와하라까 코리아
CD001-02

CD001 · 2번째 · 51분 · 원문 녹음

vipariṇāma dukkha·anicca·ānāpāna

විපරිනාම දුක්ඛ - අනිච්ච - ආනාපාන (ගිහි වතේ සිට නිවන් දැකීම 2 කොටස)

ta etakoṭa mē deken menakoṭa mokada vennē vipariṇāma dukkhayaṭa væṭenavā okkoma

그러면 이 둘로 무슨 일이 일어납니까? 모두 vipariṇāma-dukkha 로 떨어집니다.

dukkha dukkha saṁkhāra duka vipariṇāma duka onna oya duk tunak oya ākārayen goḍanægenavā.

dukkha-dukkha, saṅkhāra-dukkha, vipariṇāma-dukkha, 이렇게 세 가지 dukkha 가 그런 식으로 쌓여 올라갑니다.

lōkayā hā priya svabhāvayayi madhura svabhāvayayi kiyana yamak tiyenavā nam ēka vaṭinavada nædda kiyalā kiyātīraṇayak venavā onna otendi

사람들이 반갑고 좋은 성품, 달콤한 성품이라고 부르는 무언가가 있다면, 그것이 값어치가 있는지 없는지 바로 거기서 판가름이 납니다.

mē priya svabhāvaya badura svabhāvaya kiyana api māyāvak misā apiṭa bæn̆dilā hæn̆dilā inna hadāgena goḍanāganna puḷuvan ekak nemeyi.

이 반가운 성품, 달콤한 성품이라는 것은 꾸며낸 허깨비일 뿐, 우리가 매달려 붙들고 지어 올려 쌓을 수 있는 것이 아닙니다.

motek mæniṭak kiyalā hitāgena tiraṭa tiyanna. hiṭiyā vāgē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anna tiyā hiṭiyā vāgē. onna ōka dakinavā.

그렇게 붙잡아 두고 있었던 것처럼 말입니다. 바로 그것을 꿰뚫어 봅니다.

onna apiṭa duken midena tæna dakinnē otanin

바로 거기서 우리는 dukkha 에서 벗어나는 자리를 봅니다.

duken midenna nam dukaṭa hētuva api dækalā tiyenavā væḍak nǣha kiyalā. dukaṭa hētuva kiyannē priya svabhāvaya madhura svabhāvaya onna oya duka lōka eyā dakinnē nǣha bāhira lōkayā.

dukkha 에서 벗어나려면 dukkha 의 까닭을 보아야 합니다. 그것이 쓸모없다는 것을요. dukkha 의 까닭은 반가운 성품, 달콤한 성품입니다. 바깥 세상 사람들은 그 dukkha 를 보지 못합니다.

ēka sæpayi kiyalā dakinnē. ehenam ārya dharmaya tuḷin tamayi priya svabhāvayak, madhura svabhāvayak nætnam harayak nǣha kiyalā dakinna ōnē issellāma

그들은 그것을 즐거움으로 봅니다. 그러니 ariya dhamma 를 통해서 맨 먼저 반가운 성품, 달콤한 성품에는 알맹이가 없다는 것을 보아야 합니다.

harayak næva dakinakoṭa oya ataharinna anna ēkayi. dæn ēkedi dakinavā ēkē yathā dharmatāvaya dækkahama ehema ekak priyayi madhurayi kiyalā ganna vaṭinavada kiyalā mānasikatvayaṭa goḍanna nægilā enavā yathārthaya. ēka vaṭinnē nǣnē kiyalā enavā. anna yaṁ

알맹이가 없음을 볼 때 내려놓게 됩니다. 바로 그것입니다. 거기서 그것의 참된 dhammatā 를 보면, 그런 것을 반갑다, 달콤하다고 붙잡을 값어치가 있는가 하는 물음과 함께 참모습이 마음에 떠오릅니다. '그건 값어치가 없구나' 하고 다가옵니다.

ēka vaṭinnē nǣnē kiyalā enavā. anna yaṁ dukkhaṁ tadanattā

바로 'yaṃ dukkhaṃ tad anattā'입니다.

ēka dennē duka nam, asahanaya nam kavadāvat api balāporottu vena sænasi dena ēvā vastu nætnam mava magehiyen tuḷa apaṭa pavatvanna bæhæ.

그것이 주는 것이 dukkha 이고 괴로움이라면, 우리가 바라는 편안함을 주는 것들, 물건들을 '나', '내 것' 안에 붙잡아 둘 수는 결코 없습니다.

pavatvanna bæhæ. ehenam ēka dækkaṭa passē apiṭa ekak venavā. ehenam koheda ēka harayak asāraṭṭēna anattā sāratvayak næti nisā anattayi kiyannē.

붙잡아 둘 수 없습니다. 그것을 보고 나면 우리에게 한 가지가 일어납니다. 그렇다면 그 알맹이가 어디 있는가? 'asāraṭṭhena anattā', 알맹이가 없기 때문에 anatta 라고 하는 것입니다.

namut ada anātma kiyanavā obaṭa ātma kiyannē æta. haravatya kiyana eka hara nǣ kiyana anātma kiyannē næta. næta kiyana eka venavā.

그런데 요즘은 여러분에게 anātma 라고 말합니다. ātma 는 '있다', 알맹이가 있다는 뜻이고, anātma 는 '없다'는 뜻이 되어 버립니다.

ātma ēka anit pætta anātma ætuvantayakin næta yanuva ekāntayakin. mē anta dekaṭa nobæsa mādhyaya tuḷin tathāgatayan vahansē yathābōdhaya læbuvavā.

ātma, 그 맞은편이 anātma 입니다. '있다'는 한 끝이고 '없다'도 한 끝입니다. 이 두 끝으로 내려가지 않고 가운데 길로 Tathāgata 께서 참된 깨달음을 얻으셨습니다.

anātmē anatta anatta vacana anatta kiyannē asārayi. asāraṭṭana anattā tōralā tiyennē ohomayi.

anātma 가 아니라 anatta 입니다. anatta 라는 말은 asāra, 곧 알맹이 없음입니다. 'asāraṭṭhena anattā'라고 그렇게 풀이되어 있습니다.

asārayi kiyannē mokada? harayak næha. anna vaṭinākamak nǣha kiyalā dakinna ōnē. ætada nætadakin deka apiṭa avaśya næhæ. ē anta deka. ēka æti vuṇat ēkayi næti vuṇat ēka oya væḍa piḷivila harayak nættēda

asāra 란 무엇입니까? 알맹이가 없다는 것입니다. 값어치가 없다고 보아야 합니다. 있느냐 없느냐, 그 둘은 우리에게 필요 없습니다. 그것은 두 끝입니다. 있어도 마찬가지, 없어도 마찬가지, 그 흐름 전체에 알맹이가 없다는 것입니다.

anna ucchēdakaṭa væṭenavā etakoṭa itin anātmavādaya kiyalā ekak ada apiṭa kiyanavā budurajāṇan vahansē mē buddha dahama anātmavādayi kiyalā.

그렇지 않으면 uccheda 로 떨어집니다. 그런데 요즘은 anātmavāda 라는 것이 있다며, 부처님의 이 가르침이 anātmavāda 라고 말합니다.

væradi ēka væradi kohe tiyennē ehema vādayakvat rāvādayak ē dekakvat metana anattayi anattayi ov yathārthavādī

(질문자) 틀렸지요. (스님) 그건 틀렸습니다. 그런 주장이 어디 있습니까? 이 주장도 저 주장도 아닙니다. 여기서는 anatta 입니다. (질문자) anatta 이지요. (스님) 그렇습니다. 참모습을 그대로 말하는 것입니다.

yathārthaya pennannē. anna yathārthayanam mokakda ōkē harayak nǣ. lōkayā hon̆dayi kiyalā ganna ēvā tiyenavā piyara svabhāva matura svabhāva hæbæyi harayak næha.

참모습을 보여 줍니다. 그 참모습이란 무엇입니까? 거기에 알맹이가 없다는 것입니다. 세상 사람들이 좋다고 붙잡는 반가운 성품, 달콤한 성품은 있습니다. 하지만 알맹이가 없습니다.

ēka æta næta kiyalā gattot ehema nǣ kiyannē koda mē peni peni tiyennē kiyalā minissu ahaganna.

그것을 있다, 없다로 받아들이면, '없다'고 할 때 사람들은 '그럼 여기 이렇게 보이는 것은 뭐냐'고 묻습니다.

etakoṭa ēka tiyenavā kiyalā gatta tum̆balā ātma dr̥ṣṭiyen yuktayi kiyalā nisæraya kiyanavā.

그렇다고 '있다'고 받아들이면, 너희는 ātma-diṭṭhi 를 지녔다고 딱 잘라 말합니다.

ehenam tarkavādayaṭa gōcara vena mē praśnayak vavā ehema ganna kiyiya. ōka tibuṇā næta kiyana praśnaya nemeyi tiyenna ōnē. ōkē harayak næhæ. ēkaṭa mokada kiyannē? ēkaṭa nam kiyanna deyak næhæ. piḷiganna venavā kiyanna enavā antimaṭa ahagena yanakoṭa

그러니 이것은 따지기 놀음에 걸려드는 물음이 되어 버립니다. 있느냐 없느냐가 물음이 되어서는 안 됩니다. 거기에는 알맹이가 없습니다. 이 말에 무어라 하겠습니까? 할 말이 없습니다. 끝까지 물어 들어가면 결국 받아들일 수밖에 없게 됩니다.

onna oya vacanaya apē ōka tamā pada niruktiyak tiyenavā. mē padayē niruktiya hæn̆gilā tiyennē. anna nirukti paṭisambhidā gnāṇaṁ buddha gnāṇaṁ kivvē onna oya ōka sivvi piriviyā gnānayak. oya anna ē vacanayē tiyena padayē arthaya hæn̆ga vecca ekayi mē praśnē tiyennē.

바로 그 낱말에 pada-nirutti 가 있습니다. 이 낱말의 nirutti 가 감추어져 있는 것입니다. nirutti-paṭisambhidā-ñāṇa, 곧 buddha-ñāṇa 라 한 것이 네 가지 paṭisambhidā-ñāṇa 입니다. 그 낱말 속 뜻이 감추어진 것, 그것이 이 문제입니다.

anna na icca an icca anicca icca sē nǣ kiyana ekayi mē vacanema hæn̆gevelā tiyenavā arthaya tiyenavā.

na icca, an-icca, anicca, 곧 '바라는 대로 되지 않는다'는 것, 바로 이 뜻이 이 낱말 안에 감추어져 있습니다.

anatta anatha kiyanavā saṁskr̥tayen anatta kiyanavā pāliyen anātha kiyanavā siṁhataya

anatta. 산스크리트로는 anātha 라 하고, 빠알리로는 anatta 라 하며, 싱할라말로는 anātha 라고 합니다.

yamak duka nam ēka anāthayi. anātayi kiyannē æta næta kiyana vacana dekaṭamayi tiyennē. anāthayi. anna anātha dakinavā. anatta kivvē anna ēkayi.

무엇이 dukkha 라면 그것은 anātha 입니다. anātha 는 있다, 없다는 두 낱말과 상관이 없습니다. anātha 입니다. anātha 를 보는 것입니다. anatta 라고 하신 까닭이 바로 그것입니다.

allanna vaṭinākamak nǣhæ anāthayi. æsuru kaḷot ivarama ivara anātayamayi. anātha kiyana eka hari mohotaṭama gæm̆buraṭama dukkhita bhāvaya asaranē antima pahatma petta pennana eka tamayi anātha kiyana vacanaya. itin gǣnalāma mēka anātha vuṇā gǣnalā mēka asaraṇa vuṇā otana dekak asaraṇa vunot piḷisaraṇak venna puḷuvan. anāthu muḷu jīvita kālayama anātayi kiyana ekaṭa væṭanavā.

붙잡을 값어치가 없으니 anātha 입니다. 가까이하면 끝장, 오롯이 anātha 입니다. anātha 라는 말은 가장 깊은 괴로움, 기댈 데 없음, 맨 밑바닥을 보여 주는 낱말입니다. 흔히 '이것이 anātha 가 되었다', '이것이 asaraṇa 가 되었다'고 하지요. asaraṇa 가 된 것이라면 기댈 곳이 생길 수도 있습니다. 그러나 anātha 는 평생 기댈 데 없는 처지로 떨어지는 것입니다.

ehenam anātayi kiyalā vacanaya gannē anātha vuṇā. eyā hadanna puḷuvan eka nemeyi. anna eyāgē anāthayi kiyana vacanayen pennanavā yamak æṭanam. ēkē ganna karanna mona deyakvat nǣha kiyana eka. hadanna bæhæ goḍanaganna bæ. anātha vunāṭa passē. ehenam mē lōkē anāthayi.

그러니 anātha 라는 낱말은 그렇게 된 것, 고쳐 세울 수 없는 것을 말합니다. anātha 라는 말이 보여 주는 것은, 무엇이 있다 해도 그것으로 할 수 있는 일이 아무것도 없다는 것입니다. anātha 가 된 뒤에는 고칠 수도 다시 지을 수도 없습니다. 그러니 이 세상은 anātha 입니다.

sakirīma kivvanam. ehenam monavada anicca? monavada kæmati sē nættē? mē æhæ api balāporottu venavā kæmati sē pavatvanna. priyamanāpa sē pavatvanna bæha. apriyamadāpa enavaṭa kæmatiyi. namut kæmati ena apriyamanāpa ēvā enavā. ehenam æhæ aniccayi.

saṅkhāra 라고 한다면, 무엇이 anicca 입니까? 무엇이 바라는 대로 되지 않습니까? 우리는 이 눈을 바라는 대로 두고 싶어 하지만, 반갑고 마음에 드는 대로 둘 수가 없습니다. 언짢은 것이 오기를 바라지 않는데도 언짢은 것들이 옵니다. 그러니 눈은 anicca 입니다.

rūpa api koccara kæmatinat pavatvanna bæha. akæmæti rūpa enavā namut kæmati næhæ. kæmati rūpa yanavā. ēkaṭa kæmatit næhæ. namut api koccara kæmatinat akæmætivā yanavā. kæmativā yanavā. ehenam ē rūpat aniccayi. sthira nǣ katāva nemeyi ganna. aniccayi. kæmati sēna.

형상도 우리가 아무리 바라도 붙잡아 둘 수 없습니다. 싫은 형상이 오는 것을 바라지 않고, 좋은 형상이 떠나는 것도 바라지 않지만, 아무리 바라도 싫은 것은 오고 좋은 것은 떠납니다. 그러니 형상도 anicca 입니다. '오래가지 않는다'는 이야기로 받아들이지 마십시오. anicca 는 '바라는 대로 되지 않는다'입니다.

icca sē nǣ. æhæ kæmati sē nǣhæ, rūpa kæmati sē nǣha, kana kæmati sē nǣhæ, sadda kæmati sē nǣha. nāsaya kæmati sē nǣha, gandha kæmati sē næhæ. diva kæmati sē næhæ, rasaya kæmati sē næhæ, kaya kæmati sē næhæ. poṭṭhabbayō kæmati sē næhæ. mana kæmati sē næhæ. dharmayō kæmati sē næhæ. ehenam oya ṭika tamayi nāma rūpa kivvēt muḷu lōkema kivvē. eham lōkē aniccayi kivvē onna ōkayi. kæmati sē

바라는 대로 되지 않습니다. 눈도 바라는 대로 되지 않고 형상도, 귀도, 소리도, 코도, 냄새도, 혀도, 맛도, 몸도, phoṭṭhabba 도, 마음도, dhamma 들도 바라는 대로 되지 않습니다. 바로 이것들을 nāma-rūpa 라 했고 온 세상이라 했습니다. 세상이 anicca 라 한 것이 바로 이것입니다.

aniccayi kivvē onna ōkayi. kæmati sē nætnam ē kæmati sē næti ekak kæmati sē pavatvanna ōnǣ kiyalā kiyana dr̥ṣṭiyakin ē passē yanavada? ē taramaṭa vennē duka. ehenam ē væḍa ē oya dæn mē lōka satyayā karanna ōka ehenam lōkayā anāthayi.

바라는 대로 되지 않는데도, 바라는 대로 되지 않는 것을 바라는 대로 붙들어야 한다는 diṭṭhi 로 그 뒤를 쫓아갑니까? 그런 만큼 dukkha 가 생깁니다. 이것이 세상의 참모습이니, 세상은 anātha 입니다.

satyaya danna næti lōkayā anāthayak tuḷa goḍanaganavā. anāthayak tuḷa særisaramin piḷisaraṇak hoyanavā. anāthayaka kohomada piḷisaraṇak hamba vennē. anna yathārtha lōkaya saraṇayi dharmatānatayi.

참을 모르는 세상은 anātha 속에서 쌓아 올립니다. anātha 속을 떠돌며 기댈 곳을 찾습니다. anātha 속에서 어떻게 기댈 곳을 얻겠습니까? 참모습이 기댈 곳이고 dhammatā 가 nātha 입니다.

ov dæn dekama ahuvenavānē. dæn lōkaya asaraṇa velā tiyennet ēkanē saraṇak nǣha. saraṇak nædda allanna giyāma giya ekkenā anātha venavā. anā ēkanē siddha vennē. anātayen midennavā nam nātayi.

