ēkat. dæn ada da apē bauddha pirisak samahara velāvaṭa mēka āvēṣayen karanavada? arakemē kiyalā mē minis manasa deveni karalā katā karanavā. budurajāṇan vahansē minis manasa paḷaveni karalā dēśanā karapu mē dēśanāvat pættakaṭa dālā. ā ēkat pættakaṭa dālā ivelā hiṭā mē mē vena ekak lū karanna hadanē mē minissu tavamat mē koya taram væda anik api hon̆daṭa pæhædiliva penenavā ē jātiyakak nemeyi kiyalā.

그렇습니다, 참으로 그것들은 한쪽입니다. 다른 쪽은, 이 법문이 지혜로운 이들, 그것을 익히는 배운 이들에게 중요하다는 것입니다. 지금 우리가 펴는 이 법문의 시 가락 같은 것이 어떻게 생기는가, 보통 사람이 할 수 있는가? 그들은 그것을 앎 없이 무엇에 씐 것이라 여기며 셈에 넣지 않습니다. 사람의 마음을 둘째로 미뤄 두는 이가 있다면 그것도 큰 잘못입니다. 오늘날 우리 불교도 가운데 어떤 이들은 이것을 신들림으로 하는가, 저것이 씌었는가 하며 사람의 마음을 둘째로 두고 말합니다. 붓다께서 사람의 마음을 첫째로 두고 펴신 이 법문까지 한쪽으로 밀쳐 두고, 그것도 제쳐 두고 다른 무엇을 하려 합니다. 하지만 우리에게는 그런 따위가 아니라는 것이 아주 또렷이 보입니다.

tama tavat mē putē akusal kara ganna ēkayi kiyanna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

apiṭa itin balāporat oba vahansē o yathārthayen bæluva tiyena api kiyanna diyalā tiyennē kramānukūla matuva vivā venavā. itin ēka api nǣhæ kiyannē næhæ. itin mokada ēkat vaśayen gō parivartanaya karanna tiyena velāva tiyennē.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

lōkē mokada api ta nopenenna balavēgayak tiyenavā. mokada mēka ektarak śirannaṭa kiyannē kāndam śaktiyak. mēka naraka kāndam śaktiyak tiyenavā nam mē duścaritayaṭa pahaḷa vecca ēka apē pættaṭa viruddhayi. ēka hæmadēma pratiāra dakvannē apiṭa viruddhava dharmayaṭa viruddhava adharmaya kāndama dharmaya kāndava balavat karalā ōnē adharmaya kāndama pasubhā itin adharmaya kāndama pasubayama paḷavīma karana kenāṭa yamāruva īṭa passē anik hari lēsiyi. mokada viśvayama apiṭa viruddhava nægī hiṭenavā. ekkenek nemeyi pēna lōkē vitarak nemeyi nopēena lōket nægī hiṭenavā. ehema svabhāvayak tiyenavā. itin ē hæma kenāgenma vihiduna citta balavēka okkoma mē visandamak viruddha kāndamak. ēka api āpahu paralanna api maha balavat venna ōnē.

세상에는 우리 눈에 보이지 않는 힘이 있기 때문입니다. 일종의 자석 같은 힘이라고 할 수 있습니다. 나쁜 자석 힘이 있다면, 그릇된 행실에서 생겨난 그것은 우리 쪽과 맞섭니다. 그것은 모든 일에 우리에게, dharma에 맞서 거스릅니다. adhamma의 자석입니다. dharma의 자석을 강하게 해서 adhamma의 자석을 밀어내야 합니다. adhamma의 자석을 처음 밀어내는 이는 힘들지만, 그 뒤로는 아주 쉽습니다. 온 우주가 우리에게 맞서 일어나기 때문입니다. 한 사람만이 아니라, 보이는 세상만이 아니라 보이지 않는 세상도 일어납니다. 그런 성질이 있습니다. 모든 이에게서 뻗어 나온 마음의 힘들이 다 거스르는 자석입니다. 그것을 되돌리려면 우리가 아주 강해져야 합니다.

ōkaṭa svāmīn va nam dakinna hon̆dama deyak tamayi dæn mē dharmaya ahalā mārgaphalaṭa yanna puḷuvan aya innavānē. ēgollō ikmana ikmanin mala ēka hæma kenekma anit væḍa okkoma passaken tiyalā puḷuvan taram utsāha karanna ōnē ē dhyānalābhī venna. nna etakoṭa tamayi bara

(묻는 이) 스님, 그러려면 가장 좋은 것은 이 dharma를 듣고 magga phala에 이를 수 있는 이들이 있으니, 그들이 서둘러, 누구든 다른 일은 다 뒤로 미루고 jhāna를 얻는 이가 되도록 힘닿는 데까지 애쓰는 것이겠습니다. 그러면 그 무게가...

dhāna ā dæn api adē ov maṭṭama apiṭa penakuṭa læbenavā kiyalā ov læbena avasthāva na [ugura kǣrīma] ē dæn paridā nāmara ov

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ēka hāmuduruvē ṭika koṭasak læbennē læbenavā nam næ næ pādī vagē næha næ okkoma læbennē næhæ. okkoma læbe budurajāṇan vahansēṭa

(묻는 이) 스님, 일부만 얻게 되는 것입니까? 얻는다면... (스님) 아닙니다, 그렇지 않습니다. 모두를 얻지는 못합니다. 모두를 얻는 것은 붓다뿐입니다.

sihi aya sarva sampūrṇa putraya ātun vahansēlā tiyennē śrāvaka maṭṭama śrāvaka maṭṭamē gnānaya. etakoṭa śrāvaka maṭṭamē gnāna pallehaṭa pallē hari ē ayaṭa ē maṭṭama okkoṭama samāna næ. svāmīn vahansa

모든 것이 온전히 갖추어진 분은 붓다이고, arahant들이 지닌 것은 제자의 경지, 제자 경지의 앎입니다. (묻는 이) 그러면 제자 경지의 앎도 아래로 아래로 내려가며, 그들의 경지가 모두에게 같지는 않군요, 스님.

sīila him̆biyā. artha dharma nirukti paṭibāna etakoṭa ē mē ayaṭa puḷuvan ve anāgata. mē artha dharma nirut paṭibāṇa tamayi puṁci gnānaya in̆dalāma tiyennē. issellama puṁcima artha dharma deka mokakda? dasa akusalaya akusalaya hæṭiyaṭa dænaganna puḷuvan dasa kusalaya kusalaya hæṭiyaṭa dænaganna puḷuvan.

(스님) attha, dhamma, nirutti, paṭibhāna가 있습니다. 이 attha, dhamma, nirutti, paṭibhāna는 아주 작은 앎에서부터 있습니다. 맨 처음, 가장 작은 attha와 dhamma 둘은 무엇인가? 열 가지 akusala를 akusala로 알 수 있는 것, 열 가지 kusala를 kusala로 알 수 있는 것입니다.

mē deka tamayi issellāma tiyennē artha dharma deka. arthayayi dharmayayi, anarthayayi adharmayayi. dasa akusalaya anarthayak adharmayak. dasa kusalaya arthayak dharmayak. dæn ōka dænaganna puḷuvan kenāṭat tiyenavā artha paṭisambhidā gnānaya. dharma paṭisambhidā gnānaya puṁcima avasthāva puṁcima avasthāva dæn ōka sāmānya

이 둘이 맨 처음의 attha와 dhamma 둘입니다. attha와 dhamma, anattha와 adhamma. 열 가지 akusala는 anattha이고 adhamma입니다. 열 가지 kusala는 attha이고 dhamma입니다. 이것을 알 수 있는 이에게도 attha paṭisambhidā ñāṇa, dhamma paṭisambhidā ñāṇa가 있습니다. (묻는 이) 가장 작은 단계로군요. (스님) 가장 작은 단계입니다.

puṁcima avasthāva dæn ōka sāmānya manussayāṭat oya gnā deka labāganna puḷuvan molayak tiyenavā nam nuvaṇak tiyenavā nam itin etakoṭa ē kāraṇaya matu vecca velāvēdī mēka mē mē ākārayen akusalayak. mēka prāṇaghāta akusalayak mēka adattā adalayak mēka kāma mityācāra akusalayak mehema vigraha karaganna puḷuvan nam ēkat ēkē nirukti gnānaya ēka kiyanna puḷuvan nam vigraha karalā paṭisamvidhā gnānaya. eyāṭa sivilisiyāvak tiyenavā. ē sivvili bhiyāva itāma pallehena tamayi otanē. ov prātmika avasthāva ēkayi. dasa akusala piḷiban̆dava dasa kusal piḷiban̆da dækaganna saha vigraha karanna puḷuvan naōna.

보통 사람도 머리가 있고 슬기가 있다면 그 두 앎을 얻을 수 있습니다. 그러면 그 일이 생겼을 때, '이것은 이러이러한 akusala다, 이것은 pāṇātipāta akusala다, 이것은 adinnādāna다, 이것은 kāmamicchācāra akusala다' 하고 이렇게 풀어낼 수 있다면 그것이 nirutti ñāṇa이고, 풀어서 말할 수 있다면 paṭibhāna paṭisambhidā ñāṇa입니다. 그에게는 네 가지 paṭisambhidā가 있습니다. 그 넷은 여기서 가장 아래 단계입니다. (묻는 이) 예, 첫 단계가 그것이군요. 열 가지 akusala와 열 가지 kusala에 대해 보고 풀어낼 수 있어야 하는 것이요.

ēkenma væḍidut avasthāva tamayi ēkenma væḍiduna avasthāva tamayi muḷu lōkema dænaganna puḷuvan ōnē budurajāṇan vahansēṭa

(묻는 이) 거기서 더 나아간 단계는... (스님) 거기서 더 나아간 단계는 온 세상을 알 수 있는 것인데, 그것은 붓다께...

parā paravat gnānayan vahansēṭamayi halā

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ehema bæhæ kæma susaka vitāra pragnā vimutta kiyena aya him innavā. etakoṭa ēgollangē abhignālābhī næti ayaṭa ē gnānaya næ.

그렇게는 안 됩니다. 메마른 위빳사나로 슬기로 풀려난 이(sukkhavipassaka paññāvimutta)라고 하는 이들도 있습니다. 그들 가운데 abhiññā를 얻지 못한 이에게는 그 앎이 없습니다.

dava katāvē bhavak ma næhæyi kiyana katāva etanadi kohomada bhavaya avasan vena bhavaya avasan vennē antima cittaya pahaḷa velā. antima cittaya kiyana eka mē piri nivan kiyannē aṁga sampūrṇayenma kelesungen ivara velā næha.

(묻는 이) bhava가 아예 없다는 이야기 말인데, 거기서 bhava는 어떻게 끝납니까? (스님) bhava는 마지막 마음이 일어나며 끝납니다. 마지막 마음이란, 이 parinibbāna라고 하는 것은... (묻는 이) 번뇌(kilesa)에서 온전히 끝난 것이 아니군요.

keles tiyana keles tiyenavā. hæbæyi keles tibunaṭa ēn ehāṭa yanna avaśya karana mē ara saṁkhāra næha. uppatta paṭilābhī saṁkhāra saha bhava paṭilābhī saṁkhāra dekak.

(묻는 이) kilesa가 있습니까? (스님) kilesa는 있습니다. 하지만 kilesa가 있어도 그 너머로 가는 데 필요한 saṅkhāra가 없습니다. upapatti paṭilābhika saṅkhāra와 bhava paṭilābhika saṅkhāra, 두 가지입니다.

uppati paṭilābhī kiyannē upāsak genanak denna puḷuvan ēvā. dan uppatta paṭilābhī saṁkhāra keḷavarayi nēva saṁgnāṇanā saṁgnāta patma bhavayaka pudgalayā ov bhava paṭilābhaya keḷavara næha. hæbæyi bhava paṭilābhayanna puḷuvan bhavaya antima hariyaṭa giyā. bhavagarayaṭa giyā. gihillā ivarayi. ēn ehāṭa bhavaya jīvat venna tænak næhæ. ēn ehaṭa pavatvanna uppattiyak gena denna ōna. ehemanam āya in̆ḍalā. uppatti paṭilābhaya ivarayi. bhavaya paṭilābhaya keravaraṭa giyā.

upapatti paṭilābhika란 태어남을 가져다줄 수 있는 것들입니다. (묻는 이) 이제 upapatti paṭilābhika saṅkhāra가 끝에 다다른 것이 nevasaññānāsaññāyatana bhava의 사람이군요. (스님) 그렇습니다. bhava paṭilābha는 끝나지 않았습니다. 하지만 bhava를 얻을 수 있는 bhava의 맨 끝, bhavagga에 갔습니다. 가서 끝났습니다. 그 너머에는 bhava가 살 자리가 없습니다. 그 너머로 이어 가려면 태어남을 가져다줘야 합니다. 그런데 upapatti paṭilābha가 끝났습니다. bhava paṭilābha는 끝자락에 갔습니다.

eta vennē itin bhavaya etakoṭa bhava paṭilābhaya ituru velā atīnna dæma antima cittaya pahalenna nævaṭa kiyana pastima bhavaka cittaya ēka sampūrṇama bhava paṭilābhaya tiyenakanma eyā tr̥ṣṇāven sampūrṇayen ivat nǣha. arūpa danna hāvala korasak tiyenavā ituru velā anna ēkayi. namut ēkaṭa enna vidihak nǣha pratya nemeyi. ē nisā eyā etakin keḷavara karanavā. gamana keḷavara karanavā. eyāṭa kiyana paccama bhāgya cittiya sasara gamana keḷavara karana kenā. etakoṭa mē bhava paṭilābhī saṁyōjanaya upatipati saṁyōjanaya dekama ivara karapu kenā piriṇivama pānavā.

그러면 bhava paṭilābha만 남은 채 마지막 마음이 일어나니, 그것을 pacchima bhavika citta라고 합니다. bhava paṭilābha가 남아 있는 동안 그는 taṇhā에서 온전히 벗어나지 못했습니다. arūpa의 한 조각이 남아 있습니다. 바로 그것입니다. 하지만 그리로 올 길이 없습니다. 조건(paccaya)이 없습니다. 그래서 그는 거기서 끝냅니다. 길을 끝냅니다. 그를 pacchima bhavika, saṃsāra의 길을 끝내는 이라 합니다. 그러면 bhava paṭilābhika saṃyojana와 upapatti paṭilābhika saṃyojana 둘을 다 끝낸 이가 parinibbāna에 듭니다.

ē venasa piriṇivan pāpu kenā antima pratiphalaya bhava gamana ivarayi. etakoṭa ē vagēma paccima bhavayakayāgē antima pratiphalayat bhava gamana ivarayi. pratiphala deka hari. hæbæyi antima cittayē venasak tiyenavā. pirihatun vahansē piruvam pāna antima cittaya keles mātrayakvat næhæ.

그 차이는 이렇습니다. parinibbāna에 든 이의 마지막 결과는 bhava의 길이 끝난 것입니다. 마찬가지로 pacchima bhavika의 마지막 결과도 bhava의 길이 끝난 것입니다. 두 결과는 같습니다. 하지만 마지막 마음에 차이가 있습니다. arahant께서 parinibbāna에 드시는 마지막 마음에는 kilesa가 티끌만큼도 없습니다.

dharmaya tiyenavā itin dharmaya tiyenavā hæn̆gavilā tiyennē. etakoṭa nivanē sæpīmēdī ēka poḍḍak ita. dæn nivanē sæpa kiyalā kiyannē athærīmen labannā vū vivēkaya. vin̆dina sæpa nemeyi. vin̆dina sæpa cētanā sambandhayi. ē vagēma mē vēdanā caitasikaya sambandhayi. vēdanā caitasikat ekka sambandha ekak nemeyi. nivan suvē kiyannē vidīma ov vin̆dīmen midīma ē kiyalā labana nidahas suvaya nidahas suvayaṭa cētanā sambandhayak nǣ. dæn nivan suvayaṭa cētanā sambandhayak nǣ. bhava suvayaṭa cētanā sambandhayak tiyenavā. bhavī priyamanāpadēta

dharma가 있다는 것이 드러나 있습니다. (묻는 이) 그러면 nibbāna의 즐거움을 조금 풀어 주십시오. (스님) nibbāna의 즐거움이란 놓아버림으로 얻는 홀가분함(viveka)입니다. 느끼는 즐거움이 아닙니다. 느끼는 즐거움은 cetanā와 이어져 있고, vedanā cetasika와 이어져 있습니다. nibbāna의 즐거움은 vedanā cetasika와 이어진 것이 아닙니다. (묻는 이) 느낌에서... (스님) 그렇습니다, 느낌에서 벗어남으로 얻는 풀려남의 즐거움입니다. 풀려남의 즐거움에는 cetanā와의 이어짐이 없습니다. nibbāna의 즐거움에는 cetanā가 얽히지 않고, bhava의 즐거움에는 cetanā가 얽혀 있습니다. bhava의 즐겁고 마음에 드는 것들 말이지요.

etakoṭa dæn laukika dhyāna vaḍana ekkenā mē oya vidiṭama mē kalin talē gihillā anti bhāganna puḷuvan eyāṭa enna pura yanavā eyā moka eyā uppi paṭilābhaya saṁya keḷavara karalā næ ēvā ehemamē svāmīn vahansa ātma bava ov mē mæḍīmen karaganna bæri attā itin ēkat yannē ara kramayaṭamayi

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

manussayek velā praguṇa karagatta deyak tibunot læbenavā.

