집에 살며 nibbāna를 보는 바른 길은?
ගිහි වතේ සිට නිවන් දකින්න තිබෙන හරි මඟ කුමක්ද?
praśnaya mē gihi vataka in̆dagena apē kaṭayutut karadarayak nætuva karagena hæki ikmanin apramādava nivan dakinna tiyena hari maga mokakda
물음은 이것입니다. 집에 사는 사람(gihi)으로 지내면서 우리 할 일도 탈 없이 해 나가고, 될 수 있는 대로 빨리, 미루지 않고 nibbāna를 볼 수 있는 바른 길은 무엇입니까?
mē bhavaya nisā ēka svāmīn vahansa api danna ov mē bhavayaka dæn apiṭa mēka tērilā tiyena ov
이번 생(bhava) 때문에, 스님, 그것을 저희가 아는… — 네. — 이번 생에서 이제 저희가 이것을 알게 되어 있는… — 네.
ha aya avadhānaya nætuva karaganna ōnakamak ov h oba vahansē apiṭa
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov ēka hari. dæn apiṭa dænaganna avaśya ena kramaya ē kiyannē mē nivan dækīmaṭa dæn pævidi vennama avaśya næhæ. gihivā tiyennē næha. sōntaran nivan avabōdha karalā
네, 맞습니다. 이제 우리가 알아야 할 길은 이렇습니다. nibbāna를 보는 데 꼭 출가(pabbajjā)해야 하는 것은 아닙니다. 집에 사는 사람으로는 안 된다는 것이 아닙니다. sotāpanna들이 nibbāna를 깨달았습니다.
tiyenavā. tamangē am̆bumi jīvitaya gata karalā tiyenavā. pavul jīvitaya gata karalā tiyenavā. ehemavatmaklā anāgāmī phalayaṭa pat velāt in̆dalā pasuva mē keḷavara karalā tiyenavā. antimaṭa ārihatyaṭa pat velāt keḷavara karalā tiyenavā. gihi vatēmavat in̆dagena. mē buddha śāsanaya ehema
아내와 함께 사는 삶을 살았고, 가정의 삶을 살았습니다. 그렇게 지내면서 anāgāmī 열매(phala)에 이르러 살다가 뒤에 생을 마치기도 했고, 마지막에는 arahant에 이르러 생을 마치기도 했습니다. 집에 사는 사람의 모습 그대로 지내면서요.
gihi vatēmavat in̆dagena. mē buddha śāsanaya ehema pelā tiyenavā. itin apiṭa koyi kramen hari ōnē etakoṭa hariyaākāravama nivan maga pæhædiliva tiyenna ōnē. dæn api ada
Buddha sāsana는 그렇게 보여 줍니다. 그러니 우리에게는 어떤 길로든 바르게, nibbāna 길이 또렷이 있어야 합니다.
pæhædiliva tiyenna ōnē. dæn api ada bæluvot tiyenavā ma ada nivan maga hæṭiyaṭa vaḍanavā nānā prakāra krama. namut itin unvahansēlāgen hari æhuvot api svāmīn vahansēlāt ōka tarā vaḍanavā.
오늘날을 보면 nibbāna 길이라며 닦는 갖가지 길이 있습니다. 그런데 스님들께 여쭤봐도 ‘우리 스님들도 그것을 이렇게 닦습니다’ 하십니다.
yathārthayama avaṁkavama æhuvot ehema mārga phala avabōdhayak hō dhyāna læbīmakaṭa hētu kramayak ahuvelā tiyenavā kiyalā api tava balāporottu venavā. tava vaḍanavā. ē vagē uttarayak ē kodenavā. ehema nætnam samahara kenek samahara velāvaṭa api ēka labalā tiyennē kiyalā noya tarkavādat idiripat karanavā.
참으로 솔직하게 여쭤보면, magga phala 깨달음이나 jhāna를 얻게 하는 길을 잡았다고 하면서도 ‘우리는 아직 바라고 있다, 더 닦고 있다’는 식의 대답이 돌아옵니다. 아니면 어떤 이는 때로 ‘우리는 그것을 얻었다’며 갖가지 따짐을 내놓습니다.
namut api æhuvot ehema hon̆dayi ēkadī rāgaya, dvēśaya, mōhaya duruvelā tiyena bavaṭa sahatikada kiyalā æhuvot yam taramaka etakoṭa nam ēkaṭa uttarayak ennē næha. ēka carita lakṣaṇaya balanakoṭa suḷu dēṭat tibenavā. gæṭenavā.
그러나 ‘좋습니다, 그러면 거기서 rāga, dosa, moha가 사라졌다고 틀림없이 말할 수 있습니까?’ 하고 물으면, 그때는 대답이 나오지 않습니다. 그 사람됨을 보면 작은 일에도 부딪힙니다.
ælīm sahagatabhāvalu hun̆gak væḍiyi. itin ælīmayi gæṭīmayi yam tænaka tiyenavā nam mulāvat etana.
들러붙는 모습도 매우 많다고 합니다. 들러붙음과 부딪힘이 있는 곳이라면 헷갈림(moha)도 바로 거기 있습니다.
itin ē nisā apiṭa ehema ekapāraṭa nigamanayak karanna bæhæ. bāhira monahari dænagattā phaliyaṭat ehema phalayak læbuvada kiyalā. itin læbuvā nam tamanṭama dænaganna ōnē ælīma ginnak hæṭiyaṭa, gæṭīma ginnak hæṭiyaṭa, mulāva ginnak hæṭiyaṭa væṭahilā tiyenna ōnē.
그러니 바깥에서 무언가를 알았다고 해서 그런 열매(phala)를 얻었다고 단번에 매듭지을 수는 없습니다. 얻었다면 스스로 알아야 합니다. 들러붙음이 불로, 부딪힘이 불로, 헷갈림이 불로 깨달아져 있어야 합니다.
itin ælīma ginnak hæṭiyaṭa vaṭahagattā nam hariyaṭa ahara. pradhānama tæna mokada gæṭīmaṭa mula ælīma. ælīma yam tænaka nætnam gæṭenna dēkut næha.
들러붙음을 불로 깨달았다면 제대로입니다. 가장 큰 자리는, 부딪힘의 뿌리가 들러붙음이기 때문입니다. 들러붙음이 없는 곳에는 부딪힐 것도 없습니다.
ehenam mulā venna dēkut næha. ehenam paḷamu api ekak ælīma duru karaganna kramayak tiyenna ōnē. apē bhāṣāven kiyanavā ælīma duru karaganna puḷuvan na yam kramayak tuḷin.
그렇다면 헷갈릴 것도 없습니다. 그러니 우리에게는 먼저 들러붙음을 없애는 길이 있어야 합니다. 우리 말로 하자면, 들러붙음을 없앨 수 있는 어떤 길을 통해서입니다.
anna ē kramaya api dænagattu dāṭa apiṭa puḷuvan kava læbenavā ē ṭika karanna. hæbæyi ōka ælīma duru karagena tiyennē apē mē buddha śāsanayē pratipatti puravanavayi kiyalā hiṭan oya vata puralā nemeyi.
그 길을 아는 날 우리는 그것을 해낼 수 있게 됩니다. 그러나 들러붙음을 없앤 것은 Buddha sāsana의 닦음을 채운다며 vata를 채워서가 아닙니다.
sil vataka pihiṭagena in̆dalā vitarak ælīma duru velā næha.
sīla vata에 머물러 있는 것만으로는 들러붙음이 없어지지 않았습니다.
dæn budurajāṇan vahansēlāṭa giya samahara kaṭṭiya ekkō dāmarika budurajāṇan vahansēt papuva pallalā maralā dānavā kakul igælā galanavā gan̆gin ehā pættaṭa visi karanavā kiyalā ālōkaya yakṣayā in̆dagattē.
Buddha께 갔던 어떤 이들은 거친 자들이었습니다. Āḷavaka yakkha는 Buddha의 가슴을 찢어 죽이고 다리를 잡아 강 건너편으로 던지겠다며 앉아 있었습니다.
āya mē sil aran in̆dagattā sīta samādan velā in̆dagattā nemeyi. ehemayi. aṁgulimāla budurajāṇan vahansēlāṭa gahanam mahana hiṭaviya mē yanna nætuva eyā in̆dagata kaḍutula ussagena ægili mālē karē dāgena
그는 sīla를 받아 앉아 있던 것도, sīla를 받아 지니고 앉아 있던 것도 아닙니다. 그렇습니다. Aṅgulimāla는 Buddha를 해치려고 칼을 치켜들고 손가락 목걸이를 목에 건 채 있었습니다.
baṇa pada gæhipiyak ahanakoṭa mūla dharmaya tērum gattā. īṭa passē saṁvaratvaya læbuṇē.
dharma 한 구절을 듣고 뿌리 되는 dharma를 알아들었습니다. 그 뒤에야 다스림(saṃvara)이 생겼습니다.
ehenam mē dharma avabōdha kara gænīmaṭa apiṭa hon̆daṭa pæhædili karma tamayi. mē api sil vataka in̆dilā dharma avabōdha kaḷā nemeyi. yamkisi mūla dharmayak avabōdha karagattā. ē avabōdhayat ekkalā nædunāna saṁvaratēna sīlaṁ kiyalā sīlayak.
그렇다면 dharma를 깨닫는 데 우리에게 또렷한 것은 이것입니다. 그들은 sīla vata에 머물러 dharma를 깨달은 것이 아닙니다. 어떤 뿌리 dharma를 깨달았고, 그 깨달음과 함께 ‘saṃvaraṭṭhena sīlaṃ’이라는 sīla가 생겼습니다.
yaṁ samādānaṁ saṁ vataṁ yaṁ samādānayak ætda ēka vataki. saṁvaraṭahina sīlaṁ saṁvaratvayē pihiṭīmak ætda ē sīlayagi. dæn ada vata sīlaya karenna tiyennē.
‘yaṃ samādānaṃ taṃ vataṃ’, 받아 지니는 것이 있으면 그것이 vata이고, ‘saṃvaraṭṭhena sīlaṃ’, 다스림에 자리 잡음이 있으면 그것이 sīla입니다. 오늘날 바로 이 vata와 sīla를 가려야 합니다.
sil samādan venavā kiyalā vacanayak api tiyenavā. sil vata samādan venavā. sil kiyana eka samādan vena ekak nemeyi. sil kiyana eka pihiṭana ekak.
우리에게는 ‘sīla를 받아 지닌다’는 말이 있습니다. sīla vata를 받아 지닌다고 하지요. sīla는 받아 지니는 것이 아닙니다. sīla는 자리 잡는 것입니다.
dæn api hitamukō mehema deyak. api yamkisi deyak apātayen siddha venavaṭa ēka pāpayak nam, varadak nam. api ēken ēka siddha novenna api yamkisi væḍapillak hadāgannavā vatāvak.
이렇게 생각해 봅시다. 어떤 일이 우리 탓으로 일어나는데 그것이 나쁜 짓(pāpa)이고 허물이라면, 그것이 일어나지 않도록 우리는 어떤 다짐, 곧 vata를 세웁니다.
mama nam jīvitayē giyat. menna mēka væradi kiyalā mē pennapu sammata karapu mē varada mama karannē næha. jīvitaya næti mama satvanaya karannē næha. horakam karannē næha. surāsū durācāra karannē næha. itin boru kiyannē næhæ. matva payan bonnē næhæ. dæn mē vagē api eka vidiha nigamana karagannavā.
‘목숨이 다하더라도, 잘못이라고 보여 주고 정해 둔 이 허물을 나는 저지르지 않겠다. 산 것의 목숨을 빼앗지 않겠다, 훔치지 않겠다, 그릇된 음행을 하지 않겠다, 거짓말하지 않겠다, 취하게 하는 것을 마시지 않겠다.’ 이처럼 우리는 하나의 다짐을 합니다.
dæn ē kiyannē api etakoṭa api sattumā bhārannē hētuvak uḍa prāṇaghāta karannē hētuvak uḍa hora mæravaṁcā karannē ēka hētuvak tiyenna ōnē. nætnam karanna hētuvak næ. surāsū durācāra karannet monavāhari hētuvak.
그런데 우리가 짐승을 죽이는 것도 까닭이 있어서이고, 목숨을 빼앗는 것도 까닭이 있어서이며, 훔치고 속이는 것도 까닭이 있어야 합니다. 그렇지 않으면 할 까닭이 없습니다. 그릇된 음행을 하는 것도 어떤 까닭이 있어서입니다.
ē hētuva kiyannē hētuva apiṭa priyamanāpanā nam ēka āśvāda janaka nam ēka vaṭinavā nam. ē vaṭinādī nisānē api karannē.
그 까닭이란, 그것이 우리에게 좋고 마음에 들며 즐거움을 주고 값지다는 것입니다. 값지기 때문에 우리는 그것을 하는 것이지요.
yamak novaṭinavā kiyā dænagattu dāṭa apiṭa ōnakamak nǣhana ēka karanna ehenam vaṭinākamak tiyenavada nædda kiyalā dænagannē api itin oya hikmalā inna kǣlla gēlā koccara hiṭiyat ē kerennē næ. ē san̆dahā budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷā ektarā dharmayak.
무언가가 값지지 않다는 것을 아는 날, 우리는 그것을 하고 싶어 하지 않습니다. 그러니 값어치가 있는지 없는지를 알지 못한 채 스스로를 다스리며 지내는 그 부분만 아무리 붙들고 있어도 그것은 이루어지지 않습니다. 그것을 위해 Buddha께서 어떤 dharma를 설하셨습니다.
aṭṭak kararā tīnīipadā sambuddhayana prakāśitā akuruvaṭa pada tunak budurajāṇan vahansēlā prakāśa kaḷā. naha sīla vataṁ hōtu uppajjanti tathāgatā sil vatak denna tathāgatayan vahansē ipidilā nǣ.
‘aṭṭhakkharā tīṇi padā sambuddhena pakāsitā’, 여덟 글자 세 낱말을 Buddha께서 밝히셨습니다. ‘na sīlabbata hetu uppajjanti tathāgatā’, tathāgata께서는 sīla vata를 주시려고 태어나신 것이 아닙니다.
aṭṭakkarā tīnipadā sambuddhayana prakāśita akuru aṭa pada tunak budurajāṇan vahansēlā prakāśa kaḷā. menna karapu dē. ehenam apiṭa
여덟 글자 세 낱말을 Buddha께서 밝히셨습니다. 이것이 하신 일입니다.
prakāśa kaḷā. menna karapu dē. ehenam apiṭa yathāvabōdhaya labāganna gattā nam anna ara vaṭinākamak tiyenavayi kiyana eka hiten ahak velā giya dānnaṭa yathābōdhaya labāgena dharmayak dēśanā kaḷā. menna mē dharmaya hariyaṭa śravaṇaya
그러니 우리가 있는 그대로의 깨달음을 얻으려 한다면, 저 ‘값어치가 있다’는 생각이 마음에서 떨어져 나간 날 있는 그대로 깨닫도록 dharma를 설하셨습니다.
dēśanā kaḷā. menna mē dharmaya hariyaṭa śravaṇaya kaḷā nam edāṭa api dænagannavā. api mē vaṭinavayi kiyalā hitāgena in̆dalā tiyennē kisima vaṭinākamak næti dēval vala. menna mē avabōdhaya kavadā hari āvā nam apiṭa ē dharmaya tuḷin vaṭinākama bæhælā yanavā.