(질문자) 예, 이제 둘 다 잡히는군요. 세상이 기댈 데 없게 된 것도 기댈 곳이 없어서지요. 붙잡으러 가면 간 사람이 anātha 가 됩니다. (스님) 바로 그 일이 일어납니다. anātha 에서 벗어난다면 그것이 nātha 입니다.

anātanā anna anāta nāsa dækkanavā budun dækkā.

anātha 와 nātha. anātha 와 nātha 를 보면 부처님을 본 것입니다.

dæn dharmaya tuḷin budun dækkanna yō dhammaṁ passē sōman passa dækkē næ. anna anātana dækka dālā budun dækalā dharmaya dækkā. ehenam dharmaya tiyena otana nēda?

dhamma 를 통해 부처님을 본다는 것, 'yo dhammaṃ passati so maṃ passati'입니다. anātha 와 nātha 를 보고 나서 부처님을 보고 dhamma 를 보았습니다. 그렇다면 dhamma 는 바로 거기 있지 않습니까?

ehenam oya anāta anātha dakinna tiyena dharmaya pættaka tiyeddi oya poḍ dækka yannē nætuva api monavada mē monavada apiṭa karanna tiyennē?

anātha 와 nātha 를 보게 하는 dhamma 는 한쪽에 밀어 두고, 그 작은 것을 보지 않은 채로 우리가 대체 무엇을 하겠다는 것입니까?

itin oya ṭika tænaganna bæyiida edā mēma punnā dāsē nivan dækkē oya oya poḍḍa tōraganna puḷuvan hindā hattāruda daruvadu nivan dæk

그러니 그 정도를 알아차릴 수 없겠습니까? 그 옛날 여종 Puṇṇā 가 nibbāna 를 본 것도 그 작은 것을 가려낼 수 있었기 때문이고, 일곱 살 아이들도 nibbāna 를 보았습니다.

ēkaṭa dam śaktaya væḍalā bōja pāt væṭalā dam pōṭala tiyaṭa ōna næ itin ōka api nǣhæ kiyana ada nǣha kiyanna puḷuvan ada adinna adinna va ō taran innavā [ugura kǣrīma]

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

vaḍida ætta ov vaḍida ætta niyak pennīma

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anna ēkayi kāraṇa oya poḍḍanē pennaganna ōnē. oya poḍḍa poḍi vuṇāda lovturā budurajāṇan vahansē enavā pennana ekak hæn̆gavilā. mēka vaṭinākama eccara loku. edān mē vacana tuna mē lōkē hæn̆gavalā tiyena vacana tuna lovturā buduvarayekma ōnē mēka vidyāmāna karanna.

그래서 바로 그 작은 것을 드러내야 하는 것입니다. 그 작은 것이 감추어져 있기에 세상을 넘어선 부처님께서 오셔서 드러내 보이십니다. 그만큼 값어치가 큽니다. 이 세상에 감추어진 이 세 낱말을 드러내려면 바로 세상을 넘어선 부처님이 있어야 합니다.

ē taram vaṭinavā. mē vaṭinā vacana tuna arthaya hæn̆gicca nisā apiṭa atyāvati harē mahā harayak labāganna kiyana eka væhilā tiyenavā. menna nivan haraya væhilā tiyennē kiyalā.

그만큼 값집니다. 이 값진 세 낱말의 뜻이 감추어진 탓에, 우리가 얻어야 할 가장 중요한 큰 알맹이가 덮여 버렸습니다. 바로 여기에 nibbāna 의 알맹이가 덮여 있다는 것입니다.

ēka tamayi paṭicasampadā śrita paṭisam gnāna śrayata rahatan vahansēlā hō vahansēlā næti aḍupāḍuvakda aḍupāḍuva etanadina ōka matu velā innē.

(질문자) 그것이 paṭisambhidā-ñāṇa 를 지닌 arahant 들이 없어서 생긴 모자람입니까? (스님) 모자람이 바로 거기서 드러나는 것입니다.

yathārthaya matu karagannē ēken. itin oya ṭika apiṭa tērum ganna ōnē. anna dæn api dænagannavā vacanaya padārthaya hariyaṭama niruktiya dækkā.

참모습은 그것으로 드러납니다. 그러니 우리는 이것을 알아들어야 합니다. 이제 우리는 낱말과 그 뜻, 곧 nirutti 를 정확히 보았습니다.

etakoṭa anna ē vacanaya tuḷama tiyenavā arthaya. oya vacanē tiyena arthaya pættakin dālā api ōkaṭa vena artha paṭalavāgena kiyanna giyahama. ara

뜻은 바로 그 낱말 안에 있습니다. 낱말에 담긴 뜻을 한쪽에 밀어 두고 다른 뜻을 얽어 넣어 말하려 들면,

vena artha paṭalavāgena kiyanna giyahama. ara kacinna binna paṭadhārayēdī bhikkhu kiyalā pennanavā. bhikkhāṭanēnē bhikkhū kiyalā kiyanavā. ektarahagannaeek kivvala ehenam maṭat væn̆dalā pudaphala.

'찢기고 해진 천을 걸친 이'라서 bhikkhu 라고 풀이합니다. 'bhikkhāṭanena bhikkhu', 탁발을 다니니 bhikkhu 라고도 합니다. 그러자 어떤 이가 '그렇다면 나에게도 절하고 공양하라'고 했습니다.

æhugollō mokada kiyalā vinna paṭa dharaṇa hindā bhikṣuva kiyanavā mat mē hin̆duru babiduvā tamayi darannē. itin mama bhikṣuvak enna epæ ehemanē bhikkhaṭana bhikkumā hin̆gā kālalā tamayi jīvat vennē. eham mē nisā bhikṣuvak enna epæ. ehenam maṭat væn̆da pallā puda palalā māt bhikṣuvak kivva.

사람들이 왜냐고 묻자 그가 말했습니다. '찢기고 해진 천을 걸쳤기에 bhikkhu 라고 한다면, 나도 바로 해지고 기운 옷을 입고 있다. 그러니 나도 bhikkhu 아닌가? bhikkhāṭana 라 했는데, 나도 빌어먹고 산다. 그러니 나도 bhikkhu 아닌가? 그러니 나에게도 절하고 공양하라, 나도 bhikkhu 다.'

dennē nǣ kiyanna. siduṇu biduṇu paṭaranahin bhikkhunna binna paṭadhārītīti bhikkhu. dæn tōralā tiyenavā. bhikkhāṭana bhikkhu

아니라고 할 수가 없습니다. 'chinna-bhinna-paṭadharo ti bhikkhu'라고 풀이되어 있고, 'bhikkhāṭanena bhikkhu'라고 되어 있으니까요.

bhikkhāṭanavā kiyannē pirisidāgannavā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ē nisā bhikkhū kiyalā dæn oya tōranakoṭa arahin ganna kiyanavā. ehenam mā bhikṣūruvak. ē arthayen bæluvot bhikṣuvakaṭa karana hæpa upasthāna maṭa matak kara pallā kivvā.

그래서 bhikkhu 를 그렇게 풀이하면 그대로 받아들이라고 하니, '그렇다면 나는 bhikkhu 다. 그 뜻으로 보면 bhikkhu 에게 하는 시중과 받듦을 나에게도 하라'고 그가 말했습니다.

dæn itin ehema nǣ kiyanna oya vacana valin bhikṣutavarānē kivvē. anna pada niruktiyak tiyenavā. bhikkhū kiyana ekē niruktiyak. ēka dækkē næti nisā nisayi praśnē tiyennē.

그 낱말들로는 그가 bhikkhu 가 아니라고 할 수 없습니다. 여기에 pada-nirutti 가 있습니다. bhikkhu 라는 말의 nirutti 입니다. 그것을 보지 못했기 때문에 문제가 생긴 것입니다.

bhikkhū bī kiyannē bhavaya kū kiyannē kṣaya karanavā. bhavaya kṣaya karana ehīm bhikṣuvak kiyava nam hin̆gānaṭa kiyanna puḷuvanda māt bhavaya kṣē karanavā kiyalā ū bhavaya æhilā inna.

bhikkhu 에서 'bhi'는 bhava, 'khu'는 다하게 함입니다. bhava 를 다하게 하는 이입니다. bhikkhu 가 그런 뜻이라면, 거지가 '나도 bhava 를 다하게 한다'고 말할 수 있겠습니까? 그는 bhava 에 붙잡혀 있습니다.

bhavē kṣaya karagena yana kenek ætnam ē mārgayana eyā bhikkhū.

bhava 를 다하게 해 가는 이가 있다면, 그 길에서 그는 bhikkhu 입니다.

hæbæyi bhavē kṣaya karana eka bhikkhū kiyana vacanē tiyenavā. niruptiya pada niruktiya ēkayi. pada niruktiya ganna nam sivi pirisa ara kiyana artha paṭisambhidā gnānayen siba ē gnānayen ganna ōnē.

bhava 를 다하게 함이 bhikkhu 라는 낱말 안에 들어 있습니다. 그것이 nirutti, pada-nirutti 입니다. pada-nirutti 를 얻으려면 앞서 말한 네 가지 가운데 attha-paṭisambhidā-ñāṇa, 그 ñāṇa 로 얻어야 합니다.

maṭa væṭena oba vahansē tuḷa ē gnānaya væḍalā tiyenavā mokak ektarā maṭṭama tiyenavā. itin mama nǣha kiyannē næhæ pēna tiyennē dē no bæsā kiyanavā. ē nisā tamangē ē vacana pada dīlā niyama yathārthaya matu karalā tiyennē.

(질문자) 제가 보기에는 스님께 그 ñāṇa 가 길러져 있는 것 같은데, 어떻습니까? (스님) 어느 만큼은 있습니다. 그러니 없다고는 하지 않겠습니다. 보이는 것을 끝으로 치우치지 않고 말할 뿐입니다. 그래서 그 낱말들을 풀어 참된 모습을 드러낸 것입니다.

itin ē nisā kiyannē ēkē tiyenavā yamkisi ākāraya tērum ganna. oya yathārthaya tērum ganna ē kramayaṭa

그래서 말하는 것인데, 거기에는 알아들을 길이 있습니다. 그 길로 참모습을 알아들어야 합니다.

itin bhikkhuva kiyana ekaṭa oya mama kivvē eka padaya hon̆daṭa pæhædili matu karalā dunnaṭa passē namut potpat vala næha. bhikkhu kiyana ekaṭa ehema arthaya kiyalā tiyenavā. bhavaya kṣēya karū kṣēya kara danavā. pahat kara damanavā. nindita deyak bavaṭa pat karalā nissara deyak bava tērum karalā tiyenavā. anna bhikkhū vena hæṭi.

bhikkhu 에 대해 제가 그 한 낱말을 또렷이 풀어 드렸는데, 그렇다면 책에는 없느냐? bhikkhu 라는 말에 그런 뜻이 있다고 적혀 있습니다. bhava 를 다하게 한 이, 다하게 해 버리는 이, 낮추어 버리는 이, 그것을 하찮은 것으로 만들고 알맹이 없는 것임을 알아들은 이라고요. 그렇게 bhikkhu 가 됩니다.

itin ōkaṭa cinna bhi parana hindā bhikkhu kivaṭa hariyannē næha. bhikkhāṭanaya karana hindā bhikkhu kivaṭa hariyannē næha. bhavēkṣayaka kara damannā vū væḍapilla bæhæ pinisa bhikkhu kiyanavā vagē gælapenavā. ēka hin̆gānaṭa tiyā mē lōkē kāṭavat kiyanna bæhæ bhikkhu kiyalā etakoṭa ehema næti kenek.

그러니 해진 천을 걸쳤다고 bhikkhu 라 하는 것은 맞지 않습니다. 탁발을 다닌다고 bhikkhu 라 하는 것도 맞지 않습니다. bhava 를 다하게 해 버리는 길을 가기에 bhikkhu 라 하는 것이 맞습니다. 그런 이가 아니라면 거지는커녕 이 세상 누구에게도 bhikkhu 라 할 수 없습니다.

anna ē vagē deyakoya tiyennē. itin yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ yaṁdukkhaṁ tadanattā dæn ōkaccarayi tōraganna tiyennē. dæn otana muḷu dharmaya dækkā anātha bava dækkā nāta bava dækkā mokakda nāda? ehenam kāma lōkayē bæluvat tiyennē oya anicca dukkha anatta koṭasamayi.

바로 그런 것이 있습니다. 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tad anattā', 가려내야 할 것은 이것뿐입니다. 거기서 온 dhamma 를 보았고, anātha 를 보았고 nātha 를 보았습니다. nātha 란 무엇입니까? kāma 세계를 보아도 거기에는 anicca, dukkha, anatta 뿐입니다.

rūpa lōkayaṭa bæluvat anicca, dukkha, anatta koṭasamayi. arūpa lōkayaṭa bæluvat anicca, dukkha, anatta koṭasamayi. ehenam kāma lōka anāthayi, rūpa lōka anāthayi, arūpa lōka anātayi. siyaluma lōka vala tiyennē occarayi. siyalu lōka anātayi. ehenam mokakda karanna ōnē? ōka

rūpa 세계를 보아도 anicca, dukkha, anatta 뿐이고, arūpa 세계를 보아도 anicca, dukkha, anatta 뿐입니다. 그러니 kāma 세계도 anātha, rūpa 세계도 anātha, arūpa 세계도 anātha 입니다. 모든 세계에 있는 것은 그것뿐입니다. 모든 세계가 anātha 입니다.

lōka anātayi. ehenam mokakda karanna ōnē? ōka allagena innē yam candara rāgayakin bæn̆dilā innavā nam onna ōka ataharagiya dāṭa ēkayi nāta.

그렇다면 무엇을 해야 합니까? chanda-rāga 에 묶여 그것을 붙잡고 있다면, 그것을 내려놓는 날, 그것이 nātha 입니다.

atahærīma nātayi. apiṭa vanē ataharaganna atahærīma vetvā. novælma nātayi. novælma vetvā. midīma nātayi, midīma vetvā nivanama nātayi, nivanama vetvā. ahannē pætumayi dharmayayi

내려놓음이 nātha 입니다. 우리에게 내려놓음이 있기를. 들러붙지 않음이 nātha 입니다. 들러붙지 않음이 있기를. 벗어남이 nātha 입니다. 벗어남이 있기를. nibbāna 야말로 nātha 입니다. nibbāna 가 있기를.

nivanama vetvā. ahannē pætumayi dharmayayi dekama venavā. dharma āvarjanaya enavā. lōkayē ādīnava dakinna ōnē. nivanē ānisaṁsa dakinna ōnē. menna mārgaya væḍē nǣhæna.

여기서 바람과 dhamma 가 함께 갑니다. dhamma 를 곱씹어 살핌이 옵니다. 세상의 ādīnava 를 보아야 하고, nibbāna 의 ānisaṃsa 를 보아야 합니다. 바로 이것이 길이 하는 일 아니겠습니까.

dæn api ḷan̆ga anātaya anātaya hæṭiyaṭa dækkaṭa passē paha kaḷa yutu dahamak api dakinavā. pasvāsa kaḷa yutu dahamak. pasvāsa karanavā kiyannē paha karanaṭayi pasvāsa karanavā kiyalā.

이제 우리 곁의 anātha 를 anātha 로 본 뒤에는 버려야 할 dhamma 를 봅니다. 내쉬어야 할 dhamma 입니다. 내쉰다는 것, passāsa 는 버린다는 뜻입니다.

etakoṭa mokakda æsuru karanna ōnē? nā tattvaya atahærīmak ætda? novælmak ætta midīmak ætda yathābōdhaya labāgannā vū dharma mārgayak sihi kirīmak āvarjanayak ætda ēka tamā āśvāsa dahama.

그러면 무엇을 가까이해야 합니까? nātha 의 자리, 내려놓음이 있습니까? 들러붙지 않음이 있습니까? 벗어남이 있습니까? 참된 깨달음을 얻게 하는 dhamma 의 길, 떠올림과 곱씹음이 있습니까? 그것이 바로 들이쉬는 dhamma, assāsa 의 dhamma 입니다.

menna mē dahama āśvāsa karamin lōkayē meccara kal gatta avidyā sāgata dahama pasvāsa karamin kaṭayutu karapu oya āśvāsa pasāhasēt oya ānāpānait ekka kenā nivan dakinavā.

바로 이 dhamma 를 들이쉬고, 세상에서 그토록 오래 붙잡아 온 avijjā 의 dhamma 를 내쉬며 지내는 이, 그 assāsa-passāsa, 그 ānāpāna 로 사람은 nibbāna 를 봅니다.

onna ānāpāna bhāvanāva āśvāsa pasvāsa bhāvanāva dæn ova vena ekak hariyi dæn ānāpānaya kiyala āśvāsa pāsāda kiyalava baḍa pumbala hakulla hari nāhirut maragena ærilā hari oya ṭika venavada?

이것이 ānāpāna bhāvanā, assāsa-passāsa bhāvanā 입니다. (질문자) 이제 그건 맞습니다. 그런데 ānāpāna 라고, assāsa-passāsa 라고 하면서 배를 부풀렸다 오므렸다 하거나 콧구멍을 막았다 풀었다 하는 것, 그런 걸로 되겠습니까?

paha kaḷa yutu dahama tērum ga ara pahaka dæmmot ē æsuru kaḷa yutu vannā vū dharmaya æsuru karamin nivana asuraṭa gattot eyā nivan dakinnē næda etana nivan dakinavā hētu tiyenavā.