사람으로 지내며 익혀 둔 것이 있으면 얻게 됩니다.

dæn budura budurajāṇan vahansēṭa dan̆ḍul bǣmī yak pūjā karalat devulovaṭa giyā. eyā mærilā. pāṭale yatā æpasthāna karalat mæralā hiṭena deviyek vuṇā. maṇḍuka divya

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

hiṭena deviyek vuṇā. maṇḍuka divya putrayā vunē baṇa aha in̆dan hanam mæralā deviyek vuṇā. etakoṭa ē baṇa ahalā gatta kosalaya ennē etana nægilā.

Maṇḍūka devaputta는 법문을 듣고 있다가 죽어 신이 되었습니다. 그러니 법문을 들어 얻은 kusala가 거기서 떠오르는 것입니다.

etakoṭa namut ē siyalu bæn̆diyaṭa baṇa ahannat bæhæ. siyalu kirīvi vulanṭa baṇa ahannat bæhæ. siyalu muvanṭa baṇa ahannat bæhæ. sasara purudu karagena āva nam manussayek velā idilā dharma śravaṇaya kirīmē meyaga puruddha āvanam. etakoṭa yamkisi mē pramāddha dōṣayak nisā læbū saṁsāraya karana lada pāpayakin eyā kirisenek velā upadinna puḷuvan.

그렇다고 모든 개구리가 법문을 들을 수는 없습니다. 모든 짐승이 법문을 들을 수도 없고, 모든 사슴이 들을 수도 없습니다. saṃsāra에서 사람으로 살며 dharma 듣기를 익혀 왔다면 말입니다. 그렇게 익혀 왔는데 어떤 게으름의 허물로, saṃsāra에서 지은 pāpa 때문에 짐승으로 태어날 수 있습니다.

pr̥thagjana pudgalayāgē uppattiya mē viśvāsa karanna bæhæ kotana æyida kiyalā. namut etanaṭa giyā tara sasara genāma purudda etanin kriyātmaka venavā. tana baya venna ōnē næ satek vunat nē ēkayi satek vunat væḍidura yannē næhæ. āpahu venavā. ēkayi.

puthujjana의 태어남은 어디서 어떻게 될지 믿을 수 없습니다. 그러나 거기 가더라도 saṃsāra에서 가져온 버릇이 거기서 움직입니다. 두려워할 것 없습니다. 짐승이 되더라도, 짐승이 되더라도 멀리 가지 않고 돌아옵니다. 그것이지요.

gē ov pa praguṇatāvaya daham praguṇatāvaya ēvā vædagat eyak. dharma śravaṇaya karana śāsanaya æsuru karana ayaṭa tirisenek kagunat væḍidura yannē næhæ. atbævaya dekak āpahu venavā. mētyā tuḷa ṭikē giyot tamayi bēranna bæri. eyā kela antima sūkṣamayaṭa gilā lōka kalpa vināśa venakanvat meya enna bæhæ. magak vædenna dæn bauddhayek mē vidiyaṭa yanakoṭat eyā yanē mityā dr̥ṣṭa ov anna ēkayi kiyannē.

그렇습니다. 익힘, dharma를 익힘이 중요한 것입니다. dharma를 듣고 붓다의 가르침에 기대어 사는 이들은 짐승이 되더라도 멀리 가지 않습니다. 한두 생이면 돌아옵니다. micchā diṭṭhi 안으로 들어가면 그때는 건질 수 없습니다. 그는 맨 끝 깊은 곳으로 빠져 세상의 kappa가 무너질 때까지도 나올 수 없습니다. 길이 막힙니다. 불교도도 이렇게 가다 보면 micchā diṭṭhi로 갑니다. (묻는 이) 예, 바로 그 말씀이군요.

tēla ov ov tunan ēkat tiyena ē vagē sambandhatāvayak. mokada yamkisi ayaṭa puḷuvan mē upakrama sīlīva ē kiyannē ēkaṭa kiyannē prayōga sampattiya kriyātmaka karanna puḷuvan. mat

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn dæn tāttā putālaṭa kanna dīlā tiyenavā nam putāgen putāgen tāttāṭa yamak labanna aitiyak tiyenavā. putā deena pinna tāttaṭa labanna ayitiyak tiyenavā. ēkana gnātiyen mæranahama gnātiya pienna kiyannē. dæn ara bimbi sara rajjuruvō ē kālē gnātiya kiyalā hiṭan kanna bona dīpu udav vica nisā tamayi bibi sarajjuruvō deena pinnā labanna puḷuvanka tiyana prēta rællaṭa sakas vunē. ratuni ēkayi. ēbuddha

아버지가 아들들에게 먹을 것을 주었다면, 아버지에게는 아들에게서 무엇을 받을 권리가 있습니다. 아들이 주는 공덕(puñña)을 아버지가 받을 권리가 있습니다. 그래서 친척이 죽으면 친척에게 공덕을 돌리라고 하는 것입니다. Bimbisāra 왕의 그 무렵 친척들도, 먹을 것 마실 것을 대어 준 도움이 있었기에 Bimbisāra 왕이 주는 공덕을 받을 수 있는 peta 무리가 된 것입니다. 바로 그것입니다.

kakusada budurajāṇan vahansēgē kālēdī a unvahansēṭa dānē geniyanavā. pirisaṭa mē ovunṭa dan denna epā ōka apiṭa diyalā kiyalā balimudurē ekāva ataramaga pirisak. ē kiyannē ohu ovunṭa dan denna ōnē næhæ. boruvaṭa oya mudu mahananna denna epā. eyā nam ēvā balimudurana kǣvā. itin ēka āpu vipākayaṭa tamayi ē kālē prētatiya vuṇē.

Kakusandha 붓다의 시절에, 그분께 공양을 나르고 있었습니다. 길 중간에서 어떤 무리가 '그들에게 주지 말고 우리에게 달라'며 그것을 빼앗아 먹었습니다. 거짓으로 그 스님들에게 주지 말라 하고 그것을 먹어 버렸습니다. 그 과보로 그때 peta가 되었습니다.

ē prētaya vunāṭa passē tamayi dannē apiṭa mē mēka væṭunānē mē mahā vināśayaṭa væṭunānēna apiṭa dæn dukkhita bavaṭa pat vunānē kiyalā. īṭa passē piḷisaraṇa hoyāgena unvahansē ḷan̆gaṭa giyā. karma śaktiya balavat væḍit denek labanna bæhæ. ē nisā kivvā matu kōnāgamana kiyalā buduvē pahala venavā ē kālē penē siṭinna. ē kālē in̆da karmaya balavat væṭennē. matu kāśyapa næuvē pahala venavā ē kālē panē siṭinna. itin ēt bæ. etanadi kiyana matu gautama namē buduraya pahala ē kālē panē siṭinna.

peta가 된 뒤에야 '우리가 이 큰 망함에 떨어졌구나, 괴로운 처지가 되었구나' 하고 알았습니다. 그래서 의지처를 찾아 그분께 갔습니다. kamma의 힘이 세어서 받을 수가 없었습니다. 그래서 말씀하셨습니다. '앞으로 Koṇāgamana라는 붓다가 나신다. 그때 나타나라.' 그때까지도 kamma가 셉니다. '앞으로 Kassapa라는 붓다가 나신다. 그때 나타나라.' 그때도 안 됩니다. 그러자 '앞으로 Gotama라는 붓다가 나신다. 그때 나타나라' 하셨습니다.

anē svāmīni kakusa budun ema gāva ṭikayi kivvē. kōnāgamana kiyalā buduvarē panā un vahansēṭa gatu kāsaya budurajān vahansē hampieka. dæn oba vahansē kiyanavā matu gautama budun vahansē api kavada ma vidennē. ēranē sthama pennuvā. anna ē kālaṭa um̆balagēma nǣæ ē. ē kālaṭa bimbi sāraṇamin upadinavā rada velā. anna ē sajjuruvanṭin penī siṭa pallā. ē sajjuruva magin tiyena dānaya anaśaṁsaya goḍaṭa ganna puḷuvan. mokada hētu edā nǣ dæyakamen tamagē tibicca sambandhaya

'아, 존자시여, Kakusandha 붓다께서는 조금만 기다리라 하셨는데, Koṇāgamana 붓다께 가니 Kassapa 붓다를 만나라 하셨고, 이제 당신께서는 앞으로 Gotama 붓다를 말씀하시니 우리는 언제 풀려납니까?' 그때 보여 주셨습니다. '그때가 되면 너희의 친척이 Bimbisāra라는 이름으로 왕이 되어 태어난다. 그 왕에게 나타나라. 그 왕이 주는 공양의 공덕을 받아 올라설 수 있다.' 그때 친척으로서 이어져 있던 인연 때문입니다.

en gnāti sambandhayak nǣha kiv ēka mokada api gaṇanu denuvak karalā tiyenavā. daruvanṭa kanna bonna dīlā tiyenavā. ehenam daruvā denna dē labanna ē piyā koccara asatpuruṣayek vuṇā himikamak labalā innavā. eyā ataramaṁ vecca velāva piyāṭa daruvaṭa puḷuvan dena pina eyā vanē yomu karanna ehema himika nikan tiyenavā. ehemana svāmīn vahansa mē saṁsāra okkoma nikamak tiyenna ōnē. itin api ganu tiyannē gevalā ævināṭa passē

(묻는 이) 그 너머에는 친척 인연이 없다고 하셨는데, 그건 왜입니까? (스님) 우리가 주고받음을 해 놓았기 때문입니다. 자식에게 먹을 것 마실 것을 주었습니다. 그러면 자식이 주는 것을 받을 권리를, 아버지가 아무리 못된 사람이라도 지니고 있습니다. 아버지가 길을 잃었을 때 자식이 줄 수 있는 공덕을 그에게 돌릴 수 있는, 그런 권리가 그냥 있습니다. (묻는 이) 그렇다면 스님, 이 saṃsāra 전체에 권리가 있어야 하겠군요. (스님) 그래서 우리는 주고받음을 갚고 난 뒤에...

kalpa 61k ætulata api karapu meccara kal ǣta ganu denu okkoma kavadā hari piyavalā ivarayi.

61 kappa 안에서, 우리가 그토록 오래전에 해 온 주고받음은 언젠가 모두 갚아 끝납니다.

eka 6 eka ov

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov kalpa 61k maṭa mataka hæṭiyaṭa eka kalpaya 91 kalpayak kiyat tiyena tænak tiyenavā. eka kalpayak tamayi ēka tana tibunē vistara karalā. koyi karamin hari ē kālē yanakoṭa eyin ehā ēvā. kavada hari api mē sasara dē hamuvelā ganudenu karalā ēvā piyavalā ivaranna. ē gnāti hitakama tibunaṭa gaṇu denu

그렇습니다, 61 kappa입니다. 제 기억으로는 91 kappa라고 말하는 곳도 있습니다. 한 kappa를 거기서 풀어 놓았습니다. 어쨌든 그 시간이 지나면 그 너머의 것들은, 언젠가 우리가 이 saṃsāra에서 만나 주고받아 그것을 갚아 끝냅니다.

ivaranna. ē gnāti hitakama tibunaṭa gaṇu denu vitura velā tiyennē ē mehā hariya dharma bhavaya kalpa hæda śaktiyak anna ēkayi ituru velā tiyenavā. bhava bhava dekama

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn api poḍi darak nemeyi uppattiyen devapiyō pavā dæn occara sambandhayak nætuva tiyennē mē gaṇudenukuṭa aḍu karapu ayagēda næ ganudenu ganudenuva anuvama tamayi pudgalayekuṭa mē lōka sammata karuṇāva hædennē.

(묻는 이) 우리가 어린아이가 아닌데도, 태어남으로 맺은 부모조차 지금 그만큼의 인연 없이 지내는 것은 주고받음이 적은 이들입니까? (스님) 아닙니다. 주고받음에 따라서 사람에게 이 세상에서 말하는 자비가 생겨나는 것입니다.

lōka sammata maitrī karuṇāvak kiyalā ekakna anukampāvak kiyalā ekak. ēka anukampāvak nemeyi. anukampāvaka vēśayen ennā vū mē tamāgē himikamak.

세상에서 말하는 mettā와 karuṇā, 가엾이 여김이라는 것이 있습니다. 그것은 가엾이 여김이 아닙니다. 가엾이 여김의 탈을 쓰고 오는 자기 권리입니다.

dæn api yamekuṭa yamak denna tiyenavā nam dīlā ivaranakamma ohuṭa ohu ke uṇu vīma ælennē. koccara væradi væralat ohuṭa denna hitenavā. ehema dīlā ivara nam koccara kalat ara mē uḷuvīma ennē næhæ. denna hitennē næhæ. dæn samahara pavul vala innavā. eka ekka upadinavā aran yanna gihillā naya ganna āpu ekak. ēkā bāla ū tiyennē dahavæla okkoma karalā mē gahalā maraṇa hadalā hari i kamak nǣha tiyana eyā okkoma araganna vināśa karanavā mē mahā kārakannaek eyā. hæbæyi ammā tāttaṭa koccara kivvā vunat pennannē. poḍi ekānē ēka ara dennama ōnē. kavuda karanna ennē api nætnam koccara bænnat anna okkoma æn̆gun karalā genak dena ekkenek næhæ denna āpu ekana. eyā koccara duna ōkaṭa bæruva. ōka han̆di kæḍalaṭa bæri ōka dennē. eyāgana leḍa vunā balannē næhæ monavā vunā balanna balanna hitennē næhæ. dæn mēka anukampāva

누군가에게 줄 것이 있다면, 다 주고 끝날 때까지 그에게 마음이 녹아 들러붙습니다. 그가 아무리 잘못해도 주고 싶어집니다. 다 주고 끝났다면 아무리 오래 지나도 그렇게 녹아드는 마음이 오지 않습니다. 주고 싶지 않습니다. 어떤 집안에는 가져가려고, 빚을 받으러 태어난 아이가 있습니다. 그 막내는 재산을 다 들어먹고, 때려 죽일 듯이 해도 아랑곳하지 않고 모두 가져가 망칩니다. 큰 해를 끼치는 아이입니다. 하지만 엄마 아빠에게 아무리 말해도 감쌉니다. '어린것이잖아.' 그 아이에게는 줘야만 합니다. 누가 해 주겠는가 싶은 다른 자식들은 아무리 꾸짖어도, 온갖 것을 해도 집 한 채 줄 사람이 없습니다. 주려고 온 자식이 아니니까요. 그 아이에게는 아무리 주어도 못 견디고, 마음이 찢어져도 줍니다. 다른 자식이 아파도 들여다보지 않고, 무슨 일이 있어도 볼 마음이 생기지 않습니다. 이것은 가엾이 여김이 아닙니다.

nemeyi. dæn satunṭa tiyenavā. tamangē pæṭiya venuven jīvitaya parityā karana ādarayā. hæbæyi ēka dayānukampāva nemeyi. ōka tamayi karma śaktiya sambandhaya. himikama ov oya himikamaṭa nemeyi dayānukampāva kiyannē. dayānukampāva oyaṭa ahat pasu venas ekak.

짐승들에게도 제 새끼를 위해 목숨을 내놓는 사랑이 있습니다. 하지만 그것은 dayā anukampā가 아닙니다. 그것은 kamma 힘의 이어짐, 권리입니다. (묻는 이) 예. (스님) 그 권리가 dayā anukampā가 아닙니다. dayā anukampā는 그것과 아주 다른 것입니다.

kisima lābhayak kīrtiyak prahaṁsāvak udesā nemeyi. mamatvayā udesā nemeyi dānukampāva magē kiyana magē karanavā ganudena ā kiyannē ganudenuvat ekka ēka tiyena sambandhayen. ganudenu sambandhayen tiyennē ælum kīma. ov dæn bhāryāva svāmīn puruṣa tiyena ælu kī purusayā bhāti ala daruvan devapiya tiyena alu kī depiya daruvanṭa tiya lu kirīma kiyana ē sasara sambandhayak. ganu ganudenuva ēvā anukampāva dayānukampāva nemeyi. ēkayi kār ǣ poduvē ov dayānukampāva kiyana eka poduyi. ēkē itin kisima lābhayak kīrtiyak prahaṁsāvak balanna lōka sattvayāgē duka dækalā æti vennā vū maitrī karaṇā hæn̆gī ē kiyannē

어떤 이득도, 이름도, 칭찬도 바라지 않습니다. '나'를 위해서도 아닙니다. dayā anukampā는 '나의 것'이라 하는 주고받음과 이어진 것이 아닙니다. 주고받음으로 이어진 것은 애착입니다. (묻는 이) 예. (스님) 아내가 남편에게 지닌 애착, 남편이 아내에게 지닌 애착, 자식이 부모에게, 부모가 자식에게 지닌 애착은 saṃsāra의 이어짐입니다. (묻는 이) 주고받음이지요. (스님) 그것들은 dayā anukampā가 아닙니다. 그것이 까닭입니다. (묻는 이) 두루 미치는 것이군요. (스님) 그렇습니다, dayā anukampā는 두루 미칩니다. 거기에는 어떤 이득도, 이름도, 칭찬도 바라지 않고, 세상 중생의 괴로움을 보고 일어나는 mettā와 karuṇā의 느낌이 있습니다.

vennā vū maitrī karaṇā hæn̆gī ē kiyannē svāmīn vahansa dæn mehema pat hari hariya apiṭa apiṭa kiyalā deyak hadāgannaṭa væḍi ov mēka samōṭama kiyalā vas valaṭak hadana ekē pinenna ōnē. ov dæn apiṭa kiyā hadāganna ekē apē mamat ven karagannē ēka arūpakārayaṭa karana ēka pina nimā næhænē amē. da

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

api hitamuka dæn mehema deyak tiyenavā. ara eka avasthāvaka eka manussaya perētē vuṇā. perētek vunāṭa passē perētiyā venna velā hiṭan kanna deyak næhæ. ohuṭa eka deyak matu vuṇā uknāntarayak. piṭipasaṭa pēnavā uparuk vanāntarayak. vena mokakut kana deyak pēnnē næha perētāma dabalā hiṭapu hæṭi. ē pættaṭa duvagena yanakoṭa ēka anit pættē pēnavā. piṭipassē dæn meyā depættaṭa duvalā duvalā balanakoṭa meyāṭa atdækīmak hamba vuṇā. dæn piripasen pēna ekaṭa ē pætta bæluvahama anit pættē pēnnē. piripasaṭamakin alla gattahama ahuvenavā ugaha kaḍagena gannavā issarahaṭa. aran kanavā. ē ekat karma śaktiyama nibēda karma ukpanāntarayak. ēkayi pahaḷa vuṇē. menna mē velāvēdī mokada

이런 이야기가 있다고 합시다. 어느 때 한 사람이 peta가 되었습니다. peta가 된 뒤로는 먹을 것이 없습니다. 그런데 그에게 한 가지가 나타났습니다. 사탕수수 숲입니다. 등 뒤로 사탕수수 숲이 보입니다. 다른 먹을 것은 아무것도 보이지 않으니 peta가 되어 굶주린 채 지내던 그가 그쪽으로 달려가면 그것이 반대쪽에 보입니다. 다시 등 뒤에 있습니다. 이쪽저쪽으로 달리고 달리다가 그는 한 가지를 깨달았습니다. 등 뒤로 보이는 것을 그쪽으로 돌아보면 반대쪽에 보인다는 것을. 그래서 등 뒤로 손을 뻗어 붙잡으니 잡혔고, 줄기를 꺾어 앞으로 가져와 먹습니다. 그것도 kamma의 힘으로 생긴, kamma에서 난 사탕수수 숲입니다. 그것이 나타난 것입니다.