이 dharma를 제대로 들었다면 그날 우리는 압니다. 우리가 값지다고 여기며 지냈던 것들이 아무 값어치도 없는 것들이었다는 것을. 이 깨달음이 언젠가 온다면, 그 dharma를 통해 값어치가 떨어져 나갑니다.
paḷamu vaṭinākama bæhælā giyadāṭa ēka vaṭinavayi kiyalā hitāgena karapu taramak væradi okkoma ivarayi. ē nisā sōvāna pudgalaya athærapu væradi gāna æhuvot ehema apiṭa kiyanna apē kaṭaval nǣ. mokada hētuva?
먼저 값어치가 떨어져 나간 날, 값지다고 여기며 저지른 허물은 모두 끝납니다. 그래서 sotāpanna가 버린 허물의 수를 물으면 우리 입으로는 다 말할 수 없습니다. 왜일까요?
apramāṇava asīmitava vaṭinākamak hitāgena inna sāmānya lōkayā. nætnam potunika kiyana pr̥thagjana kiyana pudgalayā. eyāṭa mē lōkē asīmita vaṭinākama sīmāvak nǣha vaṭinavā kiyana dēval vala ehema svabhāvayak tamayi sāmānya manussayā ayinnē. kavadā hari mē dharmāvabōdhaya
한없이, 끝없이 값어치를 매기며 사는 보통 세상 사람, 곧 puthujjana라는 사람에게는 이 세상에 끝없는 값어치, 끝이 없이 값지다는 것들이 있습니다. 그것이 보통 사람의 모습입니다.
manussayā ayinnē. kavadā hari mē dharmāvabōdhaya hariyaṭa labāgat vadāṭa eyāṭa anē mē novaṭinā dēkaṭa enna vaṭinavā kiyalā hitāgena meccara kal hiṭiyē. ēka hæn̆gīma anna eyāṭa ektarā maṭṭamaka novaṭinākamak væṭahilā enavā. dharmāvabōdhaya tuḷa.
언젠가 dharma를 제대로 깨닫는 날, 그는 ‘아, 값어치 없는 것을 값지다고 여기며 이토록 오래 지냈구나’ 하고 느낍니다. 그에게 어느 만큼 값어치 없음이 깨달아져 옵니다. dharma 깨달음 속에서요.
anna ē vaṭinākama yam tarak bæhælā giyā nam dharmāvabōdhaya tuḷa vaṭinākamak tiyenavā kiyalā asīmitava vaṭinākamak hitāgena hiṭapu ē kāla ēt issellā mohotē in̆dalā tibuṇa yam taramak balāporottu tibuṇa nam keles tibuṇā nam okkoma bidigin ivarenavā.
dharma 깨달음 속에서 그 값어치가 얼마만큼 떨어져 나갔다면, 값어치가 있다고 끝없이 여기며 지냈던 그때, 앞서부터 있던 바람과 kilesa가 얼마만큼이었든 모두 부서져 끝납니다.
ehenam ē bin̆dicca keles budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā mahā mohotaṭa æn̆gili deka dālā vatura ṭikak uḍaṭa aragattahama æn̆gili dekē gǣhena vatura biṁduva vitilā æti sōvān pudgalayāgen ituruna hariya gevena hariya mē mahamōtaya yaḷi vitarayi. ehenam api kohoma vigraha karanna
그 부서진 kilesa에 대해 Buddha께서 이렇게 설하십니다. 큰 바다에 손가락 두 개를 넣어 물을 조금 떠올리면 두 손가락에 묻는 물방울만큼이 sotāpanna에게 남은 몫이고, 다 치러 낸 몫은 이 큰 바다만큼이라고요. 그러면 우리는 이것을 어떻게 풀이할까요?
mē maha poḷon niyapiṭaṭa pas poḍḍak aragattot væli poḍḍak aragattot sōvān pudgalayāṭa tava gevanna tiyena hariyē niyapiṭa tiyena væli ṭika vidiyi. pas ṭika vitarayi. gevicca hariya mē maha poḷovē passēka vitara mehe upamā pelā tiyenavā.
이 큰 땅에서 손톱 위에 흙 조금, 모래 조금을 얹으면, sotāpanna가 더 치러야 할 몫은 손톱 위의 모래만큼, 흙만큼일 뿐이고, 치러 낸 몫은 이 큰 땅의 흙만큼이라는 비유가 경전에 나옵니다.
ehenam etakoṭa sōvān puddilā koccara gevalā tiyenna bæ. ehenam apiṭa dæn hitāganna bæha. sōvān pud mē daruvan hadāyanna jīvat venavā. kema geval doraval vala jīvat venavā. kāma lōkaya jīvat venavā. itin eyā gevicca ekak apiṭa pēnnē næhanē.
그렇다면 sotāpanna가 얼마나 많이 치러 냈는지 헤아릴 수 없습니다. 그런데 우리는 그것을 생각조차 못 합니다. sotāpanna는 아이를 기르며 살고, 집에서 살며, kāma 세상에서 삽니다. 그러니 그가 치러 낸 것이 우리 눈에는 보이지 않지요.
gæluvahama pēnnē næha kupṭita væddagē virin̆da ara mas vædda deka kiyalā pænalā gihillā maha kælē in̆dalā hik. daruvō daha denekut hadāgena ara masya dara udav upakāra kirīma karagena jīvat vuṇā.
겉으로 보아서는 보이지 않습니다. Kukkuṭamitta 사냥꾼의 아내는 고기 사냥꾼과 함께 달아나 큰 숲에서 살며 아이 열을 기르고, 고기와 땔감 일을 도우며 살았습니다.
dæn etakoṭa maha poḷovē passa taram gevapu niyapiṭa pastāran tiyena kenek hattāudayen savan vecca kenek ēka upaṭami æddaki virin̆da.
큰 땅의 흙만큼 치러 내고 손톱 위의 흙만큼 남은 사람, 일곱 살에 sotāpanna가 된 사람이 바로 Kukkuṭamitta 사냥꾼의 아내입니다.
ehenam gevicca ṭika eccara gevuṇa nam oya etakoṭa ituru tibunē occara nam ē ituru icca pōḍen anik ayaṭa eha pēnavada dæn venasak penī
그렇다면 치러 낸 것이 그만큼이고 남은 것이 그만큼이라면, 그 남은 작은 몫으로 다른 사람들 눈에 무슨 차이가 보입니까?
siṭu kumariyak mas æt deka kiyalā pænalā gihillā kælēṭa giyā sōvān vecca kenek eyā maha poḷovē pas taram gevalā miyapiṭa pas taram tava gevanna ituru velā tiyena kenek kiyalā ehema kivvot apiṭa oppu karanna hētu sātaka tiyenavā.
부잣집 딸이 고기 사냥꾼과 달아나 숲으로 갔는데, 그가 sotāpanna가 된 사람이며 큰 땅의 흙만큼 치러 내고 손톱 위 흙만큼만 더 치를 것이 남은 사람이라고 말한다면, 우리가 그것을 밝혀 보일 근거가 있겠습니까?
ehenam mēkayi kāraṇaya. api allagena tiyena ēvā apē tiyena balāporottu lōkayaṭa bæn̆dilā tiyena bæn̆dīm valin.
그렇다면 요점은 이것입니다. 우리가 붙들고 있는 것은 우리의 바람, 곧 세상에 묶인 묶임들입니다.
ara maha poḷovē pasvā taram tiyena harahā apiṭa pēnnē næti hari. apiṭama hidāganna bæri hari. koccara api bæn̆dilāda innē lōkeṭa kiyalā. menna mē nisayi ara ahak vennē aṁ ēya nopenna hari. apiṭa hitāganna bæri hariyak ahak vuṇā.
저 큰 땅의 흙만큼 되는 몫은 우리에게 보이지 않는 몫입니다. 우리 스스로도 헤아릴 수 없는 몫입니다. 우리가 세상에 얼마나 묶여 있는지를요. 그래서 떨어져 나가는 것이 보이지 않는 몫이고, 우리가 헤아릴 수 없는 몫이 떨어져 나갔습니다.
dæn api mē āsā api oyālā āsada? manna nam monavaṭat āsā karannē næhænē. ehema kiyana kenāgē hoyalā bæluvot ehema āsāval koccara tiyenavada? balāporottu koccara tiyenavada mē lōkē yamak bhukti vidinna kiyalā. apramāṇa tiyenavā.
여러분은 무언가를 좋아합니까? ‘나는 아무것도 좋아하지 않는다’고 말하는 사람을 살펴보면 좋아하는 것이 얼마나 많습니까? 이 세상에서 무언가를 누리려는 바람이 얼마나 많습니까? 한없이 많습니다.
namut eyāṭa tērennē nǣ eccara balāporottuva ætuva mama innē? onna ōka tērennē næ.
그러나 그는 ‘내가 그만큼 바람을 품고 사는가?’ 하는 것을 알지 못합니다. 바로 그것을 모릅니다.
āsāva kiyana eka tava vidiyakin kiyanavā nam api mē lōkē yamak balāporottu venavā. menna mē balāporottu vena ēvā avidyā sahagata tr̥ṣṇā sahagata yam taramak ætda menna mē ṭika api sasara gamanaṭa geniyanavā.
좋아함을 달리 말하면, 우리가 이 세상에서 무언가를 바라는 것입니다. 이렇게 바라는 것들이 avijjā와 함께, taṇhā와 함께 얼마만큼 있든, 이것들이 우리를 saṃsāra 길로 데려갑니다.
avidyāven tr̥ṣṇāven api ḷan̆ga æti vennē yamtā balāporottu vat. ēvā tamayi api sasara gamanṭa geniyana mūla dharmaya.
avijjā와 taṇhā로 우리에게 생기는 바람들, 그것이 우리를 saṃsāra 길로 데려가는 뿌리 dharma입니다.
onna oya balāporottuva vin̆dahæranna dāsa sasara gamanaṭa ædagena yanna tibicca balāporottu nætnam āsāval ivarayi. ælīma ivarayi. menna mē ṭika ayin karanna ōna hari.
그 바람을 부수어 버리는 날, saṃsāra 길로 끌고 갈 바람, 곧 좋아함이 끝납니다. 들러붙음이 끝납니다. 이것들이 없애야 하는 몫입니다.
dæn nivana balāporottu vena kenāṭa ē ṭika ayin karalā bæ. ēka nivanaṭa hētu vena hari.
그런데 nibbāna를 바라는 사람에게서는 그 바람을 없애서는 안 됩니다. 그것은 nibbāna로 이끄는 몫입니다.
lōkaya balāporottu vena kenāṭa tiyenavā chanda rāgayak. ē chanda rāgayen lōkaya balāporottu venavā. canda iddapādayen nivana balāporottu venavā. oya balāporottu tōrāganna ōnē. chanda iddhipāda kiyannē satis bōdhi pākṣika dharma valaṭa ayiti ekak. satara iddhipadavalaṭa ayiti. ēka avaśyayi.
세상을 바라는 사람에게는 chanda rāga가 있습니다. 그 chanda rāga로 세상을 바랍니다. chanda iddhipāda로는 nibbāna를 바랍니다. 이 바람들을 가려내야 합니다. chanda iddhipāda는 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma에 들고, 네 iddhipāda에 드는 것입니다. 그것은 있어야 합니다.
lōkaya balāporottu vennē avidyāven tr̥ṣṇāven. menna mē venasa tōrāganna ōnē.
세상을 바라는 것은 avijjā와 taṇhā에서 나옵니다. 이 차이를 가려내야 합니다.
n lōkayaṭa ayiti monavada? æsa lōkayaṭa ayiti. kana lōkayaṭa ayitiyi. diva lōkayaṭa ayitiya, nāsaya lōkayaṭa ayitiya, kaya lōkayaṭa ayitiya, mana lōkayaṭa ayitiyi.
세상에 속하는 것은 무엇입니까? 눈은 세상에 속합니다. 귀도 세상에 속하고, 혀도, 코도, 몸도, 마음도 세상에 속합니다.
eham lōkayen balāporottu ve lōkaya balāporottu vennē mokaṭada? ēvā mokaṭada apiṭa rūpa balanna śabda ahanna gandha suvan̆da dænaganna raha dænaganna sparśa dænaganna oya dænagatta ēvā gæna hitanna.
그렇다면 세상을 무엇 때문에 바랍니까? 그것들이 우리에게 왜 있습니까? 모습을 보고, 소리를 듣고, 냄새를 맡고, 맛을 알고, 닿음을 알고, 그렇게 안 것들을 생각하기 위해서입니다.
onna oya kāraṇā ṭika bāhira lōkayē tiyenavā. oya ṭika bhukti vidinnaṭa avaśya karana ṭika api ḷan̆ga tiyenavā. æsa, kana, diva, nāsaya, śarīraya manna api ḷan̆ga tiyenavā lōkē bhukti vainna. oya ṭika hadāgattē lōkr̥tiya avaśya nisā. ē balāporottu vana nisā karma śaktiyakin ipadennā.
그것들은 바깥 세상에 있습니다. 그것들을 누리는 데 필요한 것들이 우리에게 있습니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 세상을 누리려고 우리에게 있습니다. 그것들은 세상이 필요해서 만들어진 것입니다. 그것을 바라기 때문에 kamma의 힘으로 태어납니다.
n æsa, kana, diva, nāsaya, śarīraya, mana kiyana ēvayan rūpa, śabda, gandha, rasa, sparśa dharmē lōkē tiyena ēvā. lovanna api yantāramak balāporottu venavā. ē tākkal lōkayen ikma yanna bæ.
눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음으로 세상에 있는 모습, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma를 우리가 바라는 동안은 세상을 넘어설 수 없습니다.
lōkē pævætmaṭa hētuva api hitāgena hiṭiyā kæmati vuṇat nætat monāgamē kivvat āgama nokivvat kōkē kivvat æsa kana divanāsayē śarīrayē malakinna mēvayen. yamtāk kal rūpa śabda gandha rasa sparśa dharma balāporottu venavada?
세상이 이어지는 까닭은, 우리가 좋든 싫든, 어떤 가르침을 말하든 말하지 않든, 무엇을 말하든, 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음 이것들로 모습, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma를 얼마나 오래 바라느냐에 있습니다.
avidyāva nisā tr̥ṣṇāva nisā balāporottu venavā nam ēvā hon̆dayi kiyalā balāporottu venavā. anna ē balāporottu api ḷan̆ga yamtā tiyenavā nam oya balāporottu kandarāva nisā tamayi apē pævætmaṭa hædennē. avidyāva næhæ tr̥ṣṇāven bæn̆da gannavā kiyannē lōkē bæn̆dennē lōkē.
avijjā와 taṇhā 때문에 바란다면, 그것들이 좋다고 여기며 바랍니다. 그 바람이 우리에게 얼마만큼 있든, 그 바람 더미 때문에 우리의 이어짐(bhava)이 만들어집니다. avijjā와 taṇhā로 묶인다는 것은 세상에 묶인다는 것입니다.
menna mē nisā menna mē tiyena balāporottu samūhaya koccarada kiyanavānam. dæn hari mama monavā varahat āsānayi kiyalā kiyana kenā balanna balāporottuvak nædda. hon̆dayi eka deyak bæluvaṭa passē dæn æti kiyalā kiyālā hienavā.
