죽은 뒤 다음 몸으로 가도 cuti·paṭisandhi 사이엔 틈이 없다
මේ කය බිඳුනු පසු මතු කයකට යන මුත් චුති-පටිසන්ධි අතර අතරකුදු නැති බව...
hatarak nǣ kiyana eka dharmaya hon̆da vera pæhædiliva pennalā tiyenavā abhidharmaya.
그 사이에 틈이 없다는 것을 dharma, 곧 abhidhamma가 아주 분명하게 보여 줍니다.
ætta vaśayenma ē satvayama satvayayi. ē gæna monak katā karanna deyak næhæ. hæbæyi satyaya bava dænaganna vidihak nætuvayi kiyannē ēka varu kiyalā pelak piḷigannē nǣha kiyannē. ehenam piḷiganna puḷuvan vidi tiyena mama hētu pennanna.
사실 그것은 참으로 맞는 말입니다. 그에 대해서는 더 할 말이 없습니다. 다만 그것이 참이라는 것을 알 길이 없어서, 틀렸다고 하며 pāḷi를 받아들이지 않는다는 것입니다. 그렇다면 받아들일 수 있는 길이 있다는 까닭을 제가 보여 드리겠습니다.
ē vagēma mē kaya marāṭa passē matu kayakaṭa yanakan hatarak tiyenavā kiyana ekat satvayama satyaya. ēkaṭat mama hētu pennanna. deka parakpara novena bava pavat pennanna dharmaya. hæccara ka visa vin̆dalā næti praśnayak mē visi visan̆dalā pennanna. tēruṇānē?
그와 함께, 이 몸이 죽은 뒤 다음 몸으로 갈 때까지 사이가 있다는 것도 참으로 맞습니다. 그것에도 까닭을 보여 드리겠습니다. 이 둘이 서로 어긋나지 않는다는 것을 dharma로 보여 드리겠습니다. 그토록 오래 풀리지 않던 물음을 이제 풀어서 보여 드리겠습니다. 알겠지요?
kataṁca bhikkhavē jāti mē sūtra piṭakaya vigraha karanavā jāti yaṁ tēsaṁ tēsaṁ sattānaṁ tammi satta nikāyē jāti saṁjāti, okkanti, abhinibbatti kandānaṁ pātu bavō āyatanānaṁ paṭilābhō kāraṇā hayak ayaṁ uccati bhikkhavē jāti. mahana menna mēkaṭa jāti kiyanavā. dæn
「Katamā ca, bhikkhave, jāti?」 sutta piṭaka는 이렇게 풀이합니다. 「Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho」 — 여섯 가지입니다 — 「ayaṃ vuccati, bhikkhave, jāti.」 bhikkhu들이여, 바로 이것을 jāti라 한다는 것입니다.
jāti. mahana menna mēkaṭa jāti kiyanavā. dæn jāti kiyannē budurajāṇan vahansē saṁkṣipta karalā mē jāti kiyalā api lōka sampatayē katā karana vacanayada vigraha sahagatava jāti haya ākārayakaṭa venas vena ākāraya pennuvā. haya ākārayaka sampiḍannanaya kivvē mē jāti kiyalā mē lōkayā kiyanna.
이제 jāti란, 붓다께서 우리가 세상에서 흔히 쓰는 jāti라는 말을 풀어서 여섯 가지로 달라지는 모습을 보이신 것입니다. 그 여섯 가지를 모은 것을 세상 사람들이 jāti라고 부른다고 하신 것입니다.
mokakda mē vennē? issellāma pennuvā jāti kiyalā ekak. ēka avasthāvak. tatvayekgē upattiyēdī haṭaganna ākārē.