ēkayi pahaḷa vuṇē. menna mē velāvēdī mokada karannē? ara kiyana karmaja ukvanāntaraya meyāṭa pahana kramayak tibuṇā. mokada meyā jīvitēṭavat dānayak dunna kenek nemeyi innakak. meyā upuruka aragena hakuru hadalā jīvat vecca manussaya. uparuk miḍiyā aragena ḷamē passen pana pana han̆ḍa ahana upuru kǣlla kiyalā. mēkayi karadaren bērenna bæhæ kiyalā uparu kǣlla karamiṭi mana piṭipasara vici karalā yanna giyā. onna occara eyā dānayak dunna kiyalā eyāṭa pinat uvanē. ē pinaṭa tamayi perēdi velā piṭipasaṭa pēna uknāntarayak næhē. dæn etana mēka vædagat deyak tiyenavā.

이때 무엇이 일어났는가? 그 kamma에서 난 사탕수수 숲이 그에게 나타나는 까닭이 있었습니다. 그는 살면서 한 번도 보시(dāna)를 한 사람이 아니었습니다. 사탕수수를 가져다 흑설탕을 만들어 살던 사람이었습니다. 사탕수수 다발을 지고 가는데 아이가 뒤따라오며 사탕수수 한 토막만 달라고 울며 졸랐습니다. 이 성가심에서 벗어날 수 없겠다 싶어 사탕수수 한 토막을 등 뒤로 휙 던지고 가 버렸습니다. 그만큼이 그가 한 보시였고, 그것으로 공덕이 되었습니다. 그 공덕으로 peta가 되어서도 등 뒤로 사탕수수 숲이 보이는 것입니다.

næhē. dæn etana mēka vædagat deyak tiyenavā. eyā itin ē pavulē jīvat vennaṭa ammā daruvanṭa kanna dunnē næ. iō ēvaṭa pin hamba vuṇā. ē magēnē. mamat ēṭa kanna duna ekaṭa pin næhæ. matya næha. anna ēkayi. ganudenuva tiyenavā. ēka balavat anna ēkayi kiyannē venasa ehenam api mē karapu pinaṭa vipākayak enna balavat vunē mokakda tamangē novana adahasatin dīpi pasara vigra piṭa piṭipasara kan̆da hari hamba vuṇā.

여기에 중요한 것이 있습니다. 그는 집안에서 살도록 아내와 자식들에게 먹을 것을 주었습니다. (묻는 이) 그것들에는 공덕이 없었습니까? 그건 '내 것'이니까요. (스님) 내 식구에게 먹을 것을 준 데에는 공덕이 없습니다. '내 것'이기 때문입니다. 바로 그겁니다. 주고받음이 있는 것입니다. (묻는 이) 그것이 세군요. (스님) 그것이 차이입니다. 그렇다면 우리가 지은 공덕에 과보가 오게 한 힘은 무엇이었는가? 내 것이 아니라는 마음으로 등 뒤로 던져 준 것, 그 덕에 등 뒤로 사탕수수 줄기를 얻었습니다.

aratē væḍima dāyakatvayak tiyannē anna ēkayi kiyana ēkayi araka nikan magē hindā karanavā anna ēkayi magē hindā karana ekaṭa pinaṭa nemeyi karannē. etanadi ē dīma dīmak tamayi. dīmaṭa læbīmak tiyenavā ohugē. hæbæyi ēka pina kiyana eka ara mē usas vela eka læbīmaṭa balapānnē næhæ. kiyannē hāmuduruva dānaya

(묻는 이) 그것이 가장 크게 이바지하는군요. (스님) 바로 그겁니다. (묻는 이) 저것은 그냥 '내 것'이라서 하는 것이고요. (스님) 그렇습니다. '내 것'이라서 하는 것은 공덕을 위해 하는 것이 아닙니다. 거기서 그 줌은 줌이긴 합니다. 준 것에 대해 그가 받는 것이 있습니다. 하지만 그것이 높은 열매를 얻는 데 미치는 공덕이 되지는 않습니다.

balapānnē næhæ. kiyannē hāmuduruva dānaya kiyana ekat athærīmaṭa dāna dena eka venavā. anna ēkayi kiyannē balāporottu venavā ēka venayi. ēket krama dekak tiyenavā. atharīn pu

(묻는 이) 스님, 보시(dāna)라는 것도 놓아버림을 위해 주는 것이 되지 않습니까. (스님) 바로 그겁니다. (묻는 이) 바라는 것이 있으면... (스님) 그건 다릅니다. 거기에도 두 가지 길이 있습니다. 놓아버림과...

dæn pin balāporottu venna namut tiyena eka dīmak tiyenavā nam ē balāporottuva iṣṭa venavā. hæbæyi ēvā laukikayi hīnayi. ē hīnaya vama svabhāvaya mokakda mē ēkaṭa anuva lēdī dē læbīma hīna vunat ēkē svabhāvaya. dunna dē læbenavā. ēka læbīma tiyenavā. namut ēkē mahat balaṭa pat vennē pudgala guṇa mahattaya salakalā dīlā. ēka apramāṇayi. ēka sīmā karanna bæ. ē pin phalaya ivara vennē næ. ēka tamayi śāsanika pin kiyannē. ēka venayi. dæn

공덕을 바라더라도 주는 일이 있다면 그 바람은 이루어집니다. 하지만 그것은 세속적이고 낮습니다. 낮다는 것의 성질은 준 만큼 받는다는 것입니다. 준 것을 받습니다. 받음은 있습니다. 그러나 크나큰 힘이 되는 것은 사람의 덕이 크다는 것을 헤아려 줄 때입니다. 그것은 헤아릴 수 없고, 한계를 둘 수 없으며, 그 공덕의 열매는 다하지 않습니다. 그것을 sāsana의 공덕이라 합니다. 그것은 다릅니다.

śāsanika pin kiyannē. ēka venayi. dæn upēkṣā dunnāṭa vila karan vama pratilābha ov dæn pratilābhayak balāporottu vuna ætuva dennat puḷuvan kenekuṭa etakoṭa ē pudgalayā dunnē etakoṭa eyāgē dr̥tya satvaya balanna ōnē. eyā pin phala dænagenada dunnada? pin phalayak nætuva dunnada? hari purudu pukuṇu karanna dunna. anna ēkayi. ēka hētuvak tiyenna ōnē. etakoṭa yamkisi kenekuṭa puḷuvan nikanmaṭa denna. mama oya dena hindā denavā. ehemat denna puḷuvan. ēkat dīmak tamayi. hæbæyi gnāna sampita næha.

(묻는 이) upekkhā로 주면 돌아오는 것은요? (스님) 그렇습니다. 돌아올 것을 바라지 않고도 누군가에게 줄 수 있습니다. 그러면 그 사람이 준 마음, 그의 뜻을 보아야 합니다. 공덕의 열매를 알고 주었는가? 공덕의 열매 없이 주었는가? (묻는 이) 아니면 버릇을 들이려고 주었는지요. (스님) 바로 그겁니다. 까닭이 있어야 합니다. 어떤 이는 그냥 줄 수도 있습니다. '주니까 준다'며 그렇게도 줄 수 있습니다. 그것도 줌이긴 합니다. 하지만 ñāṇa sampayutta가 아닙니다.

dæn mehema denna hitanam dæn mē ahapu ganudana æti venavānē.

(묻는 이) 이렇게 주려고 마음먹으면, 방금 들은 그 주고받음이 생기는 것이군요.

ov etakoṭa ipaṭa upēkṣāva hon̆dayina kiyalā dæn mehemayi denna dekin gaṇudenuvak ætivīma gæna apiṭa dakinna tiyennē mehemayi. dena dēkin pudgalayā kerehi bæn̆dīma lōbha dvēśa mōhayanṭa sambandhayi. rāga dvēśa mōhayanṭa dena deyak nisā læbīma kiyana eka pin phalayak vaśayen sambandhayi. pin kiyana eka kavadāvat ārya mārgayaṭa bādhakayak nemeyi. dæn yam kenek hitanam pin ārya mārgayaṭa bādhakayak kiyalā ēkat dr̥ṣṭiyak. mā bhikkhavē puññattaṁ bhahadda ahannē pinaṭa biya venavā. sukhassētaṁ bhikkhavē adhivatanaṁ puññanti. mē sukhita kiyana tavayi mē pina kiyannē. sukhaṁ gabbaṁ gaṇahantaṁ tividan samādhiyiṁ paripūranti mē sukhaya gæbla tita samādhiya

그렇습니다. 그렇다면 upekkhā가 좋으냐 하면, 주는 것으로 주고받음이 생기는 것을 우리는 이렇게 봅니다. 주는 것으로 사람에게 묶이는 것은 lobha, dosa, moha와 이어져 있습니다. rāga, dosa, moha로 주는 것 때문에 받는 것은 공덕의 열매로서 이어져 있습니다. 공덕은 결코 ariya 길을 가로막지 않습니다. 누군가 공덕이 ariya 길을 가로막는다고 생각한다면 그것도 하나의 diṭṭhi입니다. 'mā bhikkhave puññānaṃ bhāyittha', 비구들이여, 공덕을 두려워하지 마라. 'sukhassetaṃ bhikkhave adhivacanaṃ yadidaṃ puññāni', 공덕이란 즐거움의 다른 이름이다. 즐거움을 품으면 세 가지 samādhi가 가득 찹니다.

pūrṇa venavā. ēnisā yamkisi kenakaṭa dānaya niya vidihaṭa læbenavā nam cīvara piṇḍapāta sēnāsa gilānat pataya hāmuduruvanṭa hari læbenavā nam unvahansēṭa ē sīvara piṇḍapāta sēnāsa gilāna pataya hatarama upanisaraya venavā. phala samāpattiyak. dhyāna samāpattiyak. ē samāpattiyaṭa upanisarayayi. ē læbena dē sampattiya mē puṇya sampattiya kavadāva samāpattiyaṭa bādhakayaknē. hā oya sivala hamuduruvanṭa koccara læbuṇāda samāpattiyaṭa bādhāvak næha arihat paliyaṭa bādhāvakut næhæ. jānāsāva tiyena anna ēkayi kiyannē.

그러니 누군가에게, 이를테면 스님에게 옷(cīvara), 탁발 음식, 거처, 병 치료의 약이 알맞게 들어온다면, 그 네 가지는 모두 그분께 phala samāpatti, jhāna samāpatti를 받쳐 주는 upanissaya가 됩니다. 그 samāpatti를 받쳐 줍니다. 그렇게 들어오는 것, 이 공덕의 넉넉함은 결코 samāpatti를 가로막지 않습니다. Sīvali 스님이 얼마나 많이 받았습니까. samāpatti에도 막힘이 없었고 arahant 열매에도 막힘이 없었습니다. (묻는 이) jhāna도 있었고요. (스님) 바로 그겁니다.

etakoṭa læbena deyak læbuṇā kiyena deyak læbuṇā kiyalā api upēkṣā sahagata etakoṭa pina sōmanassa sahagata gnāna sampattak vennē næ. upēkṣā sahagata gnā vipa yuttak itin upēkṣā sahagatta gnā vipayati vipākayak. dæn etakoṭa kanavā nam kāpā hamba vet dennet ehemayi. onnam kāpā epā nikā hiṭapa. garu karalā galana anema mē gena dæn ammā tāttā daruvā genat denna puḷuvan.

그러니 '들어온 것이니 들어왔다' 하며 upekkhā로 주면 그 공덕은 somanassa sahagata ñāṇa sampayutta가 되지 않습니다. upekkhā sahagata ñāṇa vippayutta입니다. 과보도 upekkhā sahagata ñāṇa vippayutta로 옵니다. 그러면 받을 때도 '먹으려면 먹어라' 하고 주어지는 식으로 받습니다. '먹으려면 먹고, 싫으면 그냥 있어라.' (묻는 이) 공경하며 주는 것은... 이제 엄마 아빠에게 자식이 가져다줄 수도 있지요.

ov kanavāna kāpa dæn itin apiṭa dænenna ōnē ēka kohē jatiya ekakda? ara ēka gnāna sampattayan denavā nam dæn gnāna sampētta nam amma ammagē guṇa dakinavā daruvā. etakoṭa ammaṭa kanna bonna dīlā inna ōnē mama kanna ā guṇa dækalā yā denavā. ē vagēma girahal garu karalā denavā. etakoṭa ammaṭa garu karalā kanna hambavenavā ēken. dæn ammā ammā kana kenek kāpallā ehema dunna nam ē jātiyē upēkṣā sahagatava gnānayakin torava ēkē pinak monava guṇayak dakinnē nætuva nam dunnē. ē ara hamba vennet ē jātiya. daruvaken hambavennē oha kanavā nam kāpa ē jātiya tamayi hamba vennē. onna kāpa epā nikāṭaha

그렇습니다. '먹으려면 먹어라.' 그것이 어떤 종류인지 우리가 느껴야 합니다. (묻는 이) ñāṇa sampayutta로 준다면요? (스님) ñāṇa sampayutta라면 자식이 어머니의 덕을 봅니다. 그러면 '어머니께 먹을 것 마실 것을 드려야 한다'며 덕을 보고 드립니다. 또 공경하며 드립니다. 그러면 그로써 어머니는 공경받으며 먹을 것을 얻습니다. 그런데 어머니가 '먹을 거면 먹어라' 하며 주었다면, 그런 식으로 upekkhā로, 앎 없이, 공덕도 덕도 보지 않고 주었다면, 받는 것도 그런 식입니다. 자식에게서 받는 것도 '먹을 거면 먹으세요' 하는 그런 식입니다. '먹고 싶지 않으면 그냥 계세요' 하는.

dæn mehema dunna pavula kiyana hæn̆gīmaken dunna anukampāvaṭa hæmakin dunnot ehema oda anukampā sahagata hæmakin dunna nam anukampa apiṭat anukampā sāgata hæn̆gīmakin dē. etakoṭa garu hæn̆gīmen nemeyi apiṭat dennē. garu kaḷa yutu tæna anna garu kaḷa yutu dænaṭa garu kaḷa yutu vidihaṭa dunot garu karalā hamba venavā. anukampa karalā dunot apiṭat anukampā dæn hin̆gaṭa api nnē anukampā karalā api hin̆ge vunot anukampā karalā mē rasapak hari dē. rupiyak hari dē rupiyalda 10k 20k hari dē. anukampā karalā. anukampā buddhiyen denakoṭa væn̆dalā putalā garuen mē ehema dena ekak nemeyi. āya yanavākō kavunē mē mantiṭa kanna næhænē. mehema ehema denna pura api hanna putāgē desadī apiṭa tērenavā mē mohoruvak karannē kiyalā. ov ēt api ara ē inna kæpīpaṭa hari mokak hitalā ekkōma mehāgē kamaṇa pa mē minihāgē ē vaṁcāva karana eka manasaṭa nē kiyalā hiṭalā denavā

(묻는 이) 식구라는 마음으로 주었다면요. 가엾이 여기는 마음으로 주었다면요. (스님) 가엾이 여기는 마음으로 주었다면 우리도 가엾이 여김을 받습니다. 공경하는 마음으로 받는 것이 아닙니다. (묻는 이) 공경해야 할 자리에는... (스님) 공경해야 할 자리에 공경해야 할 방식으로 주면 공경받으며 받습니다. 가엾이 여겨 주면 우리도 가엾이 여김을 받습니다. 우리가 가난해지면 사람들이 가엾이 여겨 한 푼이든, 1루피든, 10루피 20루피든 줍니다. 가엾이 여기는 마음으로요. 가엾이 여겨 줄 때는 절하며 공경하여 주는 것이 아닙니다. '이 사람 먹을 것이 없구나' 하며 주고 갑니다. (묻는 이) 그렇게 줄 때, 그 아들 얼굴에서 이게 사기라는 게 느껴질 때도 있습니다. 그래도 우리는 그 자리 그 처지를 생각해, 이 사람의 속임수는 그 사람 마음의 일이라 여기며 줍니다.