(스님) 버려야 할 dhamma 를 알아듣고 그것을 버리고, 가까이해야 할 dhamma 를 가까이하며 nibbāna 를 마음의 대상으로 삼는다면, 그가 nibbāna 를 보지 않겠습니까? 거기에는 nibbāna 를 볼 까닭이 있습니다.

api husmen uḍaṭa arinna pallaṭa nivan dakinnē kramaya mokakda æhuvot ehema monavā kiyannē? ōkaṭa monavā gæṭagahanna giyā hariyannē nǣ. anna api dænagata yutu dennē.

숨을 위로 올렸다 아래로 내렸다 해서 nibbāna 를 보는 방법이 무엇이냐고 누가 묻는다면 무어라 하겠습니까? 거기에 무엇을 갖다 붙이려 해도 맞지 않습니다. 바로 그것이 우리가 알아야 할 것입니다.

taṇhāva yam tænakada upadinnē? gevennet etana. saya kaḷa yutēet etana. cakkhu lōkē piyarūpaṁ sāta rūpaṁ ettēsā taṇhā uppajjamā uppajjati etta nivīsamāṇā nivisati menna taṇhā upadina tænak. æhæ lōkayē priya svabhāvayen nittayi, madhura svabhāvaya nityi ē tr̥ṣṇāva ehi upadinavā. ehi pavatinavā. etta nirujjamānā nirujjati etanamayi niruddha karanna ōnē.

taṇhā 는 어디서 생겨납니까? 다하는 것도 거기서이고, 다하게 해야 할 곳도 거기입니다. 'cakkhuṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati', 이것이 taṇhā 가 생겨나는 자리입니다. 세상에서 눈은 반가운 성품, 달콤한 성품을 지녀, taṇhā 가 거기서 생겨나고 거기 머뭅니다. 'ettha nirujjhamānā nirujjhati', 바로 거기서 그치게 해야 합니다.

anna upan tæna upan tænama niruddha karanna ōnē. ehenam æhē upadina tr̥ṣṇāva æhæ nisā upadina tr̥ṣṇāva æhæ mul karagenayi haṭagannē. etanamayi ēka niruddha karaganna ōnē.

(질문자) 생겨난 자리. (스님) 생겨난 바로 그 자리에서 그치게 해야 합니다. 눈에서 생기는 taṇhā, 눈 때문에 생기는 taṇhā 는 눈을 뿌리로 삼아 일어납니다. 바로 거기서 그것을 그치게 해야 합니다.

rūpaṁ lōkē piya rūpaṁ sāta rūpaṁ etēsā taṇhā uppajjamānā uppajjati eta nivasamāna nivisati nirujjamānā anujjati kiyat etana. niruddha vīmak pr̥sat yaṭapat vīmak yaṭapat nemeyi. yaṭapat karanna tiyenna eka.

'rūpaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati, nirujjhamānā nirujjhati', 거기서라고 합니다. (질문자) 그침이란 눌러 두는 것입니까? (스님) 눌러 두는 것이 아닙니다. 눌러 두려면 무언가가 있어야 하지요.

tiyena ekak koheda tiyennē tiyenavā kit tātma dr̥ṣṭiya hētuphala kriyākārītvayak hadāyana tiyenavā avidyāven. oya

있는 것이 어디 있습니까? 있다고 하면 ātma-diṭṭhi 입니다. avijjā 로 지어진, 까닭과 열매가 맞물려 돌아가는 흐름이 있을 뿐입니다.

kriyākārītvaya nirōdha karanavā. rōdha kiyannē karakōvā ena yanavāyi passē ravun gahanavā. nirōdha karanavā kiyannē ravun gahana eka natara karanavā. æti ekak passē giyet næhæ. næti katāvakut næhæ. eham nirōdha karanavā kiyannē

그 돌아감을 nirodha 하는 것입니다. 'rodha'란 빙글빙글 돌며 오가는 것, 맴도는 것입니다. nirodha 란 그 맴돎을 멈추는 것입니다. 있는 것을 쫓아가지도 않고, 없다는 이야기도 아닙니다.

katāvakut næhæ. eham nirōdha karanavā kiyannē næti karanavā nemeyi. næti karanavā kivvot æti karapu deyak tiyenna ōnē. æta næta kiyana anta dekak ēvā natara

그러니 nirodha 는 없애는 것이 아닙니다. 없앤다고 하면 무언가 지어 놓은 것이 있어야 합니다. 있다, 없다는 두 끝, 그것들을 멈추는 것입니다.

anna kōda kiyana ekē anipa nirōdha

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

cakraya natara karana cakraya natara karanavā.

(질문자) 바퀴를 멈추는 것. (스님) 바퀴를 멈춥니다.

cakrayan nisā vidyāmānaya venavā. cakraya nætnam natara venavā. cakraya api kriyātmaka karanavānē mohotak gānē. avidyāven karana væḍapilla ōka venavā. itin api visin karana væḍapilan nisā api duk vin̆dilā misā vena ekak karanavada

바퀴가 있기에 드러나 보입니다. 바퀴가 없으면 멈춥니다. 우리는 그 바퀴를 순간마다 돌리고 있습니다. avijjā 로 하는 일이 그것입니다. 우리 스스로 하는 일 때문에 우리는 dukkha 를 겪는 것 말고 다른 무엇을 합니까?

nirōdha karanavā kiyannē ravun gahanna eka natara karanavā. īṭa passē ēka ravun gahannē næha. anna natara. dæn api oba balanna oya vattana

nirodha 란 맴돎을 멈추는 것입니다. 그 뒤로는 맴돌지 않습니다. 그것이 멈춤입니다.

anna natara. dæn api oba balanna oya vattana ahanē hari koheccara

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ravun gahanna gin āvā nēda metana ara pæraniya aya tavat bayinnē. koheda ravun gahanna giyē. giyā rōndē gahanna. anna ahana vacanayak rōndē.

옛 어른들이 '맴돌러 갔다'고 하지 않았습니까? 어디로 맴돌러 갔느냐, '롱데(rōndē) 돌러 갔다'고 합니다. 우리가 듣는 낱말, 롱데입니다.

rō kiyana vacanaya pennannē kda karanavā. krōdha

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

karanna giyot andha venavā. avidyā andhakārayaṭa væṭenavā. eham ravun gahanna gihillā andha venna rō andhē rōndē yanavā. rōnda yanavā kiyana vacanaya api nikan

그러다 눈이 멉니다. avijjā 의 어둠으로 떨어집니다. 그러니 맴돌러 가서 눈이 머는 것, ro 와 andha 가 합쳐 롱데로 간다는 것입니다.

yanavā. rōnda yanavā kiyana vacanaya api nikan pæraṇi vacanayak o vagē peruna balanna daham vacanaya æti venna. ravun gahanna gihin andha venna epā. rōndē yanna epā. rōndē gahanna epā. anna vacanaya ara āpu hæ. ona nirupti rō andha

'롱데 간다'는 말을 우리는 그저 옛말로 여기지만, 보십시오, dhamma 의 말이 살아나도록 만든 말입니다. 맴돌다 눈멀지 마라, 롱데 가지 마라, 롱데 돌지 마라는 것입니다.

anna vacanaya ara āpu hæ. ona nirupti rō andha rōnda rō kiyannē særisaraṇava nirō nǣ. rō api nirō pættaṭa yanna ōnē. ēka næti karaganna.

그 낱말이 그렇게 생겨났습니다. 그 nirutti 는 ro 와 andha, 롱데입니다. ro 는 떠돌아다님이고, niro 는 그것이 없음입니다. 우리는 niro 쪽으로 가야 합니다. 그것을 그치게 하는 것입니다.

itin mē nirōdha venavā kiyannē anna ēka.

nirodha 가 된다는 것이 바로 그것입니다.

dæn apiṭa āvā karmasthānayak otanavā. meccara velā ahapu kāma lōka anāthayi, rūpa lōka anātayi, arūpa lōka anātayi, siyalu lōka anātayi. atahærīma nātayi atahærīma vetvā. noyalma anāthayi noyalma vetvā. midīma natayi midīma vetvā. nivanama nātayi nivanama vetvā.

이제 여기서 kammaṭṭhāna 하나가 나왔습니다. 지금껏 들은 것, kāma 세계는 anātha, rūpa 세계는 anātha, arūpa 세계는 anātha, 모든 세계는 anātha. 내려놓음이 nātha, 내려놓음이 있기를. 들러붙지 않음이 nātha, 들러붙지 않음이 있기를. 벗어남이 nātha, 벗어남이 있기를. nibbāna 야말로 nātha, nibbāna 가 있기를.

dæn āśavāsa dahamak tiyenavā. atahærīma nātayi atahærīma vetvā. noyalmanāyi novælma vetvā, midīma nātayi midīma vetvā. nivanama manātayi nivanama vecca āśvāsa dahama kāma lōka anātayi, rūpa lōka anātayi, arūpa lōka anātayi, siyalu lōka anātayi pasvāsa dahama. dæn oya āsvāsaya pasvāsaya karmasthānaya tuḷa tiyenavā.

여기에 들이쉬는 dhamma 가 있습니다. '내려놓음이 nātha, 내려놓음이 있기를. 들러붙지 않음이 nātha, 들러붙지 않음이 있기를. 벗어남이 nātha, 벗어남이 있기를. nibbāna 야말로 nātha, nibbāna 가 있기를', 이것이 assāsa 의 dhamma 입니다. 'kāma 세계는 anātha, rūpa 세계는 anātha, arūpa 세계는 anātha, 모든 세계는 anātha', 이것이 passāsa 의 dhamma 입니다. 이렇게 assāsa 와 passāsa 가 kammaṭṭhāna 안에 있습니다.

dæva karana yanakoṭa ānāpānaya siddha venavā. ē ānāpāna yana kenāṭa amutē nivan kiyanna denayi dharmayō dharmayava pavatvanavā.

이것을 해 나가면 ānāpāna 가 이루어집니다. 그 ānāpāna 를 해 나가는 이에게는 nibbāna 를 보려고 따로 할 것이 없습니다. dhamma 들이 dhamma 를 이어 갑니다.

itin dharmayō dharmaya pavatvayi nirvāṇa parataraṭa yāma san̆dahā dharmayama dharmaya pūrva. cētanā karannē ē sūtraya hon̆daṭa vistara karalā tiyenavā. amuta karandakannē nǣha kiyalā nivan dækkā kiyana bōdha dharmayanga matuvīmak.

dhamma 들이 dhamma 를 이어 가고, nibbāna 의 저 언덕으로 가기 위해 dhamma 가 dhamma 를 채웁니다. Cetanākaraṇīya 경이 이것을 잘 풀어 놓았습니다. 따로 애써 바랄 것이 없다는 것, nibbāna 를 보게 하는 bojjhaṅga dhamma 들이 저절로 솟아오른다는 것입니다.

ov matu velā nē. matuvenavā itin mula hari nam aga matu venavā. sǣma sǣma cittakṣaṇayak pasā dharmatā oya tæna matu veena anna ēkayi kiyannē. itin ē nisā ē

(질문자) 예, 솟아오르지요. (스님) 솟아오릅니다. 처음이 바르면 끝이 솟아오릅니다. (질문자) 마음의 찰나마다 그 dhammatā 가 거기서 솟아오르는군요. (스님) 바로 그것입니다.

anna ēkayi kiyannē. itin ē nisā ē mohotak pāsā dæn mahattayā abhidharma kiyannē danna keneknē hasalpa keneknē. dæn eka cittakṣaṇayak tuḷa paṭicca samuppāda cakra 16k væḍa karana bava pennapu denak apē dharmaya tiyenavā.

그래서 순간마다, 선생께서는 Abhidhamma 를 아시는 분, 익숙한 분이시니 아시겠지만, 마음의 한 찰나 안에서 paṭiccasamuppāda 바퀴 열여섯 개가 돌아간다는 것을 보여 준 가르침이 우리 dhamma 에 있습니다.

dæn api pacca samuppādaya tōranna puḷuvanda gihillā enam nikak lēsiya. eka cittakṣaṇayak pāraṁga gatta sæna uppāda velā ṭi velā baṁkina avasthā tunaṭa yanna issellā ṭi sampūrṇa venakoṭa hatara ākārayakin væḍa karana paricca samupacāk kiyalā hatarak kriyātmaka venavā.

(질문자) paṭiccasamuppāda 를 그렇게 풀어 갈 수 있다면 좀 쉽겠군요. (스님) 마음의 한 찰나를 놓고 보면, uppāda, ṭhiti, bhaṅga 세 단계로 가기 전에, ṭhiti 가 다 채워질 때 네 가지로 돌아가는 paṭiccasamuppāda 네 개가 움직입니다.

ekayi svāmīn vahansa dæn dēśanā karā ada avidyā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇa ādī vaśayen mē sūtraya piṭaka tiyana ekak vigraha karannē.

(질문자) 스님, 하나 여쭙겠습니다. 오늘 'avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ' 하는 식으로 설하신 것은 sutta piṭaka 에 있는 것을 풀이하신 것이지요.

vibhaṁgaprakaraṇaya paccayākāra vibhaṁga kiyana koṭasak tiyenavā. ē koṭasē tiyenavā sampūrṇama mē kriyātmaka vena hæti.

(스님) Vibhaṅga-pakaraṇa 입니다. Paccayākāra-vibhaṅga 라는 대목이 있습니다. 그 대목에 이것이 어떻게 돌아가는지가 오롯이 나와 있습니다.

dæn mē mēka ati sūkṣama vidyāva abhidharmaya haklā karannē nivan daki nivan dakinnē nemeyi. dharmaya mē yaṭapat vunot ehema koḍana ganna vidihak næha. ēka viśēṣagna dharmayak. vahagattahama æraganna tiyennē etanin.

이것은 아주 미묘한 앎입니다. Abhidhamma 를 밀쳐 두고서는 nibbāna 를 보지 못합니다. 이 dhamma 가 묻혀 버리면 끄집어낼 길이 없습니다. 그것은 깊이 아는 이의 dhamma 입니다. 덮였을 때 여는 것은 거기서부터입니다.

dæn api ahanavā āyatana kiyannē monavada ahapuvahama sūtra piṭakaya balāgena ihama kisi denaka aṭuvāt vigraha karalā næha. āyatana monavada? æsa āyatanayak kana diva nāsaya śarīrayē āyatana hæṭiyaṭa pennavā. salāyatanaya æsa, kana diva nāsaya śarīraya mana salāyatana kiyanavā.

āyatana 가 무엇이냐고 물으면, sutta piṭaka 만 보아서는 어떤 aṭṭhakathā 도 풀이해 놓지 않았습니다. āyatana 가 무엇입니까? 눈을 āyatana 로, 귀, 혀, 코, 몸을 āyatana 로 보여 줍니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음을 saḷāyatana 라고 합니다.

dæn api ahanavā budurajāṇan vahansē salāyatana nirōdha karāda nædda kiyalā. avidyāyat vēvā aśēsa virāga nirōdhā saṁkhāra nirōdhō saṁkhāra nirōdhā viññāṇa nirōdhō, viññāṇa nirōdhā nāma rūpa nirōdhō nāma rūpa nirōdhā salāta nirōdhō unvahansē avidyāva śēṣayak nætuva virāgayaṭa nirōdhayaṭa pat karapu uttamada nædda kiyalā ahapuvā nǣ kiyanna.

그러면 부처님께서 saḷāyatana 를 그치게 하셨느냐 아니냐고 물어봅시다. 'avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho.' 그분이 avijjā 를 남김없이 virāga 와 nirodha 에 이르게 하신 거룩한 분이냐고 물으면, 아니라고 할 수 없습니다.

avidyāva śēṣayak nætuva virāgayen nirōdhayaṭa pat karalā tamayi salāyatana nirōdha karalā tiyennē. salāyatanaya kiyannē æsa kana diva nāsayē śarīraya mana ov æsa kana diva nāsaya śarīraya mana salātana nam lovturā budurajāṇan vahansēṭa budu vunāṭa passē 45 avuruddak æsa kana divenavā śarīra mana tibunē nædda

avijjā 를 남김없이 virāga 로 nirodha 에 이르게 하여 saḷāyatana 를 그치게 하신 것입니다. saḷāyatana 는 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이지요. (질문자) 예, 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 saḷāyatana 라면, 세상을 넘어선 부처님께는 깨달으신 뒤 마흔다섯 해 동안 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 없었습니까?

æhuvot mokak kiyannada anna ēkanē vennē gata koho dharmaya kohomada dennē? sūtra piṭakayan vitara toran giyot api me ahalā kohomada ōka tōrannē?

