집에 살면서 bhāvanā 닦기
ගිහිගෙයි සිට බවුන් වැඩීම.
pragna mē gihi vataka in̆dagena apē kaṭayutut karadarayak nætuva karagena hæki ikmanin apramādava nivan dakinna tiyena hari maga mokakda
지혜로우신 스님, 이렇게 집에 살면서 우리 일도 탈 없이 해 나가며, 될 수 있는 대로 빨리, 게으름 없이 nibbāna를 볼 수 있는 바른 길은 무엇입니까?
mē bhavayāva svāmīn vahansa api danna ov mē bhavayaka dæn apiṭa tērilā tiyenavā ov
스님, 이번 생에서 저희가 아는 것, 이번 생에서 이제 저희가 알아들은 것이 있습니다. 네.
ūmanāva ov ha
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
avilā nætuva karaganna ōnakamak ov
흐트러짐 없이 해내고 싶은 바람이 있습니다. 네.
etakoṭa oba vahansē apa ov ēka hari. dæn apiṭa dænaganna avaśya ena kramaya ē kiyannē mē nivan dækīmaṭa dæn
그러니 스님께서 저희에게… — 네, 맞습니다. 이제 우리가 알아야 할 것은 그 방법, 곧 nibbāna를 보는 방법입니다.
kramaya ē kiyannē mē nivan dækīmaṭa dæn pævidi vennama avaśya næhæ. gihivā tiyenæhæ. kohoma taram nivan avabōdha karalā tiyenavā. tamangē am̆bu jīvitaya gata karalā tiyenavā. pavul jīvitaya gata karalā tiyenavā. ehemavat vattilā anāgāmī phalayaṭa pat velā in̆dalā pasuva mē keḷavara karalā tiyenavā. antimaṭa arihatyaṭa pat velāt keḷavara karalā tiyenavā.
이제 nibbāna를 보려고 꼭 집을 떠나 스님이 되어야 하는 것은 아닙니다. 집에 사는 이로서도 많은 이들이 nibbāna를 깨달았습니다. 아내와 함께 살면서, 가정을 꾸리고 살면서도 깨달았습니다. 그렇게 살면서 anāgāmī phala에 이른 뒤 생을 마친 이도 있고, 마지막에 arahant가 되어 생을 마친 이도 있습니다.
gihi vatēmavat in̆dagena mē buddha śāsanaya ehema pelā tiyenavā. mē apiṭa koyi kæmen hari ōnē etakoṭa hariyaākāravama nivan maga pæhædiliva tiyenna ōnē. dæn api ada bæluvot tiyenē mada nivan maga hæṭiyaṭa vaḍanavā nānā prakāra krama.
집에 살면서도 이 Buddha sāsana를 그렇게 이룬 이들이 경에 나옵니다. 우리에게는 어떻게든 그것이 필요합니다. 그러려면 nibbāna 길이 바르게, 또렷하게 있어야 합니다. 그런데 오늘 보면 nibbāna 길이라며 닦는 갖가지 방법이 있습니다.
namut itin unvahansēlāgen hari æhuvot api svāmīn vahansēlāt ōma tarā vaḍanavā. yathārthaya ehema avaṁkavama æhuvot ehema mārga phala avabōdhayak hō dhyānaya læbīmakaṭa hētu kramayak ahuvelā tiyenavā kiyalā api tava balāporottu venavā. tava vaḍanavā. ē vagē uttarayak ipadenavā. ehema nætnam samahara kenek samahara velāvaṭa api ēka labalā tiyennē kiyalā noyek tarkavādat idiripat karanavā.
그런데 그 스님들께 물어보면 — 우리 스님들도 그렇게 닦습니다만 — 솔직하게 참된 사정을 물어보면, magga phala 깨달음이나 jhāna를 얻게 하는 방법을 붙잡았다고는 하면서도 '아직 바라고 있다, 더 닦는다'는 식의 대답이 나옵니다. 아니면 어떤 이는 때로 '우리는 그것을 얻었다'며 이런저런 논리를 내세웁니다.
namut api æhuvot ehema hon̆dayi ēkadī rāgaya, dvēśaya, mōhaya duruvelā tiyena bavaṭa sahatikada kiyalā æhuvā. yam taramakiṭa nam ēkaṭa uttarayak ennē næ. ēka carita lakṣaṇaya balanakoṭa suḷu dēṭat tibenavā. gæṭenavā. ælīm sahagata bavalu hun̆gāk væḍiyi. itin ælīmayi gæṭīmayi yam tænaka tiyenavā nam mulāvat etana. itin ē nisā apiṭa ehema ekapāraṭa nigamanayak karanna bæha.
하지만 '좋습니다, 그 안에서 rāga, dosa, moha가 사라졌다고 장담할 수 있습니까?' 하고 물으면, 어느 정도까지는 대답이 나오지 않습니다. 성품을 살펴보면 작은 일에도 부딪힙니다. 들러붙는 기색도 무척 많습니다. 들러붙음과 부딪힘이 어딘가에 있다면 헷갈림도 거기 있습니다. 그러니 우리가 그렇게 단번에 결론을 내릴 수는 없습니다.
bāhira monavada dænagattā phaliyaṭat ehema phalayak læbuvada kiyalā. itin læbuvā nam tamanṭama dænaganna ōnē ælīma ginnak hæṭiyaṭa, gæṭīma ginnak hæṭiyaṭa, mulāva ginnak hæṭiyaṭa væṭahilā tiyenna ōnē.
바깥에서 누가 무엇으로 알겠습니까, 그런 phala를 얻었는지를. 얻었다면 스스로 알아야 합니다. 들러붙음이 불로, 부딪힘이 불로, 헷갈림이 불로 깨달아져 있어야 합니다.
itin ælīma ginnak hæṭiyaṭa vaṭahagattā nam hariyaṭa hari. pradhānama tæna mokada gæṭīmaṭa mula ælīma. ælīma yam tænaka nætnam gæṭenna dēkut næha. ehenam mulā venna dēkut næha. ehenam paḷamu api ekak ælīma duru karaganna kramayak tiyenna ōnē. apē bhāṣāven kiyanavānam ælīma duru karaganna puḷuvan nē yam kramayak tuḷin.
들러붙음을 불로 알아챘다면 딱 맞습니다. 그것이 가장 중요한 자리입니다. 왜냐하면 부딪힘의 뿌리는 들러붙음이기 때문입니다. 들러붙음이 없는 곳에는 부딪힐 것도 없습니다. 그러면 헷갈릴 것도 없습니다. 그러니 먼저 들러붙음을 없애는 방법이 있어야 합니다. 우리 말로 하자면, 어떤 방법을 통해서는 들러붙음을 없앨 수 있지 않겠습니까.
anna ē kramaya api dænagattā dāṭa apiṭa puḷuvan kavalā læbenavā ē ṭika karanna. hæbæyi ōka ælīma duru karagena tiyennē apē mē buddha śāsanayē pratipatti puravanavayi kiyalā hitannam oya vata puralā neme. sil vataka pihiṭagena in̆dalā vitarak ælīma duru velā næha.
그 방법을 아는 날 우리는 그것을 해낼 수 있게 됩니다. 다만 들러붙음을 없애는 것은 Buddha sāsana의 닦음을 채운다고 생각하며 이런저런 vata를 채워서 되는 것이 아닙니다. sīla의 vata에 머물러 있기만 해서는 들러붙음이 사라지지 않습니다.
dæn budurajāṇan vahansēlāṭa giya samahara kaṭṭiya ekkō dāmarika budurajāṇan vahansēt papuva pallalā maralā dānavā kakul gælalā galanavā gan̆gin ehā pættaṭa visi karanavā kiyalā ālōkaya yakṣayā in̆dagattē. āya mē sil aran in̆dagattā sīla samādan galā in̆dagattā nemeyi. ehemayi. aṁgalimāla
붓다께 간 이들 가운데에는 깡패도 있었습니다. 붓다의 가슴을 찢어 죽이고 다리를 잡아 강 건너로 내던지겠다며 Āḷavaka 야차가 앉아 있었습니다. 그가 다시 sīla를 받아 지니고 앉았던 것이 아닙니다. 그렇습니다.
in̆dagattā nemeyi. ehemayi. aṁgalimāla budurajāṇan vahansēlāṭa gahanam mahana hiṭaviya mē yanna nætuva eyā in̆dagata kaḍu tula ussagena ægili mālagē karē dāgena baṇapada gehipiyak ahanakoṭa mūla dharmaya tērum gattā. īṭa passē saṁvara attaya læbuvē.
Aṅgulimāla도 붓다를 치려고 쫓아왔고, 칼을 쳐들고 손가락 목걸이를 목에 건 채였는데, 가르침 몇 마디를 듣자 근본 dharma를 알아들었습니다. 그 뒤에 saṃvara(단속)를 얻었습니다.
ehenam mē dharma avabōdha kara gænīmaṭa apiṭa hon̆daṭa pæhædili kar tamayi. api silvat vataka in̆dalā dharma avabōdha kaḷā nemeyi. yamkisi mūla dharmayak avabōdha karagattā. ē avabōdhayat ekkalā nædunā saṁvaraṭṭēna sīlaṁ kiyalā sīlayak.
그러니 dharma를 깨닫는 일에 대해 우리가 잘 분명히 해 두어야 합니다. 우리가 sīla를 지키는 vata에 머물러서 dharma를 깨달은 것이 아닙니다. 어떤 근본 dharma를 깨달았고, 그 깨달음과 함께 'saṃvaraṭṭhena sīlaṃ'이라는 sīla가 생겨났습니다.
yaṁ samādānaṁ saṁvataṁ yaṁ samādānayak ætda ēka vataki. saṁvaraṭahina sīlaṁ saṁvaratvayē pihiṭīmak ætda ē sīlayagi. dæn ada vata sīlaya karagena tiyennē.
'yaṃ samādānaṃ taṃ vataṃ' — 받아 지니는 것이 있다면 그것은 vata입니다. 'saṃvaraṭṭhena sīlaṃ' — 단속에 자리 잡음이 있다면 그것이 sīla입니다. 그런데 오늘날은 vata를 sīla로 삼아 버렸습니다.
sil samādan venavā kiyalā vacanayak api tiyenavā. sil vata samādan venavā. sil kiyana eka samādan vena ekak nemeyi. sil kiyana eka pihiṭana ekak.
'sīla를 받아 지닌다'는 말이 우리에게 있습니다. sīla vata를 받아 지닌다고 합니다. 그러나 sīla는 받아 지니는 것이 아닙니다. sīla는 자리 잡는 것입니다.
dæn api hitamukō mehema deyak. api yamkisi deyak apātin siddha venavaṭa ēka pāpayak nam varadak nam. api ēken ēka siddha novenna api yamkisi væḍapillak hadāgannā vatāva mama nam jīvitayē giyat menna mēka væradi kiyalat mē pennapu sammatakaṭa mē varada mama karannē næha. jīvitaya næti mama satvātanaya karannē næha. horakam karannē næha. surāsū durācara karannē næha. mē boru kiyannē næha. matvayan bonnē næhæ. dæn mē vagē api eka vidiha nigamana karagannavā.
이런 것을 생각해 봅시다. 우리 손으로 일어나는 어떤 일이 악이거나 잘못이라면, 그것이 일어나지 않도록 어떤 다짐을 세울 때 이렇게 합니다. '목숨을 잃더라도, 이것이 잘못이라고 보여 준 기준에 따라 이 잘못을 하지 않겠다. 목숨이 다하더라도 생명을 죽이지 않겠다. 훔치지 않겠다. 삿된 음행을 하지 않겠다. 거짓말을 하지 않겠다. 취하게 하는 것을 마시지 않겠다.' 이렇게 우리는 하나하나 결심합니다.
dæn ē kiyannē api etakoṭa api sattumā bhārannē hētuvak vuḍa prāṇaghāta karannē hētuvak vuḍa horavaṁcā karannē ēka hētuvak tiyenna ōnē. nætnam karanna hētuvak næ. surāsū durācāra karanna monavāhari hētuvak. ē hētuva kiyannē hētuva apiṭa priyamanāpanā nam ēka āśvāda janaka nam ēka vaṭinavā nam. ē vaṭinādī nisānē api ēka karannē.
그 말은 곧, 우리가 짐승을 죽이는 데도 이유가 있고, 생명을 해치는 데도 이유가 있고, 훔치고 속이는 데도 이유가 있어야 한다는 것입니다. 아니면 할 이유가 없습니다. 삿된 음행에도 무언가 이유가 있습니다. 그 이유란, 그것이 우리에게 사랑스럽고 마음에 들거나, 달콤함을 주거나, 값지다는 것입니다. 값지기 때문에 우리가 그것을 하는 것입니다.
yamak novaṭinavā kiyā dænagattu dāsaṭa apiṭa ōnakamak nǣhanē ēka karanna ehenam vaṭinākamak tiyenavada nædda kiyalā dænagannē api itin oya hikmalā inna kǣlla gēlā koccara hiṭiyat ē kerennē næ. ē san̆dahā budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷā ekrā dharmayak.
무언가가 값지지 않다는 것을 안 날에는 우리가 그것을 하고 싶지 않지요. 그러니 값이 있는지 없는지를 아는 것이 핵심이지, 그저 단속하며 버티고 있는 것으로는 아무리 오래 있어도 그것이 이루어지지 않습니다. 그 때문에 붓다께서 한 가지 dharma를 가르치셨습니다.
aṭṭhak kararā tīnipadā sambuddhayana patāsati sitappā akuruvaṭa pada tunak budurajāṇan vahansēlā prakāśa kaḷā. naha sīla vataṁ hōtu uppajjanti tathāgatā sil vatak denna tathāgatayan vahansē ipidilā nǣ.
'aṭṭhakkharā tīṇi padā sambuddhena pakāsitā' — 여덟 글자 세 낱말을 붓다께서 밝히셨습니다. 'na hi sīlavataṃ hetu uppajjanti tathāgatā' — sīla vata를 주려고 tathāgata께서 태어나신 것이 아닙니다.
aṭṭak kararā tīnipadā sambuddhayana prakāśita akuru aṭa pada tunak budurajāṇan vahansēlā prakāśa kaḷā. menna karapudi. ehenam apiṭa yathāvabōdhaya labāganna gattā nam anna ara vaṭinākamak tiyenavayi kiyana eka hiten ahak velā giya dānnaṭa yathābōdhaya labāgena dharmayak dēśanā kaḷā. menna mē dharmaya hariyaṭa śravaṇaya kaḷā nam edāṭa api dænagannavā. api mē vaṭinavayi kiyalā hitāgena in̆dalā tiyennē kisima vaṭinākamak næti dēval vala. menna mē avabōdhaya kavadā hari āvā nam apiṭa ē dharmaya tuḷin vaṭinākama bæhælā yanavā.