그래서 이 바람 무더기가 얼마나 되는지 말하자면, ‘나는 아무것도 좋아하지 않는다’고 말하는 사람을 보십시오. 바람이 없습니까? 하나를 본 뒤에 ‘이제 됐다’고 생각합니까?
apramāṇayi. koccara bæluvat madi poḍḍak saddayak vanot ī pætta balamu. mokaṭada balannē ēka mokakda kiyalā dænaganna āsa
한없습니다. 아무리 봐도 모자랍니다. 작은 소리라도 나면 그쪽을 봅니다. 왜 봅니까? 그것이 무엇인지 알고 싶어서입니다.
dænagattaṭa passē ēka vædagat deyak diga haṭa hoyalā bægat deyak nam ē ali ali balanavā. tava tavat balanna āsā venavā. ræs karāgannat ōnē. ræs karagannat balanavā. vin̆dinnat ōnē. vin̆dinnat balanavā. itin matu patannak hon̆da deyakda kiyalā ē pættē hoyā hōsi karanavā.
알고 난 뒤 그것이 귀한 것, 찾아 얻을 만한 것이라면 자꾸자꾸 봅니다. 더 보고 싶어집니다. 모으고도 싶어서 모으려고 보고, 누리고도 싶어서 누리려고 봅니다. 그리고 앞으로 바랄 만큼 좋은 것인지 그쪽을 찾아 헤맵니다.
menna mē vidihaṭa lōka sattvayā patanna balāporottu venavā. vin̆dinna ræs karanna balāporottu venavā. vin̆dinna balāporottu venavā. dænaganna balāporottu venavā.
이렇게 세상 사람들은 빌기를 바랍니다. 모으고 누리기를 바랍니다. 누리기를 바랍니다. 알기를 바랍니다.
menna apiṭa apē tuḷa tērum ganna puḷuvan vidihakin api mē balāporottu æti karaganna ākāraya api prārthanā karanavā.
우리 안에서 알아차릴 수 있게 말하면, 우리가 이 바람을 일으키는 모습은 이렇습니다. 우리는 빕니다(patthanā).
mē lōkē æhen æhæṭa pēna ēvā, kanṭa æhena ēvā, divaṭa dæena ēvā, nāsayaṭa dænena ēvā kayaṭa dæena ēvā, hitaṭa dænena ēvā yali yali goḍanaganagaha araganna sparśa karanna vin̆dinna ē vēdanā bhuktiya san̆dahā api yam taramak balāporottu tiyā innavā nam menna api patanavā keḷavarayak næta matu matut maṭa ōna næ. matu matut ehema læbanna hannam. onna ēka balāporottuvā.
이 세상에서 눈에 보이는 것, 귀에 들리는 것, 혀에 닿는 것, 코에 닿는 것, 몸에 닿는 것, 마음에 닿는 것을 거듭거듭 쌓아 가지고, 닿고 누리며, 그 vedanā를 누리려고 우리가 얼마만큼 바람을 품고 있다면, 우리는 끝없이 빕니다. ‘앞으로도 앞으로도 나는 원한다, 앞으로도 그렇게 얻고 싶다.’ 그것이 바람입니다.
læbuvaṭa passē anē magē kiyalā mama kiyalā magē kiyalā goḍa gahaganna nætnam. īḷan̆ga balāporottu.
얻은 뒤에는 ‘나의 것, 나’라며 쌓아 두려고 합니다. 그것이 다음 바람입니다.
etakoṭa ræs karaganna etakoṭa vin̆dinavā. vin̆dinna ōna nisayi ara goḍa gahaganna. ē kiyannē vindana eka. æhen mana vaḍana rūpa kanen mana vaḍana śabda divaṭa mana vaḍana rasa, nāsayaṭa mana vaḍana gandha kayaṭa mana vaḍana poṭṭhabba hitaṭa mana vaḍana dharmāva vindanaya karanna dāsa. dæn vidīmē balāporottu vennē. itin vidīmē
그러면 모으고, 그러면 누립니다. 누리고 싶어서 쌓아 두는 것이니, 곧 누림입니다. 눈으로 마음에 드는 모습, 귀로 마음에 드는 소리, 혀에 마음에 드는 맛, 코에 마음에 드는 냄새, 몸에 마음에 드는 닿음(phoṭṭhabba), 마음에 마음에 드는 dhamma를 누리려 할 때, 그것이 누림의 바람입니다.
vidīmē balāporottu vennē. itin vidīmē balāporottu ven tavat ehāṭa ekak tiyenavā. araka mokakda mēka mokakda? kavuda koheda yannē? monavada mē praśnārthayak naganakā parivēṣaṇayak vana balāporottu vena ōkaṭa ehenam dænagænīmē balāporottu vena yam dāsaka onna ova kiyana balāporokma næti karapu dāṭa arihatya. edāṭa kelesana dharma ivarayi.
누림의 바람 너머에 또 하나가 있습니다. ‘저것은 무엇인가, 이것은 무엇인가? 누가 어디로 가는가? 무엇인가?’ 하고 물음을 던지며 찾아다니는(pariyesanā) 바람, 곧 앎의 바람입니다. 이렇게 말한 바람들을 없앤 날이 arahant입니다. 그날 kilesa dhamma가 끝납니다.
ehenam dæn api dakinna ōnē balāporottu yam taramak yamakin næti venavada? menna mē tarama tamayi api nætivecca athæricca koṭasa yam pramā balāporottuva apiṭa tiyenavada ē apiṭa ituru tiyenakoṭama ayin karaganna tiyenakoṭa
그렇다면 이제 우리는 무엇으로 바람이 얼마만큼 없어지는지 보아야 합니다. 바로 그만큼이 우리가 없앤, 놓아 버린 몫입니다. 얼마만큼의 바람이 우리에게 있든, 그것이 남아 있는 동안 그것을 없애야 합니다.
menna apiṭa siṁhalen baṇa ahanavā nam dē tērum ganna kramaya dæn mēka pāli padavalin kiyanna giyot ehema mehema tērennē næha. ōkayi ara apiṭa apiṭa tērena apē vāṣāven kiyalā nam oya vidihaṭa tērum gattahama hon̆da pæhædiliva tērenavā. passē ōka pāliyaṭa dālā bæluvat ōka kramānukūlama gedilā tiyenavā. paḷa dahamaṭa anana bæluvat ōka kramānukūlava gedilā tiyennē.
싱할라말로 baṇa를 들으면 이렇게 알아들을 수 있습니다. 이것을 Pāli 낱말로 말하면 이렇게 알아듣지 못합니다. 그래서 우리가 알아듣는 우리 말로 이렇게 알아들으면 아주 또렷해집니다. 그 뒤에 이것을 Pāli에 넣어 보아도, Pāli 원문 dharma에 맞춰 보아도 차례에 맞게 짜여 있습니다.
itin menna mē nisā mē lōkayē api ē tiyena balāporottu valin yam kenek sōtāpannayek vunaṭa eyāṭa patanna vaṭinākamak mē lōkē nǣ kiyalā dakinavā.
그래서 이 세상에 있는 그 바람들에 대해, 어떤 이가 sotāpanna가 되면 이 세상에 바랄 만한 값어치가 없다고 봅니다.
æhen rūpa pēnavā. balanavā. vin̆dinavā. ēkaṭa tavas dē ræs karanavā. hæbæyi mēvā tiyāganna puḷuvan dēval nemeyi. mēvā ræs karalā tiyāganna puḷuvan vastu nemeyi. mēka maṭa sadātanika sænasīmak dena vastuvakut nemeyi. mē lassanaṭa pēna dē. mē mihiraṭa æhena dē maṭa sadā sænasīma dena vastuvakut nemeyi. ēka dakinnavā.
눈으로 모습이 보입니다. 보고, 누리고, 그것 때문에 더 많은 것을 모읍니다. 하지만 이것들은 붙잡아 둘 수 있는 것이 아닙니다. 모아서 지닐 수 있는 것이 아닙니다. 나에게 언제까지나 이어지는 편안함을 주는 것도 아닙니다. 이 예쁘게 보이는 것, 이 달콤하게 들리는 것이 나에게 언제까지나 편안함을 주는 것이 아닙니다. 그것을 봅니다.
mē sugandhayaha ōnanam apiṭa āgrahaṭa kiyana mihiri gandhayak ætnam. mēkat kavadāvat mama balāporottu venna sænasilla sadātanika sænasīmaṭa pat velā inna puḷuvan vastuvak nemeyi. labana rasayak ætanam. mēkat sadātanayaka sænasillak dena vastuvak neveyi. labana sparśayak æṭanam mēkat sadāta venika sænasillak dena vastuvak nemeyi. ehenam maṭa pata patā ganna taram mēkē vaṭinākamak næhæ.
코로 맡는 달콤한 향기가 있다면, 이것도 내가 바라는 언제까지나 이어지는 편안함에 머물게 해 줄 것이 아닙니다. 얻는 맛이 있다면 이것도, 얻는 닿음이 있다면 이것도 언제까지나 이어지는 편안함을 주는 것이 아닙니다. 그렇다면 내가 바라고 바라 얻을 만큼의 값어치가 이것에는 없습니다.
hæbæyi vaṭinākama nætta ivaraṭa bæsē næha. onna bæhæpu hariya.
하지만 값어치 없음이 끝까지 내려앉은 것은 아닙니다. 이것이 내려앉은 몫입니다.
mē ban̆da sparśa namut mē sparśa hadākālikava sadahaṭama tiyeena tænakut nǣha. ehema labāgena inna puḷuvan dēkut nemeyi kiyalā. menna mē vidihaṭa mūlika vaśayen mē rūpa śabda gandha rasa sparśa kiyana paṁca kāmayan piḷiban̆dava ēvā vaṭinavā ēvā sadātanikava tiyā inna puḷuvan vastu harayak æti vastu kiyannē menna mē dr̥ṣṭiya issellā duru venavā.
이런 닿음들도 언제까지나 그대로 있는 곳이 없고, 그렇게 얻어 지닐 수 있는 것도 아니라는 것입니다. 이렇게 뿌리에서부터, 모습·소리·냄새·맛·닿음이라는 다섯 kāma에 대해, 그것들이 값지고 언제까지나 지닐 수 있으며 알맹이가 있는 것이라는 이 diṭṭhi가 먼저 없어집니다.
daham darśanaya kirīmen labannā vū mē pahavīmaṭa kiyenavā darśanēna pahātaba darśanayen pahavelā yana hari. menna mē ṭika pahavelā giyaṭa passē bhāvanāya pahātabba kiyana bhāvanāven karana koṭasa tiyennē īḷan̆ga idiraṭiya karaganna.
dharma를 봄으로써 얻는 이 버림을 ‘dassanena pahātabbā’, 곧 봄으로써 버려지는 몫이라고 합니다. 이것이 버려진 뒤에 ‘bhāvanāya pahātabbā’, 곧 닦음으로 하는 몫이 그다음에 해 나갈 일입니다.
darśanayen paha karana hariyaṭa darśanā nokarapu kenekuṭa bhāvanāven paha karana hariya paha karaganna bæ. ehenam darśanayen paha karanakoṭa baṇa ahalā tērum aragena ē daham darśanayen paha karagena inna ōnē. ēka dharma śravaṇaya karana ekak.
봄으로 버리는 몫을 보지 못한 사람은 닦음으로 버리는 몫을 버릴 수 없습니다. 그러니 봄으로 버릴 때는 baṇa를 듣고 알아들어 그 dharma를 봄으로써 버려 두어야 합니다. 그것은 dharma를 듣는 일입니다.
bhāvanā karalā sōvān venavā kivvot ehema venna vidihak næhæ. dharmaya pennalā tiyeena vidihaṭa dharmayaṭa oppu karannada bæ.
bhāvanā를 해서 sotāpanna가 된다고 하면 그렇게 될 길이 없습니다. dharma가 보여 준 대로 dharma로 밝혀 보일 수도 없습니다.
paratōgōsaka pratya saddharma śravaṇaya kalyāṇa mittara sampattiyē yōnisō manasikāraya mē ādī vaśayen tiyenna ōnē sōtāpanna aṁga hatarak. ē ekak ēka ekak nætuva ehema sōtāpanna venna eha kivvot ehema oppu karanna bæha. dharmaya
parato ghosa, 곧 saddhamma 듣기, kalyāṇamitta를 갖춤, yoniso manasikāra 같은 sotāpanna의 네 갈래가 있어야 합니다. 그 가운데 하나라도 없이 sotāpanna가 된다고 하면 dharma로 밝혀 보일 수 없습니다.
eha kivvot ehema oppu karanna bæha. dharmaya ē nisā baṇa ahalā baṇa ahana velāvakedīma labana yathābōdhaya tuḷin tamayi kalyāṇa mitra sampattiyak æsurēdī saddharma śravaṇaya karana velāvaka nuvaṇin menehi karamin ē vagēma dharmāvabōdhayaṭa hētu karaga tiyena kenek eriya karagattā nam anna eyāṭa sōtāpanna phalaya labanna hētu venavā. anna etendi eyā dækgannavā
그러니 baṇa를 듣고, 듣는 바로 그때 얻는 있는 그대로의 깨달음을 통해, kalyāṇamitta 곁에서 saddhamma를 듣는 동안 슬기롭게 마음에 새기며, 또 dharma 깨달음의 바탕을 갖춘 사람이 그것을 이루었다면, 그것이 그에게 sotāpanna 열매를 얻는 까닭이 됩니다.
hētu venavā. anna etendi eyā dækgannavā mē harayak tiyenavā kiyana vastu tiyenavā kiyalā kivvot mēvā ættada puruda? eyā dænagannē ætta æti ākārayen. ætta mēkayi kiyalā dænagannavā. boruva mēkayi kiyalā dænagannavā.
그때 그는 알맹이가 있다는 것들이 참인지 거짓인지를 봅니다. 그는 참을 있는 그대로 압니다. 참은 이것이라고 알고, 거짓은 이것이라고 압니다.
menna mēkayi siddha karagannē. menna mē ætta mēkayi boruva mēkayi kiyalā dannē næti nisāma lōka satya asīmita balāporottu æti karagena innē. oya dænagannavā saman̆gama asīmita balāporottu bin̆dilā yanavā. anna ē nisā tamayi kivvē ara apramāṇa mahā guṇa athæralā yanavā kiyalā sōbhan venaka.
이것이 이루어지는 일입니다. 무엇이 참이고 무엇이 거짓인지 모르기 때문에 세상 사람들은 끝없는 바람을 품고 삽니다. 그것을 아는 것과 함께 끝없는 바람이 부서집니다. 그래서 sotāpanna가 될 때 헤아릴 수 없이 큰 몫을 놓아 버린다고 한 것입니다.
hæbæyi eyā ivara karē nǣ ma vidīmē balā. ēvā tava tiyenavā. paṁcakāmī vin̆dīma balāporot tērennē kāma rāga paṭigha tiyenavā. ælīma tiyenavā nam gæṭīmat etana tiyenavā.
하지만 그는 누림의 바람을 끝내지는 않았습니다. 그것들은 아직 남아 있습니다. 다섯 kāma를 누리려는 바람이 있다는 것은 kāma rāga와 paṭigha가 있다는 것입니다. 들러붙음이 있으면 부딪힘도 거기 있습니다.
ælīma duru karagattē nǣ. anna ælīma duru karaganna abhijjā dōmanassa duru karaganna tamayi satara satipaṭṭhānaya varanna tiyennē. etana paṭan varaṇa daham bhāvanāvē pahātāpa. bhāvanāven paha karanna ēvā tiyennē etana in̆dalā.