ov itin etakin api etakoṭa api gnānayen dakilak tiyenavā ē pudgalayā ē pudgalayā gæna mē pēnē yāyaka dunnā atī ēka prakuṇā

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ēket vipākaya ēkē vipākayat ē vihaṭa enavā

(묻는 이) 그것의 과보도... (스님) 그것의 과보도 그 방식으로 옵니다.

etakoṭa mehema samādhiya sāmānyayen ehema ayaṭa dunna api ē aya æti venna udav karanavā kiyalā hikut kiyanavanē ē kiyannē dæn væḍa hon̆daṭa karanna puḷuvan manussayek ayipurayak tiyāgena ādhāra denavā. api dæn eyāṭa ādhārak denavā. ov etakoṭa dakina kenek kiyanavā mē mē mahema daka hon̆da tiyeddit api ēṭa ādarayak karalā mē ē kiyannē samājayaṭa ē vagē væḍipura ekatu karanavā kiyalā. ka tavat ru velā enavā ē vagē

(묻는 이) 그런데 보통 그런 이들에게 주면 그들이 늘어나도록 거든다고들 하지 않습니까. 일을 잘할 수 있는 사람이 구걸하는 자리를 차지하고 있는데 도움을 주는 것이지요. 우리가 그에게 도움을 줍니다. 그러면 보는 사람은 '멀쩡한데도 우리가 사랑을 베풀어 사회에 그런 이들을 더 보태는구나' 합니다. 그런 이들이 더 모여든다고요.

ov dæn itin api ēka api dakina pættak tiyenavā. dæn api hitamukō mehema deyak yam kenek kavi kolayak gahalā kavi kolē kiyalā kīyak hari ekatu karanavā. ætta vaśayenma oya minihaṭa oya kiyana samājaya apahasa mæddenē aya ēka karannē. dæn eyāṭa ætta vaśayenma kī denek bayinavada dæn eyāgen æhuvot ehema hema oyā kæmati nædda ohoma bænun ahannē nætuva sukhōbhōgīva inna eyāṭa mæṇi karalak ehema hambunot kivvot ehema oyā kagolayakuda huva ō kiyayi nǣ ehema hambavenavā nam ma mē kavi koḷayaka vana duk vidi nolalā bilā innavā joliya eyā ehema kiyanna puḷuvan. etakoṭa etana api venasak tiyenavā. api ē pudgalayā yamkisi tænakaṭa væhilā innet ē minihāsanhā karaganna deyak næti nisā. dæn api æhuvot dæn obē atapaya kæḍilatda? obaṭa hamba karenna kanna bæyida? ætin ē manussayat ōka dannavā. magē atapaya kæḍalat næhæ. maṭa hamba ena kanna mē kramayak næhænē. monavā karannat mama pirihenavā. dæn eyā ehema ekak dakinavā. eyāṭa kuliyak hamba vennē næ. kuliyak hamba vennet næhæ. itin eyāṭa antimaṭa balanakoṭa eyā dīlā divicca hæṭiyaṭayi eyāṭa hamba vennē.

그렇습니다. 우리가 보는 한쪽이 있지요. 이렇게 생각해 봅시다. 어떤 사람이 노래 종이를 찍어 노래를 부르며 몇 푼을 모읍니다. 사실 그 사람은 그 사회의 손가락질 한가운데서 그 일을 합니다. 얼마나 많은 사람이 그를 욕합니까. 그에게 '그렇게 욕먹지 않고 편히 살고 싶지 않으냐, 보석 한 줌이라도 생기면 어떻겠느냐'고 물으면, '그렇게 생기면 이 노래 종이로 고생하지 않고 즐겁게 살겠지요' 하고 말할 것입니다. 그러니 거기에 차이가 있습니다. 그 사람이 어떤 자리에 갇혀 있는 것은 달리 벌어먹을 것이 없기 때문입니다. '팔다리가 부러졌느냐? 벌어먹지 못하느냐?' 하고 물으면 그 사람도 압니다. '팔다리가 부러지지는 않았다. 그런데 벌어먹을 길이 없다. 무엇을 해도 나는 기울어 간다.' 그는 그렇게 봅니다. (묻는 이) 품삯도 받지 못하는군요. (스님) 품삯도 받지 못합니다. 결국 보면 그는 예전에 준 만큼 받는 것입니다.

etakoṭa dæn boruvaṭa suvā vagē hadāga ma praśna arahaca nasaya ratpā ara paricanayak karalā tibba mama kiyala tiyenavā. ēkē okkoma ussa tiyenavā

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn ēkē itin goruvaṭa vanaya vagē hadāgena mēka ē vanayē pennama iværalā pinkaman. ov etakoṭa mē dæn danna kiyana eyāṭa ādhārak karanavā. etakoṭa etana ara vanavīmen eyāṭa anivāryayenma āgānī isira vana venna venavā. ehema venavā. ē eyā visin yamkisi vaṁcāvak kaḷā nam yam kenek ēka ohu satuyi ohu ēka karaganna. etansa cētanāva gæna sambandha

그 사람은 거짓으로 상처를 만들어 그 상처를 보여 주며 공덕을 지으라고 합니다. 그러면 사람들이 그에게 도움을 줍니다. 그렇게 상처를 꾸민 탓에 그는 앞날에 반드시 진짜 상처를 입게 됩니다. 그렇게 됩니다. 그가 어떤 속임수를 썼다면 그것은 그의 몫이고, 그가 지은 것입니다. 거기서 cetanā를 보아야 합니다.

karaganna. etansa cētanāva gæna sambandha cētanāva kiyalā kiyannē yamkisi pudgalayek visin mē tamā visin hituvē mokakda ē hipu dēṭa yanu hitakaṭa nægunē cētanāveya.

cetanā란 어떤 사람이 스스로 무엇을 생각했는가, 그 생각한 것으로 마음에 떠오른 것이 cetanā입니다.

dæn mē hāmudun vahansē tamayi karannē parēkṣa ov vattamaṭa ævillā ov etana ehema saṁkhāraṭa ganna vik næhæ. næ

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn eyā parīkṣaṇayak karanavā nam ē parīkṣaṇaya tuḷin taman karanavā væḍē tuḷin yamkisi kenekgē āhāra vēllaṭa paharak vadinavā nam ohu anuṭa paharak gæhuvā. ē yamkisi cētanāven goḍannagena hita yahapatda ayahapatda kiyalā balanna ōnē ēka tiyennē pasutalayen.

그가 실험을 한다면, 그 실험을 통해, 자기가 하는 일을 통해 누군가의 끼니에 타격이 간다면 그는 남을 친 것입니다. 어떤 cetanā로 쌓은 마음이 좋은지 나쁜지는 그 바탕 처지를 보고 알아야 합니다.

ēka hon̆dada naragata balannē ehemayi. dæn go parak venavā nam oya dæn cētanāva kiyannē hitak goḍanaganavā kiyana ekayi. mona pættakaṭa harida? api hitannanē kiyannē karannē cētanā mul karagena ē gonnagena sivilla kriyāva hari katāva hari yahapatdā yahapatda koccara duraṭa ēka yahapatdā yahapada balanna ēka bāhira tiyena pasutalen balanna ōnē. ē anuva ēka hon̆daṭa tērum ganna. ē cētanāva yahapatdā yahapatda balannē etana?

좋은지 나쁜지는 그렇게 봅니다. 해가 된다면 말이지요. cetanā란 마음을 쌓아 올리는 것입니다. 어느 쪽으로든요. 우리가 생각하는 것은 cetanā를 뿌리로 하여 쌓은 생각, 행동, 말입니다. 그것이 좋은가 나쁜가, 얼마나 좋은가 나쁜가는 바깥 바탕 처지를 보고 알아야 합니다. 그에 따라 잘 알아차리십시오. cetanā가 좋은가 나쁜가는 거기서 봅니다.

hæbæyi dæn ēkē ehenam meyā nibǣt karalā tiyenavā gama ekak vadā kar nikama idiripat karalā tiyenavāda ēka ē vagē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov dæn api mehema o hitamukō. dæn ē mahatmayāma kiyannakō. oya mahatmayāṭa ammat næti vuṇā tāttat næti vuṇā hō kamak nǣhæ mokak hari vunā kiyalā kima tāma mē vanacāraya dinavā daruva gæna balanna næhæ. tāttā bibī ayadinavā. sudu kalā yadinavā daruva gæna balannē næhæ. ehema avasthāvak vunā kiyamukō. dæn mē daruvanṭa jīvat venna kramayakut næhæ. igenaganna kramayakut næhæ. dæn pāpa karmayak nisā ē jātiya dema piyanna daruvek kiyalā ipadilā dæn eyaṭa ehama velā tiyenavā. dæn hon̆dayi ē mahattayāṭa moka vuṇā kiyannakō. dæn oya mahattayāṭa antimaṭa ganna tiyennē

그렇습니다. 이렇게 생각해 봅시다. 바로 그분을 예로 들어 보지요. 그분에게 어머니도 없어지고 아버지도 없어졌다고, 아니면 무슨 일이 있었다고 합시다. 어머니는 떠돌며 자식을 돌보지 않습니다. 아버지는 술 마시고 노름하며 자식을 돌보지 않습니다. 그런 처지라고 합시다. 이제 이 아이들은 살아갈 길도 없고 배울 길도 없습니다. pāpa kamma 때문에 그런 부모의 자식으로 태어나 그렇게 된 것입니다. 자, 그분이 어떻게 되었는지 봅시다. 그분이 마지막에 내릴 수 있는 결정은 무엇입니까?

tīraṇaya mokakda gedaraṭa giyāma ovun horu ohu ovungē paramparāven huru enna tiyena pætta paḷaṭa panna palla pa gannavā gedara enna de vapiya yanna dennet næhæ. dæn an̆dun gevalut næhæ. ōngē parampāvama rōga mahā ekā api keena kapānna giyā pæt ehema tamayi panna apiyava denna epā. dæn balanakoṭa pæt pan gedareṭa enna denna. dæn ara kanna denna hiha ekak dæn mokada karannē pæṭiya antimaṭa

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

hiha ekak dæn mokada karannē pæṭiya antimaṭa siddha vena ma dæn jīvat vennē kohomada jīvat venna karanna dæn meneha dannet næha karanna deyak. ēkat pāpa karmayak nē pudgalayāgē saṁsārē karapu yamkisi kapaṭikamak kālā nam ē kapaṭika pāpayat ehaṭa pala dīlā. dæn uruntarayak tiyenavā kapaṭikak. dæn eyāṭat siddha velā tiyenavā ē jātiya ēvā karalama jīvat venna bhagak hadāganna. dæn vena eyāṭa karanna kramayak næhæ. taman genāpu karma vipākayaṭa anukūlayi dāyādaya. eyā ē dāyādaya paridi ē væḍēṭa yanavā. dæn api

이제 무엇을 하겠습니까? 결국 어떻게 살아갈 것인가 하는 처지가 됩니다. 살아가려 해도 할 줄 아는 것이 없습니다. 그것도 그 사람이 saṃsāra에서 지은 어떤 약삭빠름, 그 pāpa가 그에게 열매를 맺은 것입니다. 약삭빠름의 버릇이 남아 있습니다. 그래서 그도 그런 짓을 하며 살 길을 찾게 됩니다. 달리 할 길이 없습니다. 스스로 가져온 kamma 과보에 맞는 것이 그의 물려받음입니다. 그는 그 물려받음대로 그 일로 갑니다.

dāyādaya paridi ē væḍēṭa yanavā. dæn api otanin dænaganna ōnē mē pudgalayā visin karana lada pāpaya vipākayayi mehuṭa mē siddha vennē. mahu dæha vaṁcāvak karanavā nam mēka muhuṭa matu vaṁcāvē vināśayaṭa ohuṭa hētu venavā. mohu yamkisi ākārayen māla ḷan̆gaṭa āvavā nam yamkisi deyak illagena mē muhuṭa magen tibena himakamak metanaṭa poḍḍak denna puḷuvan. etakoṭa ani kāraṇaya api mehema

우리는 거기서 알아야 합니다. 이 사람에게 일어나는 것은 그가 지은 pāpa의 과보라는 것을. 그가 또 속임수를 쓴다면 그것이 앞으로 그를 더 망하게 할 까닭이 됩니다. 그가 어떤 식으로든 내게 와서 무엇을 청한다면, 그가 나에게 지닌 권리만큼을 조금 줄 수 있습니다.

puḷuvan. etakoṭa ani kāraṇaya api mehema dænaganna ōnē. dæn api dæn api anun gæna api dakinavā mehema deyak. mē anunṭa mama denna ōnǣhæ mēka nodenna ōnē. oya mama denna

그리고 다른 점도 알아야 합니다. 우리는 남들을 두고 이렇게 봅니다. '이 사람에게는 줘야 한다, 저 사람에게는 주지 말아야 한다.'

denna ōnǣhæ mēka nodenna ōnē. oya mama denna ōna nodenna ōnē kiyannē salava samparṇa suddha tanayakda mallan̆ga tiyennē. taman ēka balla inna ōnē. satvayak ēka pættaki

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ani kāraṇaya mehemayi. tamā dæn mē lōkeṭa væṭa gæhuvē kavuda dæn issellāma balamu. mē lōkeṭa væṭa gahalā mē koṭu um̆bē mē koṭuva um̆bē kiyalā kambi væṭal gahalā ven karalā koṭu karalā dunnā. dæn mē koṭu ætulē tiyena gahak poḷa geḍiyi api kiyanavā mēka magē iḍama mēka um̆balā inna epā kavuruvat eyā ēka vagā karagannavā dāḍiya mahansi. hari hamma eyā dæn ēka heha kanak hadalā hiṭan ēka vikuṇa yanavā. eyā kiyana dāḍiya mahatiyen hari hamba karagattā mēka sara sampūrṇa magē ayiya mēka sara sādhāraṇak kiyalā eyā kiyanavā. dæn etakoṭa ahanavā hon̆da anik meneha oya vattaṭa geha kanak hiṭavanna huvat ehema alapu anit balakāla ba denavada īdakō magē hiṭamaṭa ehema denavada ēka magē hiṭamana. eyā ē vacana kiyanavanē. hon̆dayi eyāgē iḍamuṇē kohomada? kavuda mē podu lōkeṭa væṭa gahalā dunnē? sarādhāraṇava poduvē manussa lōkayaka jīvat vena manussayennaṭa satvayen podu lōkayak mē lōkē. mē ban̆du lōkayaṭa kavuda væṭa gahalā dunnē? um̆baṭa mēka um̆bē kǣllalā giyā. siyalu satvayema ekatu velā tīraṇaya kaḷat.

다른 점은 이렇습니다. 먼저 이 세상에 울타리를 친 것이 누구인지 봅시다. 이 세상에 울타리를 치고 '이 칸은 네 것, 이 칸은 네 것' 하며 철조망을 둘러 나누어 칸을 지어 주었습니다. 이 칸 안에 있는 나무와 열매를 두고 우리는 '이것은 내 땅이다, 아무도 여기 있지 마라' 합니다. 그는 땀 흘려 애써 그것을 일굽니다. 벌어서 코코넛을 심고 팝니다. 그는 '땀 흘려 번 것이니 온전히 내 것이고 온전히 정당하다'고 말합니다. 그때 묻습니다. '좋다, 다른 사람이 그 밭에 코코넛 한 그루 심겠다고 하면, 다른 짐승이 와서 먹겠다고 하면 내주겠느냐?' '내 땅인데 내주다니요.' 그는 그런 말을 하지요. 좋습니다, 어떻게 그의 땅이 되었습니까? 이 모두의 세상에 누가 울타리를 쳐 주었습니까? 정당하게요? 사람 세상에서 사는 사람들, 중생들에게 이 세상은 모두의 세상입니다. 이런 세상에 누가 울타리를 쳐서 '이것이 네 몫이다' 하고 주었습니까? 모든 중생이 모여 정했다 하더라도요.

ehenam mama mē sādhāraṇa aya kiyapu tannē mama karalā tiyena loku asādhāraṇayak mama dannē nætuva tiyenavā. siyallaṭama podu lōkē koṭasak maṭa kiyalā mama ven karagena ātma dr̥ṣṭiyakin mama bæn̆dagena mama ēka magē eka kiyanavā. dæn loku horā kavuda? podu lōkē koṭu karagena tanīn kanna ekada loku horā kavuda? ena ekkenā. ā etaṭa ā balanna næ sādhāraṇa kavuda kiyalā. dæn podu lōkaya dæn mēka api karapu deyak nemeyi.