여기서 무슨 일이 일어납니까? 맨 먼저 jāti라는 것 하나를 보이셨습니다. 그것은 한 단계입니다. satta가 태어날 때 생겨나는 모습입니다.
deveni avasthāva saṁjātika avasthāva tunveni eka okkantiya avasthāva hataraveni eka abhinibbatti avasthāva pasveni eka kandānam pātu bavō avasthāva hayaveni eka āyatanānam paṭilāva āyatana pratilābhaya æli læbuvā. æhæṭa rūpa ka sada æhenna divaṭa rasa nāsaya ganna ādī æhenna āyatana pratilābhaya nævata læbuvā. ē kiyannē ayi matlaya kayā labāgena āvā. menna mē sampīṇaḍanaya ayi jāti kiyannē.
둘째는 saṃjāti 단계, 셋째는 okkanti 단계, 넷째는 abhinibbatti 단계, 다섯째는 khandhānaṃ pātubhāvo 단계, 여섯째는 āyatanānaṃ paṭilābho, 곧 āyatana를 얻음입니다. 눈에 rūpa가, 귀에 소리가 들리고, 혀에 맛, 코로 냄새를 맡는 등 āyatana를 다시 얻었습니다. 곧 몸을 얻어 나온 것입니다. 바로 이 모음을 jāti라 합니다.
ehenam dæn budurajāṇan vahansē jāti pennapu eket anna abhidharmaya pennapu cuti paṭisandhiya atara tibicca jātiya pennalā tibenak tiyenavā issellama anna jātiya anna pennuvā issellāma haya ākārayen paḷaveni eka anna cutiyayi paṭisandhiya atara hatarak næti jātiya avasthāva
그렇다면 붓다께서 보이신 jāti 안에도 abhidhamma가 보인 cuti와 paṭisandhi 사이의 jāti가 드러나 있습니다. 맨 먼저 그 jāti를 여섯 가지로 보이셨는데, 첫째가 바로 cuti와 paṭisandhi 사이에 틈이 없는 jāti 단계입니다.
saṁjāti anna ara antarvayikavā kivvē avasthāva
saṃjāti는 저 antarābhavika라고 하던 단계입니다.
okkanti onna oya antarāvayi tamā gandhabbā avakkanti honti okkanti venavā misā paṭisandhi venavada baḍē mē buddha dēśanā baḍaya paṭisandhiyak gæna kiyalā næhæ kotanakavat baḍiṭa yannē okkantiya.
okkanti — 바로 그 antarābhava, 곧 gandhabba가 「avakkanti hoti」, 들어가는(okkanti) 것이지, 배 속에서 paṭisandhi가 되는 것입니까? 붓다의 가르침 어디에도 배 속의 paṭisandhi를 말한 곳은 없습니다. 배로 가는 것은 okkanti입니다.
kotanakat venavā okkantikkhaṇē nāma rūpaṁ aññamaññaṁ sahajāta paccīna paccē parisandikkhaṇī vipākābhayānaṁ kaṭattāda rūpānaṁ kamma paccēna paccaya
어디서나 「okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo」, 「paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo」라고 합니다.
paṭisandi kotana vipāka avyākr̥ta saha karma rūpa avyākr̥ta vipākaya menna mēkayi paṭisandhiya vaśayen avaśya vennē kāya dasaka bhāva dasaka vatu dasaka kiyana cittakṣaṇa mē rūpakṣaṇa tunayi. paṭisandhiyaṭa karmaja rūpayangen haṭagannē. anna æhipiya gahana mohotaka mē kiyalā ēlā cuti paṭisandha.
paṭisandhi는 어디에 있습니까? vipāka abyākata와 kamma에서 난 rūpa입니다. abyākata vipāka — 바로 이것이 paṭisandhi로서 필요한 것이고, kāya dasaka, bhāva dasaka, vatthu dasaka라는 이 세 rūpa 묶음입니다. paṭisandhi 때에는 kamma에서 난 rūpa로부터 생겨납니다. 눈 깜빡하는 한순간에 이것이 일어난다고 하는 것이 cuti-paṭisandhi입니다.
ehenam cutiyayi paṭisandhiya atara siddha vennē koheda? dæn hitannē metana cuta vuṇā baḍē paṭisandhi vuṇā kiyalā. kāgē hari citta vītiya mokakda tiyennē? maraṇāsanna citta vītiyak aragattahama anna maraṇāsanna citta vītiyak yam kenek maraṇāsanna mohotē malut eheta vunot evelē paṭisandhiyak labanna citta vītiyak tiyenavā. onna mē citta vītiya avasāna citta vītiya kiyalā gamukō.