(스님) 그렇게 물으면 무어라 하겠습니까? 바로 그 일이 벌어집니다. 그러면 dhamma 를 어떻게 전하겠습니까? sutta piṭaka 만으로 풀어 가려 하면, 이런 물음을 듣고 어떻게 풀겠습니까?

ehenam ōka tōrāganna ṭikak sūtra piṭakayē næhæ. ōkē tiyenavā vibhaṁga prakaraṇa cakkhu cakkāyatana vēda cakkāyatana cakkhu vēda praśna dekak ahalā uttaraya denavā. cakkhu cakkhu vē cakkhāyatana novē. cakkhāyatana cakkāyatana vē cakkhu novē. koccara lassana

그러니 그것을 풀려면 sutta piṭaka 로는 모자랍니다. Vibhaṅga-pakaraṇa 에 있습니다. 'cakkhu 는 cakkhāyatana 인가, cakkhāyatana 는 cakkhu 인가', 두 물음을 던지고 답을 줍니다. cakkhu 는 cakkhu 이지 cakkhāyatana 가 아니다. cakkhāyatana 는 cakkhāyatana 이지 cakkhu 가 아니다.

cakkāyatana vē cakkhu novē. koccara lassana tōralā tiyenavada? dæn kohomada abhidharmaya ahaklā ehenam tōranna puḷuvanda o varadapuē? anna ēka tamayi kivvē.

얼마나 아름답게 풀어 놓았습니까? 그런데 Abhidhamma 를 밀쳐 두고 그것을 그르치지 않고 풀 수 있겠습니까? 제가 말한 것이 바로 그것입니다.

prasāda rūpa ganna bǣnē prasāra bæ prahārū nemeyi gannē ēka nemeyi gannē. cakkhāyatanaya cakkhāyatanaya venayi. cakkāyatanaya vena

(질문자) pasāda-rūpa 로 받아들일 수는 없겠지요. (스님) 그것으로 받아들이는 것이 아닙니다. cakkhāyatana 는 다른 것입니다. (질문자) cakkhāyatana 는 다르군요.

dæn ōka tōrāganna menna vistarayak kiyannam. dæn

(스님) 이제 그것을 풀기 위해 자세히 말씀드리겠습니다. 자,

pūrṇa sēna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

næha. ēka tērum gannat hæmennaehemayi.

아닙니다. 그것을 알아듣는 것도 그렇습니다.

cakka āyatanaya tōraganna issellā api mehema dakinna ōnē. mē apē pærænnu kiyanavā nēda? mē śarīrayaṭa śarīra kūḍuva kiyalā vacanayak. mē śarīra kūḍuva paṁcaskandha kūḍuva mehema katāvak kiyannē.

cakkhāyatana 를 가려내기 전에 이렇게 보아야 합니다. 우리 옛 어른들이 이 몸을 '몸 새장'이라 부르지 않습니까? '몸 새장', '다섯 무더기 새장', 그런 말을 합니다.

mēka api ada venakan enavā. kæraṇam ataren.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

onna ōka hon̆da upamāvak.

그건 좋은 비유입니다.

apē issara suddha mē apē tibuṇā mē kiyannē api ḷan̆gē tibuṇā mē aṭuvā heḷa aṭuvā. heḷa aṭuvā vala tibicca hada nǣhæ. heḷa aṭuvā pattiruvak næhæ ada okkoma vināśa karalā. passē liyācē buddha kōṣayāngē aṭuvā mul keṭasat aṭuvā tamayi dæn tiyennē. ēka tamayi ada væhilā tiyennē. anna dæn api

예전에 우리에게는 싱할라 aṭṭhakathā 가 있었습니다. 싱할라 aṭṭhakathā 에 있던 것은 이제 알 수 없습니다. 싱할라 aṭṭhakathā 는 한 장도 남지 않고 모두 없어졌습니다. 그 뒤에 쓰인 Buddhaghosa 의 aṭṭhakathā 가 지금 남아 있는 것입니다. 그것이 오늘날 덮개가 되어 있습니다.

ada væhilā tiyennē. anna dæn api dænagannē menna mehema deyak. mē kūḍuva kiyana vacanaya hari vædagat deyak mē āyatana pennanna. āyatana hæduna hæṭi. cakkhu cakkāyatana novena bava pennanna ōna hon̆dama deyak. dæn mehema deyak hitalā balamu. a

이제 우리는 이런 것을 알게 됩니다. 이 '새장'이라는 낱말은 āyatana 를, āyatana 가 생겨나는 모습을 보여 주는 데 아주 중요합니다. cakkhu 가 cakkhāyatana 가 아님을 보여 주는 가장 좋은 것입니다. 이렇게 생각해 봅시다.

deyak. dæn mehema deyak hitalā balamu. a kūḍuvak api kaḍen kūḍuvak aran enavā. dæn mēka mokakda? enam kūḍuva mayinē dæmmut dæn mokakda nē? mayin kūḍuva. mayina ahaklā dæmmā giravī kūḍuva ehemayi. dæn girā kūḍuva ēka ahaklā dæn mahā pæṭiya. dæn hā kūḍuva dæn maḷu pæṭiya. dæn baḷu kūḍuva kūḍuva ehemayi.

가게에서 새장 하나를 사 옵니다. 이것은 무엇입니까? 새장입니다. 구관조를 넣으면 무엇입니까? 구관조 새장입니다. 구관조를 빼고 앵무새를 넣으면 앵무새 새장입니다. 앵무새를 빼고 새끼 토끼를 넣으면 토끼 우리입니다. 이제 강아지를 넣으면 강아지 우리입니다.

dāpu dāpu satā anuva ē kūḍuvaṭa namak kivvā. hæbæyi kūḍuva venas kaḷē næhæ. satā vitarayi ætulaṭa arata piri gattā. dæn tava ekak gamukō. mē sthānayē dæn itin api mēkē api gannavā mēka gr̥hayak.

넣은 짐승에 따라 그 새장에 이름을 붙였습니다. 하지만 새장은 바뀌지 않았습니다. 안에 든 짐승만 바뀌었습니다. 하나 더 들어 봅시다. 여기 집 한 채가 있다고 합시다.

dæn pasu vaidya væḍa piḷilak mēka karagena yanavā ævidilā. dæn mēka mona āyatanayada? pasu vaidya āyatanaya gihi mehemmayi. ohoma ṭikak karavā mēka ayin karalā dæmāvā bæṁkuva āyatanaya grāmī bæṁkuvak pihiṭvā. dæn mēka bæṁku āyatanaya gēhiyamuvaṭa.

이제 여기서 가축 병원 일을 꾸려 갑니다. 이것은 무슨 기관(āyatana)입니까? 가축 병원입니다. 얼마 뒤 그것을 치우고 마을 은행을 차렸습니다. 이제 이것은 은행이 되었습니다.

ehenam āyatanaya venas vuṇē ēka ætulaṭa karapu væḍa piḷivilla vena nisā sapisak bāhirin tibicca ara kūḍuva nisā nemeyi.

그러니 기관이 바뀐 것은 그 안에서 하는 일이 달라졌기 때문이지, 바깥에 있던 그 껍데기 때문이 아닙니다.

menna ēvāgē æhæ kūḍuvak. mēka sunya grāma namaduvē. mesē pelā tiyenavā. prasāda putavā kūḍuva ov mēka kūḍuva mē kūḍuva tiyenavā mē guhāva prasāda rūpaya mē æhæt ekkaṭa sambandhayi.

그처럼 눈도 새장입니다. 경에서는 이것을 'suñño gāmo', 빈 마을이라고 부릅니다. (질문자) pasāda 가 새장이군요. (스님) 그렇습니다, 이것이 새장입니다. 이 새장, 이 굴에 pasāda-rūpa 가 있어 눈과 이어져 있습니다.

jīvat velā inna kenāgē cakkhu prasādayayi æhæyi okkoma sambandhayak tiyenavā. etakoṭa mēka kūḍuva vitarayi. dæn mēkaṭa bæri velā api kāma dr̥ṣṭiyen kāma sahagata hæn̆gīmakin api kāmayava æsuru karanna gatan paṭan gattot. mēka kāma vasngē kāma darśanayanṭa āyatanayak karagattā.

살아 있는 사람에게는 cakkhu-pasāda 와 눈이 모두 이어져 있습니다. 그런데 이것은 새장일 뿐입니다. 이제 우리가 kāma 의 diṭṭhi 로, kāma 에 물든 느낌으로 kāma 를 가까이하기 시작하면, 이것을 kāma 의 볼거리들을 위한 āyatana 로 만든 것입니다.

ēka mēka ætulē tiyenakan kāmayanṭa āyatanayak. menna āyatana hædena hæda.

그것이 안에 있는 동안 kāma 를 위한 āyatana 입니다. āyatana 는 이렇게 생겨납니다.

mē kana tunin kāma han̆ḍa ahaganna kæmatinavā. ē tākal kandihā innavā. kana gattā ætulaṭa dānna ekak. kāmayanṭa anna āyatanayak karagattā. anna sōtā āyatanayak vecca hæṭi.

이 귀로 kāma 의 소리를 듣고 싶어 하는 동안, 귀는 그것을 안에 들이는 것이 됩니다. kāma 를 위한 āyatana 로 만든 것입니다. 그렇게 sotāyatana 가 됩니다.

cakka āyatanayak vecca hæṭi. ehenam yam davasaka rāga akṣaya nam, dvēśa akṣayē nam, mōha akṣayē nam āyatana ivarayi kūḍu ṭika tiyenavā. ehenam mēkaṭa śarīra kūḍuva kivvā. anna āyatana næti vecca salāyatana nirōdha vecca aya.

cakkhāyatana 도 그렇게 됩니다. 그러니 어느 날 rāga 가 다하고, dosa 가 다하고, moha 가 다하면 āyatana 는 끝나고 새장들만 남습니다. 그래서 이것을 '몸 새장'이라 했습니다. āyatana 가 사라진, saḷāyatana 가 그친 이들입니다.

dæn budurajāṇan vahansē salāyatana nirōdhayi kūḍuva tiyenavā.

부처님께서는 saḷāyatana 가 그쳤고, 새장은 남아 있습니다.

ehenam penīma nemeyi mē kiyannē. penīmaṭa bæn̆duḷu chanda rāgayak ætda? ēken tamayi mēka ætulē pavatvannē. canda rāgaya nirōdha karanna kivvē. penīma nirōdha karannē nǣ. æhīma nirōdha karannē nǣ. æhenavā pēnavā.

그러니 여기서 말하는 것은 봄이 아닙니다. 봄에 묶인 chanda-rāga 가 있습니까? 그것으로 이것을 안에 붙들어 두는 것입니다. chanda-rāga 를 그치게 하라는 것입니다. 봄을 그치게 하는 것이 아닙니다. 들음을 그치게 하는 것도 아닙니다. 들리고 보입니다.

ehenam saṁkhāra nirōdha karanna ōnē etanin etakoṭa saṁkhāra nirōdha karana avidyā pratyayen haṭaganna yam væḍapilak ækda ēka nirōdhayi. ēkat eka tamayi āyatana hætinnē. anna chanda rāga hædennē etana.

그러니 거기서 saṅkhāra 를 그치게 해야 합니다. avijjā 를 바탕으로 일어나는 어떤 흐름이 있다면, 그것을 그치게 하는 것이 nirodha 입니다. āyatana 가 생겨나는 것도 바로 그것 때문입니다. chanda-rāga 가 생기는 곳이 거기입니다.

itin koyi taram siyum tæn pæṭilat tiyennē. itin ēkayi kiyannē abhidharmaya vædagahat hariyā asīmitayi. ē ṭika ayin kara mē dharmaya tōranna giyot ehema pissu hædenavā.

얼마나 미묘한 곳들이 얽혀 있습니까. 그래서 Abhidhamma 가 그지없이 중요하다는 것입니다. 그것을 빼고 이 dhamma 를 풀려 하면 미쳐 버립니다.

ataya tiyenna atyāvaśya abhidharmaya tta kohomada dharmaya tōrannē?

(질문자) 꼭 있어야 하는 것이군요. (스님) Abhidhamma 없이 어떻게 dhamma 를 풀겠습니까?

namut abhidharma abhidharmaya hari gæm̆buru hariyak abhidharma vana tana sūtra poḍit dænagena anitya anitta kakuṭa hariyannē næha. hariyannē næhæna hariyannē næha.

(질문자) 그런데 Abhidhamma 는 아주 깊은 부분이라서, Abhidhamma 없이 경 몇 개만 알고서 anicca, anicca 해서는 맞지 않겠군요. (스님) 맞지 않습니다, 맞지 않습니다.

monavak ganna bæ. agma amī

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

abhidharmaya tiyennē dæn mehemayi. dæn samahara aya yanavā abhidharmayen tava issellā nivan dækkena nædda dækkā. dæn mehema hitannakō vaidyavarayek innavā. sāmānya vaidyavarayāṭa denavā ūgannapu vidyāva anuva menna mē pratirgaya menna mē rōgayada mē rōga lakṣaṇa pennannē mehemayi kiyalā vaidyavarayāṭa ugannanavā. eyāṭa denavā pettaka namak gahalā pettē hæḍa ruva kiyalā petta pennalā yanalā menna mē petta tamayi mēkaṭa dennē kiyalā vaidya velāṭa kiyā denavā.

Abhidhamma 는 이런 것입니다. 어떤 이들은 'Abhidhamma 가 있기 전에는 nibbāna 를 보지 못했느냐, 보았다'고 합니다. 이렇게 생각해 보십시오. 의사가 있습니다. 보통 의사에게는 배운 앎에 따라 이 병은 이것이고 병의 낌새는 이렇다고 가르칩니다. 알약마다 이름을 붙이고 모양을 보여 주며, 이 병에는 이 알약을 준다고 가르쳐 줍니다.

dæn hon̆dayi ēka samāna varṇa æti. samāna hæḍa æti, samāna bara æti. yamkisi prativarga kihipayak hadalā ivaralā haṭan tibuṇanam ēka vagē leḍa valaṭa ara ṭækæṭ ekē gahalā okkoma karalā viśēṣa sacgna sthānaya hadalā ævanaṭa prati niṣpādanāgārayen hadalā ævanavā. ara vagēma nē

그런데 빛깔도 같고 모양도 같고 무게도 같은 약을 여러 가지 만들어, 그와 비슷한 병들에 쓰도록 꼬리표를 붙여 특별한 공장에서 만들어 보냅니다.

niṣpādanāgārayen hadalā ævanavā. ara vagēma nē itin ara ḍokṭar mokada karannē bōtal vala dālā tiyāgattā næhæ monahari dālā tiyāgattā. dæn ara peta balalā hiṭan leḍē balalā ē kiyana peta bæluvā balalā ēken peṭk dunnā. palleka hari moka hari pænna sadigalē peraluva. dæn peti ṭikaṭiya kaḷu vunot ehema dæn dostara asāhatayi.

그 의사는 그것들을 병이나 무언가에 담아 두었습니다. 알약을 보고 병을 보고 그에 맞는 알약을 주었습니다. 그런데 개나 무언가가 뛰어올라 약통들을 엎어 버렸습니다. 알약들이 뒤섞여 버리면 의사는 어쩔 줄을 모릅니다.

æyi dostara hæḍa hæḍa ruva dakinavā. varṇaya dakinavā, pramāṇaya dakinavā. mē piṭi eka jātiya dekak ehema tibuṇā metana dossaraṭa puḷuvanda kaḷavan æraganna? dæn dossaṭa prativalin bedenna vidihak næha petta varadinna puḷuvan.

왜냐하면 의사는 모양을 보고 빛깔을 보고 크기를 봅니다. 두 가지가 똑같은 모양이라면 의사가 뒤섞인 것을 가려낼 수 있겠습니까? 의사에게는 가를 길이 없고, 알약을 잘못 줄 수 있습니다.

dæn oya velāvaṭa mokada karannē? mēka viśēṣagnaya dostara lan̆gaṭa geniyanna ōnē mēka araganna. ehenam viśēṣagnaya giccaṭa passē parvēṣaṇayaṭa dālā balalā hinā balapu rasāyanaya pariēkṣennē īṭa vaḍā atisīm ekak. ēken tōranavā menna mē ahaval pætira menna mē ṭikayi. menna mē ahaval patira kiyannē mē ṭikayi kiyalā tōralā duhanam pravasē anna dæn āyasarayak vaidyavarayaṭa puḷuvan bhēdī hon̆da karannē. dæn

그럴 때 어떻게 합니까? 가려내려면 깊이 아는 전문가에게 가져가야 합니다. 전문가는 그것을 실험에 넣어 화학으로 살피는데, 그것은 훨씬 더 미세한 일입니다. 그렇게 해서 '이것은 아무개 알약이고, 이것은 아무개 알약이다'라고 가려 주면, 그때야 의사가 병을 낫게 할 수 있습니다.

prati sakas karana nirmāṇātmaka avasthāva vagē tamayi viśēṣa sacca dharmaya havatva abhidharmaya. ē vagē abhi auṣadhayē tiyennē dharmayēnam. sūtra piṭakayēnam. sūtra piṭakayē auṣadhaya varaddapuṭa balu pænalā hiṭan ara pratikalavan kaḷā vāgē adat ōka velā tiyennē. eka ekkenā tamangē mata liyalā. anna dæn itin apiṭa kalavan vunāṭa passē æragannē mokenda abhidharmayaṭa suddha karalā ganna ōnē.

약을 지어내는 그 자리와 같은 것이 깊은 참 dhamma, 곧 Abhidhamma 입니다. 약은 dhamma 안에, sutta piṭaka 안에 있습니다. 개가 뛰어올라 약을 뒤섞어 놓은 것처럼, 오늘날 sutta piṭaka 의 약이 뒤섞여 버렸습니다. 저마다 제 생각을 써 놓았습니다. 뒤섞인 뒤에 무엇으로 가려내겠습니까? Abhidhamma 로 깨끗이 가려내야 합니다.

anna velā tiyena eka.