여덟 글자 세 낱말을 붓다께서 밝히셨습니다. 이것이 하신 일입니다. 그러니 우리가 있는 그대로의 깨달음을 얻게 하시려고, 그 '값이 있다'는 생각이 마음에서 떨어져 나가도록, 몸소 있는 그대로를 깨달으시고 dharma를 가르치셨습니다. 이 dharma를 제대로 들었다면 그날 우리는 압니다. 우리가 값지다고 여기며 붙들고 있던 것이 아무 값도 없는 것들이었다는 것을. 이 깨달음이 언젠가 온다면 그 dharma를 통해 값이 떨어져 나갑니다.
paḷamu vaṭinākama bæhælā giyadāṭa ēka vaṭinavayi kiyalā hitāgena karapu taramak væradi okkoma ivarayi. ē nisā sōvān pudgalaya athærapu væradi gāna æhuvot ehema apiṭa kiyanna apē kaṭaval nǣ. mokada hētu?
처음 값이 떨어져 나간 날, 값지다고 여기며 저지른 잘못들은 모두 끝납니다. 그래서 sotāpanna가 놓아 버린 잘못이 얼마나 되느냐고 묻는다면 우리 입으로는 다 말할 수 없습니다. 왜일까요?
apramāṇava asīmitava variṇanākamak hitāgena inna sāmānya lōkayā. nætnam potagjanika kiyana pr̥thagjana kiyana pudgalayā. eyāṭa mē lōkē asīmita vaṭinākama sīmāvak nǣha vaṭinavā kiyana dēval vala ehema svabhāvayak tamayi sāmānya manussayā ayinnē. kavadā hari mē dharmāvabōdhaya hariyaṭa labāgatta dāṭa eyāṭa anē mē novaṭinā dēkaṭa vaṭinavā kiyalā hitāgena meccara kal hiṭiya kiyana hæn̆gīma.
끝없이 값을 매기며 사는 보통 세상 사람, 곧 puthujjana라는 사람이 있습니다. 그에게는 이 세상에 끝없는, 한없는 값이 있다고 여기는 것들이 있습니다. 그것이 보통 사람의 모습입니다. 언젠가 이 dharma 깨달음을 제대로 얻는 날, 그에게 '아, 값없는 것을 값지다고 여기며 이토록 오래 살았구나' 하는 느낌이 듭니다.
anna eyāṭa ektarā maṭṭamaka novaṭinākamak væṭahilā enavā. dharmāvabōdhaya tuḷa. anna ē vaṭinākama yam tarak bæhælā kiyiyā nam dharmāvabōdhaya tuḷa vaṭinākamak tiyenavā kiyalā asīmitava vaṭinākamak hitāgena hiṭapu ē kāla ēt issellā mohotē in̆dalā tibuṇa yam taramak balāporottu tibuṇa nam keles tibuṇa nam okkoma bidilāgin ivarayi.
그때 그에게 어느 정도 값없음이 드러납니다, dharma 깨달음 속에서. 그 값이 어느 만큼 떨어져 나갔다면, 끝없이 값지다고 여기며 지내던 그 시절, 그 이전부터 품고 있던 바람들, kilesa들이 모두 부서져 끝납니다.
ehenam ē bin̆dicca keles budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā. mahā mohon̆daṭa æn̆gili deka dālā vatura ṭikak uḍaṭa aragattahama æn̆gili dekē gǣhana vatura biṁduva utilā æti sōvān pudgalayāgen ituru vana hariya. gevena hariya mē mahamōtē yaḷi vitarayi. ehenam api kohoma vigraha karannē
그 부서진 kilesa를 붓다께서 이렇게 가르치십니다. 큰 바다에 두 손가락을 넣어 물을 조금 떠올리면 두 손가락에 묻은 물방울만큼이 sotāpanna에게 남은 몫이고, 다 써 없앤 몫은 저 큰 바다만큼이라고. 그럼 이것을 어떻게 풀어 볼까요?
mē maha poḷuven niyapiṭaṭa pas poḍḍak aragattot væli poḍḍak aragattot sōvān pudgalayāṭa tava gevanna tiyena hariyē niyapiṭa tiyena væli ṭika vidiyi. pas ṭika vitarayi. gevicca hariya mē maha poḷovē pas ṭika vitarayi mehema upamā pelā tiyenavā. ehenam etakoṭa sōvān puddilā koccara gevalā tiyenna bæ.
이 대지에서 손톱 위에 흙을 조금, 모래를 조금 올려놓으면, sotāpanna에게 아직 써 없애야 할 몫은 손톱 위의 그 모래만큼, 흙만큼일 뿐입니다. 써 없앤 몫은 이 대지의 흙만큼이라고 경에 이런 비유가 나옵니다. 그러니 sotāpanna가 얼마나 많이 써 없앴는지는 이루 다 말할 수 없습니다.
ehenam apiṭa dæn hitāganna bæha. sōvān pudgatta mē am̆ba mē daruvan andāyanna jīvat venavā. tēma geval doraval vala jīvat venavā. kāma lōkaya jīvat venavā. itin eyā gevicca ekak apiṭa pēnnē næha. ga bæluvahama pēnnē næha kukpaṭṭamita væddagē virin̆da
그런데 우리는 그것을 헤아리기 어렵습니다. sotāpanna도 아내와 자식을 거느리고 살고, 집에서 살고, kāma 세상에서 삽니다. 그래서 그가 써 없앤 것이 우리 눈에는 보이지 않습니다. 겉으로 보아서는 보이지 않습니다. 사냥꾼 Kukkuṭamitta의 아내를 보십시오.
ara mas vædda deka kiyalā pænalā gihillā maha kælē in̆dalā hitanna. daruvō daha denekut hadāgena ara mas væya tara udav upakāra karannē jīvat vuṇā.
그 여인이 고기 잡는 사냥꾼을 따라 도망가 깊은 숲에서 살았다고 생각해 보십시오. 자식 열 명을 낳아 기르며 그 사냥꾼의 고기 일을 거들며 살았습니다.
dæn ættaṭa maha poḷovē passaram gevapu niyapiṭa pasvā taram tiyena kenek, hattā yuddhaya savavān vecca kenek ēka kukkuṭa vitarakdaki virida ehenam gevicca ṭika eccara kiyevuṇa nam oya etakoṭa ituru tibunē occara nam ē ituru tiricca pōḍen anik ayaṭa eha pēnavada dæn venasak enē.
그런데 실은 대지의 흙만큼을 써 없애고 손톱 위 흙만큼만 남은 사람, 일곱 살에 sotāpanna가 된 사람이 바로 그 Kukkuṭamitta의 아내였습니다. 써 없앤 것이 그만큼이고 남은 것이 그만큼이라면, 그 남은 작은 것으로 다른 이들 눈에 차이가 보이겠습니까?
siṭu kumariyak mas æt deka kiyalā pænalā gihillā kælēṭa giyā sōvān vecca kenek eyā maha poḷovē pas taram gevalā miyapiṭa pas taram tava gevanna itirilā tiyena kenek kiyalā ehema kivvot apiṭa oppu karanna hētu sāsaka tiyenavā.
부잣집 딸이 사냥꾼과 함께 도망가 숲으로 갔는데, 그가 sotāpanna가 된 사람이고 대지의 흙만큼을 써 없애고 손톱 위 흙만큼만 남은 사람이라고 말한다면, 우리는 그것을 증명할 근거를 경에서 댈 수 있습니다.
ehenam mēkayi kāraṇaya. api allagena tiyena ēvā apē tiyena balāporottu lōkayaṭa bæn̆dilā tiyena bæn̆dīm valin. ara maha poḷovē pas taram tiyena hariyak apiṭa pēnnē næti hari. apiṭama tiyāganna bæri hari. koccara api bæn̆dilāda innē lōkeṭa kiyalā.
그러니 요점은 이것입니다. 우리가 붙잡고 있는 것들은 세상에 묶인 우리의 바람들로 된 매임입니다. 그 대지의 흙만큼 되는 몫은 우리 눈에 보이지 않는 것입니다. 우리 스스로도 헤아릴 수 없는 것입니다, 우리가 세상에 얼마나 묶여 있는지를.
menna mē nisayi ara ahak vennē aṁya nopenna hari. apiṭa hitāganna bæri hariyak ahak vuṇā. dæn api mē āsā api oyālā āsada ma nam monavaṭat āsā karannē næ. ehema kiyana kenāgē hoyalā bæluvot ehema āsāval koccara tiyenavada? balāporottu koccara tiyenavada mē lōkē yamak bhukti vennē kiyalā. apramāṇa tiyenavā. namut eyāṭa tērennē næ eccara balāporottuva ætuva mama innē? onna ōka tērennē næ.
이 때문에 떨어져 나가는 것도 눈에 보이지 않는 것입니다. 우리가 헤아릴 수 없는 몫이 떨어져 나갔습니다. 여러분은 무엇을 바랍니까? '나는 아무것도 바라지 않는다'고 말하는 사람을 찾아보면, 그에게 바람이 얼마나 있습니까? 이 세상에서 무언가를 누리겠다는 기대가 얼마나 있습니까? 헤아릴 수 없이 있습니다. 그러나 그는 모릅니다, 내가 그토록 많은 기대를 품고 산다는 것을. 바로 그것을 모릅니다.
āsāva kiyana eka tāvidiyakin kiyanavā nam api mē lōkē yamak balāporottu venavā. menna mē balāporottu vena ēvā avidyā sahagata tr̥ṣṇā sahagata yam taramak ætda menna mē ṭika api sasara gamanaṭa geniyanavā. avidyāven tr̥ṣṇāven api ḷan̆ga æti vena yamantā balāporottu vat. ēvā tamayi api sasara gamanṭa geniyana mūla dharmaya.
바람을 다른 말로 하면, 우리는 이 세상에서 무언가를 기대합니다. 이렇게 기대하는 것들 가운데 avijjā와 함께하고 taṇhā와 함께하는 것이 있는 만큼, 그것이 우리를 saṃsāra 길로 끌고 갑니다. avijjā와 taṇhā로 우리에게 생기는 기대들, 그것이 우리를 saṃsāra 길로 끌고 가는 근본 dharma입니다.
onna oya balāporottuva vidahæraṇa dāsara gamanaṭa ædagena yanna tibicca balāporottu nætnam āsāval ivarayi. ælīma ivarayi. menna mē ṭika ayin karanna ōna hari. dæn nivana balāporottu vena kenāṭa ē ṭika ayin karalā bæha. ēka nivanaṭa hētu vena hari.
그 기대가 풀려 버리는 날, saṃsāra 길로 끌고 갈 기대, 곧 바람들이 끝나고 들러붙음이 끝납니다. 이것이 없애야 할 몫입니다. nibbāna를 바라는 사람은 이것을 없애지 않을 수 없습니다. 그것이 nibbāna로 이끄는 몫입니다.
lōkayē balāporottu vena kenāṭa kiyanavā chanda rāgayak. ē chanda rāgayen lōkaya balāporottu venavā. chanda iddapādayen nivana balāporottu venavā. oya balāporottu tōrāganna ōnē. chanda iddhipāda kiyannē satis bōdhi pākṣika dharma valaṭa ayiti ekak. satara iddhipādavalaṭa ayiti. ēka avaśyayi. lōkaya balāporottu vennē avidyāven tr̥ṣṇāven. menna mē venasa tōrāganna ōnē.
세상을 기대하는 사람의 것을 chanda rāga라 합니다. 그 chanda rāga로 세상을 기대합니다. chanda iddhipāda로는 nibbāna를 기대합니다. 이 기대들을 가려내야 합니다. chanda iddhipāda는 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma에 속하는 것, 네 iddhipāda에 속하는 것입니다. 그것은 필요합니다. 세상을 기대하는 것은 avijjā와 taṇhā로 하는 것입니다. 이 차이를 가려내야 합니다.
lōkayaṭa ayiti monavada? æsa lōkayaṭa ayiti. kana lōkayaṭa ayitiyi. diva lōkayaṭa ayitiya, nāsaya lōkayaṭa ayitiya, kaya lōkayaṭa ayitiya, mana lōkayaṭa ayitiyi. lōkayen balāporottu ve lōkaya balāporottu vennē mokaṭada? ēvā mokaṭada apiṭa rūpa balanna śabda ahanna gandha suvan̆da dænaganna raha dænaganna sparśa dænaganna oya dænagattē ēvā gæna hitanna.
세상에 속하는 것은 무엇입니까? 눈은 세상에 속합니다. 귀도 세상에 속하고, 혀도, 코도, 몸도, 마음도 세상에 속합니다. 세상에서 무엇을 기대합니까? 그것들이 우리에게 무엇에 쓰입니까? 모습을 보고, 소리를 듣고, 냄새를 맡고, 맛을 알고, 닿음을 알고, 그렇게 안 것을 두고 생각하기 위해서입니다.
onna oya kāraṇā ṭika bāhira lōkayē tiyenavā. oya ṭika bhukti vidinnaṭa avaśya karana ṭika api ḷan̆ga tiyenavā. æsa, kana, diva, nāsaya, śarīraya manna api ḷan̆ga tiyenavā lōkē bhukti vidihaṭa. oya ṭika hadāgattē lōkr̥tiya avaśya nisā. ē balāporottu va nisā karma śaktiyakin ipadennā.
그런 것들은 바깥 세상에 있습니다. 그것을 누리는 데 필요한 것들이 우리에게 있습니다. 세상을 누리려고 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 우리에게 있습니다. 그것들은 세상을 바랐기 때문에 만들어진 것입니다. 그 기대 때문에 kamma의 힘으로 태어난 것입니다.
n æsa, kana, diva, nāsaya, śarīraya, mana kiyana ēvayan rūpa, śabda, gandha, rasa, sparśa dharmē lōkē tiyena ēvā. lovanna api yantarāvak balāporottu venavā. ē tākkam lōkayen ehema yanna bæ. lōkē pævætmaṭa hētuva api hitāgena hiṭiyā kæmati vuṇat nætat monāgamē kivvat, āgama nokivvat, kōkē kivvat æsa, kana, divanāsaya, śarīraya, manakinna mēvayen. yamtākka rūpa, śabda, gandha, rasa, sparśa balāporottu venavada?
눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음으로 세상에 있는 모습, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma를 우리가 어느 만큼 기대하는 한, 그 동안은 세상을 벗어날 수 없습니다. 세상이 이어지는 까닭은, 좋든 싫든, 어떤 종교를 말하든 말하지 않든, 무엇을 말하든, 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음으로 모습, 소리, 냄새, 맛, 닿음을 어느 만큼 기대하느냐에 있습니다.
avidyāva nisā tr̥ṣṇāva nisā balāporottu venavā nam ēvā hon̆dayi kiyalā balāporottu venavā. anna ē balāporottuva api ḷan̆ga yamtā tiyenavā nam oya balāporottu kandarāva nisā tamayi apē pævætmaṭa ædennē. ē nisā avidyāva næhæ tr̥ṣṇāven bæn̆da gannavā kiyannē lōkē bæn̆dennē lōkē.
avijjā 때문에, taṇhā 때문에 기대한다면, 그것들이 좋다고 여겨 기대하는 것입니다. 그 기대가 우리에게 있는 한, 그 기대 더미 때문에 우리는 존재의 이어짐으로 끌려갑니다. 그러니 avijjā와 taṇhā로 묶인다는 것은 세상에 묶인다는 것입니다.
menna mē nisā menna mē tiyena balāporottu samūhaya koccarada kiyanavā nam. dæn anna mama monavā varahavat āsānayi kiyalā kiyana kenā balanna balāporottuvak nædda æhi. hon̆dayi deyak bæluvaṭa passē dæn æti kiyalā hitenavā. apramāṇayi. koccara bæluvat madi poḍḍak saddayak vanot ē pætta balamu mokaṭada balannē ēka mokakda kiyalā kiyā dænaganna
그래서 이 기대 무더기가 얼마나 큰지 말하자면, '나는 아무것도 바라지 않는다'고 하는 사람을 보십시오. 보고 싶은 기대가 없습니까? 좋은 것을 본 뒤에 '이제 됐다'는 생각이 듭니까? 끝이 없습니다. 아무리 보아도 모자랍니다. 작은 소리라도 나면 그쪽을 봅니다. 왜 봅니까? 그게 무엇인지 알려고.
dænagattaṭa passē ēka vædagat deyak kiyalā gē haṭan hoyalā bægat eyak nam ē ali ali balanavā. tava tavat balanna āsā venavā. pæs karagannat ōnē. ræs karagannat balanavā. vin̆dinnat ōnē. vin̆dinnat balanavā. itin matu patannak hon̆da deyakda kiyalā ē pættē hōsi karanavā. menna mē vidihaṭa lōka sattvayā patanna balāporottu venavā. vin̆dinna ræs karanna balāporottu venavā. vin̆dinna balāporottu venavā. dænaganna balāporottu venavā.