그렇다면 cuti와 paṭisandhi 사이는 어디서 일어납니까? 지금 사람들은 여기서 cuti가 되고 배 속에서 paṭisandhi가 된다고 생각합니다. 누구든 citta vīthi는 어떻게 되어 있습니까? 죽음에 가까운(maraṇāsanna) citta vīthi를 보면, 누군가 죽음에 가까운 순간에 죽는다면 그때 paṭisandhi를 얻게 하는 citta vīthi가 있습니다. 이 citta vīthi를 마지막 citta vīthi라고 합시다.
dæn avasāna citta vidavata æsuru karenna antimarada rūpaya haṭagannavā. cittakṣaṇa 17ka citta mē kiyannē antima maraṇāsanna citta vītiya atīta bhavāṁga bhavāṁga calana bhavāṁga upaccada cittakṣaṇa tunak jevvā. ē antima api
이제 마지막 citta vīthi가 기대는 마지막 hadaya rūpa가 생겨납니다. 17 cittakkhaṇa의 citta — 곧 마지막 죽음 가까운 citta vīthi에서 atīta bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda라는 세 cittakkhaṇa가 지나갔습니다.
cittakṣaṇa tunak jevvā. ē antima api dæn maraṇāsanna cakkhutra citta vidik āvā kiyalā. haṭagannakoṭa itin bhāṁgu upacchēdaya paṁcāra āvajjana ēkin cakkhu viññāṇa dæn mē paṁcavārayen bælut cakkhu viññāṇayatāvak
그 마지막에, 이제 죽음 가까운 cakkhudvāra citta vīthi가 왔다고 합시다. 그것이 생겨날 때 bhavaṅgupaccheda, pañcadvārāvajjana, 그다음 cakkhu viññāṇa — 이제 다섯 문으로 보아 cakkhu viññāṇa까지 왔습니다.
dæn cittakṣana pahak gevuṇā. sampaṭiccana satīraṇa pottana haya hata aṭak gevuṇā. javana javana javana javana javana javana pahak giyā. cittakṣaṇa 13k giyā.
이제 다섯 cittakkhaṇa가 지났습니다. sampaṭicchana, santīraṇa, votthapana — 여섯, 일곱, 여덟째가 지났습니다. javana, javana, javana, javana, javana — javana 다섯이 갔습니다. 13 cittakkhaṇa가 지났습니다.
14 veni cittakṣaṇa avasthāva cuti pahalasaveni cittakṣaṇa avasthāva paṭisandhi tava bhavāṁga dekak tiyenavānēda ituru
14번째 cittakkhaṇa 자리가 cuti, 15번째 cittakkhaṇa 자리가 paṭisandhi입니다. 남은 bhavaṅga가 둘 더 있지 않습니까?
bhavaṁga bhāgaṭa mihirilā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov
네.
dæn cutiyen ivarayinē bhavaya svabhāvaē jīvitayaka avasāna avasāna sita cuti sitana svāmīn vahansa
(듣는 이) 이제 cuti로 bhava가 끝나는 것 아닙니까? 한 삶의 마지막 마음이 cuti 마음이지요, 스님.
mēka mahattayā menna mehema ekak tiyennē. dæn otana hun̆gāk gæm̆buru dæn api dæn aran tiyennē ara kiyana abhidharmaya mūla abhidharmayaṭa passē gatta aṭuvā. ōka hon̆daṭa tōrāganna ōna tænak.