바로 그 일이 벌어진 것입니다.

mē vibhaṁga prakaraṇī ānāpāna vibhaṁgaya kiyalā ekak tiyenavā. anna vædagatma tænak. dæn apiṭa ānāpānaya vigraha karanna gihillā kiyanavā gaṇana anupūbbaṁcana ṭupana ṭapana sthāna hatarak gæna kiyanavā.

이 Vibhaṅga-pakaraṇa 에 Ānāpāna-vibhaṅga 라는 것이 있습니다. 가장 중요한 자리입니다. ānāpāna 를 풀이하면서 gaṇanā, anubandhanā, phusanā, ṭhapanā 네 가지를 말합니다.

āśvāsa praśvāsa gaṇan karanna kiyanavā nāhē aga hari tol poṭē hari hita tiyāgena itin ekayi dekayi kiyalā nāsaya oya āsvāsa prāsāvada gaṇan karalā ekē enna pahaṭa gayinavā. mē pahadilā haya hata aṭa namaya ohoma gallāṭan gælalā 10n āpahu āsarayak anulōma pratilōma vaśayen yanavā. dæn mehema kiyā dīlā

그런데 사람들은 들숨 날숨을 세라고 합니다. 코끝이나 입술 끝에 마음을 두고 하나, 둘 하며 들숨 날숨을 세어 하나에서 다섯까지, 그다음 여섯, 일곱, 여덟, 아홉, 이렇게 열까지 센 다음 다시 거꾸로, 바로 세었다 거꾸로 세었다 합니다.

vaśayen yanavā. dæn mehema kiyā dīlā tiyenavā visuddhi mārgaya gaṇana kiyannē husma gayinīka anupumbbaṁcana kiyannē eka daka tu haṭa paha eka tuna paha eka tunaṭa pahatiyā 10ṭa nakan gæna āpahu gayina eka anna lōpa pratilōma vaśayen anu pūbbaṁjana ṭupana kiyanakoṭa kiyanavā nāhē aga hari tol poṭē hari husma vadina tæna hita tiyāyayi ṭapana kiyalā kiyana etaninma hita venas karanna epā pihiṭa vagē etanama hita tiyāinna. onna gaṇan hatara kiyādī hatara kramayak tiyenavā. gaṇana anupbaṁ ṭupana ṭapana kiyana hatara viśuddhi mārgaya ānāpāna vigraha karanna kiyalā kiyā tiyennē.

Visuddhimagga 는 이렇게 가르칩니다. gaṇanā 는 숨을 세는 것, anubandhanā 는 하나, 둘, 셋 ... 하나, 셋, 다섯 하며 열까지 세고 다시 거꾸로 세는 것, phusanā 는 코끝이나 입술 끝 숨이 닿는 곳에 마음을 두는 것, ṭhapanā 는 거기서 마음을 옮기지 말고 그 자리에 굳게 두는 것이라고요. 이렇게 네 가지 방법을 가르치며, Visuddhimagga 는 ānāpāna 를 이렇게 풀이하라고 했습니다.

dæn api ō kara innavā kiyamukō. hon̆dayi ānāpāna vibhaṁgaya kiyannē tripiṭakayaṭa ayiti mē abhidharma piṭakayaṭa ayiti vibhaṁga prakaraṇayē ānāpāna vibhaṁgaya vibhaṁgayē tiyena ānāpāna vibhaṁgaya ānāpāna vibhaṁgayē tiyenavā gaṇana anuppaṁcana ṭapaṭapana kiyana vacana hatara. hæbæyi ēka

그렇게 한다고 칩시다. 그런데 Ānāpāna-vibhaṅga 는 tipiṭaka 에 딸린 Abhidhamma piṭaka 의 Vibhaṅga-pakaraṇa 에 있는 것이고, 그 Ānāpāna-vibhaṅga 에 gaṇanā, anubandhanā, phusanā, ṭhapanā 네 낱말이 있습니다.

anuppaṁcana ṭapaṭapana kiyana vacana hatara. hæbæyi ēka kohoma tiyennē? mē prathama dhyānayayi mē detiya adhyānayayi mē r̥tiya adhyānayayi mē caturatiyāyayi kiyalā gaṇanin tērum gannē anna gaṇana anupūrava samavadinna prathamadhyānnaṭa samilā ehenam द्विtiya dhyānayaṭa īḷan̆gaṭa tr̥tiyannaṭa ilaturayanna mēka purudu karaganna anubbaṁcanupana pihiṭanna ekin ekaṭa prathama dhyānaya adhiṣṭhāna karāganna ōna द्विtiyak dhyānayayi mēe eka pihiṭa pihiṭa yanna tapana onnam avas ōna velāvak pihiṭilā illa purudu karanna onna vasikr̥tabhāvaya dhyāna hatara vasīkarana hæṭi mē pennalā tiyenavā.

그런데 그것이 어떻게 되어 있습니까? 이것이 첫째 jhāna, 둘째 jhāna, 셋째 jhāna, 넷째 jhāna 라고 세어 알아듣는 것이 gaṇanā, 차례대로 들어가는 것, 첫째 jhāna 에 들고 다음 둘째, 셋째, 넷째로 이어 익히는 것이 anubandhanā, 하나하나 굳게 세우는 것, 첫째 jhāna 를 굳히고 둘째 jhāna 를 굳혀 가는 것이 phusanā, 언제든 원할 때 머물 수 있게 익히는 것이 ṭhapanā, 곧 vasībhāva 입니다. 네 jhāna 를 마음대로 다루는 길을 보여 준 것입니다.

etakoṭa vibhaṁgaprakāraṇaya tripiṭakayē maharahatan vahansēlā ali livgē gaṇanāva anupupajana ṭupanṭa apana occara pæhædiliva pennalā tiyeddī. viśuddhi mārgayē nāhē husma gayinnayi eka deka tunahaṭa pahala gayi nāhē agahaṭa tol poṭi hari husma tiyāgannayi. etana hiṭa pihiṭavayi innayi kiyalā kiyanavā. dæn mokakda itin yathārthaya?

tipiṭaka 의 Vibhaṅga-pakaraṇa 에서 큰 arahant 들이 gaṇanā, anubandhanā, phusanā, ṭhapanā 를 그토록 또렷이 보여 주었는데도, Visuddhimagga 에서는 코로 숨을 세라, 하나, 둘, 셋 ... 세라, 코끝이나 입술 끝에 숨을 두라, 거기 굳게 세우고 머물라고 합니다. 그렇다면 참모습은 무엇입니까?

dæn itin metana hon̆daṭa pæhædiliva pēnnē nædda? amuttāk oya oya vibhaṁgaprakaraṇaya nobælū kenekda viśuddhi mārgaya liyā tiyennē.

여기서 또렷이 보이지 않습니까? (질문자) Visuddhimagga 를 쓴 이는 Vibhaṅga-pakaraṇa 를 보지 않은 사람입니까?

ē kāntayen dækkā kenek. ehenam dækkā kenek meccara mē apiṭa mē bælu bælmaṭa pērenavā nam mēka mehema ekak kohomada pæṭalevvē metanaṭa gælapuvē kohomada mē husmaṭa ælluvek ǣn̆ḍuvē mona hētu vennē?

(스님) 틀림없이 본 사람입니다. 보았다면, 우리가 얼핏 보아도 이렇게 알아볼 수 있는 것을 어떻게 이렇게 얽어 놓았겠습니까? 어떻게 여기에 갖다 맞추었으며, 무슨 까닭으로 숨에 묶어 놓았겠습니까?

ehenam metana hon̆daṭa pæhædiliva pēnavā nēda? mē nivan dakinna tibena ārya mārgaya ānāpāna satiya væṭalenna mēka gotalā tiyena hæduva. venas karalā tiyena hæda hon̆daṭa pæhædili.

그러니 여기서 또렷이 보이지 않습니까? nibbāna 를 보게 하는 ariya 길인 ānāpānasati 를 얽히게 하려고 엮어 놓은 모습, 바꾸어 놓은 모습이 또렷합니다.

budu pasē budu maharattvani mahā prāgnayanṭa ānāpāna hatiya sarāya mōha caritayāṭa ānāpānayan nogiya budurajāṇan vahansē majyama nikāya dēśanā karalā tiyeenē. visuddhi mārgayē kiyanavā ānāpāna satiya mōha caritiya ara satrāya vē. dæn kohu gælapuvennē?

ānāpānasati 는 buddha, paccekabuddha, 큰 arahant 같은 크게 지혜로운 이들에게 맞는 것이고, moha 성향인 이에게는 ānāpāna 가 맞지 않는다고 부처님께서 Majjhima Nikāya 에서 설하셨습니다. 그런데 Visuddhimagga 는 ānāpānasati 가 moha 성향인 이에게 맞는다고 합니다. 이것을 어떻게 맞추겠습니까?

ē koheda hariyannet dharmayaṭa gælapilā kō ānāpiya ov āya mē mōla mōha cara mōha caritaya ara ānāpāna satiya sarāya mē kotanada gælapi viśuddhi mārgayanē anna viśuddhi mārgaya ehema kiyanavā.

그것이 어디서 dhamma 와 맞습니까? (질문자) ānāpāna... (스님) 예. (질문자) 다시 말해 moha 성향인 이에게 ānāpānasati 가 맞다는 것, 이것이 어디서 맞습니까? (스님) Visuddhimagga 에서지요. Visuddhimagga 가 그렇게 말합니다.

budurajāṇan vahansēgē ānāpāna hatiya mokakda ēka dakinnē næ. itin svāmīn vahansa apē ayaṭa væradilā tiyanna siva pirisipat aritun vahansēlā liyapu kiyavannē næhæ anna ēkayi kiyanna sāmānyayen siva pilisu biyāpat arihatun vahansēlāgē baṇa abhidharmaya pasē hadāgattā kiyalā dānavā pættakaṭa ara viśuddhi mārgaya ara kæmē kiyana eka budu malgaḍak darā gannavā ēka hari ekak.

부처님의 ānāpānasati 가 무엇인지 보지 못합니다. (질문자) 스님, 우리 사람들이 그르친 것은 네 가지 paṭisambhidā 를 갖춘 arahant 들이 쓴 것을 읽지 않기 때문이군요. 흔히 네 가지 paṭisambhidā 를 갖춘 arahant 들의 가르침인 Abhidhamma 를 뒤에 지어낸 것이라며 한쪽으로 치워 버리고, 저 Visuddhimagga 라는 것을 부처님 꽃다발처럼 떠받들며 그것이 옳다고 합니다.

dæn kotanada innē? kāṭa kiyannada mē buddhagamē sammā di sōha phalayak næhænē. dæn buddha

(스님) 지금 어디에 있습니까? 누구에게 이 말을 하겠습니까? (질문자) 불교 안에서도요. (스님) sammā-diṭṭhi 의 열매가 없는 것이지요.

sammā di sōha phalayak næhænē. dæn buddha gōṣa hāmuduruvō kiyannē dæn on api nuvaṇin menehi karapu næti aḍukārayen mē apē itihāsa katāvat bæluvā nam vædagat deyak dakinna puḷuvan. oya mahā vihārayaṭa ævidilā haram tēravādī parapurat ekka sambandha vuna hæṭā api hitā innavā buddhagō hāmuduruvō gæna.

Buddhaghosa 스님에 대해서는, 우리가 지혜롭게 곱씹어 보지 않은 탓이지만, 우리 역사 이야기만 살펴보아도 중요한 것을 볼 수 있습니다. 우리는 Buddhaghosa 스님이 Mahāvihāra 에 와서 Theravāda 계보와 이어졌다고 여기고 있습니다.

tēravādī parapurat ekka mahā vihāraya sambandhayē tiyena tibunē mahā vihāraya ginipat karanakan vitarayi mulati. mahā vihāri ginipat karanakoṭa sampūrṇama mahā vihāraya hiṭa bhikṣūn vahansēlā tēravādī parapura dālā yanna giyā okko dina hatak potgul ginigattāyi kiyalā mahāsaya vigraha venavā. mahā mē mahā vihāraticca pot pat. ehenam etakoṭa potgu potgul giniganna dina hatak issē tiye.

Mahāvihāra 가 Theravāda 계보와 이어져 있던 것은 Mahāvihāra 가 불타기 전까지뿐이었습니다. Mahāvihāra 가 불탈 때 Mahāvihāra 의 bhikkhu 들은 모두 Theravāda 계보와 함께 떠나 버렸고, 이레 동안 책들이 불탔다고 Mahāvaṃsa 가 풀이합니다. Mahāvihāra 에 있던 책들이 이레 동안 불탔다는 것입니다.

tripiṭakē granthārūra karanna nisā tibilā nædda apē potphala monavada girigat

(질문자) tipiṭaka 를 글로 적어 두었으니 남아 있지 않았습니까? 무슨 책이 불탔습니까?

ehenam īṭa passē oya velāvē venakoṭa abhēgiri vihārayayi mahā vihārayayi dekē vēdayak nisayi oya praśnaya matu vuṇē. īṭa passē mē mahā vihāraya ivat karapu abhēgirivāsī rāja pākṣikayi. rāja sanaturu darāgena rāja tānāntara darāgena minissungē hita dināganna krama hadāgena hiṭapu pirisak. oya pirisin̆dunu koṭasak bedalā dakṣiṇagiri kiyana vihārayakaṭa giyā.

(스님) 그때쯤 Abhayagiri 와 Mahāvihāra 사이의 갈라짐 때문에 그 문제가 생겼습니다. Mahāvihāra 를 몰아낸 Abhayagiri 사람들은 왕의 편이었습니다. 왕의 총애와 자리를 쥐고서 사람들의 마음을 얻을 방법을 꾸미던 무리였습니다. 그 무리 가운데 한 갈래가 떨어져 나가 Dakkhiṇagiri 라는 절로 갔습니다.

ē dakṣiṇa sāgalika kiyana bhikṣuvak dakṣiṇagiri kiyana vihāraya paṭicca velā etana hadāgattā tamayi ghōla pirisāva

Dakkhiṇa Sāgalika 라는 bhikkhu 가 Dakkhiṇagiri 절에 자리 잡고 거기서 만든 것이 그 무리입니다.

ara mahā vihāraya ginipat karapuvahama mē bauddhayangē ætivecca kō kærællak æti vuṇā. kōpa velā bauddhayō rajjuruvō ēkaṭa mē baya velā hienam rajjuruvō poron̆dunā mahā vihāraya tibuṇa hæṭiyanavā hadalā denavā kiyalā. otana udu væparavā kiyalā tiyenavā bima ahalā. mokada mahā vihari vināśa karalā issellā. etana tibicca hæriyaṭa hadalā bhāra dunnē kāṭada? ara dakṣiṇagiri giya vihārayeṭa giya ara sāgarika paramparāva.

Mahāvihāra 가 불타자 불교도들 사이에 들고일어남이 생겼습니다. 불교도들이 성이 났고, 왕은 겁이 나서 Mahāvihāra 를 있던 그대로 지어 주겠다고 약속했습니다. Mahāvihāra 를 미리 허물어 그 땅을 갈아엎었다고 기록에 나옵니다. 그 자리에 예전처럼 지어서 누구에게 넘겨주었습니까? Dakkhiṇagiri 절로 간 그 Sāgalika 계보에게였습니다.

dæn īṭa passē mahā vihāraya alut mahā vihāraya kavuda innē? abhēgiriyen bētirā dakṣiṇagiri vihārataya gihillā ēken āpu koṭasa mahā vihāra dæn innē. dæn mahā vihāra bhikṣūn kiyalā anna etenṭa tamayi āvē buddhakōsa hāmuduruvō.

그 뒤 새 Mahāvihāra 에는 누가 있었습니까? Abhayagiri 에서 갈라져 Dakkhiṇagiri 절로 갔다가 거기서 온 무리가 이제 Mahāvihāra 에 있게 된 것입니다. 바로 그 'Mahāvihāra bhikkhu'들에게 온 것이 Buddhaghosa 스님입니다.

buddhakōsa hāmuduruvō ævidilā tiyennē tēravādī paralapurak nagaṭa itin otanadi bohomak niya vennē. ēgollanṭa ōna kopa tiyennē lābhagidī prahaṁsā labāgena ārya mārgaya piṭi hoha vadālā minissu atara nama tiyāgena tamangē væḍē karaganna. itin ōkē nevelā tiyennē.

Buddhaghosa 스님이 온 곳은 Theravāda 계보가 아니었습니다. 거기서 많은 것이 어그러졌습니다. 그들이 바란 것은 이득과 떠받듦과 칭찬을 얻고, ariya 길은 등 뒤로 밀어 두고, 사람들 사이에 이름을 남기며 제 일을 꾸려 가는 것이었습니다. 그렇게 된 것입니다.

kohomada ē aṭuvāya oya praśnaya apiṭa kohomada api hæriyaṭa gannē? aṭuvāyē kohomada vigraha velā tiyennē?