알고 난 뒤 그것이 중요한 것이라면 찾아다니며 보고 또 봅니다. 더 보고 싶어집니다. 모으고도 싶습니다. 모으려 애씁니다. 누리고도 싶습니다. 누리려 애씁니다. 그리고 앞으로 바랄 만한 좋은 것인가 하여 그쪽을 찾아다닙니다. 이렇게 세상 중생은 바라기를 기대하고, 모으기를 기대하고, 누리기를 기대하고, 알기를 기대합니다.
menna apiṭa apē tuḷa tērum ganna puḷuvan vidihakin api mē balāporottu æti karaganna ākāraya api prārthanā karanavā. mē lōkē æhen æhæṭa pēna ēvā, kanṭa æhena ēvā, divaṭa dæena ēvā, nāsayaṭa dænena ēvā kayaṭa dæena ēvā, hitaṭa dænena ēvā yaḷi yaḷi goḍanagā araganna sparśa karanna vidinnē ē vēdanā bhuktiya san̆dahā api yam taramak balāporottu tiyā innavā nam menna api patanavā keḷavarayak næta matu matut maṭa ōnē. matu matut ehema læbanna hanna. onna ēka balāporottu vuvā.
우리 안에서 알아차릴 수 있게 이 기대가 생기는 모습을 말하면 이렇습니다. 우리는 빕니다. 이 세상에서 눈에 보이는 것, 귀에 들리는 것, 혀에 닿는 것, 코에 닿는 것, 몸에 닿는 것, 마음에 닿는 것을 거듭 쌓아 올리고, 닿고, 누리려고, 그 vedanā를 누리려고 어느 만큼 기대를 품고 있다면, 우리는 끝없이 빕니다. 앞으로도 더 갖고 싶다, 앞으로도 그렇게 얻고 싶다. 그것이 기대입니다.
læbuvaṭa passē anē magē kiyalā mama kiyalā magē kiyalā goḍa gahaganna nætnam. īḷan̆ga balāporottu. etakoṭa ræs karaganna. etakoṭa vin̆dinavā.
얻은 뒤에는 '아, 내 것, 나, 내 것' 하며 쌓아 두려는 것, 그것이 다음 기대입니다. 그러면 모으고, 그다음에 누립니다.
vin̆dinna ōna nisayi ara goḍa gahaganna. ē kiyannē vindanaya æhen mana vaḍana rūpa kanen mana vaḍana śabda divaṭa mana vaḍana rasa nāsayaṭa mana vaḍana gandha kayaṭa mana vaḍana poṭṭabba hitaṭa mana vaḍana dharma mēvā vindanaya karanna ākāra vidīmē balāporottu va itin vidīmē balāporottu ven tavat ehāṭa ekak tiyenavā araka mokakda mēka mokakda kavuda koheda yannē? monavada mē pragnanārthayak naganakā parivēṣaṇayak vana balāporottu ōkaṭa ehenam dænagænīmē balāporottu vena yam dāsaka onna oya kiyana balāporottu okkoma næti karapu dhāṭa arihatya edāṭa kelesana dharma ivarayi.
누리고 싶기 때문에 쌓아 두는 것입니다. 곧 누림이란 눈으로 마음에 드는 모습, 귀로 마음에 드는 소리, 혀에 마음에 드는 맛, 코에 마음에 드는 냄새, 몸에 마음에 드는 phoṭṭhabba, 마음에 마음에 드는 dhamma — 이것들을 누리려는 기대입니다. 그런데 누리려는 기대 너머에 또 하나가 있습니다. '저것은 무엇인가, 이것은 무엇인가, 누가 어디로 가는가, 이것들은 무엇인가' 하고 물음을 일으키며 찾아다니는 기대, 곧 알고자 하는 기대입니다. 언젠가 이 모든 기대를 없앤 날이 arahant입니다. 그날 kilesa dhamma는 끝납니다.
ehenam dæn api dakinna ōnē balāporottu yam taramak yamakin næti venavada menna mē tarama tamayi api næti vecca athæricca koṭasa yam pramā balāporottuva apiṭa tiyenavada ē apiṭa ituru tiyenakoṭa ayin karaganna tiyenakoṭa
그러니 이제 우리가 보아야 할 것은 기대가 무엇으로 어느 만큼 사라지느냐입니다. 그만큼이 우리가 없애고 놓아 버린 몫입니다. 우리에게 기대가 어느 만큼 있다면, 그것은 아직 남아 있는, 없애야 할 몫입니다.
menna apiṭa siṁhalenma baṇa ahanavā nam dē tērum ganna kramaya dæn mēka pāli padavalin kiyanna giyot ehema mehema tērennē næha. ōkayi kāra apiṭa apiṭa tērena apē vāāṣāven kiyalā nam oya vidihaṭa tērum gattahama hon̆da pæhædiliva tērenavā. passē ōka pāliyaṭa dālā bæluvat ōka kramānukūlama gedilā tiyenavā. paḷa dahama karana tanuva bæluvat ō kramānukūlava gedilā tiyennē.
싱할라 말로 가르침을 들으면 이렇게 알아들을 수 있습니다. 이것을 빠알리 낱말로만 말하면 이렇게 알아듣기 어렵습니다. 그래서 우리가 알아듣는 우리 말로 이렇게 이해하면 아주 또렷하게 알게 됩니다. 그 뒤에 빠알리에 맞춰 보아도 차례대로 들어맞습니다. 경전의 흐름을 보아도 차례대로 들어맞습니다.
itin menna mē nisā mē lōkē api ē tiyena balāporottuva yam kenek sōtāpannayek vuna eyāṭa patanna vaṭinākamak mē lōkē nǣ kiyalā dakinavā.
그래서 이 세상에 대해 우리가 품은 그 기대를 두고 보면, 누군가 sotāpanna가 되면 그는 이 세상에 바랄 만한 값이 없다고 봅니다.
æhen rūpa pēnavā. balanavā. vin̆dinavā. ēkaṭa tavas dē ræs karanavā. hæbæyi mēvā tiyāganna puḷuvan dēval nemeyi. mēvā ræs karalā tiyāganna puḷuvan vastu nemeyi. mēka maṭa sadātanika sænasīmak dena vastuvakut nemeyi. mē lassanaṭa pēnnē dē. mē mihiraṭa æhenna dē. maṭa sadā sænasīma dena vastuvakut nemeyi. ēka dakinna.
눈으로 모습이 보입니다. 보고, 누리고, 그 때문에 더 모읍니다. 그러나 이것들은 붙잡아 둘 수 있는 것이 아닙니다. 모아서 쌓아 둘 수 있는 보물이 아닙니다. 나에게 영원한 편안함을 주는 보물도 아닙니다. 아름답게 보이는 것, 달콤하게 들리는 것도 나에게 늘 편안함을 주는 보물이 아닙니다. 그것을 봅니다.
mē sugandhayaha ōnanam api āgrahartana mihiri gandhayak ætnam. mēkat kavadāvat mama balāporottu venna sænasilla sadātanika sænasīmaṭa pat velā inna puḷuvan vastuvak nemeyi. labana rasayak ætnam. mēkat sadātanayaka sænasillak dena vastuvak neveyi. labana sparśayak æṭanam mēkat sadātenika sænasillak dena vastuvak nemeyi. ehenam maṭa pata patā ganna taram mēkē vaṭinākamak næhæ. hæbæyi vaṭinākama nætta ivaraṭa bæsē næha. onna bæhæpu hariya.
향기를 원한다면, 맡을 만한 달콤한 냄새가 있다면, 이것 역시 내가 바라는 영원한 편안함에 이르게 해 주는 것이 아닙니다. 얻는 맛이 있다면 이것도 영원한 편안함을 주는 것이 아닙니다. 얻는 닿음이 있다면 이것도 영원한 편안함을 주는 것이 아닙니다. 그러니 나에게 애써 바랄 만큼의 값이 이것에 없습니다. 다만 값이 남김없이 다 떨어져 나간 것은 아닙니다. 이것이 떨어져 나간 몫입니다.
mē bandha sparśa namut mē sparśa hadākālikava sadahaṭama tiyeena tænakut nǣha. ehema labāgena inna puḷuvan dēkut nemeyi kiyalā. menna mē vidihaṭa mūlika vaśayen mē rūpa śabda gandha rasa sparśa kiyana paṁca kāmayan piḷiban̆dava ēvā vaṭinavā ēvā sadātanikava tiyā inna puḷuvan vastu harayak æti vastu kiyannē menna mē dr̥ṣṭiya issellā duru venavā.
이 냄새와 닿음도, 이 닿음이 영원히 머무는 자리도 없고, 그렇게 늘 얻으며 지낼 수 있는 것도 아니라고 봅니다. 이렇게 기본적으로 모습, 소리, 냄새, 맛, 닿음이라는 다섯 kāma에 대해, 그것들이 값지고 영원히 지닐 수 있으며 알맹이가 있는 것이라는 이 diṭṭhi가 먼저 없어집니다.
daham darśanaya kirīmen labannā vū mē pahavīmaṭa kiyenavā darśanēna pahātaba darśanayen pahavelā yana hari. menna mē ṭika pahavelā giyaṭa passē bhāvanāya pahātabba kiyana bhāvanāven karana koṭasa tiyennē īḷan̆ga idiruṭiya karagannā. darśanayen paha karana hariya darśanā nokarapu kenekuṭa bhāvanāven paha karana hariya paha karaganna bæ.
dhamma를 봄으로써 얻는 이 버림을 'dassanena pahātabbā', 곧 봄으로써 버려지는 몫이라 합니다. 이것이 버려진 뒤에 'bhāvanāya pahātabbā', 곧 bhāvanā로 버리는 몫이 다음 단계로 이어집니다. 봄으로 버리는 몫을 보지 못한 사람은 bhāvanā로 버리는 몫을 버릴 수 없습니다.
ehenam darśanayen paha karanakoṭa baṇa ahalā tērum aragena ē daham darśanayen paha karagena inna ōnē. ēka dharma śravaṇaya karana ekak. bhāvanā karalā sōvān venavā kivvot ehema venna vidihak næhæ. dharmaya pelā tiyennē vidihaṭa dharmayaṭa oppu karannada
그러니 봄으로 버릴 때는 가르침을 듣고 알아들어 그 dhamma를 봄으로써 버려야 합니다. 그것은 dhamma를 듣는 일입니다. bhāvanā를 해서 sotāpanna가 된다고 한다면 그렇게 될 길은 없습니다. dhamma에 나와 있는 대로 dhamma로 증명하자면,
partōgōsaka pratya saddharma śravaṇaya karaṇa mittara sampattiya yōnisō manasikāraya mē ādī vaśayen tiyenna ōnē sōtāpanna aṁga hatarak. ē ekak nætuva ehema sōtāpanna venna ebæhæ kivvot ehema uppapu karanna bæha. dharmaya
parato ghosa라는 조건, 곧 saddhamma를 듣는 것, kalyāṇa mitta를 갖춤, yoniso manasikāra — 이렇게 sotāpanna가 되는 네 갈래가 있어야 합니다. 그 가운데 하나 없이 sotāpanna가 될 수 있다고 한다면 그것은 증명할 수 없습니다.
kivvot ehema uppapu karanna bæha. dharmaya ē nisā baṇa ahalā baṇa ahana velāvakadīma labana yathābōdhaya tuḷadī tamayi kalyāṇa mitra sampattiyak æsurēdī saddharma śravaṇaya karana velāvaka nuvaṇin menehi karamin ē vagēma dharmāvabōdhayaṭa hētu karagana kenek eriya karagattā nam anna eyāṭa sōtāpanna phalaya labanna hētu venavā. anna etandi eyā dækgannavā mē harayak tiyenavā kiyana vastu tiyenavā kiyalā kivvonovā ættada puruda?
dhamma에 따르면, 가르침을 듣는 바로 그때 얻는 있는 그대로의 깨달음 속에서, kalyāṇa mitta를 곁에 두고 saddhamma를 듣는 때에 지혜롭게 마음에 새기며, 또 dhamma 깨달음의 원인을 갖춘 사람이라면, 그에게 sotāpatti phala를 얻을 원인이 됩니다. 바로 거기서 그는 '알맹이가 있는 것이 있다'는 말이 참인지 거짓인지를 봅니다.
eyā dænagannē ætta æti ākāraya. ætta mēkayi kiyalā dænagannavā. boruva mēkayi kiyalā dænagannavā. menna mēkayi siddha karagannē. menna mē ætta mēkayi boruva mēka dannē næti nisāma lōka satya asīmita balāporottu æti karagena innē. oya dænagannavā saman̆gama asīmita balāporottu bin̆dilā yanavā. anna ē nisā tamayi kivvē ara apramāṇa mahā guṇā atæralā yanavā kiyalā sōvān venaka.
그는 참이 있는 그대로를 압니다. 참은 이것이고 거짓은 이것이라고 압니다. 이것이 이루어지는 일입니다. 이 참과 거짓을 모르기 때문에 세상 중생은 끝없는 기대를 품고 삽니다. 그것을 아는 것과 함께 끝없는 기대가 부서집니다. 그래서 sotāpanna가 될 때 헤아릴 수 없이 큰 몫을 놓아 버린다고 한 것입니다.
hæbæyi eyā ivara kē nǣ vidīmē balā. ēvā tava tiyenavā. paṁcakāmī vidīmē balāporot tērennē kāma rāga paṭigha tiyenavā. ælīma tiyenavā nam gæṭīmat etana tiyenavā. ælīma duru karagattē nǣ. anna ælīma duru karaganna abhijjā dōmanassa duru karaganna tamayi satara satipaṭṭhānaya varanna tiyennē. etana paṭan varanu daham bhāvanāvē pahātāppa. bhāvanāvē paha karanna ēvā tiyennē etana in̆dalā.