그렇다면 내가 정당하다고 말한 그곳에서, 나는 모르는 채로 큰 부당함을 저질러 놓았습니다. 모두의 세상의 한 조각을 내 것이라 떼어 내어 atta diṭṭhi로 묶고 '내 것'이라 합니다. 그렇다면 큰 도둑은 누구입니까? 모두의 세상에 칸을 쳐서 혼자 먹는 자가 큰 도둑입니까? (묻는 이) 누구입니까? 오는 사람인가요? (스님) 아, 보십시오, 누가 정당한지. 이 모두의 세상은 우리가 만든 것이 아닙니다.

paramparānugatava apramāṇa ǣtaka in̆dalā apē paramparāva karapu væḍak ōka oya paramparāvē dukaṭa pihiṭa dukaṭa vēdanā vin̆dinna ē vipākaya vidinna urumakāraya velā apiṭat ævidin innavā. apiṭat dæn ē dukaṭa apiṭa panna bæha. ehenam mama ēkat dakinna ōnē. mama sādhāraṇava dakinavā nam mē mama hamba karagatta mudalē dæn mē mama ven karagatta iḍama. dæn mē hamba karagatta mē mudala mama koccara mahansi vana mēka magē eka vitarak nemeyi tiyennē. anikkāya koṭasak mēkē tiyenavā. ē himikama attavalā neveyi mama mēka hæduvē. maṭa ahamben pahaḷa vunet næhæ. magē pinnaṭa pahaḷa vunat nemeyi. mama koṭu karagatta asādhāraṇa ehaka hadāgatta ekayi mē tiyennē. ehenam mēken ayitiyē nædda anik ayaṭa dæn mēke mama dannē nætuva yamkisi lōkaya uttamayek ætnam uttama pirisak ætnam ē agra satya ē ayaṭa himi. ēkat mēkē tiyenavā. ē vagēma lōkē hin̆gak ætnam. ē hin̆gana aya koṭasat mēkē tiyenavā. lōkē yam tirisenek æna ugē koṭasakut mēkē tiyenavā. lōkē yam bhūtaya prētatiyana ugē koṭasat mēkē tiyenavā. mē lōkē deviyaka ṭanayi yam kisi mē apiṭa hadalā denna mula arama karalā dunna papalayak goḍanāgalā denna ē deviyangē koṭasat mēkē tiyenavā.

헤아릴 수 없이 먼 옛날부터 우리 조상 대대로 해 온 일입니다. 그 대물림의 괴로움을, 그 과보를 겪는 상속자가 되어 우리도 살고 있습니다. 우리도 그 괴로움에서 달아날 수 없습니다. 그렇다면 나는 그것도 보아야 합니다. 내가 공정하게 본다면, 내가 번 이 돈, 내가 떼어 낸 이 땅, 이 돈은 내가 아무리 애써 벌었어도 내 몫만 있는 것이 아닙니다. 남의 몫도 이 안에 있습니다. 나는 그 권리를 가지고 이것을 만든 것이 아닙니다. 우연히 생긴 것도 아니고, 내 공덕으로 생긴 것도 아닙니다. 내가 칸을 친 부당한 자리에서 만든 것이 이것입니다. 그렇다면 여기에 남의 권리는 없습니까? 내가 모르는 채로 세상에 거룩한 이가, 거룩한 무리가 있다면 으뜸 몫은 그들의 것입니다. 그것도 이 안에 있습니다. 세상에 가난한 이들이 있다면 그 가난한 이들의 몫도 이 안에 있습니다. 세상에 짐승이 있다면 그 짐승의 몫도 이 안에 있습니다. 세상에 귀신과 peta가 있다면 그들의 몫도 이 안에 있습니다. 이 세상에서 우리에게 무엇을 이루어 주려 처음부터 도와 열매를 쌓아 준 신들이 있다면 그 신들의 몫도 이 안에 있습니다.

ehenam mama dænaganna ōnē magē koṭasa tiyennē mēkin ekayi. anik oya anungē ehenam mama mē magē kivvē anungē ehenam hin̆ga koṭasa mēkē tiyenavā. dugi maga yātakā koṭasa mēka tiyenavā. eyat kakulē mē vanē bæn̆dagena āvā hari kohoma tana dugi maga yātakā. ehæ dugā dan koṭa ma tiyāga nna mā sādhāraṇayak karagavaṭa duga magācakā danna dunā. eyā kakula bæn̆dagena hiṭiya ekayi nætat ekayi maṭa ēka praśnayak næhæ. ma kotana dunnē. dugī magī yācakādī yam koṭasak ma magē mē mudalē tiyenavā nam dugi magī yācakādī vaśayen sammata lōkē yamek ætda ēkaṭa ven kaḷā. mama nidahas vuṇā.

그렇다면 나는 알아야 합니다. 내 몫은 이 가운데 하나일 뿐이고 나머지는 남의 것이라는 것을. 내가 '내 것'이라 한 것이 남의 것이라는 것을. 그러니 가난한 이의 몫이 이 안에 있습니다. 가난한 이, 나그네, 구걸하는 이의 몫이 이 안에 있습니다. 그가 다리에 붕대를 감고 왔든 어떻든, 가난한 이, 나그네, 구걸하는 이입니다. 나는 공정함을 지키려고 가난한 이, 나그네, 구걸하는 이에게 주었습니다. 그가 다리를 일부러 감았든 아니든 나에게는 문제가 아닙니다. 내가 어디에 주었습니까? 내 이 돈에 가난한 이, 나그네, 구걸하는 이의 몫이 있다면, 세상에서 그렇게 불리는 누구든 있으면 그 몫을 떼어 주었습니다. 나는 풀려났습니다.

āgen dā inna nidahas vennē næhæ. ēka nidahas vennē næhæ. anē dænīma kiyannē ēkayi. kana monavadak kamak na ēka durīmagē yācakādinna dunnāṭa passē eyā ēka balāganē. ēka eyāgē yatuāvak. etakoṭa api dæn oba dæn

(묻는 이) 주는 것만으로는 풀려나지 않는다고 하지 않습니까. (스님) 풀려나지 않는다고요? 앎이란 바로 그것입니다. 무엇이 어떻든, 가난한 이, 나그네, 구걸하는 이에게 준 뒤에는 그가 그것을 맡습니다. 그것은 그의 책임입니다.

ēka eyāgē yatuāvak. etakoṭa api dæn oba dæn hon̆daṭa tērā nam apē sḍi nikā kāla ekkenek inna apiṭa venavā kiyanna. etakoṭa ēkē arak nika vennē. o

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

etakoṭa apit eyāṭa ara pāpaya karanna anubalīmak venna api dæn anubala vennē dæn um̆ba mēken kasipuvi paṁ dunnat anubala vuṇā. ēki magē ella kirīmak tiyenavā. mokada ma mama ē cētanā pihillā karapu kriyāvat ekka sambandhayak tiyenavā. ohuṭa ahaval ṭiyaṭa mama mēka dunnā kiyalā. dæn etakoṭa etana yannē ehemayi.

(묻는 이) 그러면 우리도 그가 그 pāpa를 짓도록 거드는 셈이 되지 않습니까. (스님) 거든다는 것은, '이걸로 kasippu(밀주)나 사 먹어라' 하고 준다면 거든 것입니다. 그러면 거기에 나의 겨냥이 있습니다. 내가 그 cetanā를 품고 한 행동과 이어짐이 있기 때문입니다. '그에게 이러이러한 것을 하라고 이것을 주었다'는 것이지요. 그때는 그렇게 됩니다.

ē kriyā pasē pin pahu yannē næhæ. patya anna saccaya katāva hon̆da pæhædilima pēnna ēka api rāga sahita vū dē dvēśa sahitava mōha sahita vū pr̥thagjanaya dina dānaya pinak æt næhæ nam ēka ē minissunṭa tiyennē. rāgakṣayu dvēśakya mōhaya tathāgatayan hataya duna pinagana eka obaṭa tiye hon̆daṭa pæhædilima tenavā budurāṇan vahansē denavayi kiyalā tamayi jānē illa gannē ov ehemayi illagannē. ehema illaganna ta. hæbæyi ē illa gattat mokada karannē dunnē sakaṭa budurajāṇan vahansē nemeyi nemeyi.

공덕은 행동을 따라가지 않습니다. 잘 보면 Saccaka 이야기가 아주 또렷이 보여 줍니다. rāga, dosa, moha를 지닌 puthujjana에게 준 보시의 공덕은 그 사람들 쪽에 있습니다. rāga, dosa, moha가 다한 Tathāgata께 드린 공덕은... (묻는 이) 아주 또렷하군요. 붓다께 드린다고 하며 공양을 청해 받았지요. (스님) 그렇습니다, 그렇게 청해 받았습니다. 그렇게 청했어도, 그렇게 받았어도, 준 것은 Saccaka에게가 아니었습니까? (묻는 이) 붓다께가 아니었군요. (스님) 아닙니다.

etakoṭa budurajāṇan vahansēgē pæhædīmaṭa mē ekatu dunnē saccakaṭa dæn vena menehak gihilla nam mē minisungen māt budurajāṇan vahansē dana maṭa denna kivvana næna dennē næhænē ennaka cca kara denna

그러니 사람들은 붓다께 대한 믿음으로 Saccaka에게 모아 준 것입니다. 만약 다른 사람이 가서 '붓다께서 나에게 공양을 주라고 하셨다'고 했다면 사람들이 주지 않았겠지요. (묻는 이) 주지 않지요.

dæn kavurut piḷava denna epæ eyā ehema balāporottu vagena budurajāṇan vahansēṭa dan dana nam mabara dena anna sambandhayi. ehema sambandhayak nǣhæ saccakaṭa dena kaṭṭiyaṭa ēka satyaya kæmættak saccaka paṇḍitayek api piḷigana saccaka kæmættak karayi. eyā paṇḍitabadan danna kenek paṇḍita dhyānaya tiyena kenek. eyāṭa pitakama nisā api dan sakaṭa danvā satka nēvā api æihana dek næhæ sakama mahā pitayaka ēgollō minin eka pat pin kiyana eka gaman kara næha

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anna ēkayi kiyannē pin pahu ṭika gaman karannē kriyāvādaya passē nemeyi. kriyāvādayak passē nam ada bāhita pāpa kiyana bæhærakalā pav ætta eka lōkē pahaḷa venna vidihak næha.

바로 그 말입니다. 공덕은 행동설(kiriyavāda)을 따라 움직이지 않습니다. 행동설을 따른다면, 오늘 pāpa를 밀어낸 이(bāhitapāpa)라 불리는 분이 세상에 나실 길이 없었을 것입니다.

oya svāmīn vahansa mē oya ācārya mahācāryalō kiyana nāyaka hāmuduruvō apē ihalin tiyāgena inna aya mē maraṇayen patte kohe yanavada kiyalā api ē kiyannē ætta vaśayenma dharmaya adharmaya karanavā. pennannē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ēkayi. apiṭa pēnnē mē api mē pēna mātraya balalāyi api mē nigamanaya karannē. ēkayi mē tarka vāda hædennē. yathārthaya dakinna bæha. ēkayi kāraṇaya. dæn api yamkisi kenekuṭa dunnot ē minissu ē vidihaṭama mē væḍē geniyayi. api nigamanaya karannē ēkayi. api dunnot ehema anubala dunnā venavā. etakoṭa ē minissu ēka karanavā. hon̆dayi dæn api mehema hitamukō. api nodanna kāleka apit monavā hari kāṭa hari monavā hari karalana api illagennē nædda apē muḷu jīvitayaṭa eka davasakavat api kāṭavat vaṁcā sahagata deyak kiyalā maṭa atyāvasakamak tiyenavā yanna æ mama mayanna yana gamana kivvot ehema maṭa sali dennē næhæ. dæn ma boruvā kiyanna nædda boruvaṭa hari kiyalā illaganna næda apē amman tātayan hari tāgen hari ætta vaśayen kiyalā tiyenavā. etakoṭa ē kiyalā tiyenakoṭa ē minissu kivvot ehema ē minissu dunāṭa passē mu mē asaddharmaya karanna tamayi mū mēka dunnē.

(스님) 그것을 보여 주는 것입니다. 우리는 보이는 것만 보고 결론을 내립니다. 그래서 따지는 말들이 생깁니다. 참모습을 보지 못합니다. 그것이 까닭입니다. 누군가에게 주면 그 사람들이 그 일을 그대로 이어 갈 것이라고 우리는 결론짓습니다. 주면 거드는 것이 되고 그들이 그 짓을 한다고요. 좋습니다, 이렇게 생각해 봅시다. 우리가 모르던 시절, 우리도 누군가에게 무엇인가를 하며 청해 받은 적이 없습니까? 평생 단 하루도 누구에게 속이는 말을 한 적이 없습니까? '급한 일이 있어 가야 한다' 하고 사실대로 말하면 돈을 주지 않으니, 거짓말로라도 말해서 받아 낸 적이 없습니까? 부모에게든 누구에게든 참으로 그렇게 말해 왔습니다. 그렇게 말했을 때 그 사람들이 주고 나서 '이 녀석이 asaddhamma를 저지르라고 준 셈이다'라고 한다면...

hon̆dayi api dæn ada innē kotanada ē jātiya illa tænakada api ē jātiya vaṁcāvak karalā yam davasaka sata pahak kīyak hari illa gattā nam kenekgē api ada yam tænakaṭa pat velā hiṭan ēma tattvayak næti karalā dæmmā. etakoṭa api ara muṇihak dunna nisā. api etenṭa giyā. ehenam api vena tænakin midunā. midena magak tibuṇā. ēka tamayi satya dharmaya. satya dharmaya śravaṇaya karanna læbuṇā nam nunāk mulayak tiyena kenā ē satya dharmaya tuḷin etek karapu avaḍādhāraṇa atharinavā. ehenam āvaḍa asādhāraṇa atharinna siddha vuṇē hō karanna siddha vunē satya dharmaya nodækīma nisā karanavā. satya dharmaya dækka nisā atharinavā. avæḍa asādhāraṇaya. ehenam api avæḍa asādhāraṇaya atharinnē api visin karana kriyā paṭipiyakinvat dena nodena dēkin nemeyi. api visin dharmaya tuḷa tibennā vū dænuvat ōna nadænuvatkama tiya. ē anuva etanayi mē mē praśnayaṭa piḷitura tiyennē. ehenam apiṭa ōnakama tiyennē lōkayā dænuvat karanna. siyallama dænuvat karanna bæha. yam prahāṇayak nuvana nættava dænuvat vēnnē.

좋습니다, 오늘 우리는 어디에 있습니까? 그런 식으로 청해 받는 자리에 있습니까? 우리가 그렇게 속여 어느 날 누군가에게서 몇 푼을 받았더라도, 오늘 우리는 어떤 자리에 이르러 그런 처지를 없애 버렸습니다. 그 사람이 주었기 때문에 우리가 거기 간 것이 아닙니다. 그렇다면 우리는 다른 데서 풀려났습니다. 풀려나는 길이 있었습니다. 그것이 참된 dharma입니다. 참된 dharma를 들을 수 있었다면, 슬기의 뿌리가 있는 이는 그 참된 dharma를 통해 그때까지 저지르던 해로움과 부당함을 놓아버립니다. 해로움과 부당함을 저질러야 했던 것은 참된 dharma를 보지 못했기 때문이고, 참된 dharma를 보았기 때문에 그것을 놓아버립니다. 그러니 우리가 해로움과 부당함을 놓아버리는 것은 우리가 하는 어떤 행동이나 주고 안 주는 것 때문이 아니라, dharma 안에 있는 앎과 모름에 달려 있습니다. 이 물음의 답은 거기에 있습니다. 그러니 우리에게 필요한 것은 세상 사람들을 일깨우는 일입니다. 모두를 일깨울 수는 없습니다. 슬기가 있는 이들이 일깨워집니다.

dænuvat vecca pudgalayō dæn apiṭa satayek maranna kiya lakṣayak denavā kiyalā kukulek genāṭa dunot maranna kiyalā api maranavada? api marannē næhæ. etakoṭa api kivvot ehema salli dena hindā satu maranavā eka hindā salli denna epā kivvot ehema ēka ætta velā tiyenavada ehenam lāyaṭa tu maranavā api lā iyak kiv menna kulalā maralā tiyena lakṣayak denam ravilā mæruvot kiya api maranavada ehenam ara kivvā katāvaru velāda sallivalaṭa satu maranavā kiyana eka eham satu nomara nītiyaṭada nǣ. satvaya satyaya pihiṭiyā nam lakṣaya haduna satā marannē nǣ. satyaya pihitiya nætnam kohoma hari yanavā kiyalā vinōdhayaṭat saṭāgilla kapalā visi karalā denavā.

일깨워진 사람들에게, 짐승 하나 죽이면 10만 루피를 주겠다며 닭을 가져와 죽이라 하면 우리가 죽입니까? 죽이지 않습니다. 그런데 '돈을 주니까 짐승을 죽인다, 그러니 돈을 주지 마라'고 한다면 그것이 맞는 말입니까? 그렇다면 10만 루피에 짐승을 죽인다는 것인데, 자, 닭을 죽이면 10만 루피를 준다고, 을러대며 죽이라 해도 우리가 죽입니까? 그렇다면 '돈 때문에 짐승을 죽인다'는 그 말이 참이었습니까? 짐승을 죽이지 않는 것이 법 때문입니까? 아닙니다. 중생이 진리에 자리 잡았다면 10만 루피를 주어도 짐승을 죽이지 않습니다. 진리에 자리 잡지 않았다면 어떻게든 된다며 재미로도 목을 따서 던져 버립니다.

dæn koccara venasak tiyenavada ehenam apiṭa yamkisi hon̆da pæhædili mādhyayak tiyenavā. yamkisi avaḍak asādhāraṇayak karana nam midenna ē tamayi ætta æti ākārayen pennavā dennē satya dharmaya. ē vagēma api vināśa vena magak tiyenavā. mulāvaṭa ravaṭṭalā gædena musā dharmaya asatdharmaya. asatdharmaya lōkē rajanatā kal mona nīti pænevvat, mona jātiya kriyā mē tānciya pænevvat asatdharmayen minihādavanna bæha. saddharmaya kriyātmanā eka nītiyakvat eka nīti mālāvakta ōnē. monavā kiyalā karanna hæduvat saddharmaya tuḷin meneha bidenavā. mē hon̆da pæhædili mārgaya otanayi tiyennē. ehenam api ōka tiyeddī oya asadharmaya kriyātmaka vana lōkekada saddharmaya vidyāmāna karanavā nisā.