들러붙음은 없애지 못했습니다. 들러붙음을 없애려고, abhijjhā와 domanassa를 없애려고 네 satipaṭṭhāna를 닦아야 하는 것입니다. 거기서부터가 닦는 dharma, bhāvanāya pahātabbā입니다. 닦음으로 버릴 것들은 거기서부터 있습니다.
anna væḍīmaṭa issellā tērum ganna hariya tamayi ara mulin kivva darśana pahātabba kiyana koṭasa. darśanaya paha karana koṭasa. eham ē darśanaya labannē mona dharmayada?
닦기 전에 알아들어야 하는 몫이 앞서 말한 dassanena pahātabbā, 봄으로 버리는 몫입니다. 그렇다면 그 봄은 어떤 dharma로 얻습니까?
suvāsōdahatak dharmaskandhaya kiyalā apiṭa tiyennē ōkaṭa mārgaya pādāganna avaśya tænaṭa enna
84,000 dhammakkhandha가 우리에게 있는 것은, 길을 열어야 할 곳에 이르기 위해서입니다.
etenṭa āvaṭa passē apiṭa ēkāyana mārgayaṭa bahinna tiyenavā kāṭat tiyennē ekama magak. ēkaṭa kiyanavā ēkāyana mārgaya rāgakṣaya, dvēśakya, mōhakṣaya karana yam magak ædda ēkāyana mārgaya
거기에 이른 뒤 우리는 ekāyana magga에 들어서야 합니다. 누구에게나 있는 것은 오직 하나의 길입니다. rāga를 다하고 dosa를 다하고 moha를 다하는 길, 그것을 ekāyana magga라고 합니다.
ē mārgayaṭa ennē api inna vividhākāra dr̥ṣṭiya vala ē dr̥ṭ kapalā inna ōnē. eka ekkenā eka eka dr̥ṣṭiyola innavā. ē ē dr̥ṣṭiyen eyā bin̆da hæraganna ēkaṭa daham magak dunnā. ē daham maga tuḷin taman yana ē dr̥ṣṭiya væradiyi kiyalā tērum aragena ēken eyā midenavā.
그 길에 들어서려면 우리가 지닌 갖가지 diṭṭhi를 끊어야 합니다. 사람마다 저마다의 diṭṭhi에 있습니다. 그 diṭṭhi를 깨뜨리도록 dharma 길을 주셨습니다. 그 dharma 길을 통해 자기가 따르던 diṭṭhi가 틀렸음을 알고 거기서 벗어납니다.
atūhara dahatak dr̥ṣṭiya mē lōka satyayā gævennē. eka ekka ekā eka eka dr̥ṣṭiyē innavā apiṭa pēnnē næti vuṇāṭa ati siyum.
84,000 가지 diṭṭhi에 세상 사람들이 얽혀 있습니다. 우리 눈에는 안 보여도, 아주 미묘하게 사람마다 저마다의 diṭṭhi에 있습니다.
budurajāṇan vahansē ē dr̥ṣṭiya dænagena ēkaṭa gælapena ēkadenna avaśyak mulin dēśanā karanavā. menna mēken eyā dr̥ṣṭiya bin̆dagattaṭa passē eyāṭa enavā. ætta vaśayenma maṭa tērenavā dæn mama hiṭapu dr̥ṣṭiya væradiyi.
Buddha께서는 그 diṭṭhi를 아시고 거기에 맞게 필요한 것을 먼저 설하십니다. 이것으로 그가 diṭṭhi를 깨뜨리면 ‘참으로 이제 알겠다, 내가 지녔던 diṭṭhi는 틀렸다’는 생각이 듭니다.
ē maga keles saṁsin̆davanna keles duru karanna puḷuvan ekak nemeyi. ēka maṭa oppu vunā mē dēśanāven nna dænaganna. anna ē velāvaṭa eyāṭa avaśyatāvayak enavā. itin ēka nemeyinam maga. kōkada maga
‘그 길은 kilesa를 가라앉히고 없앨 수 있는 것이 아니다. 이 가르침으로 그것이 밝혀졌다.’ 그때 그에게 바람이 생깁니다. ‘그것이 길이 아니라면 어느 것이 길인가?’
anna avaśyaṭa āvā. anna ēkāyana mārgaya kiyā dena tanṭa āvē otendi. anna etanadi rāga akṣayaṭa dvēśa akṣayaṭa mōha akṣayaṭa ōna nææna yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ yaṁdukkhaṁ tadanattā kiyana eka dēśanā karanavā. anna aṭṭak karā tiyena pada akuru aṭayi pada tunak. anicca dukkha anatta
필요가 생겼습니다. ekāyana magga를 가르쳐 주는 자리에 이른 것이 바로 그때입니다. 거기서 rāga를 다하고 dosa를 다하고 moha를 다하는 데 필요한 ‘yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tad anattā’를 설하십니다. 이것이 여덟 글자 세 낱말입니다. anicca, dukkha, anatta.
menna dharmaya dēśanā karana tæna nivan dakina dharma etanṭa āpu kenāṭa dæn apē inna ayaṭa etenṭa enna amutuyā hoyanna ōnē næhæ. æyi dæn parivēṣaṇayak kara kara innē. nivan dakina ēvā ekakvat næhæ. apiṭa nivan dakina ekak hoyāganna ōnē. ehenam dæn itin ōna tandilāna innē.
dharma를 설하시는 자리, 곧 nibbāna를 보는 dharma에 이른 사람처럼, 오늘 우리 사람들도 거기에 이르려고 따로 무엇을 찾을 필요가 없습니다. 그런데 왜 이렇게 찾아다니고 있습니까? ‘nibbāna를 보는 것이 하나도 없다, 우리는 nibbāna를 보는 것을 찾아야 한다’ 하며 이제 이리저리 헤매고 있습니다.
a nivan dakina eka hoyāgokda yadaniccaṁ tam dukkhaṁ yaṁdukkhaṁ tadanattā kiyalā eka vigraha kara gattahama nivan dakinavā.
그 nibbāna를 보는 것을 찾았습니까? ‘yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ yaṃ dukkhaṃ tad anattā’ 하나를 풀어 알면 nibbāna를 봅니다.
oya poḍḍayi tiyennē. ehenam budurajāṇan vahansē ḷan̆gaṭadī edān nivan dakinna baṇak ahalā giyāṭa passē avurudu gāṇan baṇa æhuvē næ. pæyayi dekak jīvitayaṭa baṇa ahala nǣ. buddha dharmaya kiyannē mokakda kiyalāvat dannati kenek tamayi budurajāṇan vahansē væḍa inna kālēdī issellāma vædilā baṇa padayak æē. baṇa padaya ahalā nægiṭa sōvān velā.
그것뿐입니다. 그날 Buddha 곁에서 nibbāna를 보려고 baṇa를 들은 이들은 몇 해씩 baṇa를 들은 것이 아닙니다. 평생 한두 시간 baṇa를 들은 것도 아닙니다. Buddha dharma가 무엇인지도 모르던 사람이 Buddha께서 계실 때 처음 와서 절하고 baṇa 한 구절을 듣고, 그 구절을 듣고 일어서며 sotāpanna가 되었습니다.
ehenam dæn metanadi apiṭa hon̆dama pēnavā. nivan nivan [ugura kǣrīma] dakinna ahanna tiyena baṇa bohoma poḍḍayi. ē ṭika væhilā ē ṭika hæn̆gavīlā. ē nisā apiṭa nivan dakinna bæ. siddha velā tiyennē onna ōka.
그렇다면 여기서 우리에게 아주 잘 보입니다. nibbāna를 보려고 들어야 할 baṇa는 아주 적습니다. 그것이 가려지고 숨겨졌습니다. 그래서 우리는 nibbāna를 볼 수 없습니다. 일어난 일은 바로 그것입니다.
api hitanavā nivan dakina balamu hun̆gāk ahanna ōnē. goḍāk dænaganna bæhæ nivan dakinna kiyalā. punnā dāsi vāgē aya hun̆gāk ahalā goḍāk dæne nemeyi nivan dæki.
우리는 nibbāna를 보려면 많이 들어야 하고 많이 알아야 한다고 생각합니다. Puṇṇā 노비 같은 이들은 많이 듣고 많이 알아서 nibbāna를 본 것이 아닙니다.
ehenam menna mēken api tērum ganna nivan dakinna avaśya karannē onna oya akuru aṭayi pada tunayi hariyaṭa tōraganna e. otanayi tiyennē.
그러니 이것으로 알 수 있습니다. nibbāna를 보는 데 필요한 것은 그 여덟 글자 세 낱말을 제대로 가려내는 것입니다. 바로 거기에 있습니다.
sīlayen torava samādhiyak nǣ samādhiyen torava pragnāvak nǣ. mēkat dharmānukūlayi. hæbæyi ehenam sīlaya kiyannē vata kiyalā hitā gattot væreda. etanayi praśna.
sīla 없이는 samādhi가 없고, samādhi 없이는 paññā가 없습니다. 이것도 dharma에 맞습니다. 하지만 sīla를 vata라고 여기면 틀립니다. 거기가 문제입니다.
paṁca nīvaraṇa sahita venavā nam dasa akusalayaṭa kiyana tava nāmak tamayi paṁca nīvaraṇa. kāmacchanda vyāpāda sīnamiddha uddacca kukkucca vikicchā kiyana menna mē nīvarṇa paha yam tænakada dasa akusalaya kōka hari etana ekkō prāṇaghāta cētanāvak tiyenna ōnē. ekkō adatdāna cētanāvak ekkō kāma mityācāra cētanāvak nægilā tiyenna ōnē. ekkō musāvada pisunāvaca parusāvaca sampalāpa cētanā hænna ōnē ēkō lōbha dvēśa mōha cētanāgenna ōnē. dæn hiten kayen
다섯 nīvaraṇa를 지니고 있다면 — 열 akusala의 다른 이름이 바로 다섯 nīvaraṇa입니다. kāmacchanda, vyāpāda, thīnamiddha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā라는 이 다섯 nīvaraṇa가 있는 곳에는 열 akusala 가운데 무엇이든 있습니다. 거기에는 목숨을 빼앗으려는 cetanā가 있거나, 주지 않은 것을 가지려는 cetanā, 그릇된 음행의 cetanā가 일어나 있어야 합니다. 아니면 거짓말, 이간하는 말, 거친 말, 쓸데없는 말의 cetanā, 아니면 lobha, dosa, moha의 cetanā가 있어야 합니다.
cētanāgenna ōnē. dæn hiten kayen vacanayen yam akusalayakaṭa cētanāvak pahaḷa vennē yam mohotak ætnam. ē mohota tuḷa api innē paṁca nīvaraṇa tuḷa nætnam dasa akusal tuḷa.
마음으로, 몸으로, 말로 어떤 akusala의 cetanā가 일어나는 때가 있다면, 그때 우리는 다섯 nīvaraṇa 속에, 곧 열 akusala 속에 있습니다.
ehenam mē dasa akusalen ven vecca velāvaka ahana baṇa tamayi tērennē. paṁca nīvaraṇa duru vecca velāva kiyana baṇa tamayi væṭahē. paṁca nīvaraṇa sahitava paṇa æhuvaṭa tērennē næ. taviyen kiyanavā dasākusala cētanāvakin yuttava in̆dagena pana æhuvaṭa tērennē næha.
그렇다면 이 열 akusala에서 떨어져 있는 때에 듣는 baṇa라야 알아들어집니다. 다섯 nīvaraṇa가 없어진 때에 듣는 baṇa라야 깨달아집니다. 다섯 nīvaraṇa를 지닌 채 baṇa를 들으면 알아듣지 못합니다. 달리 말해, 열 akusala의 cetanā를 지닌 채 앉아 baṇa를 들으면 알아듣지 못합니다.
ehenam budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā yam kenek pahan hiten dharmāvabōdhaya labāganna balāporottuva baṇa ahanna in̆dagatta velāvē ohuṭa ekakvat tiyenavada kiyalā.
그래서 Buddha께서는, 누군가 맑은 마음으로 dharma 깨달음을 바라며 baṇa를 들으려 앉은 때에 그에게 그것들 가운데 하나라도 있겠느냐고 설하십니다.
ehenam prāṇaghāta vatak samādan velā næti kenek. mama ada kohomahari mē nivan dakina baṇa ahanna tōrāganna ōna kiyalā bōnakamakin viśālatāvayakin gauravayen. ē baṇa padayak ahanna in̆dagena inna cittaprasādayen inna velāvaṭa ōgo ḷan̆ga oya dasa akusala cētanāvama næha. ehenam ohu paṁca nīvaraṇayen ivat velā inna tadaṁga prahāṇaya karalā inna velāvak. tat aṁgayahavat ē mohotēdī ohuṭa paṁcana nīvaraṇa duru venavā.
목숨을 해치지 않겠다는 vata를 받아 지니지 않은 사람이라도, ‘오늘 어떻게든 이 nibbāna를 보는 baṇa를 들어 가려내야겠다’며 공손하고 넓은 마음과 받드는 마음으로 baṇa 한 구절을 들으려 앉아 마음이 맑은 그때, 그에게는 열 akusala의 cetanā가 없습니다. 그렇다면 그는 다섯 nīvaraṇa에서 벗어나 tadaṅga pahāna를 이룬 때에 있는 것입니다. tadaṅga, 곧 그 갈래에 따라 그때 그에게 다섯 nīvaraṇa가 없어집니다.
ehenam paṁca nīvaraṇayen tora vū citta svabhāvayak anna ē velāvē tiyenavā. menna samathayaṭa patvecca sitak. tadaṁga samathaya oya tiyennē menna mē tadaṁga samathayen yutta velāvē tamayi dæn mē baṇa vennē.
그렇다면 다섯 nīvaraṇa가 없는 마음의 모습이 그때 있습니다. 이것이 samatha에 이른 마음입니다. tadaṅga samatha란 이것이며, 이 tadaṅga samatha를 갖춘 때에 지금 이 baṇa가 이루어집니다.
dæn samathaya tiyenavā. dæn samathayayi dhyānayayi dekat paṭala vagē. dhyāna valaṭa samatha kiyanavayi kiyalā. nīvaraṇa samathayaṭa pat karana henneyi samatha kiyannē.
이제 samatha가 있습니다. 그런데 요즘은 samatha와 jhāna 둘이 뒤엉켜 있습니다. jhāna를 samatha라고 한다고들 합니다. nīvaraṇa를 가라앉히는 것을 samatha라고 합니다.
ehenam dæn mē nīvaraṇayaṭa samathayaṭa pat velā tiyena nam mē tadaṁga samathaya viskambha samataya velā tiyennē dhyānalābhīnna. samucchēda samataya velā tiyennē magaphalīnna.
그러니 nīvaraṇa가 가라앉아 있다면 그것이 tadaṅga samatha입니다. vikkhambhana samatha는 jhāna를 얻은 이들에게 있고, samuccheda samatha는 magga phala를 얻은 이들에게 있습니다.
ehenam ada mē vena innē tadaṁga samathayen yutta venavā. apiṭa kohomahari vunē samathaya vidarśanāva. dæn vidarśanāva nagāganna sudusu velāva samathaya tiyenavā. ehenam vidarśanāvaṭa nagāgannakoṭa lōkē yathārthaya viśēṣayen dakinna ōnē. api dakina vena kramayakaṭa. ē dakina kramaya mulā kramaya avidyā sahagata kramaya.