다만 그는 누리려는 기대를 끝내지는 않았습니다. 그것들은 아직 있습니다. 다섯 kāma를 누리려는 기대에서 보이는 것은 kāma rāga와 paṭigha가 있다는 것입니다. 들러붙음이 있으면 부딪힘도 거기 있습니다. 들러붙음을 없애지는 않았습니다. 그 들러붙음을 없애고 abhijjhā와 domanassa를 없애려고 네 satipaṭṭhāna를 닦아야 합니다. 거기서부터 bhāvanāya pahātabbā가 시작됩니다. bhāvanā로 버릴 것들은 거기서부터 있습니다.
anna væḍīmaṭa issellā tērum ganna hariya tamayi ara mulin kivva darśanaya pahātabbana korasa darśanaya paha karana koṭasa en ē darśanaya labannē mona dharmayada suvāsōdahasak dharmāndhaya kiyalā apiṭa tiyennē ōkaṭa mārgaya pādāganna avaśya tænaṭa enna ōna
닦기 전에 먼저 알아야 할 몫이 처음에 말한 dassanena pahātabbā, 곧 봄으로 버리는 몫입니다. 그 봄은 어떤 dhamma로 얻습니까? 8만 4천 dhammakkhandha가 우리에게 있는 것은, 길을 열어 가는 데 필요한 자리까지 오게 하려는 것입니다.
etanṭa āvaṭa passē apiṭa ēkāyana mārgayaṭa bahinna tiyenavā kāṭat tiyannē ekama magak ēkaṭa kiyanavā ēkāyana mārgaya rāgakṣaya dvēśakya mōhakṣaya karana yam magak ædda ēkāyana mārgaya ē mārgayaṭa ennē api inna vividhākāra dr̥ṣṭiyovō ē dr̥ṭ kapalā inna ōnē eka ekkenā eka eka dr̥ṣṭiyo innavā. ē ē dr̥ṣṭiyen eyā bin̆da hæraganna ēkaṭa daham magak dunnā.
거기에 온 뒤에는 ekāyana magga에 들어서야 합니다. 누구에게나 있는 것은 오직 하나의 길입니다. 그것을 ekāyana magga라 합니다. rāga의 다함, dosa의 다함, moha의 다함을 이루는 길이 ekāyana magga입니다. 그 길에 오는 것은 우리가 머무는 갖가지 diṭṭhi에서부터입니다. 그 diṭṭhi를 끊어야 합니다. 사람마다 저마다의 diṭṭhi에 있습니다. 그 diṭṭhi를 깨뜨릴 수 있도록 dhamma 길을 주셨습니다.
ē daham maga tuḷin taman yana ē dr̥ṣṭiya væradiyi kiyalā tērum aragena ēken eyā midenavā. 8000tak dr̥ṣṭiya mē lōka satyayā gævasennē. eka ekka eka kenā eka eka dr̥ṣṭiyē inna apiṭa pēnnē næti vuṇāṭa. ati siyumu.
그 dhamma 길로 자기가 가던 diṭṭhi가 틀렸다는 것을 알아듣고 그는 거기서 벗어납니다. 세상 중생은 8천 가지 diṭṭhi에서 헤맵니다. 사람마다 저마다의 diṭṭhi에 있지만 우리 눈에는 보이지 않습니다. 아주 미세합니다.
budurajāṇan vahansē ē dr̥ṣṭiya dænagena ēkaṭa gælapena ēkadenna avaśyak mulin dēśanā karanavā. menna mēken eyā dr̥ṣṭiya bin̆dagattaṭa passē eyāṭa enavā. ætta vaśayenma maṭa tērenavā dæn mama hiṭapu dr̥ṣṭiya væradiyi. ē maga keles saṁsiddhavanna keles duru karanna puḷuvan ekak nemeyi. ēka maṭa oppu vuṇā mē dēśanāven iran dænaganna. anna ē velāvaṭa eyāṭa avaśyatāvayak enavā. itin ēka nemeyi nam maga. kōkada maga
붓다께서는 그 diṭṭhi를 아시고 그에 맞는, 그에게 필요한 것을 먼저 가르치십니다. 이것으로 그가 diṭṭhi를 깨뜨린 뒤 그에게 이런 생각이 듭니다. '참으로 이제 알겠다, 내가 있던 diṭṭhi는 틀렸다. 그 길은 kilesa를 가라앉히고 없앨 수 있는 길이 아니다. 이 가르침으로 그것이 내게 증명되었다.' 그때 그에게 필요가 생깁니다. '그것이 길이 아니라면 어느 것이 길인가?'
anna avaśyaṭa āvā. anna ēkāyana mārgaya kiyā dena tanṭa āvē otendi. anna etanadi rāga akṣayaṭa dvēśa akṣayaṭa mōhakyaṭa ōnanam yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ yaṁdukkhaṁ tadanattā kiyana eka dēśanā karanavā. anna aṭṭak karā tiyeni pada akuru aṭayi pada tunak. anicca dukkha anatta
그 필요에 이르렀습니다. ekāyana magga를 가르쳐 주는 자리에 온 것이 바로 그때입니다. 그때 rāga의 다함, dosa의 다함, moha의 다함을 위해 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tad anattā'를 가르치십니다. 바로 여덟 글자 세 낱말입니다. anicca, dukkha, anatta.
menna dharmaya dēśanā karana tæna nivan dakina dharma etanṭa āpu kenāṭa dæn apē inna ayaṭa etenṭa enna amutu hoyanna ōnē næ. dæn parivēṣaṇayak kara kara innē. nivan dakina ēvā ekakvat næhæ. apiṭa nivan dakina ekak hoyāganna ōnē. ehenam dæn itin ōna tan ævidilāna innē. nivan dakina eka hoyāgokda yadaniccaṁ tam dukkhaṁ yaṁdukkhaṁ tadanattā kihama nivan dakinavā.
dhamma를 가르치는 곳에서 nibbāna를 보게 하는 dhamma는, 그 자리에 온 사람에게 주어집니다. 지금 우리 사람들은 그 자리에 오려고 따로 무엇을 찾을 필요가 없습니다. 그런데 지금은 찾아다니기만 합니다. 'nibbāna를 보게 하는 것은 하나도 없다, nibbāna를 보게 하는 것을 찾아야 한다' 하며 여기저기 돌아다니고 있습니다. nibbāna를 보게 하는 것을 찾았습니까? 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tad anattā'라고 하시자 nibbāna를 봅니다.
oya poḍḍayi tiyennē. ehenam budurajāṇan vahansē ḷan̆gaṭadī edā nivan dakinna baṇak ahalā giyāṭa passē avurudu gāṇan baṇa æhuvēnē. pæyi dekak jīvitayaṭa baṇa ahala. buddha dharmaya kiyana mokakda kiyalāvat danna næti kenek tamayi budurajāṇan vahansē væḍa inna kālē issellāma vædilā baṇa padayak æhuvā. baṇa padaya ahalā nægiṭa sōvān velā.
그것뿐입니다. 그렇다면 그날 붓다 곁에서 nibbāna를 보려고 가르침을 들은 이들이 몇 해씩 가르침을 들었습니까? 평생 두 시간이라도 가르침을 들었습니까? Buddha dharma가 무엇인지조차 모르던 사람이, 붓다께서 계실 때 처음으로 절하고 가르침 한 마디를 듣고, 일어서면서 sotāpanna가 되었습니다.
ehenam dæn metanadi apiṭa hon̆da venama pēnavā. nivan nivan [ugura kǣrīma] dakinna ahanna tiyena baṇa bohoma poḍḍayi. ē ṭika væhilā. ē ṭika hæn̆gavīlā. ē nisā apiṭa nivan dakinna bæ. siddha velā tiyennē onna. api hitā innavā nivan dakina balamu hun̆gāk ahanna ōnē. goḍāk dænagannavā nivan dakinna kiyalā. punnā dāsi vāgē aya hun̆gāk ahalā goḍāk dænuve nivan dayi.
그러니 여기서 우리는 또렷이 볼 수 있습니다. nibbāna를 보려고 들어야 할 가르침은 아주 조금입니다. 그 조금이 가려져 있습니다. 그것이 숨겨졌습니다. 그래서 우리는 nibbāna를 보지 못합니다. 일어난 일이 이것입니다. 우리는 nibbāna를 보려면 많이 들어야 하고 많이 알아야 한다고 생각합니다. Puṇṇā 하녀 같은 이들이 많이 듣고 많이 알아서 nibbāna를 보았습니까?
ehenam menna mēkin api tērum ganna nivan dakinna avaśya karannē onna oya akuru aṭayi pada tunayi hariyaṭa tōraganna. otanayi tiyennē.
그러니 이것으로 알아야 할 것은, nibbāna를 보는 데 필요한 것은 그 여덟 글자 세 낱말을 바르게 가려내는 것이라는 점입니다. 거기에 있습니다.
sīlayen torava samādhiyak nǣ samādhiyen torava pragnāvak nǣ. mēkat dharmānukūlayi. hæbæyi ehenam sīlaya kiyannē vata kiyalā hitā gattot iværennē. etanayi praśna.
sīla 없이 samādhi가 없고, samādhi 없이 paññā가 없습니다. 이것도 dhamma에 맞습니다. 다만 sīla를 vata라고 여기면 틀어집니다. 거기가 문제입니다.
paṁca nīvaraṇa sahita venavā nam dasā akusalayaṭa kiyana tavamak tamayi paṁca nīvaraṇa. kāmacchanda, vyāpāda, sīnamiddha, uddacca, kukkucca, vikiccā kiyana menna mē nīvarṇa paha yam tænakada dasa akusalaya kōka hari etana.
pañca nīvaraṇa를 지니고 있다면, 열 가지 akusala에 닿아 있는 것이 pañca nīvaraṇa입니다. kāmacchanda, byāpāda, thīna-middha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā라는 이 다섯 nīvaraṇa가 있는 곳에는 열 akusala 가운데 어느 하나가 거기 있습니다.
ekkō prāṇaghāta cētanāvak tiyenna ōnē. ēkō adattādāna cētanāvak, ekkō kāma mityācāra cētanāvak nægilā tiyenna ōnē. ekkō musāvada, pisunāvata, parusāvada sampapalāpa cētanā ōnē ēkō lōbha, dvēśa, mōha cētanā. dæn hiten kayen vacanayen yam akusalayakaṭa cētanāvak pahaḷa vennē yam mohotak ætnam. ē mohota tuḷa api innē paṁca nīvaraṇa tuḷa nætnam dasa akusal tuḷa.
생명을 해치려는 cetanā가 있든지, 주지 않은 것을 가지려는 cetanā, 아니면 삿된 음행의 cetanā가 일어나 있어야 합니다. 아니면 musāvāda, pisuṇāvācā, pharusāvācā, samphappalāpa의 cetanā, 아니면 lobha, dosa, moha의 cetanā입니다. 마음과 몸과 말로 어떤 akusala를 향한 cetanā가 일어나는 순간이 있다면, 그 순간 우리는 pañca nīvaraṇa 안에, 곧 열 akusala 안에 있습니다.
ehenam mē dasa akusalayen ven vecca velāvaka ahana baṇa tamayi tērennē. paṁca nīvaraṇa duru vecca velā kiyana baṇa tamayi væṭehennē. paṁca nīvaraṇa sahitava paṇaæhuvaṭa tērennē næ. tavidhiyen kiyanavā dasākusala cētanāvakin yuttava in̆dagena pana æhuvaṭa tērennē næ.
그러니 열 akusala에서 떨어져 있는 때에 듣는 가르침이라야 알아들어집니다. pañca nīvaraṇa가 사라진 때에 하는 가르침이라야 깨달아집니다. pañca nīvaraṇa를 지닌 채 가르침을 들어서는 알아듣지 못합니다. 다른 말로 하면, 열 akusala cetanā를 품고 앉아 가르침을 들어서는 알아듣지 못합니다.
ehenam budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā yam kenek pahan hiten dharmāvabōdhaya labāganna balāporottuva baṇa ahanna in̆dagatta velāvē ohuṭa ekakvat tiyenavada kiyalā. ehenam prāṇaghāta vaṭak samādan velā næti kenek. mama ada kohomahari mē nivan dakina baṇa ahanna tōrāganna ōnē kiyalā bōṇakamakin viśālatāvayakin gauravayen. ē baṇa padayak ahanna in̆dagena inna cittaprahādayen inna velāvaṭa ohu ḷan̆ga oya dasa akusala cētanāvama næha. ehenam ohu paṁca nīvaraṇayen ivat velā inna tadaṁga prahāṇaya karalā inna velāvak.
그래서 붓다께서는, 누군가 맑은 마음으로 dhamma 깨달음을 바라며 가르침을 들으려고 앉았을 때 그에게 그중 하나라도 있느냐고 가르치십니다. 생명을 해치지 않겠다는 vata를 받아 지니지 않은 사람이라도, '오늘 어떻게든 nibbāna를 보는 가르침을 들어 가려내야겠다' 하고 간절함과 큰 공경으로 그 가르침 한 마디를 들으려고 맑은 마음(cittappasāda)으로 앉아 있을 때, 그에게는 그 열 akusala cetanā가 아예 없습니다. 그러니 그때는 그가 pañca nīvaraṇa에서 벗어나 tadaṅga pahāna를 이룬 채 있는 때입니다.
tat aṁgayahavat ē mohotedī ohuṭa paṁca nīvaraṇa duru venavā. ehenam paṁca nīvaraṇayen tora vū citta svabhāvayak anna ē velāvē tiyenavā. menna samathayaṭa patvecca sitak. tadaṁga samathaya oya tiyennē menna mē tadaṁga samathayen yutta velāvē tamayi dæn mē baṇa ahalā innē.
tadaṅga, 곧 그 순간에 그에게 pañca nīvaraṇa가 사라집니다. 그러니 그때 pañca nīvaraṇa 없는 마음 상태가 있습니다. 이것이 samatha에 이른 마음입니다. 그것이 tadaṅga samatha입니다. 이 tadaṅga samatha를 갖춘 때에 지금 이 가르침을 듣고 있는 것입니다.
dæn samathaya tiyenavā. dæn samathayayi dhyānayayi dekat paṭala vagē. dhyāna valaṭa samatha kiyanavayi kiyalā. nīvaraṇa samathayaṭa pat karana hēnnē samathayak. ehenam dæn mē nīvaraṇayaṭa samathayaṭa pat velā tiyena nam mē tadaṁga samathaya viskambha samataya velā tiyennē dhyānalābhīnna. samucchēda samataya velā tiyennē magaphalāvīnna. ehenam ada mē innē sadaṁga samathayen yutta venna apiṭa kohomahari vunē samathaya vidarśanāva.