얼마나 큰 차이가 있습니까. 그렇다면 우리에게는 아주 또렷한 길이 있습니다. 해로움과 부당함을 저지르는 이가 거기서 풀려나게 하는 길, 있는 그대로를 보여 주는 참된 dharma입니다. 또 우리가 망하는 길도 있습니다. 헷갈리게 속여 생기는 거짓 dharma, asaddhamma입니다. asaddhamma의 세상에서는 다스리는 이들이 아무리 법을 만들고 무슨 제도를 만들어도 사람을 asaddhamma에서 건질 수 없습니다. saddhamma가 움직이는 데에는 법 하나, 법전 하나도 필요 없습니다. 무엇을 하려 해도 saddhamma를 통해 사람의 그릇됨이 무너집니다. 이 또렷한 길이 거기에 있습니다. 그러니 우리에게 이것이 있는데, asaddhamma가 움직이는 세상에서 saddhamma를 드러내니까요.

pratikarmaya hæṭiyaṭa api ōka tiyāgena asatdharma lōkayaṭa nīti panavalā puḷuvanda karanna? tarkavāda idiripat kara hiṭa puḷuvanda lōkē amudura menna yathārthaya otanayi tiyennē. budurajāṇan vahansē asadharma lōkayaṭa nīti panavanna giya kiyana ekē saddharmaya idiripat kaḷā. saddharmaya anugamanaya karapu lōkayā jīvita hētuva kurā kuma nomarana tattvayaṭa aṁśu mātayak horaka nokaḷa tattvayaṭa surāva sūduva durācārayak nokarana tattvayaṭa oruven anu savaṭṭanna næti tattvayaṭa kēlamen anu bidavanna næt tatvayaṭa pasussatiyen sælabāṭa pat nokarana satvayaṭa pralāpayen anu nokarana satyayaṭa lōbha nokarana taraha novena mōḍa novana satvayaṭa pat vuṇā. dasakusalayama ven vena pættaṭa pat vuṇā. sata pahakkavat viyadam kaḷē. unvahansēṭa æpa upasthānaya karanna paṭan gat minissu ævidillā. anna satyaya svabhāvaya ehenam lōkayaṭa yamak denna apiṭa hon̆da atdækīm ætuva puḷuvan eka væḍak tibilā tiyenavā. ēka tamayi dharmayayi satyayayi lōkeṭa dena eka. ē tuḷin midilā tiyena paṭa oppu kara sādhaka tiyenavā. adharmaya in̆dalā asatyaya in̆dalā nīti māla koccara pævavat karanna bæri vecca bavaṭa upanna sākīyan lōkema tiyenavā. itin ēka ma kiyanna deyak næ.

이것을 손에 쥔 채, 고치는 길이랍시고 asaddhamma의 세상에 법을 세워서 될 수 있습니까? 따지는 말을 내놓아서 될 수 있습니까? 세상의 참모습은 바로 거기에 있습니다. 붓다께서는 asaddhamma의 세상에 법을 세우러 가신 것이 아니라 saddhamma를 내놓으셨습니다. saddhamma를 따른 세상 사람들은 목숨이 걸려도 개미 한 마리 죽이지 않는 처지에, 티끌만큼도 훔치지 않는 처지에, 술과 노름과 그릇된 행실을 하지 않는 처지에, 거짓말로 남을 속이지 않는 처지에, 이간질로 남을 갈라놓지 않는 처지에, 거친 말로 남을 아프게 하지 않는 처지에, 헛된 말로 남을 해치지 않는 처지에, 탐내지 않고 성내지 않고 어리석지 않은 처지에 이르렀습니다. 열 가지 kusala 쪽으로 옮겨 갔습니다. 몇 푼이라도 들었습니까? 그분께 시중들기 시작한 사람들이 몰려왔습니다. 그것이 진리의 성질입니다. 그렇다면 세상에 무엇을 주려 할 때 좋은 겪음과 함께 우리가 할 수 있는 일이 하나 있어 왔습니다. 그것이 dharma와 진리를 세상에 주는 일입니다. 그것을 통해 풀려났다는 증거가 있습니다. adhamma와 거짓에서 출발해 아무리 법전을 만들어도 지켜 낼 수 없었다는 증거도 온 세상에 있습니다. 그러니 그것은 더 말할 것이 없습니다.

itin ē etakoṭa ē tākamarupāya siddha venavada?

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

nǣ kohomat vennē næ. prāṇaghāta pāpayak siddha venavā. ehenē hāmuduruvō kivva ēka kisima davasaka ēka venna bæha. priyā mærū jīvitaya piyāgē jīvitaya kṣaya vunot prāṇaghātayak eyā kirīmēdī ēka siddha vuṇā nam ēken piyā mæru pāpa karmaya siddha venavā.

(스님) 아닙니다, 결코 그렇게 되지 않습니다. pāṇātipāta의 pāpa가 생깁니다. (묻는 이) 그러면 스님께서 말씀하신 대로... (스님) 그것은 어떤 날에도 그렇게 될 수 없습니다. 아버지의 목숨이, 아버지의 목숨이 다했다면, 그가 pāṇātipāta를 저지르는 가운데 그것이 일어났다면, 그로써 아버지를 죽인 pāpa kamma가 생깁니다.

eta etana siddha vunē kēntiya ba

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dvēśaya upaniśraya karennē haṇaghātayak kaḷā. priyāṭa gahanna bæri nisā haṭagatta dvēśaya upaniśraya karagena ohu vidiya venat prāṇa gatiyak karagattā. etana balalā mæru pāpaya pama balla mæru pāpaya

dosa를 기대어 살생을 저질렀습니다. 아버지를 칠 수 없어서 생긴 dosa를 기대어 그는 다른 생명을 죽였습니다. 그러면 거기서는 그 개를 죽인 pāpa뿐입니다. (묻는 이) 개를 죽인 pāpa로군요.

mehema ekak tiyenavā nēda ov mē apē hānam ekkenennē ov dæn miya ānan pāpa næna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

tāt dannē nædda tavat vena kenek tava kenek innavā kiyalā api ē vena kenālla karagena eyāṭa pārak venavā mærenna ov gahanavā mærenna mærenna eyā gahannē tātta nemeyi ov innakoṭa tāttā næ tātta kiyalā dannē mat næhæ kiyana ov tāttā kiyalā dannet næhæ. idula dennek inna. ov namut ættaṭama magē tāttak. oya in̆dalā tiyennē. in̆dalā tiya. ov mama gahanavā vena kenekuṭ vadinnē tāttayi. mama dannē næhæ hæbæyi tātta kiyalā. ov ēt tamayi ānanta mara siddha vennē.

(묻는 이) 아버지는 모르는 채로, 또 다른 사람이 있다고 합시다. 우리는 그 다른 사람을 겨냥해 그가 죽도록 칩니다. (스님) 그렇지요. (묻는 이) 죽으라고 칩니다. 그가 치는 것은 아버지가 아닙니다. (스님) 그렇지요. (묻는 이) 그런데 거기 있을 때 아버지라는 것을 모릅니다. (스님) 그렇지요. (묻는 이) 아버지인 줄도 모릅니다. 두 사람이 있습니다. (스님) 그렇지요. (묻는 이) 그런데 사실은 제 아버지입니다. 거기 앉아 있었습니다. (스님) 그렇지요. (묻는 이) 제가 다른 사람을 쳤는데 맞은 것은 아버지입니다. 하지만 저는 아버지인 줄 몰랐습니다. (스님) 그렇지요. (묻는 이) 그래도 ānantariya가 생깁니까?

næ menna mehemayi æyi vennē. tāttā tāttā piḷiban̆dava dænuvat venna avasthayaṭa āvannē næha ānā pāpa karmayaṭa ēka guṇaya ēka tamayi ov. guṇa mahatvaya uḍayi ēka siddha vennē. etakoṭa vena kenekuṭa gæhuvā tātara vædunā. dæn ē vædunā nam ēka væḍīmē pāpaya ahuvennē næha. mina mærimē pāpayaṭavat. gæhuva kenā mærunā tamayi miniri bhāvayaṭa yāhu vennē. gahanakoṭa vædunā nam væ. væḍimē siddha vunē pudgalayāṭa sambandha karannē nǣ. tāṭa vædilā mæruma tāttā dæn tāttaṭa vædilā mærunā dæn gahapu ekkenā tāttāma nam eyā dannē næhana tāttā kiyalā. eyā vædilā mæruṇa nam eyāṭa ānantara pāpa karmayak siddha venavā.

(스님) 아닙니다, 이렇게 됩니다. 아버지에 대해 알고 있느냐에 달린 것이 아닙니다. ānantariya pāpa kamma는 덕(guṇa)에 달려 있습니다. (묻는 이) 그렇군요. (스님) 그렇습니다. 덕의 크기에 따라 일어납니다. 그러니 다른 사람을 쳤는데 아버지가 맞았다고 합시다. 맞기만 했다면 죽인 pāpa에 걸리지 않습니다. 맞은 사람이 죽어야 비로소 죽인 것이 됩니다. 쳐서 맞기만 했다면 죽임은 그 사람에게 이어지지 않습니다. (묻는 이) 아버지가 맞아 죽으면요? (스님) 아버지가 맞아 죽었다면, 친 사람이 그가 아버지인 줄 몰랐더라도, 맞아서 죽었다면 그에게 ānantariya pāpa kamma가 생깁니다.

dæn menna mehema deyak venavā. dæn api hitamukō tātta kiyalā dannavā nam pa næhanē dænīma nemeyi. dæn ara arihatun vahansē kavuda kiyalā dakinnē næhænē tēru gana hāmuduruvan poḍa pæhædili karalā denna ov karanna ha hari dæn dænagattā kiyannē mēkayi. dænagænīma kiyana eka venama maṁsayā. nodænīma avidyāva avidyāva tamayi pavvalaṭa mul vennē.

(묻는 이) 이런 일이 생깁니다. 아버지인 줄 안다면... 앎이 아니라는 거군요. arahant가 누구인지 보지 못하는 것처럼요. 잘 이해가 안 되니 스님께서 조금 풀어 주십시오. (스님) 그렇게 하지요. 좋습니다, 안다는 것은 이렇습니다. 안다는 것은 따로입니다. 모르는 것은 avijjā입니다. avijjā가 pāpa들의 뿌리가 됩니다.

avidyāva nisā e aya tā bava dannē næha. tātta kiyalā guṇa danna anna ēkayi. ē dannet næhæ. anirṇa eyāgē tibicca guṇaya hæn̆gavena pættē tiyennē.

(묻는 이) avijjā 때문에 그가 아버지라는 것을 모르는군요. 아버지로서의 덕을 모르는 것이고요. (스님) 바로 그겁니다. 그것도 모릅니다. 그렇지 않으면 그가 지닌 덕이 드러나는 쪽에 있습니다.

ēka api dakinnē næ etana svāmīn vahansa mehema kiya dæn ættaṭama dæn samādhaya tiyenavā yathā tiyenavā dæn tāttā kiyalā api idannaeka apē tāttaṭa mē novenna puḷuvan

(묻는 이) 거기서 저희가 잘 모르는 것은, 스님, 이렇게 말해 봅니다. 정말로 지금 우리가 아버지라고 여기며 지내는 사람이 우리 아버지가 아닐 수도 있지 않습니까.

etakoṭa ē vagē tænak natma ovema tiyan tā mæricca pē siddha veena næ prāṇatayak siddhā siddha tāttāṭa hariyanna næ

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn tāttā kiyalā hitāgena inna eka nætna vena ekkenek maranavā etako mæricca nætta tāttam ehenam anta pāpa karamaya siddha venavā etaka nodana ta velā tiyenna danna vo nisā avidyāva nisā karana ēka hēta mityā dr̥ṣṭika apāyagā kiyanna hētu venavā

(묻는 이) 아버지라고 여기고 지내는 그 사람이 아닌 다른 사람을 죽였는데, 죽은 사람이 진짜 아버지라면 그때는 ānantariya pāpa kamma가 생기는군요. 그러면 모른 채 그렇게 된 것은, avijjā 때문에 저지른 것이니 micchā diṭṭhi로 apāya에 가는 까닭이 되는 것입니까?

o kiyannē mit daṣṭika apāgayaga venna hētuva tuva ēkayi. ē kiyannē mēkayi. dænagena nemeyi pav siddha vennē. guṇa mahatvaya guṇahīnatvaya oya dekayi balapānnē. ē balapataralakamaṭa prāṇaghāta pāpaya siddha venavā kūm̆biyat mæruvat minihek mæruvat. dekama prāṇaghāta cētanāven. cētanāven nemeyi pudgalayāgē bhavē balaya aḍu væḍi vennē. ēkaṭa guṇaya pramāṇa mahatvaya. etakoṭa ē vagēma ē ādī vaśayen bāhira karuṇu hētu venavā. satāpanna puddaya anna ēkayi pavala prabhē tiyenna kana

(스님) micchā diṭṭhi로 apāya에 가는 까닭이 그것입니다. 곧 이렇습니다. 알아서 pāpa가 생기는 것이 아닙니다. 덕의 크기와 덕 없음, 이 둘이 미칩니다. 그 크기에 따라, 개미를 죽여도 사람을 죽여도 pāṇātipāta의 pāpa가 생깁니다. 둘 다 pāṇātipāta cetanā로 한 것입니다. 사람의 bhava에서 그 힘이 크고 작아지는 것은 cetanā 때문이 아닙니다. 그것은 덕의 크기에 달려 있습니다. 그와 같은 바깥 조건들이 까닭이 됩니다. (묻는 이) sotāpanna 사람은... 그래서 pāpa의 갈래가 있는 것이군요.

o pēti tiyennē ēkayi. dæn sōtāpanna kenek hoyanna bæhæ kāṭavat minihek mærivā kiyalā maranna puḷuvan. etakoṭa ehema venavā. dæn prāṇaghāta cētanāvak goḍanæguṇā nam ē prāṇaghāta cētanāven ella karapu yam satvayā tamangē tāttā venna puḷuvan taman dannema næhæ. dæn ēkaṭa upamāvak kiyanavā menna mehema dæn ūra veḍi tiyanna miniheka yanavā. miniha gihillā ena nam balā innavā kohē hari hariya diya kaṭitak velā ūrek ehema vatura behe venavā ehæ dannavā nam ohoma velāvaka balāgena innavā. oya velāvaṭa dannē næhæ. eyāgē tāttā vayasaṭa gihiṭa manussayā oya manussayā gihillā væsikiliṭa gihillā hōdanna yanavā otenṭa. dæn eyā hōda hōda innakoṭa arama eha ǣtin balanaṭa pēnavā ūrek oyāgē. minihā veḍi tiyenavā. ūraṭa kiyalā. vædunā sātāṭa tāttā dæn ūraṭa veḍi tibbā kiyalā ekak næhæ prāṇaghātaya siddha vuṇā. ē tātanā ahunē ānātara pāpakamayak siddha venavā. anna siddha vena hæṭi.

(스님) 갈래가 있는 것이 그 때문입니다. sotāpanna인 이를, 누구도 사람을 죽였다고 찾아낼 수 없지만 죽게 할 수는 있습니다. 그런 일이 일어납니다. pāṇātipāta cetanā가 쌓였다면, 그 cetanā로 겨냥한 중생이 자기 아버지일 수도 있는데 자기는 전혀 모릅니다. 비유를 하나 들지요. 어떤 사람이 멧돼지를 쏘러 갑니다. 그는 가서 멧돼지가 오기를 기다립니다. 어딘가 물웅덩이에 멧돼지가 물 마시러 온다는 것을 아니 그 시간에 지켜봅니다. 그런데 그때 모르고 있습니다. 늙은 아버지가 뒷간에 갔다가 거기로 씻으러 갑니다. 그가 씻고 있을 때 멀리서 보니 멧돼지처럼 보입니다. 그 사람은 멧돼지라 여기고 총을 쏩니다. 맞고 죽은 것은 아버지입니다. 멧돼지를 쏜다고 했어도 pāṇātipāta는 일어났습니다. 아버지가 맞았으니 ānantariya pāpa kamma가 생깁니다. 그렇게 일어나는 것입니다.

hāni ara ē ūrā kiyana ūra ē satā pera bhavayaka tamangē tāttā ehemana dæn mēkayi mē perabhavayē sambandhaya mē guṇa mahattaya piya sambandhiyaṭa væṭennē næha. priya sambandhayaṭa væṭennē mē atbæva labāgatta mē śarīrayaṭa mav piyavecca dennam ēka iyāva pasva dayak næhæ. anna ēkayi.