오늘 여기 있는 이들은 tadaṅga samatha를 갖추고 있습니다. 우리에게 어떻게든 samatha와 vipassanā가 이루어졌습니다. 이제 vipassanā를 일으키기 알맞은 때, samatha가 있습니다. 그러면 vipassanā를 일으킬 때 세상의 참모습을 남다르게 보아야 합니다. 우리가 보아 온 것과 다른 방식으로요. 우리가 보아 온 방식은 헷갈린 방식, avijjā에 싸인 방식입니다.
api vidyā sahagata kramayen dakinna sudusu velāvat dæn āvē. dæn avidyāva tiyennē kotanada? niccayi, sukhayi, ātmayi kiyana dr̥ṣṭiyakan avidyāva
vijjā에 맞는 방식으로 볼 알맞은 때도 이제 왔습니다. avijjā는 어디에 있습니까? nicca, sukha, attā라는 diṭṭhi에 avijjā가 있습니다.
vidyā pætta tiyennē aniccayi, dukkhayi anattayi kiyana etana vidyā pætta. anna vidyā pattara dæn enna tiyenavā nam vidarśanaya karanna vatennē. ehenam vidarśanayaṭa avaśya venavā anicca dukkha anatta tērum gænīma issellā.
vijjā 쪽은 anicca, dukkha, anatta라는 데에 있습니다. vijjā 쪽으로 이제 와야 한다면 vipassanā를 해야 합니다. 그렇다면 vipassanā에는 먼저 anicca, dukkha, anatta를 알아듣는 것이 필요합니다.
anna yadaniccaṁ tan dukkhaṁ yaṁdukkhaṁ tadanattā kivvē eka tōraganna ōnē. dæn ada vahalā tiyenē paḷaveni dharma nivan maga vahalā kivvana notanam.
그래서 ‘yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ yaṃ dukkhaṃ tad anattā’라고 하신 그것을 가려내야 합니다. 오늘날 첫째 dharma, nibbāna 길이 가려져 있다고 말한 것이 바로 이것입니다.
yamak anitya nam ēka dukayi. yamak anitya nam duka nam ēka anātmayi. ada tōrannē hōda mada hæmatanama tōranna ōnē? yamak anitya nam ēka dukayi. yamak anitya nam duka nam ēka anātmayi. ohomanē tōranna.
‘무엇이 anicca이면 그것은 dukkha이다. 무엇이 anicca이고 dukkha이면 그것은 anatta이다.’ 오늘날 이렇게 가려내지 않습니까? 어디서나 이렇게 가려내지 않습니까? ‘무엇이 anicca이면 그것은 dukkha이다. 무엇이 anicca이고 dukkha이면 그것은 anatta이다.’ 이렇게 가려내지요.
dæn poḍḍak api hitalā bæluvat ara yōnisō manasikāraya avaśyayien sōvān vennē nuvaṇin menehi karanna. yamak anitya nam ēka dukayi kiyana eka api kivva hæṭiyaṭa piḷi aragena tabat innavā misā. api poḍḍak kalpanā karalā nuvaṇin yōnisō manasikārayen nuvaṇin menehi karalā bæluvada ēka ættada kiyana. ē kiyana katāva
조금만 생각해 보아도, sotāpanna가 되려면 yoniso manasikāra, 곧 슬기롭게 마음에 새기는 것이 필요합니다. ‘무엇이 anicca이면 그것은 dukkha이다’라는 말을 우리는 들은 대로 받아 지니고 있을 뿐, 조금이라도 따져 보며 yoniso manasikāra로 그것이 참인지 살펴보았습니까?
bæluvada ēka ættada kiyana. ē kiyana katāva yadaniccaṁ tam dukkhaṁ kiyana pāli peḷa daham peḷa dahama ehema væradi nǣ. sarva sampūrṇayen hari. namut siṁhala tērumat veḷa dahamada? næ ēka ācāryavādayak.
그 말, ‘yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ’이라는 Pāli 원문 dharma에는 틀림이 없습니다. 온전히 옳습니다. 하지만 싱할라 풀이도 원문 dharma입니까? 아닙니다. 그것은 스승들의 말(ācariyavāda)입니다.
ācāryavaru pāli dænagattā ācāravaru padayaṭa arthayak dunnā. ēgollanṭa vædicca hæṭiyaṭa kivvā yamak anitya nam ēka dukayi kiyalā. yada aniccaṁ tam dukkhaṁ kiyana ekaṭa pāli siṁhala pāli dænagatta ācāryavarayā mēkē arthaya menna mēkayi kiyalā yamak anitya nam ēka dukayi kiyalā kiyā dunnā.
스승들이 Pāli를 알았고, 스승들이 낱말에 뜻을 붙였습니다. 그들에게 와닿은 대로 ‘무엇이 anicca이면 그것은 dukkha이다’라고 했습니다. ‘yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ’에 대해 Pāli를 아는 스승이 ‘이것의 뜻은 이것이다’라며 그렇게 가르쳤습니다.
apē ada api igenaganna siṁhala baṇaṭa tiyennē yamak anitya nam ēka dukayi kiyalā ahapu eka. itin api ōka ættada kiyalā poḍḍak parīkṣaṇaya karalā bæluvanam anna hari.
오늘 우리가 배우는 싱할라 baṇa에 있는 것은 ‘무엇이 anicca이면 그것은 dukkha이다’라고 들은 것입니다. 그것이 참인지 조금이라도 따져 보았다면 좋았을 것입니다.
dæn yamak kivvahama mē lōkayē pavatina kisi dēkin ituru athæricca ekak tiyenavada okkoma ahuvelānē yamak kiyana eka hon̆dayi mē lōkē pirilā tiyennē muḷu paṁcaskandhayama dukkhaskandhayak kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā kānē
‘무엇’이라고 하면, 이 세상에 있는 것 가운데 빠지는 것이 있습니까? 모두 들어가지요. ‘무엇’이라는 말은 좋습니다. Buddha께서는 이 세상을 채운 다섯 khandha 전체가 dukkha 덩어리라고 설하셨지요.
mē lōkayē duken pirilā tiyennē. dukkō lōkaya patiṭīdā lōkaya dukaya pihiṭalā tiyenavā.
이 세상은 dukkha로 가득합니다. ‘dukkhe loko patiṭṭhito’, 세상은 dukkha 위에 서 있습니다.
ehenam mē paṁcaskandhayaṭa ayiti eka bæluvat yamak kiyana æti hæmadēma bæluvat. duken piricca siyallamat yamak kiyana ekē tiyennē viśāla vaśayen mē lōkē pævætma tiyennē okkoma duken pirilā. api dannē næha ēka ehema bava.
그러니 다섯 khandha에 드는 것을 보아도, ‘무엇’이라는 모든 것을 보아도, dukkha로 가득한 모든 것이 ‘무엇’ 속에 있습니다. 이 세상의 이어짐은 크게 보아 모두 dukkha로 가득합니다. 우리는 그것이 그렇다는 것을 모릅니다.
yamak sthira nætnam ēka dukayi. oba tōranna. api hitamukō kānsa bhāgaya ayiti mokaṭada? yamak inna ayiti nædda? piḷikāvat ayitiyanē.
‘무엇이 굳건하지 않으면 그것은 dukkha이다.’ 여러분이 가려 보십시오. 예를 들어 몸 한쪽을 못 쓰게 되는 병은 어디에 듭니까? ‘무엇’에 들지 않습니까? 나쁜 혹(암)도 들지요.
anityayi kiyannē sthira nǣha kiyalā gattot. yamak sthira nætnam ēka dukayi. ē kiyannē aṁśabhāgaya piḷikāva sthira nam sæpada? sthira nætnam dukada?
anicca를 ‘굳건하지 않다’로 받아들이면 ‘무엇이 굳건하지 않으면 그것은 dukkha이다’가 됩니다. 그렇다면 몸 한쪽을 못 쓰는 병이나 나쁜 혹이 굳건하면 즐거움입니까? 굳건하지 않으면 괴로움입니까?
aṁśa bhāgaya hædunā piḷikāva hædunā. yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyanavā. aṁśa bhāgaya piḷikāva isthira næha kiyannē oya pavatinavā. isthira næha næ hon̆da karanna bæ.
몸 한쪽을 못 쓰는 병이 들었고 나쁜 혹이 생겼습니다. ‘무엇이 굳건하지 않으면 그것은 dukkha’라고 합니다. 그 병과 혹이 굳건하다는 것은 그대로 이어진다는 것입니다. 굳건하다면 고칠 수 없습니다.
etakoṭa sthira nætnam sthiraṁ ehema hon̆da karanna bæ. sthira nætnam hon̆da karagatta æhæ bedā bīlā hari kohomahari itin yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyannē sthiraṁ sæpayinē ēka anit pætta
굳건하다면 고칠 수 없습니다. 굳건하지 않다면 약을 먹든 어떻게든 고칠 수 있습니다. 그러니 ‘무엇이 굳건하지 않으면 그것은 dukkha’라는 말은 ‘굳건한 것은 즐거움’이라는 뜻이 되지요. 그것이 반대쪽입니다.
yamak sthira nætnam ēka dukayi. yamak sthira sæpayi. piyavitē ekanē. aṁśabhāga piḷikāva sthira nætnam dukē
‘무엇이 굳건하지 않으면 dukkha, 무엇이 굳건하면 즐거움.’ 같은 말이지요. 그 병과 혹이 굳건하지 않으면 dukkha입니까?
sthira nætnam aṁśa bhāgaya piḷiban̆dikāva ehema mēmē sthira nætnam hon̆da karaganna puḷuvan. sthira aṁśāgē hon̆da karaganna bæhæ. kirikāvat hon̆da karaganna bæ. itira irena ehenam isira sæpada? ē kiyannē piḷikāva ansabhāvē hon̆da karaganna bæri nam sæpada? hon̆da karaganna puḷuvan nam ēka dukada
병과 혹이 굳건하지 않으면 고칠 수 있습니다. 굳건하면 그 병도 고칠 수 없고 혹도 고칠 수 없습니다. 그렇다면 굳건한 것이 즐거움입니까? 곧 혹이나 병을 고칠 수 없다면 즐거움입니까? 고칠 수 있다면 그것이 dukkha입니까?
ehenam kō yamak itira næha nam ēka dukayi kiyana kaættada
그러면 ‘무엇이 굳건하지 않으면 그것은 dukkha’라는 말이 어디가 참입니까?
mē saṁsāra gamanak tiyenavā. anātha sasara gamana kohē upadinna veyida dannē næ. yana gamana kohē yanna veyida danna. væḍi hariyak ennē satara apāya kalāturakin minisat bavak labanavā. labāgena gihilā bohoma maruven bērilā ōnē ēkē yanna.
saṃsāra 길이 있습니다. 기댈 데 없는 saṃsāra 길입니다. 어디서 태어날지 모릅니다. 가는 길이 어디로 이어질지 모릅니다. 대부분 네 apāya로 가고, 드물게 사람 몸을 얻습니다. 얻어서도 죽음에서 간신히 벗어나며 그 길을 가야 합니다.
etakoṭa apiṭa bærivelā hari mē saṁsāra gamanē mē dukkhita saṁsāra gamana sthira nætnam ēkat dukada
그러면 우리가 어찌할 수 없는 이 괴로운 saṃsāra 길이 굳건하지 않다면 그것도 dukkha입니까?
api nivan avabōdhakaṭanē sasara duka nimāgannē. ē duka sthira nætnam nēda? yam tænaka duka kiyana dē sthira duk mārgaya sthirada midenna?
우리는 nibbāna 깨달음으로 saṃsāra의 dukkha를 끝내지요. 그 dukkha가 굳건하지 않으니까 그렇지 않습니까? dukkha라는 것이 어딘가에서 굳건하다면, dukkha의 길이 굳건하다면 벗어날 수 있겠습니까?
duken midennat puḷuvan. sthira næha nam nēda api duken midennē? ehenam sthira duka kiyana eka sthira næti nisāma nēda api duken midinnē? ēka dukada ēka nēda sæpa?
dukkha에서 벗어날 수도 있습니다. 굳건하지 않으니까 우리가 dukkha에서 벗어나는 것 아닙니까? 그렇다면 dukkha가 굳건하지 않기 때문에 우리가 dukkha에서 벗어나는 것이지요? 그것이 dukkha입니까? 그것이 즐거움 아닙니까?
itin yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyana eka mona dharmayaṭada gælapennē? dharmayaṭa gælapenavada? ōna dharmayaṭa bahā bæluva gælapilā nǣ.
그러면 ‘무엇이 굳건하지 않으면 그것은 dukkha’라는 말은 어느 dharma에 맞습니까? dharma에 맞습니까? 어느 dharma에 넣어 보아도 맞지 않습니다.
itin ehemanam tavaduraṭat api ē vacanaya darāgena hiṭiyot mēka ætta kiyalā. vinayaṭa bahāba baluhuvahama darā hinna ekak tiyenavā. darānna gælapenavada? vinayaṭa sæsa dennē næ.
그런데도 그 말을 참이라며 계속 붙들고 있다면… vinaya에 넣어 보면 붙들 만한 것이 있습니까? 붙들기에 맞습니까? vinaya에도 맞아떨어지지 않습니다.
dharmayaṭa bahā balanna vinayaṭa sasan̆dā balanna dharmayaṭa bahā hiṭinnē nætnam, vinayaṭa sæsan̆da dennē nætnam buddha dēśanāvak nemeyi kiyalā ayin karanna. budurajāṇan vahansē dēśanā satara mahā pradēśaya sūtra vala dēśanā karanavā pæhædili.
dharma에 넣어 보고 vinaya에 견주어 보아, dharma에 들어맞지 않고 vinaya에 맞아떨어지지 않으면 Buddha의 가르침이 아니라며 버리라고, Buddha께서 네 mahāpadesa를 sutta에서 분명히 설하십니다.
ehenam dæn api dharmayaṭa bahā bæluvā viniyaṭa bahā bæluva. yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyana vacanayak. bahā balapuhamahama baha hiṭinnē. ehenam pēnavā bahā hiṭinnē nætnam ēka dr̥ṣṭiyen bæluvot mityā dr̥ṣṭiyak.
그렇다면 이제 ‘무엇이 굳건하지 않으면 그것은 dukkha’라는 말을 dharma에 넣어 보고 vinaya에 넣어 보았습니다. 넣어 보니 들어맞지 않습니다. 들어맞지 않는다면, diṭṭhi로 보면 그것은 micchā diṭṭhi입니다.
ehenam mityā dr̥ṣṭiya darāhinna vaṭinavada? vinayaṭa hikmaganna ganna vaṭinavada? hikmena magak nemeyi hanam gattot mokada vennē? hikmena vidihak nǣ. mokada mityā dr̥ṣṭiyakin kohomada hikmennē?