(질문자) 그 aṭṭhakathā 문제는 우리가 어떻게 받아들여야 합니까? aṭṭhakathā 에는 어떻게 풀이되어 있습니까?

peḷa dahama hari. mokada mātalē aluhaṭa ādī gihilaṭa unvahansēlā gihillā hæmatanama mē tripiṭaka pot liyalā tibbā ahaṁgalā. tibba nisā tripiṭakē hæn̆gava. ævilā matuvelā tripiṭaka vākya ṭika. aṭuvā liyanna giyāṭa passē tamanṭa ōnē aṭuvālaya.

(스님) 경전 본문은 바릅니다. 왜냐하면 스님들이 Mātale 의 Aluvihāra 같은 곳으로 가서 곳곳에 tipiṭaka 책을 써서 숨겨 두었기 때문입니다. 숨겨 두었기에 tipiṭaka 가 살아남았고, tipiṭaka 문장들이 다시 드러났습니다. 그런데 aṭṭhakathā 를 쓰기 시작한 뒤로는 저마다 바라는 대로 aṭṭhakathā 를 썼습니다.

īṭa passē aṭuvālen api mē apiṭa hoyāganna bæhæ. dæn tripiṭakē arthaya mokakda arthaya

그 뒤로는 aṭṭhakathā 로는 tipiṭaka 의 뜻이 무엇인지 찾아낼 수 없습니다. (질문자) 뜻이요.

ēkaṭa gē svāmīn vahansa siddhi idyāpata næti anna ēkayi kiyannē. ē hiṭiya nam mē peḷadā amatarama æti.

(질문자) 스님, 그것은 iddhi 를 갖춘 이들이 없어서입니까? (스님) 바로 그것입니다. 그런 분들이 있었다면 이 경전 본문만으로 넉넉했을 것입니다.

ātan vahansēlā aliyu ekat artha nirukti valin ganna bæhæ. anna uganna bæn nætikama ēkayi. itin artha dharma nirukti paṭibāṇa tiyenavā.

arahant 들이 쓴 것도 attha 와 nirutti 없이는 받아들일 수 없습니다. 배운 이들이 모자란 것이 바로 그것입니다. attha, dhamma, nirutti, paṭibhāna 가 있습니다.

næguṇā nam ara dharmaya balanakoṭa lassanaṭa pēnna paṭan ganna nam menna niyama daham mārgaya menna varaddalā kiyana eka. mēkē hētuva menna. oya dekama kīya hæten mēka væradi. mē hētuven mēka hari vigraha karanna puḷuvan.

그것이 솟아올랐다면 dhamma 를 볼 때 아름답게 보이기 시작합니다. 여기가 참된 dhamma 의 길이고, 여기서 그르쳤고, 그 까닭은 이것이라고요. 이것은 틀렸고, 이 까닭으로 이것을 바르게 풀 수 있다고 말입니다.

dæn itin oya ṭika pennoḷa cattārō assō adhigatō hōti kiyalā satara āśvāsayak labanavā kiyalā pennalā tiyenavā apima dannavā hæmadāma kālāma sūtraya agaṭa tiyenavā.

이제 그것을 보여 주자면, 'cattāro assāsā adhigatā honti', 네 가지 assāsa 를 얻는다고 보여 준 것이 있습니다. 우리 모두 늘 아는 Kālāma 경 끝에 있습니다.

vaira pahak baya pahak duru kaḷā ārya śrāvakayā ihātyama āśvāsa hatarak labātrō assa śāsō adhigatōhu tæna assa śāsa kiyana vacanaya pæhædiliva tiyena tænak. satō assa sati sien husma ganna nemeyi kivvē. anna āśvāsaya ganni. anna etana tiyena āsvāsapada? asvæsili hatarak labanavā. tænasīm hatarak labanavā.

다섯 가지 원한과 다섯 가지 두려움을 떨쳐 낸 ariya 제자는 바로 이 삶에서 네 가지 assāsa 를 얻습니다. 'cattāro assāsā adhigatā', assāsa 라는 낱말이 또렷이 나오는 자리입니다. 'sato va assasati'는 알아차리며 숨을 쉬라는 뜻이 아닙니다. assāsa 를 얻는 것입니다. 거기 나오는 assāsa 라는 말은 네 가지 위안을 얻는다, 네 가지 마음 놓임을 얻는다는 것입니다.

mokada yathārthaya lægatta ē ārya śrāvakayā ē taman visin mē etanṭar etanaṭa patvenakoṭa eyā pāpaya athærilā yanavā eyāgē mokak nisāda? mē lōkayāṭa vairaya æti karana baya æti karana mē mē yam paṁca duccarita eyāgen kerennē nætuva yanavā.

왜냐하면 참모습을 얻은 그 ariya 제자는 스스로 그 자리에 이르렀을 때 나쁜 짓을 놓아 버리게 됩니다. 무엇 때문일까요? 세상에 원한과 두려움을 일으키는 다섯 가지 나쁜 짓을 그는 저지르지 않게 되기 때문입니다.

etakoṭa anna ē velāvē mokada vennē? onna oya kiyana mē nætivelā yannē. kāgevā dr̥ṣṭiya valaṭa ahuvelā nemeyi. kavuruva kiyana pada ahalā nemeyi. varada varada hæṭiyaṭa dækalā duṣcaritaya duṣcaritaya hæṭiyaṭa nokaṭa vittak hæṭiyaṭa dækalayi paha kara damanna.

그때 무슨 일이 일어납니까? 앞서 말한 것이 사라져 갑니다. 누구의 diṭṭhi 에 걸려들어서도 아니고, 누가 하는 말을 들어서도 아닙니다. 그릇됨을 그릇됨으로, 나쁜 짓을 나쁜 짓으로, 해서는 안 될 것으로 보고서 버리는 것입니다.

dharmāvabōdhayēdī ē kālē eka eka mata tiyenavā. eka eka aya anya paribrājaka dīlā ēka dēśanā karalā yanavā. pelak aya idilā haṭam kiyanavā. a yamkisi kenek karannā dæn mehema ē kiyannē paralovat tiyenavā. karana lalada pin pavula vipāka pala denavā. dæn mēka kaṭṭiyak itin mehema dēśanā karanē. ē nisā pav karanna ehema va. ehemat kiyanavā.

dhamma 를 깨달을 때입니다. 그 무렵에는 갖가지 견해가 있었습니다. 여러 다른 유행자들이 저마다 가르치고 다녔습니다. 어떤 이들은 '저세상이 있고, 지은 선업과 악업은 열매를 맺는다'고 가르쳤습니다. 그러니 나쁜 짓을 하지 말라고도 합니다.

dæn ēgollangē baṇa ahalā hiṭā mē sōvān pudgalayāṭa nætnam mē ārya śrāvakayāṭa ēgollangē baṇa ahalā pav nokarainna ōnakamak næ.

그런데 이 sotāpanna, 이 ariya 제자는 그들의 가르침을 듣고서 나쁜 짓을 하지 않을 까닭이 없습니다.

mokada mama varadā varada hæṭiyaṭa dækalā duṣcitaya duṣcariya hæṭilā mama mēka atralā innē. maṭa paralovat tibuṇat ekayi nætat ēkayi. pin pav tibuṇat ekayi nætat ekayi. mama ē nisā maṭa mē atharinna ōnē kamak nǣhæ. oya ællā ahalā.

'나는 그릇됨을 그릇됨으로, 나쁜 짓을 나쁜 짓으로 보고서 이것을 버린 것이다. 나에게는 저세상이 있어도 그만, 없어도 그만이다. 선업과 악업이 있어도 그만, 없어도 그만이다. 그러니 그 때문에 버려야 할 까닭이 없다'는 것입니다.

ā vas dassampadā

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anna etana labalā tiyenavā. pelak aya kiyanavā. paralōt nǣha karanalā pin pavula vipākayakut næhæ. mokada mama pav nokara innē. paralovak næti hindāt pin pavula vipākak næti hindā meyā væradi bava maṭa pēna hindā mē duccara bava pēna hindā nokaḍa næti bava pēna hindā avaḍa bava pēna hindā anna deveni āśvāsayak labanavā.

거기서 하나를 얻었습니다. 또 어떤 이들은 '저세상도 없고 선업과 악업의 열매도 없다'고 합니다. 내가 나쁜 짓을 하지 않는 것은 저세상이 없어서도, 열매가 없어서도 아니라, 그것이 그릇되고 나쁜 짓이며 해서는 안 되고 해롭다는 것이 보이기 때문이다. 이렇게 둘째 assāsa 를 얻습니다.

karannaṭayi mē pav siddha vennē kiyalā tava kaṭṭiyak enavā. pav karapu kenāṭa pav mayiema mokada kohomahari ma pav karana kenāṭa pav vunat pav nokana kenā pana maṭa balanna yannē næhæ. mama ehema nisā pav nokara innavanē kiyalā. ē nisā oyagollangē baṇak maṭa ahalā amutuven tarāganna ekak næhæ. anna tunveni ātayak

또 한 무리는 '하는 사람에게 악이 생긴다'고 합니다. 나쁜 짓을 한 사람에게 악이 생긴다 해도, 나는 어쨌든 나쁜 짓을 하지 않으니 나와는 상관없다, 그러니 당신들 가르침을 들어 따로 붙잡을 것이 없다. 이렇게 셋째 assāsa 를 얻습니다.

labanavā. karannāṭa pavva sidu novēnam itin mama mokada mama melavat paralavā sænasillē innavanē. mokada mama ē nisā pavu siddha vennē næti hindā pav nokara innavā nē. ehema praśna yannē næha. mēka varadayaṭa maṭa pēnavā. menna mē ākārayen āśvāsa hatarak labanavā melōīma kiyalā pennavanē.

하는 사람에게 악이 생기지 않는다 해도, 나는 이 세상에서도 저세상에서도 편안히 지낸다. 어차피 나쁜 짓을 하지 않으니 아무 문제가 없다. 나에게는 이것이 그릇됨으로 보인다. 이렇게 이 삶에서 네 가지 assāsa 를 얻는다고 보여 줍니다.

menna āsvāsa menna cattārō assō adhigatō hōti vena adhigata karana eka. ā āśvāsa sūtraya kiyalā sūtrayak tiyenavā. asvāsa sūtraya saha parama āśvāsa sūtraya.

이것이 assāsa 입니다. 'cattāro assāsā adhigatā honti', 얻는다는 것입니다. Assāsa 경이라는 경이 있습니다. Assāsa 경과 Parama-assāsa 경입니다.

sparśa āyatana haya piḷiban̆da udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaraṇa tatusaya dakī eka āśvāsaya pūrṇaya menna pūrṇa karana āśvāsayak mē śāsanayē tiyennē. aragena aragena saharana ekak nemeyi. araganna ekak nemeyi. aragena paha karana ekak nemeyi. pūrṇa karana ekak. ēkat dānē

여섯 phassāyatana 의 생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava, nissaraṇa 를 있는 그대로 보는 것, 그것이 온전한 assāsa 입니다. 이것이 이 sāsana 에 있는 채워 주는 assāsa 입니다. 거두고 또 거두어 쌓는 것이 아닙니다. 붙잡는 것도 아니고, 붙잡았다가 버리는 것도 아닙니다. 채우는 것입니다.

cakkhu sparśa āyatanaya cakkhu saṁsra āyatanaya sōta saṁsra āyatanaya, ghāna saṁsra āyatanaya jihā saṁspara āyatanaya kāya saṁspara āyatanaya manō saṁsra āyatanaya menna mē haya piḷiban̆da udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaraṇa satusaya dakīda eki āśvāsaya pūrṇaya menna pūrṇa karana āśvāsaya tiyena tænak. menna satō assa sati sihiyen araganna kivvē.

cakkhu-samphassāyatana, sota-samphassāyatana, ghāna-samphassāyatana, jivhā-samphassāyatana, kāya-samphassāyatana, mano-samphassāyatana, 이 여섯의 생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava, nissaraṇa 를 있는 그대로 보는 것, 그것이 온전한 assāsa 입니다. 채워 주는 assāsa 가 있는 자리입니다. 'sato va assasati', 알아차림으로 거두라고 한 것이 이것입니다.

monavada pūrṇa karaganna āsāda? anna cakkhu saṁsya api dakinna ōnē. mē æhen ganna sparśayak tiyenavā saṁsyak tiyenavā. sparśa saṁsyak vennē mokak nisāda? sparśa karalā natara karanna bæhæ saṁs venna ēkat ekka api ekatu venavā. mokak nisāda? avidyā tr̥ṣṇāva nisā.

무엇으로 assāsa 를 채웁니까? 바로 cakkhu-samphassa 를 보아야 합니다. 이 눈으로 받는 phassa 가 있고 samphassa 가 있습니다. phassa 가 왜 samphassa 가 됩니까? 닿는 데서 멈추지 못하고 그것과 하나로 엉겨 붙기 때문입니다. 무엇 때문입니까? avijjā 와 taṇhā 때문입니다.

anna āyatanayak hædena hæṭi. sōta saṁsparśa dāna saṁs mēvā hædennē ehemayi. avidyāvat tr̥ṣṇāvat ekka ekatu velā ara kiyannē dr̥ṣṭiyen aragattaṭa passē ātma dr̥ṣṭiyen gattaṭa passē apiṭa saṁsparśa koṭagenavā. menna mē āyatana haya piḷiban̆dava udaya aṁgamaya dakinna ōnē.

그렇게 āyatana 가 생겨납니다. sota-samphassa, ghāna-samphassa 도 그렇게 생겨납니다. avijjā 와 taṇhā 에 엉겨 붙어 diṭṭhi 로 붙잡은 뒤, ātma-diṭṭhi 로 붙잡은 뒤에 samphassa 가 이루어집니다. 이 여섯 āyatana 의 생겨남을 보아야 합니다.

atthaṁgamaya dakinna. etakoṭa asthaṁgama kiyalā api tōranna yannē. haṭagænīma vināśaya kiyanavā. udayaṁgamaya kiyannē udā vena hæṭi. atthaṁgamaya kiyannē udā vecca eka pævættu pēna hæṭi. āśvāda kiyannē ēken labana āśvādaya. ādīnava kiyannē ēkē antimaṭa læbena væhærī yana ākārayen ādīnava dakinna ōnē. īḷan̆gaṭa nikka nikkāma etakoṭa ēka ivara vena hæṭi. kaṭayudava

사라짐을 보아야 합니다. 사라짐을 가려 보자면, 흔히 생겨남과 무너짐이라고 합니다. 생겨남은 떠오르는 모습이고, 사라짐은 떠오른 것이 이어져 가는 모습입니다. assāda 는 그것에서 얻는 맛입니다. ādīnava 는 끝에 가서 닳아 없어지는 모습, 그 해로움을 보아야 하는 것입니다. 그다음 nissaraṇa 는 그것이 끝나는 모습입니다.

nikkāma etakoṭa ēka ivara vena hæṭi. kaṭayudava kriyā karalā ivarayi. mē siyaluma dēkaṭa æhæ kana diva nāsaya śarīraya kiyana mē vaṭat. ē vagēma rūpa śabda gandha rasa, poṭṭhabba dharma kiyana mē vaṭat. udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaraṇa kiyana kriyākalāpiyāga kriyā piṇḍanayak tuḷa sampiṇaḍanayak tuḷa siddha vena kriyādhāma tamayi mē lōkē hæma deyakma

할 일을 마치고 끝납니다. 이 모든 것에 눈, 귀, 혀, 코, 몸이라는 이 테두리가 있고, 또 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma 라는 이 테두리가 있습니다. 생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava, nissaraṇa 라는 움직임이 한데 모여 이루어지는 그 흐름이 바로 이 세상의 모든 것입니다.

æhæ kana diva nāsaya śarīraya bæluvat rūpa śabda gandha rasa spasa gæna bæluvat abhyantara bāhira kohē bæluvat yamak nirmāṇaya vennē udayaṁgamē udā vuṇā. uda vecca eka udā vena maṭṭamak tiyenavā. ē maṭṭamaṭa āvā. attaṁgamayaṭa āvā. īṭa passē ēka āśvādena kālayak āvā. īṭa passē ē kālē gevi giya ājīnava kālaṭa āvā. īṭa passē væḍilā giyā.

눈, 귀, 혀, 코, 몸을 보아도, 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음을 보아도, 안이든 밖이든 어디를 보아도 무언가 지어질 때는 생겨남, 곧 떠오름이 있습니다. 떠오른 것이 떠오르는 데에는 어떤 높이가 있습니다. 그 높이에 이르러 사라짐으로 접어듭니다. 그다음 assāda 의 때가 오고, 그때가 지나 ādīnava 의 때로 접어들고, 그다음 닳아 없어집니다.

menna mē kriyāvaliyayi mē lōkē tiyennē kiyalā hariyaṭa dækka. dhātuva āśvāsa pūrṇayi. æsuru kaḷit occara æsuru karanavā. daham æsuru karanavā. oteṭa enna.

이 세상에 있는 것은 바로 이 흐름이라고 바르게 보았다면, 그것이 dhātu 이고, assāsa 가 채워진 것입니다. 가까이한다면 그만큼 가까이하는 것이고, dhamma 를 가까이하는 것입니다. 그 자리로 오십시오.

dæhin balanavā kohomada ēka dæn udayaṁgamu. ḷamayek piḷisin̆dagak danam baṭa āvā. etana paṭan gannē ḷamayā væḍenna paṭan gattā. udēyaṁkama vuṇā. dæn ḷamayā bihi vuṇā. bihi vunāṭa passē avurudu 16k vienakan ḷamayā udēṁgama avasthāva nægilā enavā.