(묻는 이) 스님, 그 멧돼지라는 짐승이 지난 생에 자기 아버지였다면요? (스님) 지난 생의 이어짐은, 그 덕의 크기가 부모의 이어짐에 들지 않습니다. 부모의 이어짐에 드는 것은 이번 생에 얻은 이 몸의 부모가 된 두 분입니다. 지난 생의 것에는 그것이 없습니다. 바로 그겁니다.

etakoṭa ē ara ē vagē siddhiyak vennē næka ē ghātanaya vena ekkenā ē kiyannē ghātanaya karana ekkenā loku kara caktiyak perakaṭa tiyanna ōna nēda ehe nætuva bæ itin ehema vennat itin ēkayi kā ov

(묻는 이) 그러면 그런 일이 생기려면, 죽이는 사람이 전생에 큰 kamma의 힘을 지니고 있어야 하겠군요. (스님) 그렇지 않고는 안 됩니다. 그렇게 되는 것도 그것이 까닭입니다. (묻는 이) 예.

etakoṭa svāma dæn etakoṭa svāmīn vahansa oya ālanpāraya pāpa karmayaṭa ara cētanā bhikraya kamma dānē kiyana eka næ cētanāva karmayayi. karmaya pāpa karmayak nam pāpa karmayak kiyana eka vitarayi ēken pennannē. ē cētanāva karmayayi kiyannē cētanāva tuḷin siddha karapu dē pāpa karmayakda puṇya karmayakda? oya tīnduva pamaṇayi etanin dennē. ē pāpa karmaya balavat ekakda mahāsāvandayada? alpa sāvaddhayada kiyana eka cētanāven karana ekak nemeyi.

(묻는 이) 스님, 그 ānantariya pāpa kamma에 대해 'cetanāhaṃ bhikkhave kammaṃ vadāmi'라는 말씀은요? (스님) cetanā가 kamma입니다. kamma가 pāpa kamma라면 그것은 pāpa kamma라는 것만 보여 줍니다. cetanā가 kamma라는 것은 cetanā를 통해 한 일이 pāpa kamma인가 puñña kamma인가, 그 판가름만 거기서 내린다는 것입니다. 그 pāpa kamma가 센 것인가, 무거운 허물(mahāsāvajja)인가 가벼운 허물(appasāvajja)인가는 cetanā가 정하는 것이 아닙니다.

ov guṇa mahatvaya hō guṇahīnatvaya uḍa ādī vannā vū bāhira deyak tuḷin tamayi ēka alpa sāpaddaya hō mahā sāvaddhaya vennē. etakoṭa cētanāva pāpa karmayakda cētanāva puṇya karmayakda kiyana eka vitarayi nigamanaya karannē ara kiyannāva cētanā kiyana maṭṭamaya. dæn metana cētanāva næti nisā etana karmayak siddha venavā ē kivvē ānātrikā pakma næ cētanāva karmayak siddha karanavā. ē cētanāvak næhænē. ē kivvē eyāṭa næ dæn prāṇaghāta cētanāvayi cētanāva kiyannē. cētanā 10yi akusal pættaṭa. cētanā 10yi kusal pættaṭa.

(스님) 덕의 크기나 덕 없음 같은 바깥 것을 통해 그것이 가벼운 허물이 되거나 무거운 허물이 됩니다. cetanā가 하는 것은 그것이 pāpa kamma인가 puñña kamma인가 하는 판가름뿐입니다. 그것이 cetanā의 몫입니다. (묻는 이) 그런데 여기서는 cetanā가 없는데 kamma가 생긴다는 것이... ānantariya kamma 말입니다. (스님) 아닙니다, cetanā가 kamma를 일으킵니다. (묻는 이) 그런데 그 cetanā가 없지 않습니까. 그러니까 그에게는... (스님) 아닙니다. pāṇātipāta cetanā가 바로 그 cetanā입니다. akusala 쪽으로 cetanā가 열 가지, kusala 쪽으로 cetanā가 열 가지입니다.

ē kiyannē tāttā marama hitāgena neveyi

(묻는 이) 아버지를 죽이려고 마음먹은 것은 아니라는 거군요.

næ tāttānē prāṇa katayak kirīma. dæn paraṇa kaṭṭa karamat vinā kara ov avut mærenavā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov dæn ehema siddha karot ehema etana sūkṣama deyak venavā. mokada dæn ætta vaśayenma mē gahana savāla karannē nætuva nikan gæhuvahama ē gahanakoṭa api satva hiṁsāvak karana prāṇagha gātaya kiyalā kiyannē satā mærīma pamaṇak nemeyi. niyapiṭin gæhīmat prāṇaghātayaṭa ayitiya. prāṇaghāta pāpa karmaya prāṇaghāta pāpa karmayēdī siddha vennā vū yam balāḍu væḍivīma kiyana eka deveni katāvak.

(스님) 그렇습니다. 그렇게 저지르면 거기서 미묘한 일이 생깁니다. 사실 이렇게 치는 것을 따지지 않고 그냥 쳤더라도, 칠 때 우리는 중생을 해치는 것입니다. pāṇātipāta란 짐승을 죽이는 것만이 아닙니다. 손톱으로 할퀴는 것도 pāṇātipāta에 듭니다. pāṇātipāta pāpa kamma에서 생기는 힘의 많고 적음은 또 다른 이야기입니다.

dæn mærīmē cētanāva kiyalā kiyannē prāṇaghāta cētanāva prāṇaghāta cētanāvē eka avasthāvak tamayi prāṇayāgē maraṇaya ridōna ekat eka avasthāvak

죽이려는 cetanā란 pāṇātipāta cetanā입니다. pāṇātipāta cetanā의 한 단계가 생명의 죽음이고, 아프게 하는 것도 한 단계입니다.

ara siddha kara o pæena ov ara rahatan vahansē nama iṣṭhānaya karana avasthāvē ara situraya ov ov pæi

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anna ēkayi dæn etana dæn rahatan vahansēdacca rahatan vahansē śarīraya hon̆du yamkisi maṭa silu śarīraya tibuṇa kenek. meyā ē sivuru vahak karalā hiṭan eyā mē snānaya karana velāvaka ektarā siṭuvarayekuṭa mē tæna nætnam maṭa gǣniyak vunā nam kiyalā hæn̆gīmak æti vuṇā. danna næha rahatan vahansē namak bava dannē næha ov ē mohotēman̆ga viparayāsatiyak vuṇā. etakoṭa æti vuṇā venasak ēka tipiṭaka san̆dahana vena kara ov ov

(스님) 바로 그것입니다. 그 arahant는 몸이 여인처럼 고운 분이었습니다. 그분이 가사를 걷고 목욕하고 있을 때, 한 장자에게 '이분이 내 아내라면' 하는 마음이 일어났습니다. (묻는 이) 몰랐군요. arahant이신 줄 몰랐군요. (스님) 그렇습니다. 그 순간 곧바로 성이 뒤바뀌었습니다. 그런 바뀜이 일어났습니다. (묻는 이) tipiṭaka에 나오는 것이지요. (스님) 그렇습니다, 그렇습니다.

īṭa passē eyāma tana etanin gihillā hanam vena ǣta pættaka tamangē yāḷu siṭuvarayekgē gedaraṭa hanam mē siddhiya gihillā hiṭiyā. ē siṭuvaya tamagē bhārya vaśayen tiyāgattā. eyā ara daruvō dennaek eka ehet hambā. meha daruvō dennaek hiṭiyā. īṭa passē pirin̆da vacara rahatan vahansē ēgamaṭa væḍi avasthāvaka maṭa mehema deyak siddha vuṇā mama dæn tuna ēka tērennē kiyalā. unvahansē kamā karaḷa gihillā. kamā kara gattahama āyasarayak pirimi bavaṭa patvuṇā. īṭa passē ekama atbæva tuḷa strī atbavaṭa pat velā daruva denna kiv puruṣa atbæ daruva denna kiv daruvō hatara denek ē sirivarayaṭa hiṭiyā. ēka karagattē mē cētanāva dīlā neveyi. anna ē cētanāva kiyalā ki cētanāvak tibuṇā. mokakda mē kāma mityācārayaṭa væga læbena cētanāvak gattā. ēka vitarayi cētanāva ēkayi cētanāvu

그 뒤 그는 거기서 떠나 멀리 다른 곳, 벗인 어느 장자의 집으로 가서 지냈습니다. 그 장자가 그를 아내로 맞았습니다. 그는 거기서 아이 둘을 낳았습니다. 이쪽에도 아이 둘이 있었습니다. 뒤에 그 arahant께서 그 마을에 오셨을 때 '나에게 이런 일이 생겼구나, 이제야 알겠다' 하고 그분께 가서 용서를 빌었습니다. 용서를 받자 다시 남자가 되었습니다. 그래서 한 생 안에서 여자 몸으로 아이 둘, 남자 몸으로 아이 둘, 네 아이가 그 장자에게 있었습니다. (묻는 이) 그것은 cetanā를 내서 그렇게 된 것이 아니군요. (스님) 그 cetanā라 할 만한 cetanā는 있었습니다. 무엇인가? kāmamicchācāra에 드는 cetanā를 품었습니다. 그것만이 cetanā였습니다.

rahatan vahansē gæna hituvē ov anna ēkayi guṇa mahattaya anuva ēkē tiyena viruddha velā āuva hæṭi. ē bāhira hētugen tamayi alpa sāvaddhaya mahā sāvaddhaya vennē. ēkayi hētuva samantara anan

(묻는 이) arahant를 두고 생각했지요. (스님) 그렇습니다, 바로 그것이 덕의 크기에 따라 거꾸로 되돌아온 모습입니다. 그 바깥 까닭들로 가벼운 허물이 되기도 하고 무거운 허물이 되기도 합니다. 그것이 까닭입니다. samanantara, anantara...

anna antaraya kiyana vacanayayi anantara kiyannē. anna kiyannē āhārayaṭa āhārayak antargata vīmaṭa kiyanavā anantaya sama an antaya kiyalā kiyannē samanantara kiyana eka samāna āhārayak antargata vennē samantaraya api āhārayak antargata karana dæn api dæn v yaṭayak aragattahama goyam gahaka matu goyam gahaṭaganna avaśya karannā vū āhārayak vī æṭē tuḷa pōṣaṇayak vaśayen antargatayi. an antarayak ē vīṭē tiyenavā. ōkē tiyenavā aṭuvē. dæn itin ōka pælavenna nam ēkaṭa samāna vū āhārayak antargata venna ōnē. pælavīmē kriyāvaliyaṭa ēkē tiyennē maḍē. dæn maḍa hadalā ivelā enam goya vī æē maraṭa gihienavā. sama āhāraya antargata velā ara vīḍē tibida kiyana āhāraya antargataya deka ekatu veccahama ēken rūpelā enavā poḍiyaṭa v pælē. ehenam vī pælayaṭa anantara samanantara dekak ekatu vuṇā v pælē hædennē. anantarayē aṭuvē ṭipica æṭē tibuṇā. samantarayē kum̆burē tibuṇā. anna anantara samanantara ekatu vīma dihā yamak janita venavā. puvīma anna pasumma hata denavā. ēkayi anantara samanantara kiyannē.

antara라는 낱말이 anantara입니다. 'an'은 먹이에 먹이가 들어 있음을 말합니다. 그것이 anantara입니다. sama-an-antara, samanantara란 같은 먹이가 들어 있는 것입니다. 우리가 먹이를 넣는 것을 봅시다. 볍씨 하나를 가져오면, 앞으로 벼 포기가 되는 데 필요한 먹이가 볍씨 안에 영양으로 들어 있습니다. 그 볍씨에, 씨눈에 anantara가 있습니다. 그런데 그것이 싹 트려면 그와 같은 먹이가 들어가야 합니다. 싹 트는 데 필요한 그것은 진흙에 있습니다. 진흙을 갈아 두고 볍씨를 그 진흙에 넣습니다. 같은 먹이가 들어가고, 볍씨에 있던 먹이와 합쳐지면 거기서 작은 벼 싹이 솟아납니다. 그러니 벼 싹에는 anantara와 samanantara 둘이 합쳐져서 벼 싹이 생깁니다. anantara는 씨눈 속 씨앗에 있었고, samanantara는 논에 있었습니다. anantara와 samanantara가 합쳐지면 무엇인가가 태어납니다. (묻는 이) 열매가 맺히는군요. (스님) 그렇습니다, 열매를 맺습니다. 그것이 anantara, samanantara입니다.

na an antarka ānantika na an kiyannē an āhārayak antargata venna ōnē næhæ ara vidihaṭa na an antārika kiyana ānantayaka ē kiyannē samanantarayaṭa avaśya karana āhārayak antargata venna ōnē næ. haṭagatta arama mē ara anāntara pāpa karmayē balaya ara nipadavāgena inna balavat. ē nisā ēkenma ipadavanavā pasutaphalaya. ē nisā kiyanavā an āhārayak antal gata venna ōna ēka pala denna. ē nisā tamayi ēken bērenna bæhari. dana ēka denamayi. anik varaṭa sama āhārayak antalgata vena parisaraya hædunot tamayi phala dennē. ēka upakramaya hari næti karaganna puḷuvan. anit pavu karma bavē anit pavu mē bahu vennē oya oya hētu venavā. anna ēkayi tamantaraya sakas kaḷāma tamayi paṭisanda ēkayi vennē.

na-an-antarika, ānantariya란, 'na an'은 앞에서처럼 다른 먹이가 들어갈 필요가 없다는 것입니다. 곧 samanantara에 필요한 먹이가 들어갈 필요가 없습니다. 생겨난 그 ānantariya pāpa kamma의 힘은 스스로 열매를 맺을 만큼 셉니다. 그래서 그것만으로 열매를 낳습니다. 그래서 열매를 맺는 데 다른 먹이가 들어갈 필요가 없다고 합니다. 그래서 그것에서 벗어날 수 없습니다. (묻는 이) 반드시 맺는군요. (스님) 반드시 맺습니다. 다른 때에는 같은 먹이가 들어가는 바탕이 생겨야 열매를 맺습니다. 그것은 방편으로 없앨 수도 있습니다. (묻는 이) 다른 pāpa들은... kamma bhava에서 다른 pāpa들이 불어나는 것은 그런 까닭들 때문이군요. (스님) 바로 그겁니다. (묻는 이) samanantara가 갖추어지면 그때... (스님) 그렇게 해서 paṭisandhi가 됩니다.

etakoṭa svāmīn vahansa dæn mē sōvān anivāryen mārgaya dharmayak ahanna ō æyitumayinē. ov ov etakoṭa dæn oba vahansēgē dēśanā apiṭa ahaddi api gæna saṁsandanayak venavānē. dæn mēguna apē tiyenavā mēka næhæ mehemayi kiyalā. ov etakoṭa mē dæn kohomada api avabōdha karagannē api sōvān velāvē nædda kiyana eka dæn mehe tamun tamun sōvān paya avabōdha karagannē kohomada kiyana

(묻는 이) 스님, sotāpanna가 되려면 반드시 길(magga)의 dharma를 들어야 하지요. (스님) 그렇지요. (묻는 이) 그러면 스님의 법문을 들을 때 저희 자신과 견주게 됩니다. '이 덕은 나에게 있고, 이것은 없다, 이렇구나' 하고요. (스님) 그렇지요. (묻는 이) 그러면 저희가 sotāpanna가 되었는지 아닌지 어떻게 알 수 있습니까? 스스로 sotāpanna가 된 것을 어떻게 깨닫습니까?

dæn api vena anicca dukkha anatta kiyana mē trilakṣaṇaya vigraha venavanē. dæn mē trirakṣaṇaya vigraha venakoṭa mē tuḷin api dænagannavā. lōkayē yathārthaya yathā dharmaya ē kiyannē lōkayē koccara priyamanāpadē tibuṇat lōkayē koccara priyamanāpa dēval tibuṇat ēvā api kæmati sē nǣ kiyalā dakinavā. dæn mēka lōka dharmatāvaya bava dakinavā. lōkaya yamak api priya karanavā nam manāpa nam ē priyamanāpa dēval valaṭa akamætivā enavā. ē kæmæti priyamanāpaya yanavā. mēken tora vuna priyamanāpayak lōkē hoyanna bæha. apriyamanāpa dēval apiṭa enavā. enavaṭa kæmati næha. ēka næti venavaṭa kæmatiyi. namut ēka vennet næha. apiṭa ōna hæṭiyaṭa. dæn mē ē nisā kiyanavā duka hō sæpa hō kiyana dekama icca sē næhæ aniccayi.

(스님) anicca, dukkha, anatta라는 이 ti-lakkhaṇa가 풀이되지 않습니까. 이 ti-lakkhaṇa가 풀이될 때 그것을 통해 우리는 세상의 참모습, yathā dhamma를 알게 됩니다. 곧 세상에 아무리 즐겁고 마음에 드는 것이 있어도 그것들이 우리 바라는 대로 되지 않는다는 것을 봅니다. 이것이 세상의 이치(dhammatā)라는 것을 봅니다. 우리가 세상의 무엇을 좋아하고 마음에 들어 하면, 그 좋은 것들에 싫은 것이 찾아옵니다. 좋아하던 것은 떠납니다. 이것을 벗어난 즐거움은 세상에서 찾을 수 없습니다. 싫은 것들이 우리에게 옵니다. 오는 것이 싫습니다. 없어지기를 바랍니다. 그러나 우리 바라는 대로 되지도 않습니다. 그래서 괴로움이든 즐거움이든 둘 다 바라는 대로 되지 않는다, anicca라고 합니다.

dæn mēka api isselā dakinavā. api dukaṭa kæmatima næha. namut api sæpa sæpa kiyana priyamanāpa dēṭa kæmatiyi. ē kæmætta nisā api ē pasupasa yanavā. namut mē sæpa kiyana priyamanāpaya tiyennē dahasak duk ekkalā. dahasak duk karadara valin mædi vecca eka tamayi mē sæpa kiyana āśvāda mātraya apiṭa vidyāmāna vennē. ehenam ē āśvāda mātraya vidyāmānaya veccaka api allanna bæluvot akamæti kæmæti sē nopavatina deyakma tamayi apiṭa sæpa kiyalā ekaṭa mātrayaṭa āvē. kohomat akæmætivannā vū dahas gānaka ēka vaṭā tiyena dukāśiyakāntayen goduru vennat siddha venavā. dæn mēka tamayi lōka dharmatāvē yathā svabhāvaya. menna mēka mehemayi kiyalā dænagattahama api īṭa passē kalpanā karanavā. ehenam mama mē lōkē monavada patannē? mē lōkē monavada mama balāporottu vennē? mē dharmatāvaya ikma giya yamak maṭa balāporottu venna tiyenavada lōkē? anna etendi eyāṭama vimarśanaya venavā. maṭa ehema balāporottu vena deyak lōkē nǣha kiyanavā.