이제 samatha가 있습니다. 그런데 samatha와 jhāna 둘이 뒤엉켜 버렸습니다. jhāna를 samatha라고 부른다고들 여깁니다. nīvaraṇa를 가라앉히는 것이 samatha입니다. nīvaraṇa가 가라앉아 있다면 이것이 tadaṅga samatha이고, vikkhambhana samatha는 jhāna를 얻은 이들의 것이며, samuccheda samatha는 magga phala를 얻은 이들의 것입니다. 그러니 오늘 여기 있는 우리는 tadaṅga samatha를 갖추어, 어떻게든 samatha와 vipassanā의 자리에 와 있는 것입니다.
dæn vidarśanāva nagāganna sudusu velāva samathaya tiyenavā. ehenam vidarśanāvaṭa nagāgannakoṭa lōkē yathārthaya viśēṣayen dakinna ōnē. api dakina vena kramayakaṭa. ē dakina kramaya mulā kramaya avidyā sahagata kramaya. api vidyā sahagata kramayen dakinna sūsu velāvat dæn āvē. dæn avidyāva tiyennē kotanada?
samatha가 있으니 지금이 vipassanā를 일으키기에 알맞은 때입니다. vipassanā를 일으킬 때는 세상의 참모습을 특별히 보아야 합니다. 우리가 보아 온 것과는 다른 방식으로. 우리가 보아 온 방식은 헷갈린 방식, avijjā와 함께하는 방식입니다. 이제 vijjā와 함께하는 방식으로 볼 알맞은 때가 왔습니다. 그러면 avijjā는 어디 있습니까?
niccayi, sukhayi, ātmayi kiyana dr̥ṣṭiyakan avidyāva vidyā pætta tiyennē aniccayi, dukkhayi anattayi kiyana tæna vidyā pætta. anna vidyā pættaṭa dæn enna tiyenavā nam vidarśanaya karanna vatē. ehenam vidarśanayaṭa avaśya venavā anicca, dukkha, anatta tērum gænīma issellā. anna yadaniccaṁ tam dukkhaṁ yaṁdukkhaṁ tadanattā kivvē eka tōraganna.
nicca, sukha, attā라는 diṭṭhi에 avijjā가 있습니다. vijjā 쪽은 anicca, dukkha, anatta라는 데에 있습니다. vipassanā를 하려면 그 vijjā 쪽으로 와야 합니다. 그러니 vipassanā에는 먼저 anicca, dukkha, anatta를 알아듣는 것이 필요합니다. 그래서 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tad anattā'라고 하신 것을 가려내라는 것입니다.
dæn ada vahalā tiyena paḷaveni dharma nivan maga vahalā kivva notana yamak anitya nam ēka dukayi. yamak anitya nam duka nam ēka anātmayi. ada ōranna ōnēda mahatta hæmatanama tōranna ōnē? yamak anitya nam ēka dukayi. yamak anitya nam duka nam ēka anātmayi. ohomanē tōranna.
오늘 nibbāna 길을 가로막고 있는 첫 번째 dharma가 바로 그것입니다. '무엇이든 anitya이면 그것은 괴로움이다. 무엇이든 anitya이고 괴로움이면 그것은 anātma이다.' 오늘 그렇게 풀이하지 않습니까, 여러분? 어디서나 그렇게 풀이하지 않습니까? '무엇이든 anitya이면 괴로움이고, anitya이고 괴로움이면 anātma이다.' 그렇게 풀이하지요.
dæn poḍḍak api hitalā bæluvat ara yōnisō manasikāriya avaśyayien sōvān vennē nuvaṇin menehi karanna. yamak anitya nam ēka dukayi kiyana eka api kivva hæṭiyaṭa piḷi aragena tavat innavā misā. api poḍḍak kalpanā karalā nuvaṇin yōnisō manasikārayen nuvaṇin menehi karalā bæluvada ēka ættada kiyalā. ē tiyena katāva
조금만 생각해 보아도, sotāpanna가 되는 데는 yoniso manasikāra, 곧 지혜롭게 마음에 새기는 것이 필요합니다. '무엇이든 anitya이면 괴로움이다'라는 말을 들은 대로 받아들이고만 있을 뿐, 조금이라도 생각해서 yoniso manasikāra로 지혜롭게 새겨 보았습니까, 그것이 참인지를?
bæluvada ēka ættada kiyalā. ē tiyena katāva yadaniccaṁ tam dukkhaṁ kiyana pāli peḷa daham peḷa dahama ehema væradi nǣ. sarva sampūrṇayen hari. namut siṁhala tērumak veḷa dahamada? næ ēka ācāryavādayak. ācāryavaru pāli dænagattā ācāryavaru padayaṭa arthayak dunnā. ēgollanṭa vædicca hæṭiyaṭa kivvā yamak anitya nam ēka dukayi kiyalā.
그 말, 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ'이라는 pāḷi 경문 — 경문 dharma는 그렇게 틀리지 않습니다. 완전히 맞습니다. 그러나 싱할라 풀이가 경문 dharma입니까? 아닙니다. 그것은 ācariyavāda, 스승들의 견해입니다. 스승들이 빠알리를 알았고, 낱말에 뜻을 붙였습니다. 그들에게 와닿은 대로 '무엇이든 anitya이면 괴로움이다'라고 말했습니다.
yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ kiyana ekaṭa pāli siṁhala pāli dænagatta ācāryavarayā mēkē arthaya menna mēkayi kiyalā yamak anitya nam ēka dukayi kiyalā kiyā dunnā. apē ada api igenaganna siṁhala baṇaṭa tiyennē yamak anitya nam ēka dukayi kiyalā ahapu. itin api ōka ættada kiyalā poḍḍak parīkṣaṇaya karalā bæruvanam anna hari.
'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ'에 대해, 빠알리를 아는 스승이 '이것의 뜻은 이렇다, 무엇이든 anitya이면 괴로움이다'라고 가르쳤습니다. 오늘 우리가 배우는 싱할라 가르침에 있는 것은 '무엇이든 anitya이면 괴로움이다'라고 들은 것입니다. 그러니 그것이 참인지 조금 살펴보면 됩니다.
dæn yamak kivvahama mē lōkayē pavatina kisi dēkin ituru athæricca ekak tiyenavada okkoma ahuvelānē. yamak kiyana eka hon̆dayi mē lōkē pirilā tiyennē muḷu paṁcaskandhayama dukkhaskandhayak kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā kānē.
'무엇이든'이라고 하면, 이 세상에 있는 것 가운데 빠지는 것이 있습니까? 다 들어가지요. '무엇이든'이라는 말, 좋습니다. 이 세상을 채운 온 pañcakkhandha가 dukkhakkhandha라고 붓다께서 가르치셨지요.
mē lōkayē duken pirilā tiyenavā. dukkō lōkaya pativilā lōkaya duken pihilā tiyenavā. ehenam mē paṁcaskandhayaṭa ayiti bæluvat yamak kiyana æti hæmadēma bæluvat duken piricca siyallamat yamak kiyana ekē tiyennē viśāla vaśayen mē lōkē pævætma tiyennē okkoma duken pirilā. api dannē næha ēka ehema bava.
이 세상은 괴로움으로 가득 차 있습니다. 'dukkhe loko patiṭṭhito', 세상은 괴로움에 자리 잡고 있습니다. 그러니 pañcakkhandha에 속한 것을 보든, '무엇이든'에 드는 모든 것을 보든, 괴로움으로 가득한 그 모든 것이 '무엇이든' 안에 있습니다. 크게 보면 이 세상의 이어짐이 다 괴로움으로 가득 차 있습니다. 우리는 그것이 그렇다는 것을 모릅니다.
yamak isthira nætnam ēka dukayi. obayi tōrannē. api hitamukō aṁsa bhāgaya ayitikaṭada? yamak inna ayiti næda? piḷikāvat ayitiya nēda? anityayi kiyannē sthira nǣha kiyalā gattot. yamak sthira nætnam ēka dukayi. ē kiyannē aṁśabāgē piḷikāva sthira sæpada? sthira nætnam dukada?
'무엇이든 그대로 머물지 않으면 그것은 괴로움이다.' 여러분이 그렇게 풀이합니다. 생각해 봅시다. 마비(반신불수)가 '무엇이든'에 들어갑니까, 안 들어갑니까? 암도 들어가지 않습니까? anitya를 '그대로 머물지 않는다'로 받아들이면, '무엇이든 그대로 머물지 않으면 괴로움'입니다. 그러면 마비와 암이 그대로 머물면 즐거움입니까? 그대로 머물지 않으면 괴로움입니까?
aṁśa bhāgaya hædunā piḷikāva hædunā. yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyanavā. aṁśa bhāgaya
마비가 생겼고 암이 생겼습니다. '무엇이든 그대로 머물지 않으면 괴로움'이라고 합니다.
piāva sthira nǣha kiyannē oya pavatinavā. istira næha nam hon̆da karanna bæ.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
etakoṭa sthira nætnam sthiraṁ ehema hon̆da karannada bæ. sthira nætnam hon̆da karagatta hæēvā bīlā hari kohomahari itin yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyannē sthiraṁ sæpayinē.
그런데 그대로 머문다면 고칠 수도 없습니다. 그대로 머물지 않으니 약을 먹든 어떻게든 고칠 수 있는 것입니다. 그런데 '무엇이든 그대로 머물지 않으면 괴로움'이라는 말은 '그대로 머물면 즐거움'이라는 말이지요.
ēka anit pættada yamak sthira nætnam ēka dukayi. yamak sthira sæpayi. viyaciya ekanē. aṁśabhāgaya piḷikāva sthira nætnam duka
그 반대쪽 말이지요? '무엇이든 그대로 머물지 않으면 괴로움, 무엇이든 그대로 머물면 즐거움' — 같은 말입니다. 그러면 마비와 암이 그대로 머물지 않는 것이 괴로움입니까?
sthira nætnam aṁśa bhāgaya piḷiban̆dikāva ehemada? mēma mēmē sthira nætnam hon̆da karaganna puḷuvan. sthira nam aṁśabhāgē hon̆da karaganna bæ. tikāvat hon̆da karaganna bæ. itira sthirenavā. ehenam sthira sæpada? ē kiyannē piḷikāva antaya hon̆da karaganna bæri nam sæpada? hon̆da karaganna puḷuvan nam ēka dukada? ehenam kō yamak hitiranam ēka dukayi kiyana kaætta.
그대로 머물지 않는다면 마비와 암은 어떻습니까? 그대로 머물지 않으면 고칠 수 있습니다. 그대로 머문다면 마비도 고칠 수 없고 암도 고칠 수 없습니다. 그대로 남아 버립니다. 그렇다면 그대로 머무는 것이 즐거움입니까? 암을 끝내 고칠 수 없다면 그것이 즐거움입니까? 고칠 수 있다면 그것이 괴로움입니까? 그렇다면 '무엇이든 그대로 머물지 않으면 괴로움'이라는 말의 참이 어디 있습니까?
mē saṁsāra gamanak tiyenavā. anātha sasara gamana kohē upadinna veyida dannē næ. yana gamana kohē yanna veyida dannē næha. væḍi hariyak ennē satara apāya. kalāturakin minisat bavak labanavā. labāgena gihillā bohoma maruven bērilā ōnē ēkē yanna.
saṃsāra 길이 있습니다. 기댈 곳 없는 saṃsāra 길입니다. 어디에 태어날지 모릅니다. 가는 길이 어디로 이어질지 모릅니다. 대부분은 네 apāya로 갑니다. 아주 드물게 사람 몸을 얻습니다. 얻어서도 죽음에서 간신히 벗어나며 그 길을 가야 합니다.
etakoṭa apiṭa bærivelā hari mē saṁsāra gamana mē dukkhita saṁsāra gamana sthira nætnam ēkat duka. api nivan avabōdhakaṭana sasara duka nimāgannē. ē duka sthira nætnam nēda? yam tænaka duka kiyana dē sthira duk mārgaya sthirada midennē?
그러면 우리가 어쩔 수 없이 가는 이 saṃsāra 길, 이 괴로운 saṃsāra 길이 그대로 머물지 않는다면 그것도 괴로움입니까? 우리가 nibbāna를 깨달아 saṃsāra의 괴로움을 끝내는 것은, 그 괴로움이 그대로 머물지 않기 때문이 아닙니까? 괴로움이라는 것이 그대로 머물고 괴로움의 길이 그대로 머문다면 벗어날 수 있겠습니까?
duken midennat puḷuvan. sthira nætnam nēda api duken midennē? ehenam sthira duka kiyana eka sthira næti nisāma nēda api duken midennē? ēka dukada? ēka nēda sæpa? yamak istira nætnam ēka dukayi kiyana eka mona dharmayaṭada gælapennē? dharmayaṭa gælapennavada? kona dharmayaṭa bahā bæluvat? gælapilā nǣ.
괴로움에서 벗어날 수도 있습니다. 그대로 머물지 않으니 우리가 괴로움에서 벗어나는 것 아닙니까? 괴로움이 그대로 머물지 않기 때문에 우리가 괴로움에서 벗어나는 것 아닙니까? 그것이 괴로움입니까? 그것이 바로 즐거움 아닙니까? '무엇이든 그대로 머물지 않으면 괴로움'이라는 말이 어떤 dharma에 맞습니까? dharma에 맞습니까? 어떤 dharma에 대어 보아도? 맞지 않습니다.
itin ehemanam tavaduraṭat api ē vacanaya darāgena hiṭiyot mēka ætta kiyalā. vinayaṭa bahāba baluhama darā hinna ekak tiyenavā. daranna gælapenavada? vinayaṭa sæsan̆da dennē nǣ. dharmayaṭa bahā balanna vinayaṭa sasan̆dā balanna dharmayaṭa bahā hiṭinnē nætnam, vinayaṭa sæsan̆da dennē nætnam buddha dēśanāvak nemeyi kiyalā ayin karanna.
그런데도 우리가 그 말을 참이라며 계속 붙들고 있다면 어떻습니까? Vinaya에 대어 보아 붙들 만한 것이 있습니까? 붙들기에 맞습니까? Vinaya와 견주어 맞지 않습니다. dharma에 대어 보고 Vinaya와 견주어 보아서, dharma에 들어맞지 않고 Vinaya와 맞지 않으면 붓다의 가르침이 아니라며 내치라고 하셨습니다.
budurajāṇan vahansē dēśanā satara mahā pradēśa sūtravala dēśanā karanavā pæhædili. ehenam dæn api dharmayaṭa bahā bælavā, viniyaṭa bahā bæluva. yamak itiri nætnam ēka dukayi kiyana vacanayak. bahā balapuhama baha hiṭinna. ehenam pēnavā bahā hiṭinnē nætnam ēka dr̥ṣṭiyen bæluvot mityā dr̥ṣṭiyak.
붓다께서 네 mahāpadesa 경에서 분명히 가르치십니다. 그러니 이제 우리가 '무엇이든 그대로 머물지 않으면 괴로움'이라는 말을 dharma에 대어 보고 Vinaya에 대어 보았습니다. 대어 보니 들어맞지 않습니다. 들어맞지 않는다면, diṭṭhi로 보아 그것이 micchā diṭṭhi임이 보입니다.
ehenam mityā dr̥ṣṭiya darānna vaṭinavada? vinayaṭa hikmaganna ganna vaṭinavada? hikmena magak nemeyi ehenam gattot mokada vennē? hikmana vidihakna. mokada mityā dr̥ṣṭiyakin kohomada hikmennē? mityā samādhiyak kiyanavā misā sammā samādhiyak enavā. sammā diṭṭhiyakiṭa sammā samādhiyak tiyenavā. sammā samādhiyaṭa sammā gnāna sammā vimuktiya labalā nivan dakinavā.