그것이 어떻게 생겨남인지 눈으로 보십시오. 아이가 잉태되어 어머니 배에 들었습니다. 거기서부터 아이가 자라기 시작합니다. 생겨남입니다. 아이가 태어났습니다. 태어난 뒤 열여섯 살이 될 때까지 아이는 생겨남의 단계를 올라갑니다.

nægilā itin avurudu 16k 17k giyāṭa passē mōravanavā misak usaya yannē næhæ mahat ē vena ekak. mōranavā tiyennē næha. æn̆ga væḍilā ivarayi. anna attahaṁgamayaṭa āvā.

그렇게 올라가 열여섯, 열일곱 살이 지나면 여물기만 할 뿐 키가 더 자라지 않습니다. 몸이 다 자란 것입니다. 사라짐으로 접어든 것입니다.

da itin ā taruṇaya taruṇīya āśvāda hoyāgena yanavā. āśvāda kāla ē avasthāva ikma giyā. mædi væyasaṭa āvā. ādīnava kālaṭa āvā. mærilā giyā. nikkam oya atara kālayak tuḷayi upatayi maraṇaya atara kriyā siddhāntaya yannē udayaṁgama attaṁgama āsvādānava nisā.

그러면 젊은이들은 assāda 를 찾아 나섭니다. assāda 의 때, 그 시절이 지나갔습니다. 중년이 되어 ādīnava 의 때로 접어들고, 죽었습니다. nissaraṇa 입니다. 태어남과 죽음 사이의 그 기간 안에서 흐름은 생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava, nissaraṇa 로 흘러갑니다.

ōken ahak velā mærapu deenak kotanakavat kiri satvayekuṭa næ.

어디에서도 이것을 벗어나 죽은 중생은 하나도 없습니다.

gahak hiṭōnavā. abǣṭayak hiṭevvā. udē aṁga pælavila āvā. itin gahava væḍilā enavā. ektarā maṭṭamak tiyenavā gāma gahak loku vena maṭṭamak. oṭa loku venna bæhæ mōraṇavā misā attaṁgamēṭa āvā. itin phala daranavā. hon̆da am̆ba gaham̆bu am̆ba gaha genavā. phala daranavā. āśvāda kālē. īṭa passē am̆ba gaha mōralā mōralā gihillā dæn kolat hiṁ velā atuk kæḍilā gihillā ādīnava gahama mærilā giyā. nissaraṇa

나무를 심습니다. 망고 씨를 심었습니다. 싹이 텄습니다, 생겨남입니다. 나무가 자라 올라옵니다. 나무가 커지는 데는 어떤 높이가 있습니다. 그 이상 커지지 못하고 여물기만 합니다, 사라짐으로 접어든 것입니다. 그러고는 열매를 맺습니다. 좋은 망고나무가 망고를 맺습니다, assāda 의 때입니다. 그 뒤 망고나무는 늙고 늙어 잎도 성기고 가지도 부러져 ādīnava 를 맞고, 나무는 죽었습니다. nissaraṇa 입니다.

am̆ba gahaṭat eccarayi. ku gahaṭat eccarayi. kos gaharaṭa pōl gahaṭat eccarayi. mē lōkagē dravi vasturaṭat eccayi apiṭat eccalayi. dæn haṭagatta hæma deyakma udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaragena menna mē kriyādhāmaya tuḷa gaṁgā pravāhayak nonavatvā galā yanavā vāgē gihillā vænasilā yanavā. ōkē navattanna kiyana

망고나무도 그만큼이고, 빵나무도, 잭프루트 나무도, 야자나무도 그만큼입니다. 이 세상의 물건들도 그만큼이고 우리도 그만큼입니다. 생겨난 모든 것은 생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava, nissaraṇa 라는 이 흐름 안에서, 멈추지 않고 흐르는 강물처럼 흘러가 무너집니다.

gihillā vænasilā yanavā. ōkē navattanna kiyana ōkē dharmatāvaya. onna dharmatāvaya dharmatāvaya hæṭiyaṭa dækkā nam e anna edāṭa mokada karannē? āśvāsayak karagattā ætta āśvāsa kaḷā. asvæsila læbenavā. ehenam ōka ohoma

그것을 멈출 수 없다는 것이 그것의 dhammatā 입니다. dhammatā 를 dhammatā 로 보았다면 그날 무슨 일이 일어납니까? assāsa 를 얻은 것입니다. 참된 assāsa 를 한 것입니다. 마음이 놓입니다.

kaḷā. asvæsila læbenavā. ehenam ōka ohoma nam ōkē mama kivvaṭa, magē kivvaṭa, magē ātmaya kivvaṭa puḷuvanda tiyāganna? kohoda hira karannē? mama kiyalā gannē mokakda? magē kiyannē monavada? magē vacanayak vitarayi ēka. kivvaṭa siddha venavada?

그렇다면 그것을 '나'라 하고 '내 것'이라 하고 '나의 ātma'라 한다고 붙잡아 둘 수 있습니까? 어디에 가두겠습니까? '나'라고 붙잡는 것은 무엇입니까? '내 것'은 무엇입니까? 그저 낱말일 뿐입니다. 말한다고 그대로 됩니까?

mama balāporottu vunāṭa eka hariyannē næha. udayaṁga mattaṁgama āśvādāna nisā ē kriyāvē liyanavā yadura. īḷan̆ga eka væḍasilā yanavā. ōka mama kivvat navatinnē næhæ. magē kivvat navatinnē næhæ. mahā rajjuruvan kivvat navatinnē næhæ. deviyangē brahhamayi kivvat navatinnē næhæ. navattanna bæha.

내가 바란다고 맞아떨어지지 않습니다. 생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava 로 그 흐름이 이어지고, 다음 것도 무너져 갑니다. '나'라고 해도 멈추지 않고, '내 것'이라 해도 멈추지 않습니다. 대왕이 말해도 멈추지 않고, 신들이나 Brahmā 가 말해도 멈추지 않습니다. 멈출 수 없습니다.

oya dharmatāvaya uccarayi. ehenam ōka nam dharmatāvaya ōka dækka gaman āśvādaya āśvāsaya pūrṇayi. ōka tamayi dækaganna ōnē. anna dahama āśvāsaya hulan̆ga nemeyi.

dhammatā 는 그것뿐입니다. 그러니 그 dhammatā 를 보는 그 순간 assāsa 가 채워집니다. 바로 그것을 보아야 합니다. 이것이 dhamma 의 assāsa 이지, 바람(숨)이 아닙니다.

itin meccara pæhædiliva pennalā tiyeddī sūtravala huḷan̆gaṭa pennapu tænak kotanada tiyennē?ov budurajā ma

이렇게 또렷이 보여 주었는데, 경에서 그것을 숨으로 보여 준 곳이 어디 있습니까? (질문자) 예, 부처님께서...

ov āmīn vahansē kivvē næti nisā ēka ōkaṭa paṭa vanavānē ē kivvē? avuru tavat ov ov kālayak puṇu

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

næ ē tiyennē mehemayi. kapak hō āsanna kālayak væḍa inna puḷuvan. sadahaṭa væḍenna bæhænē.

(스님) 아닙니다, 그건 이렇습니다. 한 kappa 나 그에 가까운 동안 머무실 수는 있습니다. 영원히 머무실 수는 없습니다.

dæn udayaṁgama attaṁgama āsvāda ādīnava nissaraṇaya nisaraṇaya venna issellā ādīnava kal neve yannē. dæn unvahansē hon̆daṭa pæhædiliva pennavanē. eka avasthāvaka avaਊvvata apivin innavā. sītala velāvē vayasaṭa giya avurudu 80vak vayasa ē velāvēdī siva rōpaṭa rahak karalā haṭan innakoṭa ānanda hāmuduruvō kiyanavā anē ē svāmīni kohoma ticca śarīrayakda dæn mē kon̆du væra ṭika matu velā æṭa vækila pēnavā. ilaṭa pēnavā. æn̆ga okkoma hamara æli væhalā amiccaraṭa lassana tibaviccahama dæn mē pēnnē mokada itin ānanda ehema tamayi mē dharma lōka sabhāvē mēkayi. hariyaṭama ova dæn puhuṇa gevicca idiracca barakaratva eyā nāi godagena yannē kohomada? ehāṭa væenenavā mehāṭa vannavā. ē vagē tamayi dæn mē kaya balannakō mē lōka dharmatāvaya hæṭiyē. itin budurajāṇan vahansē pelā tiyena pæhædilivama mē kayaṭa venē eka. buddha dēha ratayaka nā. udayaṁgama vuṇā, attāṁga vuṇā āsvāda ādīnava nisara ēkanat eccarayi

생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava, nissaraṇa 에서, nissaraṇa 에 이르기 전에 ādīnava 의 때를 지나지 않습니까? 그분께서 또렷이 보여 주십니다. 한번은 추운 때, 여든 살로 늙으신 부처님께서 햇볕에 등을 쬐고 계실 때 Ānanda 스님이 말합니다. '스님, 얼마나 고우셨던 몸입니까. 이제 등뼈가 드러나 뼈대가 보이고 갈비뼈가 보이고 온몸 살갗이 주름졌습니다. 그토록 아름다우셨는데 이제 이게 웬일입니까.' '그렇다, Ānanda, 이것이 세상 dhamma 의 본바탕이다. 낡아서 손본 수레가 어떻게 가겠느냐? 이리 기울고 저리 기운다. 이 몸도 그와 같으니, 세상의 dhammatā 가 그렇다.' 부처님께서 이 몸에 일어나는 일을 또렷이 보여 주셨습니다. 부처님의 몸도 예외가 아닙니다. 생겨나고, 사라지고, assāda, ādīnava, nissaraṇa, 그것뿐입니다.

kālaya ṭikak ikma karaganna puḷuvan aima mē mokakda metana ara mē tiyenavā satara iddhi pāda væḍū abhignālābhiyekuṭa puḷuvankamak tiyenavā onna āyu saṁskāra kiyalā poḍḍak kālayak dik karaganna

때를 조금 늘릴 수는 있습니다. 네 iddhipāda 를 닦은 abhiññā 를 얻은 이에게는 āyusaṅkhāra 를 조금 늘릴 힘이 있습니다.

ē dik velā kiyalā hadahara tiyāganna bæhænē. kalpa gānak nema kalpayak kiyana āyuṣa kalpayak

늘린다 해도 영원히 붙잡아 둘 수는 없습니다. 여러 kappa 가 아니라 한 kappa, 곧 āyu-kappa 를 말하는 것입니다.

avuruṭa dīpayak kiyannē avurudda kālē ē kāle ayu kalpayak eccara

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

kalpa kiyannē kālāprēśaya kiyana ekayi. yamakaṭa uruma kāla sīmāva kalpaya kiyannē lōkeṭa lōkeṭa nam lōka kalpa avurudu 8da000k vaḍa inna kāleka nam avurudā anna ēkayi. jīvitāyuṣaya nam jīvita āyuṣa kalpa kālāprēśaya kiyana ekayi kalpa kiyannē

kappa 란 시간의 한계라는 뜻입니다. 무언가에 주어진 기간입니다. 세상에는 세상의 kappa, 곧 loka-kappa 가 있고, 수명이 8만 년인 때라면 (질문자) 그 햇수가요. (스님) 바로 그것입니다. 목숨의 길이라면 āyu-kappa, 기간이라는 뜻이 kappa 입니다.

onna ēka hari mehema deyak tiyenavā. dæn api nodanna pæti hun̆gāk tiyenavā

그렇습니다, 이런 것이 있습니다. 우리가 모르는 쪽이 아주 많습니다.

dæn mē minis kaya tiyāgenna pudgalayāṭa puḷuvankamak tiyenavā manōmaya kayak mavalā ahakaṭa yanna ēka abhignālābhī pudgalayā abhignālāpalā karana væḍak. ē manōmaya kāyikatvayen jīvat vena pudgalayāṭa puḷuvan mē kaya pættaka dīlā manōmaya kaya prabaguṇa karaganna.

이 사람 몸을 지닌 채로 manomaya kāya 를 지어내어 떠나갈 수 있는 힘이 있습니다. 그것은 abhiññā 를 얻은 이가 하는 일입니다. manomaya 몸으로 사는 이는 이 몸을 한쪽에 두고 manomaya kāya 를 키울 수 있습니다.

ēken kālā bīlā ēkayi jīvat karalā ēka ghanībhava karanna puḷuvan. ē ganī bhavanaya karagatta kenā eyā dakinavā mē maslē sahitava hædagatta mavgen mavgē śarīraya haṭayi detis suna koṭṭhāsita mē kuṇu kaya vāpīsamma sahita mē kuṇu kaya tiyāgena ēka vehetaṭa pat venavā. mama mēka dirinna æralā hiṭenavā mama mēkē innavā kiyanavā. īṭa passē mokada karannē? ara ē vagē tamayi ara mē væl gihillā atsel gihillā ehema gihillā ehaṭam ara æṭa sækili tibicca vāgē ehema gila ehaṭam dira kaḍavelā yanavā kiyana yōgīngē

그것으로 먹고 마시며 살고, 그것을 단단하게 굳힐 수 있습니다. 그렇게 굳힌 이는 봅니다. 어머니에게서 받은, 살과 피로 된 이 몸, 서른두 부분으로 된 이 썩어 갈 몸, 고름이 든 이 썩을 몸을 지니는 것이 지겹다고 말입니다. '나는 이것이 썩어 가게 두고 저쪽에 있겠다'고 합니다. 그다음은, 넝쿨이 덮어 버리고 뼈대만 남아 있다가 썩어 부서져 간다는 그 요기들처럼 됩니다.

ē śarīraya maslaya śarīraya ēka dira kaḍana nam manōmayakaya jīvat vena pættakaṭa velā. itin ṭika kālayak giyāṭa passē manōmaya kaya praguṇa karagena eyā innē ammā tāttayen gata kayi nemeyi ēka. ē ayaṭa ē jīvita kālayaṭa yam taramak kararuvama dē kālē inna puḷuvan. ēka nirmāṇaya karagatta kaya.

그 살과 피의 몸이 썩어 무너지는 동안 manomaya 몸은 한쪽에서 살아갑니다. 얼마쯤 지나면 manomaya kāya 를 키워, 부모에게서 받은 몸이 아닌 그 몸으로 지냅니다. 그들은 그 삶에서 꽤 오래 머물 수 있습니다. 지어낸 몸입니다.

hæbæyi ēka ayat udēṁgama velā tiyenavā attaṁgama dæn āśvāda kālē yanavā. ōkat ādīnavayaṭa pat velā nissaraṇa patya davasak tiyenavā kavada hari ēkayi kāra dæn inna venna puḷuvannē itin innē ara kayen mē maslē kaya mē api hitānē maslē kayinnē nemeyi.

하지만 그것도 생겨남을 거쳤고, 사라짐을 지나 이제 assāda 의 때를 지납니다. 그것도 ādīnava 에 이르러 언젠가 nissaraṇa 에 이르는 날이 있습니다. 그들이 지내는 것은 그 몸이지, 우리가 생각하는 이 살과 피의 몸이 아닐 수도 있습니다.

dæn ara dæn balanna ēka apē inna apē maha rahatan vahansēlā atarat tibenavā abhignalābhīn vahansēlā atara dæn dabba mallapu putta hāmuduruvō kiyannē dæn mē hadanna denakoṭa vaṭē mokeda ara āsana panavanna 100 gāṇak hædi eka pāraginna apiṭa vināḍi pahen āsana panava tiyanna. mēvayamē mēka balanna hadanna abhignā phalaya balanna hon̆dayi kiyanavā yanavā gihillā 100īk vitara mavagannavā. māgena kaṭṭiya karalā giyā āsana ṭika tibbā hadalā tibbā ivarayi hari kiyanavā.

보십시오, 우리 큰 arahant 들, abhiññā 를 얻은 분들 가운데에도 그런 분이 있습니다. Dabba Mallaputta 스님은 자리를 마련할 때 수백 개의 자리를 한꺼번에 다섯 분 만에 깔아 놓습니다. 이 abhiññā 의 열매를 보라고, '좋다' 하고 가서 백 명쯤을 지어내어, 그들이 자리를 다 깔아 놓고는 '되었다'고 합니다.

anna ehema śaktiyak tiyenavā. ēka tamayi manō kaya manōmaya kāya anna ē mavanna puḷuvan. ēka tamā manōmaya iddividha kiyannē. ē śakti tiyenaṭa ē kaya mæiyē hædahasak dæn culla pantaka hāmuduruvō 10k mavāgena hiṭiyā. æyin balapuvama kāṭa hoyanna bæhæ. eyāva vagēmayi. tavani hāmuduruvat ē vagēmayi. katābahat karanavā ē vagē væḍapalak karanavā.