그렇다면 micchā diṭṭhi를 붙들 만합니까? vinaya로 다스릴 만합니까? 다스려지는 길이 아닌 것을 붙들면 어떻게 됩니까? 다스려질 길이 없습니다. micchā diṭṭhi로 어떻게 다스려지겠습니까?
mityā samādhiyak enavā misā sammā samādhiyak enavā. sammā diṭṭhiyakiṭa sammā samādhiyak tiyenavā. sammā samādhiya sammā gnāna sammā vimuktiya labalā nivan dakinavā.
micchā samādhi가 올 뿐 sammā samādhi는 오지 않습니다. sammā diṭṭhi에 sammā samādhi가 있습니다. sammā samādhi, sammā ñāṇa, sammā vimutti를 얻어 nibbāna를 봅니다.
sammā gnāna samādhi labanna sammā diṭṭhiyen ārambha karanna ōna. sammā diṭṭhiyak ætinayi sammā saṁkalpanāvak ennē. etanayi sammā vācā sammā kammanta innē etanat sammā ājīvaya hædennet tana vāyāma sati samādhiya hædennet etana. sammā diṭṭhi nætnam īn mehā ekama ārya aṣṭhāṁgika mārgayē ekakvat balanna bæ. væḍenna vidihak neme. ehenam
sammā ñāṇa와 samādhi를 얻으려면 sammā diṭṭhi에서 시작해야 합니다. sammā diṭṭhi가 있어야 sammā saṅkappa가 옵니다. 거기에 sammā vācā와 sammā kammanta가 있고, sammā ājīva도 거기서, vāyāma와 sati와 samādhi도 거기서 만들어집니다. sammā diṭṭhi가 없으면 그 뒤로 ariya aṭṭhaṅgika magga의 하나도 볼 수 없습니다. 자랄 길이 없습니다.
balanna bæ. væḍenna vidihak neme. ehenam muladima api sammā diṭṭhiyaṭa pat karalā tiyena kǣvvot ohoma oya vidihaṭa væradi adahasak gattot. apiṭa puḷuvanda inharaṭa nivanak gæna katā karanna.
그렇다면 처음부터 sammā diṭṭhi에 이르러야 하는데, 이렇게 그릇된 생각을 붙들면 우리가 nibbāna에 대해 말할 수나 있겠습니까?
dan nivana gæna katā karanna dr̥ṣṭiya pirisidu venna ōnē issellā. dæn sammā diṭṭhiya æti karaganna ōnē. sammā diṭṭhiya æti karaganna nam yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ kiyana vacanayē niyama arthaya ganna ōnē.
nibbāna를 말하려면 먼저 diṭṭhi가 맑아져야 합니다. 이제 sammā diṭṭhi를 일으켜야 합니다. sammā diṭṭhi를 일으키려면 ‘yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ’이라는 말의 참뜻을 붙잡아야 합니다.
yamak anitya nam ēka dukayi kiyalā arthaya siṁhalaṭa tōranna giyāṭa passē apiṭa siddha vuṇē mokakda? yathārthayen piṭa payinna siddha vuṇā. dæn apiṭa enna vidihak næha. sammā diṭṭhiya yamak istraya nætnam ēka dukayi kiyana dr̥ṣṭiyaka api pihiṭalā innē.
‘무엇이 anicca이면 그것은 dukkha’라고 싱할라말로 뜻을 가리려 한 뒤에 우리에게 무슨 일이 일어났습니까? 참모습 밖으로 뛰쳐나가게 되었습니다. 이제 sammā diṭṭhi로 올 길이 없습니다. ‘무엇이 굳건하지 않으면 그것은 dukkha’라는 diṭṭhi에 우리가 머물러 있습니다.
dæn api ov anityayi dukkhayi ayi ov anicca nisā dukkhana ov nǣ yada aniccaṁ taṁ dukkhaṁ yamak anityada ēka dukayi.
— 이제 저희는… 네. anicca, dukkha… — 네. — anicca이기 때문에 dukkha… — 네, 아닙니다. ‘yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ’, 무엇이 anicca이면 그것은 dukkha입니다.
dæn onna deka lakṣaṇayak kiyalā anityayi ov anitya nisā dukayi. ov dukkha nisā anāt anā lakṣaṇa ehemanē ov anitya dukkha ana tunama opa tiyennē ov tiya
— 이제 두 lakkhaṇa라고 해서, anicca — 네 — anicca이기 때문에 dukkha. — 네. — dukkha이기 때문에 anatta. — ana… — lakkhaṇa가 그렇지요. — 네. — anicca, dukkha, anatta 셋 다 있는 것은… — 네. — 셋…
h dæn ē nisā yamak yamak nisā yamak venavā kivvot dekak nēda yamak nisā nē deyak tuḷa ēkema lakṣaṇayak pamaṇayi tiyennē. ov anitya lakṣaṇaya tiyena sambandhayak næhæ. ov
자, 그래서 ‘무엇 때문에 무엇이 된다’고 하면 둘이 되지 않습니까? ‘무엇 때문에’라고 하면요. 하나의 것 안에는 그것의 lakkhaṇa만 있습니다. — 네, anicca lakkhaṇa가 있고… — 서로 이어짐이 없습니다. — 네.
anicca lakṣaṇa anitya upasen tiyenavā. ov dukkha lakṣaṇa dukkha tiyenavā. ov
— anicca lakkhaṇa는 anicca에 있습니다. — 네. — dukkha lakkhaṇa는 dukkha에 있습니다. — 네.
anātma lakṣaṇaya ārtha saka ov anitya anitya lakṣanata tiyennē issela nava svabhāvaya ov dukkha svabhāvayata tiyennē venasbhāvaya ov ē vena raśana svabhāvaya
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
næ mehema dæn hitanna mehema dukkha lakṣaṇaya væṭannē hitaṭa hitaṭa anitya lakṣaṇaya tiyennē mokēda dravya vala nēda? ov
아닙니다, 이렇게 생각해 보십시오. dukkha lakkhaṇa는 마음에 와닿습니다. — 마음에. — anicca lakkhaṇa는 어디에 있습니까? dravya, 곧 만져지는 것들에 있지 않습니까? — 네.
yam dravya vastuvak hō bāhira deyak tiyenavā nam ē yamak kivva yamaka nēda anitya lakṣaṇaya ǣ hita kiyannē yamak kiyannakō. yamak kiyana hitat ayati tiyennē nāma dharmat ayitiyē.
어떤 dravya나 바깥의 것이 있다면, ‘무엇’이라고 한 그것에 anicca lakkhaṇa가 있지 않습니까? — 예? — 마음도 ‘무엇’이라고 해 보세요. ‘무엇’이라는 것에 마음도 들고 nāma dhamma도 듭니다.
nāma dharma hō rūpa dharma yana yamak vēdanam ēvaya anitya svabhāvaya etakoṭa ē yamak anitya nam ēka allanna giyāma nēda duka vennē?
nāma dhamma든 rūpa dhamma든 ‘무엇’이 있다면 그것들이 anicca의 모습입니다. 그러면 그 ‘무엇’이 anicca인데 그것을 붙잡으려 할 때 dukkha가 생기지 않습니까?
tēruṇā nēda? ehenam ē dukkha svabhāvaya tiyennē allanna giyānē mānasikatvaya tuḷanē. ov ehenam ēka duru karaganna puḷuvan.
알겠지요? 그렇다면 dukkha의 모습은 붙잡으려 할 때, 마음 속에 있지요. — 네. — 그렇다면 그것은 없앨 수 있습니다.
anitya deyak nitya kiyana saṁgnāve api anna gannavā. ov anitya kiyannē nityayi kiyalā gattahama api ēkedī dukkha saṁgnāvak apiṭa æti mānasikatvaya tuḷa goḍa goḍanægena ekak. ehenam dukkhaya kiyannē api goḍanagāganna ekak. davya vastuvē tiyena ekak nemeyi. davya vastuva vaṭina vagē allagatta dr̥ṣṭiya nisayi apiṭa ē dukkhayaṭa bhājanaya venna.
anicca인 것을 nicca라는 saññā로 우리는 붙잡습니다. — 네. — anicca인 것을 nicca라고 붙잡을 때 우리 마음 속에 dukkha saññā가 쌓여 생깁니다. 그렇다면 dukkha는 우리가 쌓아 만드는 것이지 dravya에 있는 것이 아닙니다. dravya가 값진 것처럼 붙든 diṭṭhi 때문에 우리가 dukkha를 겪게 됩니다.
væṭenada mahattayā? ehenam anit lakṣaṇaya tiyennē dravya vastu hō monavāhari satva pudgala dravya pasvaṭa æti nāma dharma rūpa dharmayi yamak ætanam. ēvā tuḷanē tiyennē. ē nisā lōkē paḷaveni vaśayenma tiyennē anicca svabhāvaya
알겠습니까, 선생님? 그렇다면 anicca lakkhaṇa는 dravya나 무엇이든, 산 것과 사람과 dravya에 있는 nāma dhamma와 rūpa dhamma, 곧 ‘무엇’이 있다면 그것들 안에 있지요. 그래서 세상에 맨 처음 있는 것은 anicca의 모습입니다.
anitya svabhāvaya nisā passa goraṇāda deyak tamayi dukkhāva dukkha svabhāvaya ēka hari. etakoṭa anitya svabhāvaya kiyalā hatanam api gannakoṭa sthira næti svabhāvaya kiyalā gattot tēruṇāda anityayi kiyannē sthira nǣ kiyana svabhāvaya gattot sthira næti nisāma dukkha svabhāvayak goranægenavā kiyana ekayi mē ahannē.
— anicca의 모습 때문에 뒤따라 쌓여 생기는 것이 dukkha입니다. — dukkha의 모습, 그것은 맞습니다. 그런데 anicca의 모습을 ‘굳건하지 않은 모습’으로 받아들이면… 알겠습니까? anicca를 굳건하지 않다는 모습으로 받아들이면, 굳건하지 않기 때문에 dukkha의 모습이 쌓여 생긴다는 것, 그것을 묻는 것입니다.
dæn dukaṭa hētu vena dēval sthira næti nisā. ēka api dannavā. ēkat sthira nǣ. ē dukaṭa hētu vena dēval isthira nætnam. ē nisāt apiṭa dukak goḍanægenavada? anna ēkayi praśnayē.
dukkha를 일으키는 것들이 굳건하지 않다는 것, 그것은 우리가 압니다. 그것도 굳건하지 않습니다. dukkha를 일으키는 것들이 굳건하지 않다면, 그 때문에도 우리에게 dukkha가 쌓여 생깁니까? 그것이 물음입니다.
anitya svabhāvaya anitya svabhāvaya næti nodattot tamayi duka.
anicca의 모습을, anicca의 모습을 알지 못하면 그것이 dukkha입니다.
dæn anit etakoṭa api etana ekak venavā. koṭasak tiyenavā koṭasak gattahama priyamanāpa priya madhura yamak ætnam. ēka venas vunot apiṭa duka enavā. apriya amadura yamak ætnam. ēka venas vunot duka innē nǣnē. tēruṇānēda? hæ anna ēka duka ayinnē nǣnē.
자, 거기서 한 가지가 있습니다. 한 부분을 보면, 좋고 마음에 들고 달콤한 무엇이 있다면 그것이 바뀔 때 우리에게 dukkha가 옵니다. 싫고 달갑지 않은 무엇이 있다면 그것이 바뀔 때는 dukkha가 생기지 않지요. 알겠지요? — 네. — 그렇지요. 그것은 dukkha가 되지 않습니다.
ehenam metana tiyennē eka koṭasayi tiyennē anitya nisā dukayi kiyalā gattot. priya svabhāvaya madhura svabhāvaya dena dæmmak isra næti nisā gevillā yanavā nam apiṭa ēka sæpa vennē næha. apriya amadu deyak gevillā yanavā nam apiṭa sæpak dæhenavā.
그렇다면 ‘anicca이기 때문에 dukkha’로 받아들이면 한 부분만 있는 것입니다. 좋고 달콤한 모습을 주는 것이 굳건하지 않아 사라져 간다면 그것은 우리에게 즐거움이 되지 않습니다. 그러나 싫고 달갑지 않은 것이 사라져 간다면 우리는 즐거움을 느낍니다.
tēruṇā nēda? ehenam mēkati mē lōkē yaṁ lōkayē piya rūpaṁ sātarava budurajāṇan vahansē dēśanā karanā mē siyalla dukayi kiyalā ganna epā. rūpaṁ śāsana
알겠지요? 그러니 ‘yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ’이라고 Buddha께서 설하신 이것을 두고 ‘이 모든 것이 dukkha’라고 받아들이지 마십시오. — rūpaṃ sāta…
ov priya svabhāvayak tiyenavā madhura svabhāvayak tiyenavā. etēsā taṇhā uppajjamānā uppajjati etamānā nivisati. mē tr̥ṣṇāva etanayi upadinnē etanayi pavatinnē. ē priyē svabhāvaya madhurabhāvaya duka samudaya dukaṭa hētuva siyalla duken pihilā nemeyi.
그렇습니다. 좋은 모습이 있고 달콤한 모습이 있습니다. ‘etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati’, 이 taṇhā는 거기서 일어나고 거기서 머뭅니다. 그 좋은 모습, 달콤함이 dukkha samudaya, 곧 dukkha의 까닭이지, 모든 것이 dukkha로 가득한 것이 아닙니다.
lōkayē yam dukkhayak ætda mē dukaṭa hētuvak tiyenavā. dukkha hētuva duka nemeyi. dukaṭa hētuva priya svabhāvaya madhura svabhāvaya ē nisā budurajāṇan vahansē kiyannē yamak mē lōkayē priya svabhāvayak madhura svabhāvayak nætnam lōka satvaya ælenavada mēkē ādīnavayak nætnam lōka satyayan vamidenavada
세상에 어떤 dukkha가 있다면 그 dukkha에는 까닭이 있습니다. dukkha의 까닭은 dukkha가 아닙니다. dukkha의 까닭은 좋은 모습, 달콤한 모습입니다. 그래서 Buddha께서는, 이 세상의 무엇에 좋은 모습, 달콤한 모습이 없다면 세상 사람들이 들러붙겠느냐, 그것에 ādīnava가 없다면 세상 사람들이 벗어나겠느냐고 하십니다.
priya svabhāvayak madhura svabhāvayak æti nisāmayi lōka satvayā mē lōkeṭa ælennē. ehenam ēka duka nemeyi. ēka ē ælenna giyāṭa passē ælannē mokēda? anna ē svabhāvaya yamak ætnam.
좋은 모습, 달콤한 모습이 있기 때문에 세상 사람들이 이 세상에 들러붙습니다. 그렇다면 그것은 dukkha가 아닙니다. 들러붙으려 간 뒤에 무엇에 들러붙습니까? 그런 모습을 지닌 무엇이 있다면 거기에요.
anicca svabhāvaya anna ēkē tiyenavā. anicca svabhāvaya hariyaṭa tērum gattā nam etanadi dækagannavā. ēkayi ē dukaṭa hētuva kiyalā.
anicca의 모습은 바로 거기에 있습니다. anicca의 모습을 제대로 알아들으면 그때 봅니다. 그것이 그 dukkha의 까닭이라는 것을.
anit otana aniyataṁ kiyana vacanē arthaya anicca kiyana vacanayaṭa dīlā tiyennē. jīvaṁ aniyataṁ maraṇaṁ niyataṁ jīvitaya sthira nǣ maraṇaya sthirayi. menna pāli vacanayak tiyenavā oya api ada sthira nǣ kiyalā denavā api anicca kiyana vacanayaṭa mē sthira nætnam kiyalā dena vacanaya tēruṇānē ēkaṭa vacanaya aniyata
그런데 거기서 aniyata라는 말의 뜻을 anicca라는 말에 붙여 놓았습니다. ‘jīvitaṃ aniyataṃ maraṇaṃ niyataṃ’, 목숨은 굳건하지 않고 죽음은 굳건하다. 이런 Pāli 말이 있습니다. 오늘날 우리가 anicca라는 말에 ‘굳건하지 않다’고 주는 그 뜻의 낱말은 aniyata입니다. 알겠지요?
otana tiyennē anicca anicca kiyannē icca kiyannē kæmætta anicca kiyannē kæmættaṭa næ. menna hētuva yamak kæmæti sē nædda ēka dukayi.