그러면 micchā diṭṭhi를 붙들 가치가 있습니까? 그것으로 Vinaya에 맞게 길들일 가치가 있습니까? 길들이는 길이 아닌 것을 붙들면 어떻게 됩니까? 그것이 길드는 방법입니까? micchā diṭṭhi로 어떻게 길들여지겠습니까? micchā samādhi가 올 뿐, sammā samādhi가 오겠습니까? sammā diṭṭhi에 sammā samādhi가 있습니다. sammā samādhi로 sammā ñāṇa, sammā vimutti를 얻어 nibbāna를 봅니다.
sammā samādhi labanna sammā diṭṭhiyen ārambha karanna ōna. sammā diṭṭhiyak ætinayi sammā saṁkalpanāvak ennē. etanayi sammā vācā sammā kammanta innē etanayi. sammā ājīvaya hædennet tana vāyāma sati samādhi hædennet etana. sammā diṭṭhi nætnam īn mehā ekama āryaṣṭhāṁgika mārgayē ekakvat balanna bæ. væḍenna vidihak. ehenam muladima api sammā diṭṭhiyaṭa pat karalā tiyena kǣvva bohoma oya vidihaṭa væradi adahasak gattē. apiṭa puḷuvanda inhara nivanak gæna katā karanna.
sammā samādhi를 얻으려면 sammā diṭṭhi에서 시작해야 합니다. sammā diṭṭhi가 있어야 sammā saṅkappa가 옵니다. 거기에 sammā vācā, sammā kammanta가 있습니다. sammā ājīva도 거기서 생기고, vāyāma, sati, samādhi도 거기서 생깁니다. sammā diṭṭhi가 없으면 그다음 ariya aṭṭhaṅgika magga의 어느 하나도 볼 수 없습니다. 자랄 길이 없습니다. 그런데 처음부터 sammā diṭṭhi에 이르게 해야 할 자리에서 이렇게 잘못된 생각을 붙들었습니다. 그러고서 nibbāna를 이야기할 수 있겠습니까?
dan nivana gæna katā karanna dr̥ṣṭiya pirisidu venna ōnē issellā. dæn sammā diṭṭhiya æti karaganna ōnē. sammā diṭṭhiya æti karaganna nam yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ kiyana vacanayē niyama arthaya ganna ōnē. yamak anitya nam ēka dukayi kiyalā arthaya piṁsaṭa tōranna giyāṭa passē apiṭa siddha vuṇē mokakda? yathārthayen piṭa payinna siddha vuṇā. dæn apiṭa enna vidihak nǣ. sammā diṭṭhiya yamak isra nætnam ēka dukayi kiyana dr̥ṣṭiyaka api pihiṭalā innē.
nibbāna를 이야기하려면 먼저 diṭṭhi가 깨끗해져야 합니다. sammā diṭṭhi를 일으켜야 합니다. sammā diṭṭhi를 일으키려면 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ'이라는 말의 참뜻을 붙잡아야 합니다. '무엇이든 anitya이면 괴로움'이라고 뜻을 풀이한 뒤 우리에게 무슨 일이 일어났습니까? 참모습 밖으로 튕겨 나가 버렸습니다. 이제 돌아올 길이 없습니다. sammā diṭṭhi가 아니라 '무엇이든 그대로 머물지 않으면 괴로움'이라는 diṭṭhi에 우리는 자리 잡고 있습니다.
dænnē api ov anityayi dukkhayi a ov aniccā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov nǣ yada aniccaṁ taṁdakkhaṁ yamak anityada ēka dukayi dæn eka lakṣaṇayak kiyalā anityayi ov anitya nisā dukayi. ov
(묻는 이) 네, 아니요, 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ' — 무엇이든 anitya이면 그것은 괴로움이다. 그러니 한 가지 특징을 anitya라 하고 — (스님) 네 — anitya이기 때문에 괴로움이라고요. — 네.
vignānā anā lakṣaṇa ehema
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov anitya dukkha ana ovda oya tunama tiya ov
— 네. — anitya, dukkha, ana… — 네, 그 셋이 다 있지요. — 네.
dæn ēka nisā yamak yamak nisā yamak venavā kivvot dekak nēda yamak nisā mē eka deyak tuḷa ēkama lakṣaṇayak pamaṇayi tiyennē. ov anityā lakṣaṇaya tiyena sambandhayak næhæ. ov
그런데 '무엇 때문에 무엇이 된다'고 하면 둘이 아닙니까? 한 가지 안에는 그 하나의 특징만 있습니다. — 네, anitya 특징이 있는 것과는 관계가 없지요. — 네.
anitya lakṣaṇa anitya upasa rūpa tiyenavā. ov dukkha lakṣaṇa dukkha opsa rūpa tiyenavā. ov anātma lakṣaṇaya ārśaka venna tiyenavā. ov anicca anicca tava tiyennē issela navana svabhāvaya ov dukkha svabhāvayata tiyennē venasbhāvaya ov ē venas
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
næ mehema dæn hitannē mehema dukkha lakṣaṇaya væṭahanē hitaṭa hitaṭa anitya lakṣaṇaya tiyennē mokēda? davya vala nēda? ov yam dravya vastuvak hō bāhira deyak tiyenavā nam ē yamak kivva yamaka nēda anitya lakṣaṇaya ǣ
아니요, 이렇게 생각해 보십시오. dukkha 특징은 마음에 드러납니다. 마음에요. anitya 특징은 어디에 있습니까? 물질에 있지 않습니까? — 네. — 어떤 물질이나 바깥의 것이 있다면, 그 '무엇'이라고 한 것에 anitya 특징이 있지 않습니까? — 아…
hita kiyannē yamak kiyannakō. yamak kiyana hitat ayiti nama dharmat ayitiyē. nāma dharma hō rūpa dharma yamak vēdanam ēvaya anitya svabhāvaya. etakoṭa ē yamak anitya nam ēka allanna giyāma nēda duka vennē? tēruṇā nēda? ehenam ē dukkha svabhāvaya tiyennē allanna giyā nam mānasikatvaya tuḷanē. ehenam ēka duru karaganna puḷuvan.
마음도 '무엇'이라고 해 보십시오. '무엇'에는 마음, 곧 nāma dhamma도 들어갑니다. nāma dhamma든 rūpa dhamma든 무엇이든 있다면 그것들은 anitya 성품입니다. 그러면 그 무엇이 anitya인데 그것을 붙잡으려 할 때 괴로움이 되는 것 아닙니까? 알겠지요? 그러니 그 dukkha 성품은 붙잡으려 하는 마음 안에 있는 것입니다. 그러니 그것은 없앨 수 있습니다.
anitya dā sūtraya kiyana saṁgnāva api anna gannavā. ov anitya nityayi kiyalā gattahama api ēkedī dukkha saṁgnāvak apiṭa æti mānasikatvaya tuḷa goḍanægena ekak. ehenam dukkhaya kiyannē api goḍanagāganna ekak. davya vastuvē tiyena ekak nemeyi. davya vastuva vaṭina vagē allagatta dr̥ṣṭiya nisayi apiṭa ē dukkhayaṭa bhājanaya venna.
anitya에 대한 saññā를 우리가 붙잡습니다. 네, anitya인 것을 nitya라고 받아들이면, 거기서 dukkha saññā가 우리 마음 안에서 쌓여 올라옵니다. 그러니 dukkha란 우리가 쌓아 올리는 것입니다. 물질에 있는 것이 아닙니다. 물질을 값진 것처럼 붙잡은 diṭṭhi 때문에 우리가 그 dukkha를 겪게 되는 것입니다.
væṭanada māttayā ehenam anitya lakṣaṇaya tiyennē dravya vastu hō monavāhari satva pudgala dravya pas ayaṭa æti nāma dharma rūpa dharmayi yamak ætnam. ē vaturanē tiyennē. dæn lōkē paḷaveni vaśayenma tiyennē anicca svabhāvaya anitya svabhāva nisā pattōṣanā deyak tamayi dukkha
알겠습니까, 선생님? 그러니 anitya 특징은 물질이든 무엇이든, 중생이든 사람이든, nāma dhamma와 rūpa dhamma, 무엇이든 있는 것에 있습니다. — 그 바깥에 있지요. 세상에 맨 먼저 있는 것은 anicca 성품입니다. anitya 성품 때문에 생기는 것이 dukkha입니다.
dukkha svabhāvaya ēka hari. etakoṭa anitya svabhāvaya kiyalā hitanna api gannakoṭa sthira næti svabhāvaya kiyalā gattot tēruṇāda anityayi kiyannē sthira nǣ kiyana svabhāvaya gattot sthira næti nisāma dukkha svabhāvayak goḍanægenavā kiyana ekayi mē ahannē dæn dukaṭa hētu vena dēval sthira næti nisā ēka api dannavā. ēkat sthira nǣ. ē dukaṭa hētu vena dēval isthira nætnam. ē nisat apiṭa dukak goḍanægenavada? anna ēkayi praśnayē.
dukkha 성품, 맞습니다. 그런데 anitya 성품을 '그대로 머물지 않는 성품'으로 받아들이면 — 알겠습니까 — anitya를 '그대로 머물지 않는다'는 성품으로 받아들이면, 그대로 머물지 않기 때문에 dukkha 성품이 쌓인다는 것, 그것이 지금 묻는 것입니다. 괴로움의 원인이 되는 것들이 그대로 머물지 않는다는 것은 우리가 압니다. 그것도 그대로 머물지 않습니다. 그 괴로움의 원인이 그대로 머물지 않는다면, 그 때문에도 우리에게 괴로움이 쌓입니까? 그것이 문제입니다.
anitya svabhāvaya anitya svabhāvayaṭa nogattot tamayi dæn anit etakoṭa api etana ekak venavā. koṭasak tiyenavā koṭasak gattahama priyamanāpa priya madhura yamak ætnam. ēka venas vunot apiṭa duka enavā. apriya amadura yamak ætnam. ēka venas vunot duka innē nǣnē. tēruṇānēda? hæ ēka duka ayinnē nǣnē.
anitya 성품을 제대로 된 anitya 성품으로 받아들이지 않으면 거기서 한 가지 일이 생깁니다. 한 부분만 보게 됩니다. 사랑스럽고 마음에 들고 달콤한 무엇이 있다면, 그것이 바뀌면 우리에게 괴로움이 옵니다. 사랑스럽지 않고 달콤하지 않은 무엇이 있다면, 그것이 바뀌면 괴로움이 남지 않지요. 알겠지요? — 네. — 그때는 괴로움이 아니지요.
ehenam metana tiyennē eka koṭasayi tiyennē anitya nisā dukayi kiyalā gattot. priya svabhāvaya madhura svabhāvaya dena dæmmak isra næti nisā gevillā yanavā nam apiṭa ēka sæpa vennē næha. apriya amuduruva deyak gevillā yanavā nam apiṭa sæpak dænahenavā. tēruṇā nēda? ehenam mēkadi mē lōkē yaṁ lōkayē piya rūpaṁ sātarava budurajāṇan vahansē dēśanā karanā mē siyalla dukayi kiyalā ganna epā.
그러니 'anitya라서 괴로움'이라고 받아들이면 거기에는 한 부분만 있습니다. 사랑스러운 성품, 달콤한 성품을 주는 것이 그대로 머물지 않아 사라져 간다면 우리에게 즐겁지 않습니다. 사랑스럽지 않고 달콤하지 않은 것이 사라져 간다면 우리는 즐거움을 느낍니다. 알겠지요? 그러니 여기서 'yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ'이라고 붓다께서 가르치신 것을, '이 모든 것이 괴로움이다'라고 받아들이지 마십시오.
rūpaṁsāra ov priya svabhāvayak tiyenavā madhura svabhāvayak tiyenavā. etattēsā taṇhā uppajjamānā uppajjati etamānā nivīsati mē tr̥ṣṇāva etanayi upadinnē etanayi pavatinnē. ē priya svabhāvaya madhurabhāvaya duka samudaya dukaṭa hētuva siyalla duken pirilā nemeyi.
— rūpaṃ sāta… — 네, 사랑스러운 성품이 있고 달콤한 성품이 있습니다. 'etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati' — 이 taṇhā는 거기서 일어나고 거기서 머뭅니다. 그 사랑스러운 성품, 달콤한 성품이 dukkha samudaya, 곧 괴로움의 원인입니다. 모든 것이 괴로움으로 가득한 것이 아닙니다.
lōkayē yam dukkhayak ætda mē dukaṭa hētuvak tiyenavā. dukaṭa hētuva duka nemeyi. dukaṭa hētuva priya svabhāvaya madhura svabhāvaya. ē nisā budurajāṇan vahansē kiyannē yamak mē lōkayē priya svabhāvayak madhura svabhāvayak nætnam lōka satvayā ælenavada mēkē ādīnavayak nætnam lōka satiya ma videnavada priya svabhāvayak, madhura svabhāvayak æti nisāmayi lōka satvayā mē lōkeṭa ælennē. ehenam ēka duka nemeyi.
세상에 어떤 괴로움이 있다면 그 괴로움에는 원인이 있습니다. 괴로움의 원인은 괴로움이 아닙니다. 괴로움의 원인은 사랑스러운 성품, 달콤한 성품입니다. 그래서 붓다께서는, 이 세상에 사랑스러운 성품, 달콤한 성품이 없다면 중생이 들러붙겠느냐, 이것에 ādīnava가 없다면 중생이 거기서 벗어나겠느냐고 하십니다. 사랑스럽고 달콤한 성품이 있기 때문에 중생이 이 세상에 들러붙습니다. 그러니 그것은 괴로움이 아닙니다.
ēka ē ælenna giyāṭa passē ælannē mokēda? anna ē svabhāvaya yamak ætnam. anicca svabhāvaya anna ēkē tiyenavā. anicca svabhāvaya hariya tērum gattā nam etanadi dækaganna evā. ēkayi ē dukaṭa hētuva kiyalā.
그런데 들러붙으려 할 때 무엇에 들러붙습니까? 그 성품을 지닌 무엇에 들러붙습니다. anicca 성품이 바로 거기 있습니다. anicca 성품을 제대로 알아들었다면, 거기서 그것이 괴로움의 원인이라는 것을 보게 됩니다.
ehenam anit otana aniyataṁ kiyana vacanē arthaya anicca kiyana vacanayaṭa dīlā tiyennē. jīvitaṁ aniyataṁ maraṇaṁ niyataṁ jīvitaya sthira nǣ maraṇaya sthirayi. menna pāli vacanayak tiyenavā oya api ada sthira nǣ kiyalā tiyenavā api anicca kiyana vacanayaṭa mē sthira nætnam kiyalā tiyena vacanaya tēruṇāda? ēkaṭa vacanaya aniyata otana tiyennē anicca anicca kiyannē icca kiyannē kæmætta anicca kiyannē kæmætta næ.