그런 힘이 있습니다. 그것이 manomaya kāya 입니다. 그렇게 지어낼 수 있습니다. 그것을 manomaya iddhividha 라고 합니다. 그런 힘이 있으면 그런 몸을 지어낼 수 있습니다. Cūḷapanthaka 스님은 열을 지어내고 계셨습니다. 눈으로 보아서는 아무도 가려낼 수 없었습니다. 그분과 똑같고, 다른 스님도 똑같았습니다. 이야기도 나누고 그런 일도 합니다.

itin ē vagē itin unvahansēlāṭa ōnakamak næhæ mē lōkē harayak nǣhæ kiyalā dækalā ivara hindā. ōka mavāgena mehenna ōnakamak unvahansēlat næhæ. itin mē avidyāva tr̥ṣṇāva tiyena nisāma oya jātiyakak hadāgena avurudu balan jīvat venavā mē yōgī. ēkayi ē hētuva. yōgin ēka jīvat venna anicca dukkha anatta dannē næta kiyalā. ēkayi

그런데 그분들은 이 세상에 알맹이가 없음을 이미 보았기에 그럴 마음이 없습니다. 그것을 지어내어 머물 마음이 그분들에게는 없습니다. 이 요기들은 avijjā 와 taṇhā 가 있기 때문에 그런 것을 지어 여러 해를 사는 것입니다. 그것이 까닭입니다. 요기들은 anicca, dukkha, anatta 를 모르기 때문에 그렇게 삽니다.

anicca dukkha anatta dannē næta kiyalā. ēkayi api budurajāṇan vahansēṭa bæri tibuṇada? nǣ ehema ekak nemeyi tibuṇē.

그렇다면 부처님께서는 그럴 수 없으셨던 것입니까? 아닙니다, 그런 것이 아닙니다.

budurajāṇan vahansēṭa pævætma ōnakama tibuṇē. māgē bhikṣu bhikṣunu upāsaka upāsikā kiyana sivvanak pirisa adharmayak duṭu tæna dharmayen karuṇu pennā adharmaya yaṭapat kara dharmaya nagā siṭava dakṣa venaturu. avinayak durutæna vinayen karuṇu pennā avina yaṭapat kaḷa vinaya agā siṭuvana dakṣa venaturu māraya magē piriṇuvan pǣma balāporottu venna epā kiyalā mārayāṭa issellā budurajāṇan vahansēgē.

부처님께서 머무셔야 했던 까닭은 이렇습니다. '나의 bhikkhu, bhikkhunī, upāsaka, upāsikā 네 무리가 adhamma 를 보는 곳에서 dhamma 로 까닭을 보여 adhamma 를 누르고 dhamma 를 일으켜 세울 만큼 능숙해질 때까지, avinaya 를 보는 곳에서 vinaya 로 까닭을 보여 avinaya 를 누르고 vinaya 를 일으켜 세울 만큼 능숙해질 때까지, Māra 여, 나의 parinibbāna 를 바라지 마라.' 부처님께서 일찍이 Māra 에게 하신 말씀입니다.

ē ṭika tamayi mama mē magē buddha pævætma avaśya vennē. īṭa passē maṭa avasthaya næhæ innē. mē magē āsāvaṭa magē magamaṭa mē pævætma innavā nemeyi.

'그만큼이 내가 부처로 머물러야 하는 까닭이다. 그 뒤로는 내가 머물 까닭이 없다. 이 머묾은 나의 바람, 나의 나를 위한 것이 아니다.'

anna ē katāva kivvaṭa passē 8 avuru 45 avuruda giyāṭa passē tamayi ara ānanda hāmuduruvan innalādī ahak venna mama itin kivvē. svāmīni oba vahansē edā budu vuṇada avasthāvē maṭa poronduvak vuṇā. ē kālē. mama piṭim pānallā hiṭenakoṭa svāmīni oba vahansēgē bhikṣu bhikṣu mē ē kiyannē mahaṇē mārē mē māgē bhikṣuni bhikṣunī upāsaka upāsikāgena sivvānam pirisa adharmayak du dharmaya nagā siṭavā adharmaya nagā adharmaya yaṭapat karalā dharmaya nagā siṭanna dakṣaru avinayak dura tæna vinaya nagā siṭavā avinaṭa pat kaḷa vinaya ganna dakṣaru māgē pinvan pǣ balāporottu venna epā kivvā. ada ē ṭika siddha velā ivarayi.

그 말씀을 하신 뒤 마흔다섯 해가 지나, Ānanda 스님이 물러나 있을 때 Māra 가 와서 말했습니다. '스님, 그날 깨달으셨을 때 제게 약속하셨습니다. 그때 제가 parinibbāna 에 드시라고 청하자, 나의 bhikkhu, bhikkhunī, upāsaka, upāsikā 네 무리가 adhamma 를 보는 곳에서 adhamma 를 누르고 dhamma 를 일으켜 세울 만큼 능숙해지고, avinaya 를 보는 곳에서 vinaya 를 일으켜 세울 만큼 능숙해질 때까지 나의 parinibbāna 를 바라지 말라고 하셨습니다. 오늘 그것이 다 이루어졌습니다.'

ēpāra svāinna piruraṇāpa mārē oya kivva kāraṇaya siddha velā tiyenavā. ehema oya ætta. magē dæn itin balāporottu venna deyak næhæ. tava tun vasakē mama piraṇavā pānavā. um̆ba kalabala venna ōnē næha kiyalā avasthāva dunnā.

그러자 부처님께서 '악한 Māra 여, 네가 말한 일이 이루어졌다. 그것이 참이다. 이제 나는 더 바랄 것이 없다. 석 달 뒤 나는 parinibbāna 에 들 것이다. 너는 조바심 낼 것 없다'라며 때를 내어 주셨습니다.

dæn metana hon̆daṭa pæhædiliva pēna deyak tamayi. ehenam budurajāṇan vahansē namak lōkē mē lōkē pahaḷa velā væḍa innē ara avidyā tr̥ṣṇāven nemeyi. anik ayaṭa jīvat venna rāsāvaṭa neveyi.

여기서 또렷이 보이는 것이 있습니다. 부처님 한 분이 세상에 나타나 머무시는 것은 avijjā 와 taṇhā 때문이 아니고, 다른 이들처럼 살고 싶은 바람 때문도 아닙니다.

avaśya kāraṇaya karanna. hæbæyi ē kālē nakan unvahansēlā marannat bæhæ kavadā ehenam budu maranna bæhæ. budu lēsolōnavā kiyana lē upaddanavā misā antima ēken hara buduvaṭa karadarayak karanna bæha. mokada ēka pāramitāpuruva asaṁkhya kalpa lakṣaṇa pāramitāpuruvaya ōkaṭayi. itin ē kālē mē lōkē samatayek nǣ. ē kālē atarama kaḍāpal karavanna. ē nisayi budurajāṇan vahansēva ēvā vināśa karanna bæri.

해야 할 일을 하기 위해서입니다. 그리고 그때까지는 아무도 그분을 죽일 수 없습니다. 부처님은 죽일 수 없습니다. 피를 내게 할 수는 있어도, 그 이상 부처님께 해를 끼칠 수는 없습니다. 왜냐하면 asaṅkheyya kappa 에 걸쳐 pāramī 를 채운 것이 바로 그것을 위해서이기 때문입니다. 그 기간에는 세상에 그분을 무너뜨릴 만한 이가 없습니다. 그래서 부처님을 해칠 수 없었던 것입니다.

ēka pāramitā bala. etana mē udayaṁgama attaṁgama āśvādāna nisā kiyana eka kisi praśnayak nǣ.

그것이 pāramī 의 힘입니다. 그렇다고 생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava 라는 것에 아무 문제가 되지는 않습니다.

koccara nagāsiṭi kivvat ēkaṭa himi kālē o yannē ohomayi. udēṁgamē nægihiṭiyā. itin etaḷan̆gaṭa udaya athaṁgamē væḍilā āvā. ē āśvāda kālē in̆diyakin karannā vū væḍapila karannē giyā. bæri kālayaṭat āvā ādīnava kāṭat āvā nissaraṇa ēkat keḷavara vuṇā. lovturā buddha rājyaya pahaḷa kaḷat siddha vennē ōka.

아무리 일으켜 세웠다 해도 그것에 주어진 때는 그렇게 갑니다. 생겨남으로 일어섰고, 그다음 사라짐으로 접어들었습니다. 그 assāda 의 때, iddhi 로 하던 일들도 지나갔습니다. 힘이 다하는 때도, ādīnava 의 때도 왔고, nissaraṇa 로 그것도 끝났습니다. 세상을 넘어선 부처님의 다스림을 일으켜도 일어나는 것은 그것입니다.

udā vuṇā. udāmē attaṁgaya pævætmaṭa āvā. āśvādaya ēken itin lokuvaṭa anik okkoma mityā dr̥ṣṭi bidahærilā sammā diṭṭhiya nægilā æælā viśāla jayagrāhī tatvayak udā vuṇā. āśvāda dæn itin pirihilā yana kālē eyā vādina ō kālēken in eka aḍuvelā aḍuvelā gihillā nissaraṇa dæn itin 5000ṭa ivarayi. pirilā saranna bæ.

떠올랐습니다. 떠오른 다음 사라짐, 이어짐으로 접어들었습니다. assāda 의 때에는 다른 모든 micchā-diṭṭhi 를 깨뜨리고 sammā-diṭṭhi 가 일어나 크게 이긴 자리가 열렸습니다. 이제 assāda 가 시들어 가는 때, 조금씩 줄고 줄어 nissaraṇa, 이제 5000년이면 끝납니다. 다시 채울 수 없습니다.

āyi śāsanaya yaṭapat vuṇā. itin ēkat eccarayi. lōkē hæma deyakma oya kriyāvala yanna.

그러면 sāsana 는 가라앉습니다. 그것도 그만큼입니다. 세상 모든 것이 그 흐름대로 갑니다.

itin api dakinna ōnē. ōka dakinavā nam ehenam mē udayaṁgama, attaṁgama, āśvāda, ādīnava, nissaraṇa kiyana mē dharma raṭāva tuḷa mēka nam dharmatāvaya mē tuḷa nam gaman karanna mē haṭagatta hæma deyakma. haṭagatta ehaka væjabenna vaṭa kālayak nǣhæ. ēka mulāvak. ehenam haṭagatta ekēdi maṭa ganna tiyena prōjanayak ōken attaṁgamen ādīnavaṭa yanna nisā yanna issellā hæki taram ikman karalā pramādīn yutuva ārya mārgaya pūrṇaya karaganna ōnē kiyalā anna utsāhavanta venavā. ehenam taman væḍi karagannavā. anna ēkayi etana ganna nigamana.

그러니 우리는 보아야 합니다. 그것을 본다면, 생겨난 모든 것은 생겨남, 사라짐, assāda, ādīnava, nissaraṇa 라는 이 dhamma 의 틀, 이 dhammatā 안에서 움직입니다. 생겨난 것이 버티고 뽐낼 때는 없습니다. 그것은 헛것입니다. 그렇다면 생겨난 이 몸에서 내가 얻을 보람은, 사라짐에서 ādīnava 로 넘어가기 전에 될 수 있는 한 서둘러 게으르지 않게 ariya 길을 채우는 것이라며 애써 힘쓰게 됩니다. 스스로를 키워 갑니다. 거기서 얻는 결론이 바로 그것입니다.

ehenam eyāṭa hitā allavanna deyak næti bava oya etanama dannavā. mama monavaṭa hitā alavā ganna monavā allagannada? koheda allaganna ṭikak tiyennē? mama kivvaṭa pavatinnē kokada ehema ekak lōkē næha. anna dharmatāvaya dakinavā. etana paṭan genā mokata karannē? dharmatāvayaṭa anukūlava yana lōkaya maṭa ōna hæṭiyaṭa hadanna bæhæ. ehenam meccara kal dæn̆geluvē ananta apramāṇa saṁkhāraya mama dan̆geḷavā nam dan̆galā tiyennē ōkaṭa. dæn mē dan̆gala manam dan̆galannet ōkaṭa. bæri ekak karanna dan̆galīma at æralā hiṭan adan yathābōdhaya kaṭayutu karanavā kiyalā. vena ekak vecca aya issellā gatēdī yathābōdhaya labāganna mama karagannavā kiyalā dharmāvabōdhaya labāganna. mona vaṭa kampā vennē næ. ēkayi antima nigama

그러니 그는 바로 거기서 마음을 붙잡아 맬 것이 없음을 압니다. 내가 무엇에 마음을 붙이고 무엇을 붙잡겠는가? 붙잡을 것이 어디 있는가? 내가 말한다고 남아 있는 것이 세상에 어디 있는가? 그렇게 dhammatā 를 봅니다. 거기서부터 무엇을 합니까? dhammatā 를 따라 흘러가는 세상을 내 마음대로 만들 수 없다, 그러니 끝없는 saṃsāra 를 그토록 오래 몸부림친 것도 그 때문이었고 지금 몸부림치는 것도 그 때문이다, 할 수 없는 일을 하려는 몸부림을 내려놓고 이제 참된 깨달음을 위해 일하겠다고 합니다. 다른 길로 갔던 이들보다 먼저 이 몸으로 참된 깨달음, dhamma 의 깨침을 얻겠다고 합니다. 무엇에도 흔들리지 않습니다. 그것이 마지막 결론입니다.

dæn itin oya abhidharmaya piḷiganna næti venna kiyalā noyek katā kiyalā aya innavā. dæn cuti paṭisandhiya atara hatarak nǣha. api dharmaya pennanavā. itin antara itin aragollō kiyanavā hatarak tiyenavā. antarabhāvayak tiyenavā. itin arthayak kiyanavā api piḷigannē næntarābhavaya

그런데 Abhidhamma 를 받아들이지 않으려고 여러 이야기를 하는 이들이 있습니다. cuti 와 paṭisandhi 사이에는 틈이 없다고 우리는 dhamma 를 보여 줍니다. 그러면 그들은 틈이 있다, antarābhava 가 있다고 합니다. 그리고 우리가 antarābhava 를 받아들이지 않는다고 말합니다.

māsaya dæk næ pratipasa antarak māsē næhæ

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ætta dæn budurajāṇan vahansē pennapu mehema tēratta. dæn api hitamu dæn ola loku praśnayak vin̆daganna ōnē. atyāva paśa praśnayak ōka

참입니다. 부처님께서 보여 주신 것을 이렇게 생각해 봅시다. 이것은 풀어야 할 큰 물음, 꼭 풀어야 할 물음입니다.

a cutiyayi paṭisandhiyayi atara antayan budurajāṇan vahansēgen mehemana vacagota paribrādhika. svāmīni mē kayat athæriyā matu kayakaṭa giyet næha. ē atara satvayā kumak upādānaya karamin jīvat venavada? anna vacca kayat athæriyā matu kayaṭa giya nǣha mē atara satiya taṇhā upādāna kiren jīvat venavā. dæn budurajāṇan vahansē mē kaya athæralā matu kayaṭa yanna issellā atarak gæna pennalā tiyenavā.

cuti 와 paṭisandhi 사이에 대해 유행자 Vaccha 가 부처님께 이렇게 여쭈었습니다. '스님, 이 몸도 버렸고 다음 몸으로 가지도 않았다면, 그사이에 중생은 무엇을 붙잡고 살아갑니까?' 'Vaccha 여, 이 몸을 버렸고 다음 몸으로 가지 않은 그사이에 중생은 taṇhā 를 붙잡고 살아간다.' 이렇게 부처님께서는 이 몸을 버리고 다음 몸으로 가기 전의 사이에 대해 보여 주셨습니다.

pæhædiliva cuṭūpapātat gnānayen lōbha balana velāva vidiya. hariyaṭa hatarama sandhiyaka uḍumahan taliyakaṭalā balanakoṭa hataramē kaḍavalaṭa ætul veena minissu kaḍavalin piṭa vena aya pārē særisaraṇa aya oya vagē dækkā vāgē mē særisaraṇa tattvaya mama dækkā kiyalā. mehema dēśanāvak tiyenavā.

cutūpapāta-ñāṇa 로 세상을 살펴보실 때를 두고, '마치 네거리의 높은 다락에서 내려다보면 가게로 들어가는 사람, 가게에서 나오는 사람, 길을 오가는 사람들이 보이듯, 그렇게 떠도는 모습을 나는 보았다'고 하신 가르침이 있습니다.

dæn pæhædiliva dēśanāvak tiyenavā metanin malāṭa passē yam manusa yam tænaka matu kayak haṭagannakam atarat tiyena kālayak tiyena bavat ē kālē jīvat vena bava. itin etakoṭa dæn ēka ætta. hæbæyi cutiyaṭa anuva paṭisandhiya atara hatarak nǣ kiyana ekat sampūrṇa ætta.

여기서 죽은 뒤 어딘가에서 다음 몸이 생겨날 때까지 그사이의 기간이 있고 그동안 살아간다는 또렷한 가르침이 있습니다. 그것은 참입니다. 그런데 cuti 에 이어지는 paṭisandhi 사이에 틈이 없다는 것도 온전히 참입니다.

abhidharmaya aragena ivi velā ōka boru karanna bæ. mokakda mē praśnaya etakoṭa

Abhidhamma 를 들고 그것을 거짓으로 만들 수는 없습니다. 그렇다면 이 물음은 무엇입니까?

dæn mēka mē avurudu dæn in̆dan visan̆danna bæri praśnayak. adakama mona paṇḍitiyavat ōka visan̆dalā nǣ. vādaya vādaya yanavā.

이것은 여러 해 동안 풀지 못한 물음입니다. 오늘까지 어떤 학자도 이것을 풀지 못했습니다. 다툼은 이어지고 있습니다.

번역 고르기