거기 있는 것은 anicca입니다. anicca에서 icca는 바람(좋아함)입니다. anicca는 바람대로가 아님입니다. 바로 이것이 까닭입니다. 무엇이 바람대로가 아니면 그것이 dukkha입니다.
dæn kalpanā karamu apiṭa dukak enavā. kæmatida? næha. ennē nædda? enavanē. dukaṭa kæmati næha. namut duka enavanē. yamak vænasenavaṭa kæmati næha. apiṭa kæmati deyak. namut venasennē nædda?
생각해 봅시다. 우리에게 dukkha가 옵니다. 좋아합니까? 아닙니다. 그래도 오지 않습니까? 옵니다. dukkha를 좋아하지 않지만 dukkha는 옵니다. 무엇이 무너지는 것을 좋아하지 않습니다. 우리가 좋아하는 것이니까요. 그런데 무너지지 않습니까?
venavā. ān etakoṭa api æta icca sē tiyenavada? anna anicca anicca kiyana icca sē nǣhæ. kæmati sē nǣ. apiṭa sæpak enavā. pavatinavada? gevilā yanavā. kæmati dēkaṭa kæmati næha. namut vennē nædda? givenavā.
무너집니다. 그러면 바람대로 됩니까? 그것이 anicca입니다. anicca란 바람대로가 아님, 좋아하는 대로가 아님입니다. 우리에게 즐거움이 옵니다. 머뭅니까? 사라져 갑니다. 좋아하는 것이 사라지기를 좋아하지 않지만 그렇게 되지 않습니까? 사라집니다.
ehenam duka yana yamak ætda? sæpa yana yamak ætda? kæmati sē næ. anicca. iccasē næ.
그렇다면 dukkha라는 무엇이 있든 즐거움이라는 무엇이 있든, 바람대로가 아닙니다. anicca. 바람대로가 아님.
ehenam mē lōkē priya rūpayak madhura sōpayak dukaṭa hētuvak tiyenavānam. hētu venna dē priyayi manāpayi. ēka kæmati sē næhæ. icca svabhāva pibhā madha svabhāva anē icca kiyannē kæmætta. etakoṭa anicca kiyannē kæmætta nǣ.
그러니 이 세상의 좋은 모습, 달콤한 모습이 dukkha의 까닭이라면, 까닭이 되는 것은 좋고 마음에 드는 것입니다. 그것은 바람대로가 아닙니다. — icca 모습, 좋은 모습, 달콤한 모습… — 아, icca란 바람입니다. 그러니 anicca란 바람대로 되지 않음입니다.
ehenam duka enavā kæmati nǣ. namut enavā. pævætmak hæbæyinam kæmati næti duka enavā kæmati sæpa yanavā. ōkē nēda vennē? menna dharmatāvaya. kæmati næti duka api karā enavā. kæmati sæpa yanavā.
그렇다면 dukkha가 옵니다. 좋아하지 않지만 옵니다. 이어짐이 있다면, 좋아하지 않는 dukkha가 오고 좋아하는 즐거움이 갑니다. 그렇게 되지 않습니까? 이것이 dhammatā, 곧 dharma의 이치입니다. 좋아하지 않는 dukkha가 우리에게 오고, 좋아하는 즐거움은 갑니다.
menna mē nisā kiyanavā hæma deyakma icca sē nǣ. yamak aniccada kiyavanna ōkayi. yamak kæmati sē nædda ēkayi duka.
그래서 모든 것이 바람대로가 아니라고 합니다. ‘anicca’를 읽어야 하는 것은 이렇게입니다. 무엇이 바람대로가 아니면 그것이 dukkha입니다.
piccā nalapē sampidu an hari an etana kivvā tēruvā nēda? yam piccaṁ nolabati sampimudukaṁ kivvē onna anicca kivvē otanayi tiyennē. ēka tamayi vigraha karalā tiyennē yampiccaṁ nolabati tampi dukkaṁ kiyalā.
— yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ… — 그렇습니다, 거기서 말한 것을 알겠지요? ‘yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ’이라고 한 것, anicca라고 한 것이 바로 거기 있습니다. 그것을 ‘yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ’이라고 풀어 놓았습니다.
itin ē venuvaṭa ada mokakda gannē? onna varak dagatta. api dænaganna yamak icca sē labanna bæyi nam anna ēkayi duka. ēka tamā anicca kivvē. anicca nam dukayi kivvē onna ōkaṭayi.
그런데 그 대신 오늘날 무엇을 받아들입니까? 거기서 한 번 틀어졌습니다. 우리가 알아야 할 것은, 무엇을 바람대로 얻을 수 없다면 그것이 dukkha라는 것입니다. 그것을 anicca라고 한 것입니다. anicca이면 dukkha라고 한 것이 바로 이것입니다.
ehenam api yamak kæmati venavā nam æyi kæmati vennē? mē lōkē harayak tiyenavā kiyalā apē mulāvak tiyenavā. vædagænmak tiyena lōkayak apē hitak tiyenavā. menna avidyāva. oya avidyāva nisāma apiṭa mē lōkē kæmætten pavatvana balāporottuvak venavā. ē avidyāva tiyenna tākkāla apiṭa kæmætta ayin karaganna bæ.
그렇다면 우리가 무엇을 좋아한다면 왜 좋아합니까? 이 세상에 알맹이가 있다는 헷갈림이 우리에게 있습니다. 귀한 것이 있는 세상이라는 마음이 우리에게 있습니다. 이것이 avijjā입니다. 그 avijjā 때문에 우리에게 이 세상을 바람대로 이어 가려는 바람이 생깁니다. 그 avijjā가 있는 동안 우리는 바람을 없앨 수 없습니다.
kæmætta tiyennē mokakda? hon̆din inna maṭa ōnē hæṭiyaṭa pavatvāganna kæmætten pavatvāganna deyak etana vidihak tiyenavada? lōka dharmatāvayak tiyenavā. koccara akæmætiyi duka koccara karadara api aniṣṭha aramuṇa api kæmati nætiēvā api ēka vaḷakvanna bæha. api koccara kæmati vunat api balāporottu vuna sæpa yanavā. ēka vaḷakvanna bæ. menna dharmaya.
바람이란 무엇입니까? 잘 지내고 싶고, 내가 원하는 대로 이어 가고 싶은 것입니다. 바람대로 이어 갈 수 있는 길이 거기 있습니까? 세상의 이치가 있습니다. 아무리 싫어도, dukkha, 온갖 시달림, 원치 않는 대상, 우리가 좋아하지 않는 것들을 우리는 막을 수 없습니다. 아무리 좋아해도 우리가 바라던 즐거움은 갑니다. 그것을 막을 수 없습니다. 이것이 dharma입니다.
oya dharmaya tōralā tiyena eka tamā kivvē dharmāvabōdhayak labanavā kiyalā. onna dharmāvabōdhaya nnē oya poḍḍen. ōken ahak vecca lōkayak næ. muḷu lōkema dænagattā.
이 dharma를 가려낸 것을 dharma 깨달음을 얻는다고 한 것입니다. dharma 깨달음은 이 작은 것으로 옵니다. 여기서 벗어난 세상은 없습니다. 온 세상을 안 것입니다.
mē lōkē kotana monavā hoyelā bæluvat antiraṭa balapu gahama tiyennē mokakda? akæmætivannā vū duka enavā. kæmati sæpa yanavā. ehema ekakma mē lōkē api allanavā misak mama magē kiyalā. ōken tura ekak lōkē allanna næhæ. onna ōka ættada boruda kiyalā poḍḍak hitalā balannavā yōnisō manasikāraya hitalā balannavā apiṭa tērena ekak enavā. sarava sampūrṇamē katāva æti. ehenam buddha dēśanāva naōkayi. ōka ayin karanna kramayak nǣha.
이 세상 어디서 무엇을 찾아보아도 끝까지 보면 남는 것이 무엇입니까? 싫어하는 dukkha가 오고 좋아하는 즐거움이 갑니다. 그런 것 하나를 이 세상에서 우리가 ‘나, 나의 것’이라며 붙잡을 뿐, 그 밖에 세상에서 붙잡을 것은 없습니다. 그것이 참인지 거짓인지 조금 생각해 보십시오. yoniso manasikāra로 생각해 보면 알아들어지는 것이 옵니다. 온전한 이야기로 그것이면 충분합니다. 그렇다면 Buddha의 가르침은 이것입니다. 이것을 없앨 길은 없습니다.
venas karanna bæhæ kāṭavat api akæmæti dēval enavā kæmati dēval yanavā. navatvanna bæ. ehenam kæmati tiyennē nǣ. situ dēda nodē siduvē anna siddha vennē tæna
누구도 바꿀 수 없습니다. 우리가 싫어하는 것은 오고 좋아하는 것은 갑니다. 멈출 수 없습니다. 그렇다면 바람대로 되는 것은 없습니다. ‘생각한 것은 일어나지 않고 생각지 않은 것이 일어난다’, 바로 그렇게 일어납니다.
itin osa siddha venna hētuva mokakda api kæmæti vennē. ōka dannavā nam dharmatāvaya ōka bava ohoma dharmatāvayak æti deyak api kæmatiyē pavanna api kæmati venavāda ætta dækaravā svāmī ivarayi nēda etana
그렇게 일어나는데 우리가 좋아하는 까닭은 무엇입니까? 이것을 안다면, dharma의 이치가 이것이라면, 그런 이치를 지닌 것을 바람대로 이어 가려고 우리가 좋아하겠습니까? — 참을 보게 됩니다, 스님. — 거기서 끝나지 않습니까?
api kæmati sē pævætmiyaṭa yāmaṭama ātma anna ātma dr̥ṣṭiya nisā tamayi api kæmati sē pavatvanna hadannē. ātma dr̥ṣṭiyak apiṭa tiyena nisā tamayi. bæri ekak karanna hadannē. api hitā innavā. kæmati sē pavatvanna bæri dē kæmati sē pavatvanna.
— 우리가 바람대로 이어 가려는 것은 attā 때문… — 그렇습니다, attā diṭṭhi 때문에 우리는 바람대로 이어 가려 합니다. attā diṭṭhi가 우리에게 있기 때문에 안 되는 것을 하려 합니다. 바람대로 이어 갈 수 없는 것을 바람대로 이어 가려고 생각하며 지냅니다.
mama māva pavatinavaṭa kæmatiyi. anna mama pavatinna magē ēvā pavatinna kæmatiyi. namut kæmati sē pavatvanna bæri deyak mē pavatvanna hadannē.
나는 내가 이어지기를 좋아합니다. 나도 이어지고 나의 것들도 이어지기를 좋아합니다. 그러나 바람대로 이어 갈 수 없는 것을 이어 가려 하는 것입니다.
itin mē dharmatāvaya tērum gattaṭa passē api āyusarayak dan̆galanavada mama kæmati sē pavatvanna kohomahari hadanna vata dr̥ṣṭiyak tiyenavā tiyeyida? magē kiyalā ganna deyak kæmsē pavatvanna puḷuvan kiyana dr̥ṣṭiyak tiyenavāda dæn ituru venavada?
이 이치를 알아들은 뒤에도 우리가 다시 바람대로 이어 가려고 몸부림치겠습니까? 어떻게든 만들어 보겠다는 diṭṭhi가 남아 있겠습니까? ‘나의 것’이라 붙든 것을 바람대로 이어 갈 수 있다는 diṭṭhi가 이제 남아 있겠습니까?
onna dharmaya dækkadāṭa yathārthaya dækkā. buddha dækkā. anna avabōdhaya satyayābōdhaya tiyena otanayi. loku dēka nemeyi.
dharma를 본 날 참모습을 보았습니다. Buddha를 보았습니다. 이것이 깨달음입니다. 참의 깨달음은 바로 거기에 있습니다. 큰 것이 아닙니다.
ehenam api dakinna bæ kæmati sē pavatvanna bæha. oya koṭasama raganna ōnē. æyi bǣ kiyannē?
그렇다면 우리가 보아야 할 것은 바람대로 이어 갈 수 없다는 것, 바로 그 부분을 붙잡아야 합니다. 왜 안 된다고 합니까?
me api dæn apiṭa apramāṇa saṁsāraya dækkē næhænē tā apiṭa divæsak tibunē næhænē dakinna. pera visu kan̆da tuillā api dækkē næhænē. na tibuṇā nam api hitamukō. tibuṇā nam oya ataratura kæmati sē pavatvā ganna puḷuvan tænak apiṭa kavada hari hambilā tiyenavā api etana nēda? ēka pavatva pavata innavanē.
우리는 헤아릴 수 없는 saṃsāra를 보지 못했지요. 하늘눈이 없어서 보지 못했고, 지난 생의 몸들을 보지 못했습니다. 만약 그런 눈이 있었다고 생각해 봅시다. 있었다면, 그동안 언젠가 바람대로 이어 갈 수 있는 곳을 만났다면 우리는 지금 거기서 그것을 이어 가며 지내고 있겠지요.
ehenam ehema ekak mē ananta saṁsārayak tibuṇā nam deviyek velā, manussayek velā, brahmayek velā kohēhari upanna nam hiṭiyā nam atdævak labāgena hiṭiyā nam apiṭa kæmati sē pavatvanna puḷuvan mamek hambavelā tibunam oya kotanaka hari api ēka kaḍāgena enavada?
그렇다면 이 끝없는 saṃsāra에서 그런 것이 있었다면, deva가 되고, 사람이 되고, brahma가 되어 어딘가에 태어나 지내며 겪어 보았다면, 바람대로 이어 갈 수 있는 ‘나’를 만났다면, 그 어딘가에서 우리가 그것을 깨고 나오겠습니까?
ehenam meccara kālekaṭa mē saṁsāra gamanē kæmati sē pavatvannat icca vastuvak hambavelā næha. ehenam ē kālē magē kiḷamak hadāgattā nam ellilā innavānē ēt nǣ nēda? koya vastuvakda?
그렇다면 이토록 오랜 saṃsāra 길에서 바람대로 이어 갈 수 있는 것을 하나도 만나지 못한 것입니다. 그때 나의 무엇을 만들어 놓았다면 거기 매달려 있겠지요. 그런데 없지 않습니까? 어떤 것이 있습니까?
hamma hama vunāma
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov anna ēkanē dharmatāvaya ēkanē. dharmatāvaya ēka api balāporottu vunē dharmatāvayaṭa pahara gahalā dharmatāvayaṭa venas deyak goḍanagāganna. namut dharmatāvaya jaya gattada api?
그렇습니다, 그것이 이치입니다, 바로 그것이지요. 우리가 바란 것은 이치를 거슬러 이치와 다른 것을 쌓아 올리는 것이었습니다. 그러나 우리가 이치를 이겼습니까?
meccara kālayak anatta saṁsārayē kisima satvayuṭat jaya ganna hambavunē næti ekak. mokada hētuva? ēka tamayi dharma dharmatāvayak tiyenavā niyamayak. ē niyāma dharmatāvaya jaya ganna bæ.
이토록 오랜 끝없는 saṃsāra에서 어떤 산 것도 이기지 못한 것입니다. 왜일까요? dharma의 이치, 정해진 틀(niyāma)이 있기 때문입니다. 그 niyāma의 이치는 이길 수 없습니다.
anna niyāma dharmatāvaya mokakda? anicca dharmatāvaya. anitya ēka nemeyi. anicca dharmatāvaya anna anicca kiyana vacanayaṭa anityayi kiyalā eka anitya dekak dekak onna tōrāganna ōnē. anicca tōragatta 18 dharmaya tōragattā. dharmaya dækkā.