그런데 거기서 'aniyataṃ'이라는 낱말의 뜻을 anicca라는 낱말에 붙여 버렸습니다. 'jīvitaṃ aniyataṃ, maraṇaṃ niyataṃ' — 삶은 그대로 머물지 않고 죽음은 틀림없다. 이런 빠알리 낱말이 있습니다. 오늘 우리가 anicca라는 낱말에 '그대로 머물지 않으면'이라고 붙인 말, 알겠습니까? 그 말에 맞는 낱말은 aniyata입니다. 그런데 거기 있는 것은 anicca입니다. anicca에서 icca는 바람(원함)입니다. anicca는 바람대로 되지 않음입니다.
menna hētuva yamak kæmætta sē nædda ēka dukayi. dæn kalpanā karamu apiṭa dukak enavā. kæmatida? næha. ennē nædda? enavada? dukaṭa kæmati næha. namut duka enavanē. yamak vænasenavaṭa kæmati næ. apiṭa kæmati deyak. namut venasennē nædda? venasenavā. ān etakoṭa api tacca sē tiyenavada? anna anicca aniccā kiyana icca sē nǣhæ kæmæti sē nǣ. apiṭa sæpak enavā. pavatinavada? gevilā yanavā. kæmati dēkaṭa kæmati nǣha. namut vennē nædda? gevenavā. ehenam duka yana yamak ætda? sæpa yana yamak æda kæmati sē. menna anicca. iccasiya nǣ.
그래서 그 뜻은 이렇습니다. 무엇이든 바라는 대로 되지 않으면 그것이 괴로움입니다. 생각해 봅시다. 우리에게 괴로움이 옵니다. 그것을 바랍니까? 아니요. 그래도 오지 않습니까? 옵니까? 괴로움을 바라지 않습니다. 그래도 괴로움은 오지요. 우리가 좋아하는 무언가가 무너지기를 바라지 않습니다. 그래도 무너지지 않습니까? 무너집니다. 그러면 우리 바람(icca)대로 됩니까? 이것이 anicca입니다. anicca란 icca대로 되지 않음, 바라는 대로 되지 않음입니다. 우리에게 즐거움이 옵니다. 그것이 머뭅니까? 사라져 갑니다. 좋아하는 것이 사라지기를 바라지 않습니다. 그래도 사라지지 않습니까? 사라집니다. 그러니 괴로움이 물러가는 일, 즐거움이 머무는 일이 바라는 대로 됩니까? 이것이 anicca입니다. icca대로가 아닙니다.
ehenam mē lōkē priya rūpayak madhura sōpayak dukaṭa hētuvak tiyenavānam hētu venna dē priyayi manāpayi. ēka kæmati sē nǣ. icca svabhāva pina svabhāva ma svabhāva ani icca kiyannē kæmætta. etakoṭa anicca kiyannē kæmætta næ. ehenam duka enavā kæmati nǣ. namut enavā. pævætmak hæbæm kæmati næti duka enavā kæmati sæpa yanavā. ōkē nēda vennē? venna dharmatāvaya.
그러니 이 세상에 사랑스러운 모습, 달콤한 모습이라는 괴로움의 원인이 있다면, 원인이 되는 그것은 사랑스럽고 마음에 듭니다. 그런데 그것은 바라는 대로 되지 않습니다. icca는 바람입니다. 그러니 anicca는 바람대로 되지 않음입니다. 그러니 괴로움이 옵니다, 바라지 않는데도 옵니다. 이어짐 속에서 바라지 않는 괴로움은 오고 바라는 즐거움은 갑니다. 그렇게 되지 않습니까? 그것이 dhammatā입니다.
kæmati næti duka api karā enavā. kæmati sæpa yanavā. menna mē nisā kiyanavā hæma deyakma icca sē nǣ. yamak aniccada kiyavannē ōka yamak kæmati sē nædda ēkayi duka ehenam piccā nalēpi anna hari an etana kivvā tēruvā nēda yam piccaṁ nolabati tampidukaṁ kivvē onna anicca kivvē otanayi tiyennē. ēka tamayi vigraha karalā tiyennē yam piccaṁ nalabati dukkaṁ kiyalā.
바라지 않는 괴로움이 우리에게 옵니다. 바라는 즐거움은 갑니다. 그래서 모든 것이 icca대로가 아니라고 하는 것입니다. 무엇이든 anicca라는 것은 무엇이든 바라는 대로 되지 않는 것, 그것이 괴로움이라는 뜻입니다. — 그러면 'yampicchaṃ na labhati…' — 그렇지요, 바로 거기 말했지요. 'yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ'이라고 한 것, anicca라고 한 것이 바로 거기 있습니다. 그것을 'yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ'이라고 풀어 놓은 것입니다.
dæn ē venuvaṭa ada mokakda gannē? onna varak dægatta api dænaganna yamak icca sē labanna bæyi nam anna ēkayi duka ēka tamayi anicca kivvē. anicca nam dukayi kivē onna ōkaṭat ehenam api yamak kæmati venavā nam æyi kæmati vennē?
그런데 그 대신 오늘은 무엇을 붙잡고 있습니까? 자, 알아 둡시다. 무엇이든 바라는 대로 얻을 수 없다면 그것이 괴로움이고, 그것이 anicca라고 한 것입니다. 'anicca이면 괴로움'이라고 한 것도 그것입니다. 그렇다면 우리가 무엇을 바란다면, 왜 바랍니까?
mē lōkē harayak tiyenavā kiyalā apē mulāvak tiyenavā. vædagænmak tiyena lōkayak kiya api hiṭīmak tiyenavā. menna avidyāva. oya avidyāva nisāma apiṭa mē lōkē kæmætten pavatvana balāporottuvak venavā. ē avidyāva tiyennaṭa tākāla apiṭa kæmætta ayin karagannada bæ.
이 세상에 알맹이가 있다는 우리의 헷갈림이 있습니다. 쓸모 있는 세상이라고 여기며 사는 것이 있습니다. 이것이 avijjā입니다. 그 avijjā 때문에 우리는 이 세상을 바라는 대로 끌고 가려는 기대를 품게 됩니다. 그 avijjā가 있는 한 바람을 떨칠 수도 없습니다.
kæmætta tiyennē mokakda? hon̆din innada maṭa ōna hæṭiyaṭa pavatvāganna kæmætten pavatvāganna deyak etana vidihak tiyenavada? lōka dharmatāvayak tiyenavā. koccara akæmætiyi duka koccara karadara api aniṣṭha aramuṇa api kæmati nætta ēvā api enavā. ēka vaḷak bæ. api koccara kæmatinat api balāporottu vunē sæpa yanavā. ēka holak ba. menna dharmaya.
바람이란 무엇입니까? 잘 지내고 싶은 것, 내가 원하는 대로 끌고 가고 싶은 것입니다. 그런데 바라는 대로 끌고 갈 수 있는 길이 거기 있습니까? 세상의 dhammatā가 있습니다. 아무리 싫어도 괴로움, 번거로움, 원치 않는 대상, 우리가 바라지 않는 것들이 우리에게 옵니다. 그것을 막을 수 없습니다. 아무리 바라도 우리가 기대한 즐거움은 갑니다. 그것을 붙잡을 수 없습니다. 이것이 dhamma입니다.
oya dharmaya tōralā tiyena eka tayi kivvē dharmāvabōdhayak labanavā kiyalā. onna dharmāvabōdhaya nnē oya poḍḍē. ōken ahak vecca lōkayak næ. muḷu lōkema dænagattā. mē lōkē kotana monavā hoyalā bæluvat antilā balapuhāma tiyennē mokakda? akæmætivannā vū duka enavā. kæmati sæpa yanavā. ehema ekakma mē lōkē api allanavā misak mama vagē kiyalā. ōken tura ekak lōkē allanna.
이 dhamma를 가려낸 것을 두고 dhamma 깨달음을 얻는다고 한 것입니다. dhamma 깨달음은 그 작은 것입니다. 거기서 벗어난 세상은 없습니다. 온 세상을 안 것입니다. 이 세상 어디서 무엇을 찾아보아도 끝까지 보면 무엇이 있습니까? 바라지 않는 괴로움이 오고 바라는 즐거움이 갑니다. 이 세상에서 우리가 붙잡는 것은 그런 것뿐입니다. 그것 말고 세상에서 붙잡을 것은 없습니다.
onna ōkē ættada boruda kiyalā poḍḍak hitalā balannavā yōnisō manasikāraya hitalā balannavā apiṭa tīrena ekak kiyanavā. sarava sampūrṇamē katāva æti. ehenam buddha dēśanāva nokayi ōka ayin karanna kramayak nǣha. venas karanna ebæ kāṭavat api akæmæti dēval enavā kæmati dēval yanavā. tavat ehenam kæmati tiyennē. situ dē siddha nudu dē anna siddha vena tæna
그것이 참인지 거짓인지 조금 생각해 보는 것이 yoniso manasikāra입니다. 생각해 보면 우리에게 이해되는 것이 있습니다. 이 이야기로 온전히 충분합니다. 그러니 붓다의 가르침에 따르면 이것을 없앨 방법은 없습니다. 아무도 바꿀 수 없습니다. 우리가 싫어하는 것들은 오고 좋아하는 것들은 갑니다. 그러니 바람이 있는 곳에서는, 생각한 일은 이루어지지 않고 생각지 않은 일이 이루어집니다.
itin ōka siddha venna hētuva mokada api kæmæti vennē. ōka dannavā nam dharmatāvaya ōka bava kohoma dharmatāvayak æti deyak api kæmatiyē pavatvanna api kæmati venavada ætula dækaravā ivarayi nēda etana
그런 일이 일어나는 원인은 무엇입니까? 왜 우리는 바랍니까? 그것이 dhammatā임을 안다면, 그런 dhammatā를 지닌 것을 우리가 바라는 대로 끌고 가려고 하겠습니까? 안에서 그것을 보았다면 거기서 끝이 아닙니까?
kæmati sē pæyakṭa yāmaṭama ātma anna ātma dr̥ṣṭiya nisā tamayi api kæmati sē pavatvanna hadannē. ātma dr̥ṣṭiyak apiṭa tiyena nisā tamayi. bæri ekak horanna hadanna. api hitā innavā. kæmati sē pavatvanna bæri dē kæmati sē pavatvanna mama ma mama pavatinaṭa kæmatiyi. anna mama pavatinna magē ēvā pavatinna kæmatiyi.
바라는 대로 끌고 가려 하는 것, 그것이 attā입니다. 바로 attā diṭṭhi 때문에 우리는 바라는 대로 끌고 가려 합니다. attā diṭṭhi가 있기 때문에 안 되는 것을 해내려 합니다. 우리는 바라는 대로 끌고 갈 수 없는 것을 바라는 대로 끌고 가려고 생각합니다. '나는 이어지고 싶다.' 나도 이어지고 내 것도 이어지기를 바랍니다.
ov namut kæmati sē pavatvanna bæri deyak mē pavatvanna hadannē. itin mē dharmatāvaya tērum gattaṭa passē api āyusarayak dan̆galanavada mama kæmati sē pavatvanna kohomahari hadanna vunē kiyalā dr̥ṣṭiyak tiyeyida magē kiyalā ganna deyak kæmma sē pavatvanna puḷuvan kiyana dr̥ṣṭiyak tira venavada onna dharmaya dækkadāṭa yathārthaya dækkā. buddha dækkā. anna avabōdhaya satyāvabōdhaya tiyenayi. loku dēka nemeyi.
— 네. — 그러나 바라는 대로 끌고 갈 수 없는 것을 끌고 가려는 것입니다. 이 dhammatā를 알아들은 뒤에도 우리가 다시 버둥거리겠습니까? '어떻게든 바라는 대로 끌고 가야 한다'는 diṭṭhi가 남겠습니까? '내 것이라 할 것을 바라는 대로 끌고 갈 수 있다'는 diṭṭhi가 남겠습니까? dhamma를 본 날 참모습을 본 것입니다. Buddha를 본 것입니다. 그것이 깨달음, 참을 깨달음입니다. 큰일이 아닙니다.
ehenam api dakinna dæn kæmati sē pavatvanna bæha. oya poḍ tōrāganna ōnē. æyi bǣ kiyannē? me api dæn apiṭa apramāṇa saṁsāraya dækkē næhænē tā apiṭa divæsak tibunē næhænē dakinna. pera visu kan̆da tuila api dækkē næhænē. na tibuṇā nam api hitamukō tibuṇa nam oya ataratura kæmati sē pavatvā ganna puḷuvan tænak apiṭa kavadā hari hambilā tiyenavā api etana nēda ēka pavatva pavati innavanē.
그러니 우리가 보아야 할 것은 바라는 대로 끌고 갈 수 없다는 것, 그 작은 것을 가려내야 합니다. 왜 안 된다고 하겠습니까? 우리는 끝없는 saṃsāra를 보지 못했지요. 우리에게는 볼 dibba cakkhu가 없었지요. 전생에 살던 몸들을 우리는 보지 못했지요. 만약 볼 수 있었다고 생각해 봅시다. 그 사이에 바라는 대로 끌고 갈 수 있는 자리를 언젠가 만났다면, 우리는 거기서 그것을 이어 가며 머물러 있지 않겠습니까?
ehenam ehema ekak mē ananta saṁsārayak tibuṇā nam deviyek velā, manussayek velā, brahmayek velā kohēhari upanna nam hiṭiyā nam atbvak labāgena hiṭiyā nam apiṭa kæmati sē pavatvanna puḷuvan mamek hambavelā tibuṇam oya kotanaka harida? api ēka kaḍāgena enavada? ehenam meccara kālayakaṭa mē saṁsāra gamanē kæmati sē pavatvannat icca vastuvak hambavelā nǣ. ehenam ē kālē magēk hadāgattā nam ellilā innavānēda? ēt nǣha nēda? koya vastuvakda?
그러니 이 끝없는 saṃsāra에서 신이 되었든, 사람이 되었든, brahmā가 되었든 어디에 태어났든, 어떤 몸을 얻었든, 바라는 대로 끌고 갈 수 있는 '나'를 어디선가 만났더라면 우리가 그것을 깨뜨리고 나오겠습니까? 그러니 이토록 긴 saṃsāra 길에서 바라는 대로 끌고 갈 icca의 것을 만난 적이 없습니다. 그때 '내 것'을 만들었다면 지금도 거기 매달려 있지 않겠습니까? 그런 것은 없지요? 어떤 것이 있습니까?
hama vunāma
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov anna ēkanē dharmatāvaya ēkanē. dharmatāvaya ēka api balāporottu vunē dharmatāvayaṭa pahara gahalā dharmatāvayaṭa venas deyak goḍanægāganna. namut dharmatāvaya jaya gattada api meccara kālayak anatta saṁsārayē kisima satvayavaṭat jaya ganna hambavunē næti ekak. mokada hētuva ēka tamayi dharma dharmatāvayak tiyenavā niyamayak. ē niyāma dharmatāvaya jaya ganna bæ.
네, 바로 그것이 dhammatā입니다. 그것이 dhammatā입니다. 우리는 dhammatā를 치고 dhammatā와 다른 것을 세우려고 기대했습니다. 그러나 dhammatā를 이겼습니까? 이토록 긴 끝없는 saṃsāra에서 어떤 중생도 이기지 못한 것입니다. 왜냐하면 dhammatā라는 정해진 법칙(niyāma)이 있기 때문입니다. 그 niyāma dhammatā는 이길 수 없습니다.
anna niyāma dharmatāvaya mokakda? anicca dharmatāvaya. anitya ēka nemeyi. anicca dharmatāvaya anna anicca kiyana vacanayaṭa anityayi kiyalā anitya eka dekak dekak dekak onna tōrāganna ōnē. anicca tōragatta dā dharmaya tōragattā. dharmaya dækkā.