먼저 이것을 봅니다. 우리는 괴로움을 몹시 싫어합니다. 그러나 즐거움이라는 좋은 것은 좋아합니다. 그 좋아함 때문에 그 뒤를 쫓습니다. 그런데 이 즐거움이라는 좋은 것은 천 가지 괴로움과 함께 있습니다. 천 가지 괴로움과 성가심 한가운데 낀 것, 그것이 즐거움이라는 맛보기로 우리에게 드러납니다. 그렇게 드러난 맛보기를 붙잡으려 하면, 즐거움이라고 온 것은 바라는 대로 머물지 않는 것뿐입니다. 어떻게든 그것을 둘러싼 수천 가지 싫은 괴로움의 먹이가 될 수밖에 없습니다. 이것이 세상 이치의 있는 그대로의 모습입니다. 이것이 이렇다는 것을 알게 되면 우리는 그 뒤에 곰곰이 생각합니다. '그렇다면 나는 이 세상에서 무엇을 바라는가? 이 세상에서 무엇을 기대하는가? 이 이치를 넘어선 무엇을 이 세상에서 기대할 것이 있는가?' 거기서 스스로 살펴보게 됩니다. '그렇게 기대할 것이 세상에 없구나' 하고요.

menna mē balāporottu vatu venakoṭa mē ektara adahasak bin̆dilā yanavā. mē lōkē vaṭinākamē mama hitāhira tarama ekak nemeyi kiyalā. anna vaṭinākama bidilā giyā nam yam maṭṭamakadī. oya maṭṭamēdī ē pudgalayāṭa dæn tamanṭama tērenna paṭan gannavā. mē lōkē yamak piḷiban̆dava maṭa balāporottuvak æti vuṇā nam mēka vaṭinavā kiyalā. venadā magē tibunnē ē vaṭinākamē asīmita bava nisā. ēka labā gænīmaṭa mama novē væradi væḍa karanna puḷuvan. ē væradi væḍa sīmā ikmavā giya væradi væḍa samahara væḍa gini dīlā gannavā. magē væḍē karaganna. mama ē ē anuṭa læbilā ginna gæna mama hitannē nǣ. ehenam malla ḷan̆ga tiyenavā gini saṁkhāra mama goḍanaganavā. anna nirēṭa yanna tiyena saṁkhāra ēvā.

이렇게 기대가 꺾일 때 어떤 생각 하나가 무너집니다. '이 세상의 값어치는 내가 생각하던 만큼이 아니구나.' 값어치가 어느 정도 무너졌다면, 그 정도에서 그 사람은 스스로 알기 시작합니다. '전에는 이 세상의 무엇에 대해 값지다며 기대가 일어나면, 그 값어치가 끝없다고 여겨 그것을 얻으려고 그릇된 일도 할 수 있었다. 그 그릇된 일은 선을 넘은 것이어서, 어떤 일은 불을 놓아서라도 내 일을 이루려 했다. 그 불이 남에게 미치는 것은 생각하지 않았다. 그렇다면 나에게는 불의 saṅkhāra가 있었고 나는 그것을 쌓았다.' 그것이 지옥으로 가게 하는 saṅkhāra들입니다.

namut ada mama ē vagē gini dīlā hiṭan karanna taram asādhāraṇayak karalā yamak ayiti karaganna tænakaṭa ehema vaṭinādayak mē rōge maṭa pēnnē næhæ. eccara vaṭinādayak tiyena bavak. eyāgē manasa etanaṭa væṭilā tiyennē. ehenam eyā [ugura kǣrīma] itin anunṭa gini denunṭa mahā vināśayak karana væḍa karalā tamāgē lābhayak balāporottu vennē næha. dæn ēkē nidahas. ehenam eyā dannavā gini niṣpādanaya karana yam væḍapilak magē hiten kayen vacanayen meccara kal siddha vuṇā nam dæn magē mānasikatvaya etana næha. ehenam ēbandha tænakin midicca mānasikatvayaknē maṭa dæn tiyennē. ehenam satara apā gata vennē yam vidihakin. eban̆du saṁkhārayak goḍanægunot en̆du saṁkhārayak goḍanæguṇē nætnam maṭa kohomada satara apāva uppattiya jātiyak haṭagannē. menna mama satara apā nidahas bava dænaganna paḷaveni hētuva.

'그러나 오늘 나는 그렇게 불을 놓아서까지 부당하게 차지할 만큼 값진 것을 이 세상에서 보지 못한다. 그만큼 값진 것이 있다고 보이지 않는다.' 그의 마음이 그 자리에 놓여 있습니다. 그러니 그는 남에게 불을 놓아 큰 망함을 일으키는 일을 해서 자기 이득을 바라지 않습니다. 그 점에서 풀려났습니다. 그러니 그는 압니다. '불을 일으키는 어떤 일이 그동안 내 마음과 몸과 말로 일어났다면, 이제 내 마음은 거기 있지 않다. 그렇다면 지금 나에게는 그런 묶임에서 풀려난 마음이 있다. 네 apāya로 가는 것이 그런 saṅkhāra가 쌓여서라면, 그런 saṅkhāra가 쌓이지 않았는데 어떻게 나에게 네 apāya의 태어남이 생기겠는가.' 이것이 네 apāya에서 풀려났음을 아는 첫째 까닭입니다.

etakoṭa ē vagēma yamkisi pudgalayekuṭa tirisan vidihaṭa pat karanavā. dæn magē lābhayak kīrtiya, prahaṁsāvak balāgena monavaṭa hari dēkaṭa mama anikek nīcca bavaṭa pat karanavā. anikuṭu pahat bavaṭa pat karanavā. yamkisi pudgalayek eban̆dunnā vū nīca bavaṭa pahat bavaṭa pat karalā magē bhuktiya labāganna jātiya kenekda mama? tava mama etanada innē? avaṁka tamā gæna hitalā balanavā. itin tamā dannavā etakoṭa mama kavadāvat kisima lābhayā kīrtiyak, prahaṁsāvak anika nīja bavaṭa pat karanna taram mama ē taram kaṭilṭu velā næha dæn. ehema gatiyak maṭa ennē næhæ. anna samādhanayak karalā balahama enna næhanam. eyā dakinavā. tirisan bavaṭa pavatvana karana saṁkhārayak maṭa goḍanægennē næ. ehenam eban saṁkhārayak goḍa næginna næha nam maṭa tirisaṁ jātiya upadinnē saṁkhārakō dæn ē saṁkhāraya nirōdhayi etana an tamā dannavā tamanṭa ē ban̆du saṁkhāraya goḍanæginnē næha nam ē ban̆da jātiyak pahala venna hētu næha. ehenam tirisan jātiyaṭa maṭa hētu vuṇē.

또 어떤 사람을 짐승처럼 만드는 것이 있습니다. '내 이득과 이름과 칭찬을 바라고 무슨 일 때문에 남을 천하게 만드는가. 남을 낮추는가. 남을 그렇게 천하고 낮게 만들어 내 몫을 누리는 그런 사람인가, 나는? 아직 내가 거기 있는가?' 정직하게 자기를 돌아봅니다. 그러면 스스로 압니다. '나는 이제 어떤 이득과 이름과 칭찬을 위해서도 남을 천하게 만들 만큼 약삭빠르지 않다. 그런 마음이 나에게 오지 않는다.' 그렇게 따져 보아도 오지 않는다면 그는 봅니다. '짐승이 되게 하는 saṅkhāra가 나에게 쌓이지 않는다. 그런 saṅkhāra가 쌓이지 않는다면, 짐승으로 태어나는 것은 saṅkhāra 때문인데, 이제 그 saṅkhāra가 멈추었다.' 그래서 스스로 압니다. 그런 saṅkhāra가 쌓이지 않는다면 그런 태어남이 생길 까닭이 없다는 것을. 짐승으로 태어날 까닭이 되던 것이 그것이었습니다.

ē vagēma mama maṭa puḷuvankama tiyeddī. anika ravaṭṭalā anunṭa hata pahalalā jīvat venna nætnam mama bægǣpat velā anunṭamē anungen illagena genakanna. ani pudgalayāva ravaṭṭalā ganna ani pudgalayā hora mæravaṁcāven ravaṭalā ē vidihaṭa mama kollakāganna gati lakṣana mallagena næhæ. anikan læbena sampattiyak. ohuṭa novēvā. ēka sampattiya maṭa vēvā kiyanavā. meban̆du adharmatā sahagata sitivi pahaḷa karanam vaṭinā deyak maṭa mē lōkē næha. ehema deyak karalā ganna mē hæn̆gīma tamanṭa āvānam. prēta atvaraṭa upadinna tiyennē saṁkhāra næha. prēta saṁkhāra goḍanægennē nætnam. prēta jātiyaṭa hētuva nǣ.

또 '나에게 할 힘이 있는데도 남을 속여 남에게 기대어 살거나, 처량하게 굴며 남에게서 얻어 가져다 먹거나, 남을 속이고 사기로 등쳐 빼앗는 그런 버릇을 나는 지니고 있지 않다. 남이 얻는 것이 그에게 가지 말고 나에게 오라고 하는, 그런 adhamma의 생각을 일으킬 만큼 값진 것이 나에게는 이 세상에 없다.' 그런 짓을 해서라도 얻으려는 마음이 자기에게 없다면, peta로 태어나게 하는 saṅkhāra가 없습니다. peta의 saṅkhāra가 쌓이지 않으면 peta로 태어날 까닭이 없습니다.

ē vagēma tamāgē sūrvīra bava tamanṭa karaganna puḷuvankama tiyeddī. tamā kammælikamaṭa pættakalā illā taman anuka mona væḍa karā kamak nǣha maravalā hari anikāgen mama væḍa gannavā. ōban dr̥ṣṭiyak næhæ. eban̆du pāpa adahasak næhæ. tamanṭa karanna puḷuvan æ kæmætten karalā dennot venama deyak. namut anungen væḍaganna balāgena samāva visin mahēśāka līlāven in̆dagena ē jātiya gati lakṣaṇa næhæ. tamanṭa taman karaganna balanavā. namut anikak karalā dunnot ohuṭa ehā patak ēvā kiyalā pr̥tūpa kāryak salakanavā. namut ēka balāporottuven anē maṁ usal sanikā pahak tiyena mē adahasa næhæ. ē nisā asurayek kiyalā upadinna tiyena hētu saṁkhāra goḍa nægennē næ. ehenam oya tamayi satara apā saṁkhāra hatara. itin oya hatara mallagena næhannam. sē kaḷa nirayatten, kṣē kaḷa prētavisayatten een, sē kaḷa tirison yōnit een sēla asura nikāyat e tamanṭa kiyanna puḷuvan. etakoṭa kivvāken mama

또 '스스로 힘을 낼 수 있는데도 게으름에 기대어 한쪽에 비켜 앉아, 무슨 일이든 남을 을러서라도 부려 먹겠다는, 그런 diṭṭhi가 없다. 그런 나쁜 생각이 없다.' 남이 스스로 좋아서 해 준다면 그것은 다른 일입니다. 그러나 남을 부려 먹으려고 거들먹거리며 앉아 있는 그런 버릇이 없습니다. 제 일은 제가 하려 합니다. 남이 해 주면 '그에게 좋은 일이 있기를' 하며 고마운 일로 여깁니다. 그러나 그것을 바라고 '아, 나는 높은 자리에 앉아 있다' 하는 그런 생각이 없습니다. 그래서 asura로 태어날 까닭인 saṅkhāra가 쌓이지 않습니다. 이것이 네 apāya의 네 가지 saṅkhāra입니다. 이 넷을 지니고 있지 않다면 'khīṇanirayomhi khīṇapettivisayo khīṇatiracchānayoni', asura 무리도 다했다고 스스로 말할 수 있습니다.

kiyanna puḷuvan. etakoṭa kivvāken mama dænagattē yam satvayak tiyenavā mēka aniyatada niyatada? mē lōkaya asārayi kiyalā mama yam dharmayakin dænagattā nam ēka āyi sārayi kiyalā dænaganna dharmayak lōkē goḍanægeyida? goḍanægena hētuvak nǣha. mokada yam deyak api balāporottu venakoṭa akamæti dēval ēkaṭa tenavā kæmatiyi ēka yanavā. mēka dharmatāvayak. mē dharmatāvaya lōkaya venas venna puḷuvanda? venas venna bæhæ. ehenam mama dækkē aniyata dharmayakda? niyata dharmayakda? niyata vaśayenma yathā dharmayak. ehenam niyatayen ehenam mē hētu karagena ē yathā dharmaya avabōdhaya hētu karagena mama athænīma novæli midī yana pættaṭa yayida? alla gænīmē pættaṭa væṭiya. kavadā hari athæranna væḍi midinna bæ. ehenam

그러면 앞서 말한 것으로 나는 알게 되었습니다. 이 앎은 정해지지 않은 것(aniyata)인가, 정해진 것(niyata)인가? 내가 어떤 dharma로 이 세상이 알맹이 없다고 알았다면, 그것을 다시 알맹이 있다고 알게 할 dharma가 세상에 생기겠습니까? 생길 까닭이 없습니다. 우리가 무엇을 바라면 싫은 것이 거기에 찾아오고 좋아하는 것은 떠나기 때문입니다. 이것이 이치입니다. 이 이치를 세상이 바꿀 수 있습니까? 바꿀 수 없습니다. 그렇다면 내가 본 것은 정해지지 않은 dharma입니까, 정해진 dharma입니까? 틀림없이 정해진 yathā dhamma입니다. 그렇다면 정해진 것입니다. 이것을 까닭으로, 그 yathā dhamma의 깨달음을 까닭으로 나는 놓아버림, 들러붙지 않음, 벗어남 쪽으로 가겠습니까, 붙잡는 쪽으로 떨어지겠습니까? 언젠가는 놓아버리고 벗어나게 되어 있습니다.

athæranna væḍi midinna bæ. ehenam sambōdhi parāyanaya ehenam mēkaṭa kiyanavā ārya āryayanṭa gælapennā vū hari dækīma tiyenavā. īṭa anukūla kalpanāvat maṭa tiyenavā. īṭa anukūla kriyāva katāvaya maṭa vidyāmānayi. magē jīvat vīmat īṭa anukūlayi. ē vagē utsāhayak tiyena nam īṭa anukūla vannā vū utsāhaya meyā ikmiya ekak nemeyi. etakoṭa magē yamkisi satiyakin maṭa mē ṭika væṭahenavā. dænum terum yatalu yuttayi. ehenam maṭa tiyennē ē samayaṭa pættīmak. ehenam balanka āryaṣṭhāṁgika mārgaya tiyenavā. ehenam sōtayu ārya aṣṭhāṁgika mārgayan namak ēkaṭa pat velā inam sōtāpannayi. itin ehenam danna puḷuvan sē kaḷa nirayatten, sakṣē kaḷa prēta viṣayattē, sēka tirisannōniyatvekala asura nikāyatten niyatayen sambōdhi parāyanayen sōtāpanna vemin hitama kæmati nam prakāśa karannē. kæmatinam karanna puḷuvan.

그렇다면 sambodhi parāyana, 깨달음을 향해 가는 이입니다. 이것을 두고 ariya라 합니다. ariya에게 맞는 바른 봄이 있습니다. 그에 맞는 생각도 나에게 있습니다. 그에 맞는 행동과 말이 나에게 드러나 있습니다. 내 살림살이도 그에 맞습니다. 애씀이 있다면 그에 맞는 애씀이고, 그것을 넘어선 것이 아닙니다. 그리고 어떤 sati로 나는 이것을 알아차립니다. 앎과 깨침이 갖추어져 있습니다. 그렇다면 나에게는 그 samādhi로 기울어짐이 있습니다. 그러니 보십시오, ariya aṭṭhaṅgika magga가 있습니다. 그 흐름(sota), 곧 ariya aṭṭhaṅgika magga라는 것에 들어선 이가 sotāpanna입니다. 그러니 그는 알 수 있습니다. 'khīṇanirayomhi, khīṇapettivisayo, khīṇatiracchānayoni, khīṇa asura nikāya, niyato sambodhi parāyano', 이렇게 sotāpanna가 되어 원한다면 밝힐 수 있습니다. 원하면 그렇게 할 수 있습니다.

kāle kiyalā tiyenavā. kæmati nam kī etakoṭa kakda ahanna etakoṭa dæn oya vidihaṭama ē kiyannē oyada obavahansēgē dharmaya mē āhāraya danna ahannē nætuva dæn dēśanā karannē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

번역 고르기