그 niyāma의 이치는 무엇입니까? anicca의 이치입니다. ‘anitya’라는 그것이 아닙니다. anicca의 이치입니다. anicca라는 말에 anitya라고… — 하나는 anitya, 둘은… — 둘… — 바로 이것을 가려내야 합니다. anicca를 가려낸 날 dharma를 가려낸 것이고, dharma를 본 것입니다.
icca sē nǣ. oya ṭika poḍḍak api hitanna paṭan gattā nam itin maṭa mama akæmæti deyak siddha venakoṭa itin ēkana innam dharmatāvaya mama kæmæti vunāṭa hariyanava mēka metē tibiya yutuyi kivaṭa hariyāya ehema ekak tiyenavaya mæhæ navattanna navattanna bænē. ē vagē deyak api dakinavā.
바람대로가 아닙니다. 이것을 조금이라도 생각하기 시작했다면, 내가 싫어하는 일이 일어날 때, 그것이 이치이니… 내가 좋아한다고 바로잡아집니까? ‘이것은 이래야 한다’고 말한다고 바로잡아집니까? 그런 것이 있습니까? 멈출 수 있습니까? 멈출 수 없지요. 그런 것을 우리는 봅니다.
ē dækkaṭa passē dæn apiṭa āyasarayak api dannavā nam monama hētuvakin ivat kavara ākārayenvat kumana pudgalayekuṭavat mē kæmæti dē nopatina dharma sabhāvaya venas karanna bǣha kiyalā api tērum gatta nam dharmānukūlava yathārthaya.
그것을 본 뒤에, 어떤 까닭으로도, 어떤 방식으로도, 어떤 사람도 이 바람대로 되지 않는 dharma의 모습을 바꿀 수 없다고 우리가 알아들었다면, 그것이 dharma에 맞는 참모습입니다.
dæn api kāṭavat nævada kāṭavat kiyanavada anē mēkē mesē hadalā denna kiyana. ē kiyana pudgalayāgē tiyena ekak kæmatiyē nǣ. kāṭa kiyanna anna edāṭa api nigamanayak karanavā.
이제 우리가 누구에게 ‘이것을 이렇게 만들어 주십시오’ 하고 말하겠습니까? 그 말을 들을 사람에게도 바람대로 되는 것이 없습니다. 누구에게 말하겠습니까? 그날 우리는 매듭을 짓습니다.
mē lōkaya tuḷa deviyō hiṭiyat, brahmayō hiṭiyat, manussayō hiṭiyat, sakviti rajagarulā hiṭiyat, mona jātīya vidyāgnayō hiṭiyat, mona paṇḍitayō hiṭiyat kavuru hiṭiyat kāṭavat kæmati sē pavatvanna kisima tæna kisi deyak nǣha pævætma tuḷa
이 세상에 deva가 있든, brahma가 있든, 사람이 있든, cakkavatti 임금이 있든, 어느 나라의 앎이 깊은 이가 있든, 어떤 슬기로운 이가 있든, 누가 있든, 이어짐 속에서 누구도 바람대로 이어 갈 수 있는 곳이나 것은 어디에도 없습니다.
ehenam pævætma tuḷa kogē balapuhama anāta pævætma allanna deyak nǣ. nātatvayak hoyāgena dan̆galā nemeyi anāthayakanē. onna mūla dharmaya.
그렇다면 이어짐 속 어디를 보아도 기댈 데 없고(anātha), 이어짐 속에 붙잡을 것이 없습니다. 기댈 곳을 찾아 몸부림쳐도 끝내 기댈 데 없는 것이지요. 이것이 뿌리 dharma입니다.
dæn ōka boru karannē kisima samathaya lōkē nǣ. sat saṁkhāra aniccā etakoṭa saṁkhārat aniccayi. kæmati sē nǣ. api
이것을 거짓으로 만들 수 있는 이는 세상에 없습니다. ‘sabbe saṅkhārā aniccā.’ 그러니 saṅkhāra도 anicca입니다. 바람대로가 아닙니다.
etakoṭa saṁkhārat aniccayi. kæmati sē nǣ. api kæmatiyi yam tattvayakaṭa priya svabhāvayak, madhura svabhāvayak, nokæḍī, nobæn̆dī vināśanavī api kæmati sē pavatinavā nam kæmatiyi. namut ehema kæmati sē pavatina lōkayak næha.
우리는 어떤 상태가 좋은 모습, 달콤한 모습으로 깨지지 않고 묶이지 않고 무너지지 않으며 바람대로 이어진다면 좋아합니다. 그러나 그렇게 바람대로 이어지는 세상은 없습니다.
ē lōkē hæṭiyi. onna lōka dharmatāvaya. onna ōka issellā dakinna ōnē. onna dharmaya dækkā kiyannē ōka dækkaha
그것이 세상의 모습입니다. 이것이 세상의 이치입니다. 이것을 먼저 보아야 합니다. dharma를 보았다는 것은 이것을 보았다는 것입니다.
iccō iccō icca janiccō
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anna lōbha ætivīma tamayi ælīma tamayi dukaṭa hētuva
그렇지요. — lobha가 일어나는 것, 들러붙음이 dukkha의 까닭이지요.
ē dukaṭa hētuva anna dukaṭa hētu vena ēkayi vennē. ælīma vennē mokada api ælum karanna hētuvak tiyenavā mē vidyāva dakkē næti nisā. mēka væhilā tiyennē mē vidyāva. mēkayi vidyāva.
그 dukkha의 까닭, dukkha의 까닭이 되는 것이 바로 그것입니다. 들러붙음이 생기는 것은, 우리가 들러붙을 까닭이 있는 것은, 이 vijjā를 보지 못했기 때문입니다. 가려져 있는 것이 이 vijjā입니다. 이것이 vijjā입니다.
kæmati sē nǣha. namut kæmati sē nǣ kiyana eka piḷigannē næ api. api kæmati sē hadanna kohomahari balanavā utsāha karanavā. kæmati sē goraṇagāganna hadanavā. kæmati sē goḍanaganna hadannē api anna ēkaṭa kiyanavā avidyāva.
바람대로가 아닙니다. 그러나 바람대로가 아니라는 것을 우리는 받아들이지 않습니다. 우리는 어떻게든 바람대로 만들어 보려 애씁니다. 바람대로 쌓아 올리려 합니다. 바람대로 쌓아 올리려는 그것을 avijjā라고 합니다.
onna oya avidyāva nisā tamayi sandukkhā. onna oya dukaṭa hētu vennē. oya duka enna yannē ēken.
그 avijjā 때문에 dukkha가 있습니다. 그것이 dukkha의 까닭이 됩니다. dukkha가 오가는 것은 그것으로부터입니다.
api kæmati ekama dē tamayi caturārya satyaya avabōdhaya oyi etakoṭa api daki ē caturārya satyaya dakinnē otanindanē. dakina maga ōkanē. caturāsatyaya avabōdha karannē mē dharmaya tuḷa
— 저희가 바라는 단 하나는 네 ariya sacca의 깨달음입니다. — 그렇습니다, 그러면 그 네 ariya sacca를 보는 것은 바로 거기서부터지요. 보는 길이 그것입니다. 네 ariya sacca를 깨닫는 것은 이 dharma 속에서입니다.
lōkaya tuḷa lōkaya tuḷa tiyena lōkaya tuḷa patinnā vū dēvalaṭa ov kæmætta ætivenuttā āttā duka duka etakoṭa kæmætta æti vennē avidyāva mēka tērennē næti nisā. ōka tērum ganna nam mēka yathārthaya tōrāganna ōnē. ehenam aniccatāvaya tōraganna ōnē.
— 세상 속에, 세상 속에 있는 것들에 바람이 생기면 그것이 dukkha… — dukkha이지요. 그런데 바람이 생기는 것은 avijjā, 곧 이것을 알지 못하기 때문입니다. 그것을 알아들으려면 이 참모습을 가려내야 합니다. 그렇다면 anicca를 가려내야 합니다.
akæmætiya enavā, kæmati nǣt enavā. kæmativā yanavā. kæmati nǣha namut yanavā. ōka dharmatāvaya oya dharmatāvayen piṭa pænicca lōkayak kisi tænaka nǣ.
싫은 것이 옵니다, 좋아하지 않아도 옵니다. 좋은 것은 갑니다, 좋아하지 않아도 갑니다. 그것이 이치입니다. 그 이치를 벗어난 세상은 어디에도 없습니다.
ōka ōka jayagatta pudgalayek lōkaya tuḷa næha. inna vidihakut nǣha. meccara kal hædilat nǣha. dæn menna mē dharmatāvaya dænagattahama apiṭa ekak venavā. ōka dakinnē næti tākkal kæmati sē pavatvanna puḷuvan yamak gæna api dr̥ṣṭiyak tamayi āvā mityā dr̥ṣṭiyak.
그것을 이긴 사람은 세상에 없습니다. 있을 수도 없습니다. 이토록 오래도록 생겨난 적도 없습니다. 이제 이 이치를 알면 우리에게 한 가지가 일어납니다. 그것을 보지 못하는 동안, 바람대로 이어 갈 수 있는 무엇에 대해 우리에게 생긴 diṭṭhi가 바로 micchā diṭṭhi입니다.
onna ē mityā dr̥ṣṭiyē apiṭa vada denna paṭan gannavā kohomahari mē kæmati sē pavatvanna utsāha kara anna ē velāvēdī api dan̆galanavā kæmati sē pavatvanna
그 micchā diṭṭhi가 우리를 괴롭히기 시작합니다. 어떻게든 바람대로 이어 가려 애쓰게 합니다. 그때 우리는 바람대로 이어 가려 몸부림칩니다.
ē kæmati sē pævætvīmaṭa karana utsāhaya nisā api vehesa vin̆dinavā misak. apiṭa puḷuvankamak nǣ. ēken goḍa venna api saṁ goḍaval saṁ kiyannē ekatu. ekatuva hadāganna. ēvā saṁkhāra karanna api duk vin̆dinavā.
바람대로 이어 가려는 애씀 때문에 우리는 지칠 뿐, 해낼 수는 없습니다. 거기서 벗어나지 못한 채 우리는 saṃ… — saṃ은 모음이라는 뜻입니다 — 모음을 만들려고, 그것들을 saṅkhāra 하려고 dukkha를 겪습니다.
itin mē bæri ekak horanna. duk vin̆dalā duk vidilā hiṭan hadapuvahama hadana hadana eka kæmati sē næti ekak kæmati sē pavatvanna hadanavā nam api dukak saṁkhāra dukkhē yanna etana enavā.
그런데 이것은 할 수 없는 일입니다. dukkha를 겪고 또 겪으며 만들어 보아도, 만드는 것마다 바람대로가 아닌 것을 바람대로 이어 가려 한다면 saṅkhāra dukkha라는 것이 거기 옵니다.
hadanā tænek kæḍenavā kæḍenavāenavā. kena etakoṭa mokada vennē? hadannē mokada karannē duk vin̆dinavā vehetenavā nokæḍena ekak hadāganna na nokærena ekak nǣha. namut apē mānasikatvayak gonnagāganna
— 만든 곳이 부서집니다. 부서지고 또 부서집니다. — 그러면 어떻게 됩니까? 만드는 이는 무엇을 합니까? dukkha를 겪고 지칩니다. 부서지지 않는 것을 만들려 하지만 부서지지 않는 것은 없습니다.
apē mānasikatvayak gonnagāganna avidyāven api kæmatiyi ekak hadāgena innē. kæmatiyi ekak hadāgena pōṣaṇaya karagena innē. apaṭa vartamāna mohota bælanam matu mohotē hari kiyalā puḷuvan dr̥ṣṭiyak gannavā dr̥ṭiyak ganna
그러나 우리의 마음가짐을 쌓아 올려, avijjā로 ‘좋다’는 것을 하나 만들어 지냅니다. 좋다는 것을 만들어 키우며 지냅니다. 지금 이때를 보면서 앞으로는 될 거라며 ‘할 수 있다’는 diṭṭhi를 붙듭니다. — diṭṭhi를 붙듭니다.
anna ē dr̥ṣṭiya nisā ē nigamanaya tamayi matu balāporottuva anna matu balāporottuva nisā matu gamanak hædenavā. anna matu gamanaṭa hētuva otana tamayi matu gamana hadana eka. anna avidyāvē matu gamana hadanna vidiyahaṭa matu balāporottuvak vak æti karana saṁkhāra kara næt ōkaṭa
그 diṭṭhi 때문에, 그 매듭이 바로 앞날의 바람입니다. 앞날의 바람 때문에 앞날의 길이 만들어집니다. 그것이 앞날의 길의 까닭입니다. 거기서 앞날의 길을 만듭니다. avijjā가 앞날의 길을 만들도록 앞날의 바람을 일으키는… — saṅkhāra 하는 것이 그것이지요.
anna ē saṁkhāra karannēt ōkaṭa enē. etakoṭa vipariṇāma dukkhayat ēkaṭa enavā. dukkha dukat ōkaṭa tiyenavā. dukkha tunakin sampūrṇa venavā. mokada vehesa svabhāvika vehesa api akæmæti vehesa enavā.
그 saṅkhāra 하는 것도 그리로 옵니다. 그러면 vipariṇāma dukkha도 그리로 옵니다. dukkha dukkha도 거기 있습니다. 세 가지 dukkha로 채워집니다. 왜냐하면 지침, 저절로 오는 지침, 우리가 싫어하는 지침이 오기 때문입니다.
saṁkhāra karalat duk vin̆dinavā. vehesa enavā. goḍanaganna vipariṇāmika dukkhayat tiyenavā.
saṅkhāra 하면서도 dukkha를 겪습니다. 쌓아 올리면서 지침이 옵니다. vipariṇāma dukkha도 있습니다.
ēka svabhāva venakoṭa bāhira prēsāvak venavā.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anna ēkayi. etakoṭa otanin vennē mokada dukkha dukkhaya saṁkhāra dukkhaya vipariṇāma dukkhaya kiyana duk tunakin yukta venavā.
바로 그것입니다. 그러면 거기서 어떻게 됩니까? dukkha dukkha, saṅkhāra dukkha, vipariṇāma dukkha라는 세 가지 dukkha를 갖추게 됩니다.
vipariṇāmaya kiyana ekat api sampūrṇa aragena nǣ. mokada yamak vividhākārayen pariṇāma vīmēdī apiṭa dukak æti venavā. mē pariṇāma karannē api nemeyi. ēka dharmatāvaya.
vipariṇāma라는 것도 우리는 온전히 받아들이지 못했습니다. 무엇이 여러 갈래로 바뀌어 갈 때 우리에게 dukkha가 생깁니다. 이 바꿈을 하는 것은 우리가 아닙니다. 그것은 이치입니다.
ē dharmatāvayen karannā vū pariṇāmayēdī yam dharmatāvayaka pariṇāma avasthāvaṭa api kæmati nǣ. api anē mēka mehema novuṇāna ehema balāporottu
그 이치로 일어나는 바뀜에서, 어떤 이치의 바뀌는 때를 우리는 좋아하지 않습니다. 우리는 ‘아, 이것이 이렇게 되지 않았더라면’ 하고 그렇게 바라…