그 niyāma dhammatā가 무엇입니까? anicca dhammatā입니다. anitya가 그것이 아닙니다. anicca dhammatā — anicca라는 낱말에 anitya라고… — (묻는 이) anitya와는 다른 것, 둘이네요. — 둘이지요. — 바로 그것을 가려내야 합니다. anicca를 가려낸 날 dhamma를 가려낸 것이고 dhamma를 본 것입니다.
icca sē nǣ. oya ṭika poḍḍak api hitanna paṭan gattā nam in maṭa mama akæmæti deyak siddha venakoṭa itin ēkanam dharmatāvaya mama kæmæti vunaṭa hariyanava. mēka metē tibiya yutuyi kivvaṭa hariyāya. ehema ekak tiyenavaya. navattanna bævattanna bænē. ē vagē deyak api dakinavā. ē dækkaṭa passē dæn apiṭa āyasarayak
icca대로가 아닙니다. 그것을 조금 생각하기 시작했다면, 나에게 싫은 일이 일어날 때 '이것이 dhammatā구나, 내가 바란다고 맞춰지겠나, 이것은 이래야 한다고 말한다고 맞춰지겠나, 그런 것이 있겠나, 멈출 수도 없고 붙잡을 수도 없다' 하는 것을 우리는 봅니다.
dakinavā. ē dækkaṭa passē dæn apiṭa āyasarayak api dannavā nam monama hētuvakin ivat kavara ākārayenvat kumana pudgalayekuṭavat mē kæmæti sē nopatina dharma sabhāvaya venas karanna bǣha kiyalā api tērum gatta nam dharmānukūrava yathārthaya.
그것을 본 뒤에 우리가 다시 안다면, 어떤 까닭으로도, 어떤 방식으로도, 어떤 사람도 이 바라는 대로 되지 않는 dhamma의 성품을 바꿀 수 없다고 알아들었다면, 그것이 dhamma에 맞는 참모습입니다.
dæn api kāṭavat nævada kāṭavat kiyanavada anē mēkē mesē hadalā denna kiyana. ē kiyana pudgalayāgē tiyena ekak kæmatiyē næhæ. kara anna etaraṭa api nigamanayak karanavā.
이제 우리가 누구에게 '제발 이것을 이렇게 만들어 주세요'라고 말하겠습니까? 그 말을 듣는 사람에게도 바라는 대로 되는 것이 없습니다. 그래서 그때 우리는 결론을 내립니다.
mē lōkaya tuḷa deviyō hiṭiyat, brahmayō hiṭiyat, manussayō hiṭiyat, sakvida rajagarulā hiṭiyat, mona jātīya vidyāgnayō hiṭiyat, mona paṇḍitayō hiṭiyāt kavuru hiṭiyat kāṭavat kæmati sē pavatvanna kisima tane kisi deyak nǣha pævætma tuḷa ehenam pævætma tuḷa ko balapuhama anāta pævætma allanna deyak nǣ. nātatvayak hoyāgena dan̆galā nemeyi anāthayakanē. onna mūla dharmaya.
이 세상에 신들이 있든, brahmā들이 있든, 사람들이 있든, 전륜왕들이 있든, 어느 나라 과학자들이 있든, 어떤 학자들이 있든, 누가 있든, 누구에게도 바라는 대로 끌고 갈 수 있는 자리나 무엇은 이어짐 속에 없습니다. 그러니 이어짐 속에서 보면 기댈 곳이 없고, 이어짐에는 붙잡을 것이 없습니다. 기댈 곳을 찾아 버둥거릴 일이 아니라, 본디 기댈 데 없는 것이지요. 이것이 근본 dhamma입니다.
dæn ōka boru karannē kisima samatha lōkē nǣ. saṁkarā aniccā etakoṭa saṁkhārat aniccayi. kæmati sē nǣ. api kæmatiyi yam tattvayakaṭa priya svabhāvayak, madhura svabhāvayak, nokæḍī, nobæn̆dī, vināśanavī api kæmati sē pavatinavā nam kæmatiyi. namut ehema kæmati sē pavatina lōkayak næ. ē lōkē hæṭiya. onna lōkē dharmatāvaya. onna ōka issellā dakinna ōnē. onna dharmaya dækkā kiyannē ōka dækkaha
이것을 거짓으로 만들 수 있는 이는 세상에 없습니다. 'saṅkhārā aniccā.' 그러니 saṅkhāra도 anicca입니다, 바라는 대로가 아닙니다. 우리는 어떤 상태에서 사랑스러운 성품, 달콤한 성품이 깨지지 않고, 망가지지 않고 바라는 대로 이어진다면 좋겠다고 바랍니다. 그러나 그렇게 바라는 대로 이어지는 세상은 없습니다. 그것이 세상의 모습입니다. 이것이 세상의 dhammatā입니다. 이것을 먼저 보아야 합니다. dhamma를 보았다는 것은 이것을 보았다는 것입니다.
iccō iccō icca anna lōbha vīma tamayi ælīma tamayi dukaṭa hētuva dukaṭa hētuva anna dukaṭa hētu vena ēkayi vennē. ælīma
(묻는 이) icchā, icchā… icca. — 그렇지요. — 탐내는 것, 들러붙는 것이 괴로움의 원인이군요. — 괴로움의 원인이지요. 바로 그것이 괴로움의 원인이 되는 것입니다.
anna dukaṭa hētu vena ēkayi vennē. ælīma vennē mokada api ælum karanna hētuvak tiyenavā mē vidyāva dakka næti nisā. mēka væhilā tiyennē mē vidyāva. mēkayi vidyāva. kæmati sē nǣha. namut kæmati sē nǣ kiyana eka piḷigannē næha api. api kæmati sē hadanna kohomahari balanavā. utsāha karanavā. kæmati sē goḍanagāganna hadanavā. kæmati sē goḍanaganna hadannē api. anna ēkaṭa kiyanavā avidyāva.
들러붙는 것은, 우리에게 들러붙을 까닭이 있는 것은 이 vijjā를 보지 못했기 때문입니다. 가려져 있는 것이 바로 이 vijjā입니다. 이것이 vijjā입니다. 바라는 대로가 아니라는 것. 그러나 우리는 바라는 대로가 아니라는 것을 받아들이지 않습니다. 어떻게든 바라는 대로 만들려고 애씁니다. 바라는 대로 세우려 합니다. 바라는 대로 세우려 하는 것이 우리입니다. 그것을 avijjā라 합니다.
onna oya avidyāva nisā tamayi sandukkhā. onna oya dukaṭa hētu vennē. oya duka enna yannē ēki. api kæmatiyut ekama dē tamayi caturārya satyaya ābōdha oyi etakoṭa api daki caturārya satyaya dakinnē otanindanē. dakina maga ōkanē. caturā satyaya avabōdha karannē mē dharmaya tuḷa lōkaya tuḷa lōkaya tuḷa tiya lōkaya tuḷa patinnā vū dēvalaṭa ov kæmætta æti ātā duka
그 avijjā 때문에 괴로움이 있습니다. 그것이 괴로움의 원인이 됩니다. 괴로움이 오고 가는 것이 그 때문입니다. — (묻는 이) 우리가 바라는 단 하나는 네 가지 ariya sacca를 깨닫는 것인데요. — 그렇지요, 그러면 우리가 네 가지 ariya sacca를 보는 것도 거기서부터지요. 보는 길이 그것이지요. 이 dhamma 안에서 네 가지 ariya sacca를 깨닫는 것입니다. 세상 안에서 이어지는 것들에 대해 — 네 — 바람이 생기면 괴로움입니다.
duka etakoṭa kæmætta æti vennē avidyāva mēka tērennē næti nisā ōka tērum ganna nam mēka yathārthaya tōrāganna ōnē ehenam aniccatāvaya tōraganna ōnē akæmætiya enavā kæmati nǣ namut enavā. kæmativā yanavā. kæmati namut yanavā. ōka dharmatāvaya.
괴로움입니다. 바람이 생기는 것은 avijjā, 곧 이것을 알지 못하기 때문입니다. 이것을 알아들으려면 이 참모습을 가려내야 합니다. 그러니 anicca의 성품을 가려내야 합니다. 싫은 것이 옵니다, 바라지 않지만 옵니다. 바라는 것이 갑니다, 바라지만 갑니다. 이것이 dhammatā입니다.
oya dharmatāvayen piṭa pænicca lōkayak kisi denaka nǣ. ōka ōka jayagatta pudgalayek lōkaya tuḷa næha. inna vidihakut nǣha. meccara kal hædilat næha. dæn menna mē dharmatāvaya dænagattahama apiṭa ekak venavā. ōka dakinnē næti tākkal kæmati sē pavatvanna puḷuvan yamak gæna api dr̥ṣṭiyak āvē mityā dr̥ṣṭiyak. onna ē mityā dr̥ṣṭiyē. apiṭa vatu denna paṭan gannavā kohomahari mē kæmisiyē pavatvanna utsāha karapa.
이 dhammatā에서 벗어난 세상은 어디에도 없습니다. 이것을 이긴 사람은 세상에 없습니다. 있을 길도 없습니다. 지금까지 생긴 적도 없습니다. 이 dhammatā를 알면 우리에게 한 가지 일이 생깁니다. 이것을 보지 못하는 한, 바라는 대로 끌고 갈 수 있는 무엇에 대해 우리가 품은 diṭṭhi는 micchā diṭṭhi입니다. 그 micchā diṭṭhi 속에서 우리는 어떻게든 바라는 대로 끌고 가려고 애쓰기 시작합니다.
anna ē velāvēdī api dan̆galanavā kæmati sē pavatvanna. ē kæmati sē pævætvīmaṭa karana utsāhaya nisā api vehesa vin̆dinavā misak. apiṭa puḷuvankamak nǣ. ēken goḍa venna. api saṁ goḍaval saṁ kiyannē ekatu. ekatuva hadāganna. ēvā saṁkhāra karanna api duk vin̆dinavā.
그때 우리는 바라는 대로 끌고 가려고 버둥거립니다. 바라는 대로 끌고 가려는 그 애씀 때문에 우리는 지칠 뿐, 그것으로 벗어날 수는 없습니다. 우리는 saṃ — 더미, saṃ은 모음이라는 뜻입니다 — 모음을 만들려고, 그것들을 saṅkhāra 하려고 괴로움을 겪습니다.
itin mē bæri ekak horanna. duk vin̆dalā duk vidilā hiṭan hadapuvahama hadana hadana eka kæmati sē næti ekak kæmati sē pavatvanna hadanavā nam. api dukak saṁkhāra dukkhē yannē etana enavā. hadanāsanayen kæḍenavā kæḍenavāna etakoṭa mokada vennē? hadannē mokada karannē duk vin̆dinā vehe nokæḍena ekak hadāganna nam nokærena ekak nǣha. namut apē mānasikatvayak gonnagāganna avidyāven api kæmatiyi ekak hadāgena innē. kæmati ekak hadāgena pōṣaṇaya karagena innē.
그래서 이 안 되는 것을 해내려고 괴로움을 겪고 또 겪으며 세우면, 바라는 대로 되지 않는 것을 바라는 대로 끌고 가려 하는 것이라면, saṅkhāra dukkha가 거기 옵니다. — (묻는 이) 세운 것이 깨지지요. — 깨지지요. 그러면 어떻게 됩니까? 세운다는 것은 무엇을 하는 것입니까? 괴로움을 겪으며 지쳐 가며 깨지지 않는 것을 만들려 하지만, 깨지지 않는 것은 없습니다. 그러나 avijjā로 우리 마음을 쌓아 올려 바라는 무엇을 만들어 지니고 있습니다. 바라는 것을 만들어 기르고 있습니다.
apaṭa vartamāna mohota bælanam matumari puḷuvan kiyalā puḷuvan dr̥ṣṭiyak gannavā ganna. anna ē dr̥ṣṭiya ē nigamanaya tamayi matu balāporottuva anna matu balāporottuva nisā matu gamanak hædenavā. anna matu gamannaṭa hētuva ōtana tamayi matu gamana hadana eka. anna avidyāvē matu gamana hadanna ē vidihaṭa matu balāporottuvak æti kara saṁkhāra karanna næt ōkaṭa
(묻는 이) 지금 이 순간을 보면 앞으로는 할 수 있다고 — 할 수 있다는 diṭṭhi를 붙잡습니다. — 붙잡지요. 그 diṭṭhi, 그 결론이 앞날의 기대입니다. 앞날의 기대 때문에 앞날의 길이 생깁니다. 그것이 앞날 길의 원인입니다. 바로 거기서 앞날 길이 만들어집니다. avijjā로 앞날 길을 만들려고 그렇게 앞날의 기대를 일으키고 — saṅkhāra를 짓는 것이지요.
anna ē saṁkhāra karannēt ōkaṭa enē. etakoṭa vipariṇāma dukkhayat ēkaṭa enavā. dukkha dukat ōkaṭa tiyenavā. dukkha tunakin sampūrṇa venavā. mokada vehesa svabhāvika vehesa api akamæti vehesa enavā. saṁkhāra karalat duk vin̆dinavā. vehesa enavā. goḍanaganna vipariṇāmika dukkhayak tiyenavā.
그 saṅkhāra를 짓는 것도 거기 들어옵니다. 그러면 vipariṇāma dukkha도 거기 들어옵니다. dukkha dukkha도 거기 있습니다. 세 가지 dukkha로 다 채워집니다. 왜냐하면 지침, 저절로 오는 지침, 우리가 싫어하는 지침이 오기 때문입니다. saṅkhāra를 지어도 괴로움을 겪고 지침이 옵니다, 세우면서. 그리고 vipariṇāma dukkha가 있습니다.
svabhāva venakoṭa bāhira prasarak venavā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anna ēkayi. etakoṭa otaninma vennē mokada dukkha dukkhaya saṁkhāra dukkhaya vipariṇāma dukkhaya kiyana duk tunakin yukta venavā.
바로 그것입니다. 그러면 바로 거기서 dukkha dukkha, saṅkhāra dukkha, vipariṇāma dukkha라는 세 가지 괴로움을 갖추게 됩니다.
vipariṇāmaya kiyana ekat api sampūrṇa aragena nǣ. mokada yamak vividhākārayen pariṇāma vīmēdī apiṭa dukak æti venavā. mē pariṇāma karannē api nemeyi. ēka dharmatāvaya. ē dharmatāvayen karannā vū pariṇāmayēdī yam dharmatāvayaka pariṇāma avasthāvaṭa api kæmati næha. api anē mēka mehema novunānam ehema balāporottu venavā
vipariṇāma라는 것도 우리는 온전히 받아들이지 못했습니다. 무엇이 여러 갈래로 바뀌어 갈 때 우리에게 괴로움이 생깁니다. 그 바뀜을 일으키는 것은 우리가 아닙니다. 그것은 dhammatā입니다. 그 dhammatā가 일으키는 바뀜 속에서, 어떤 dhammatā의 바뀌는 때를 우리는 바라지 않습니다. 우리는 '아, 이것이 이렇게 되지 않았더라면' 하고 그렇게 기대합니다.