선생님, 여기에는 이런 것이 있습니다. 거기가 아주 깊습니다. 지금 우리가 받아들이고 있는 것은 근본 abhidhamma 뒤에 나온 aṭṭhakathā입니다. 그것은 잘 가려 알아야 할 곳입니다.
dæn cutiyayi paṭisandhiyayi kiyana vacanaya siddha vena tena siddha vena ākāraya mē vigraha venna ōnē.
이제 cuti와 paṭisandhi라는 말이 일어나는 자리와 일어나는 방식을 풀어 보아야 합니다.
cutiyak paṭisandhi bhavāṁga cuti karmajayi. nēda okko pūrṇa karmajani karmaya etakoṭa citta rītiya cittajani citta ov karma citta dekak tēruṇānē?
cuti, paṭisandhi, bhavaṅga, cuti는 kammaja이지요? — 모두요. — 온전히 kammaja입니다. — kamma요. — 그러면 citta vīthi는 cittaja이지요? — citta요. — 네, kamma와 citta, 둘입니다. 알겠지요?
kar cittaja vū karma vītiya rūpaya haṭaganna cittakṣaṇa 17ka harada rūpaya citta citta rūpayak samaga sakas velayi citta deva vennē. ēka mādhyaya haṭaganna uppāda ri baṁga kiyana avasthāvak avasthāvak gannē karmaca rūpa kriyātmaka venavā cittakṣaṇayak gāna. ē kramayaṭa ēkeyi yannē. etakoṭa dæn paṭisandhi
cittaja인 citta vīthi의 rūpa가 생기려면, 17 cittakkhaṇa 동안 hadaya rūpa와 함께 짜여서 citta가 일어납니다. 그 바탕이 생겨나는 uppāda, ṭhiti, bhaṅga라는 단계마다 kammaja rūpa가 cittakkhaṇa마다 작동합니다. 그런 방식으로 이어 갑니다.
kramayaṭa ēkeyi yannē. etakoṭa dæn paṭisandhi yamkisi citta antima avasāna citta vītiya haṭagannakoṭa eyiṭa ehā citta vī rītiyak haṭagannavaṭa karma śaktiya iḍa madilā avasthāva dæn cuta venna antima tiyena citta rūpaya niṣpādanaya paḷaveni harada rūpayē ipadu antima harada rūpaya niṣpādanaya karapu avasthāva ē niṣpādana avasthāva avasāna venakoṭa eyin ehāṭa geniyanna puḷuvan karma śaktiyak næti avasthāvē tamayi antima avasāna citta vihala vecca avasthāva menna mē avasthāva tuḷadī
그러면 이제 paṭisandhi — 어떤 마지막 citta vīthi가 생겨날 때, 그 너머로 다른 citta vīthi가 생겨날 만큼 kamma의 힘이 모자라는 때, 곧 cuti가 되기 전 마지막 hadaya rūpa를 만들어 낸 때, 그 만들어 내는 때가 끝나면서 그 너머로 이끌어 갈 kamma의 힘이 없는 때가 바로 마지막 citta vīthi가 일어난 때입니다.
vecca avasthāva menna mē avasthāva tuḷadī niṣpādanaya karalayi din atin galak gahalā atahærabuvahama atin gilihicca gala dunna śaktiya aragena ē maṭṭamaṭa gilā væṭenavā vāgē anna ē ituru ṭika gaman karanavāyi citta vīti antimaṭa hadalā
바로 이때에 만들어 두고서 — 손으로 돌을 던지고 놓아 버리면 손을 떠난 돌이 받은 힘을 가지고 그만큼 날아가 떨어지듯이, 그 나머지가 그렇게 갑니다.
ṭika gaman karanavāyi citta vīti antimaṭa hadalā dunnahama menna mēkedī antima avasāna cittakṣaṇa 17 citta vītiya ārambha karalā dīlā ēkē cutiyaṭa giyāṭa passē karada rūpayē mehema tiyenavā. yam mē citta niyamayak yamkisi citta vītiyaka citta vītiyaka hærada rūpayak haṭagattahama ē cittakṣa vītiya avasāna vanaturama ē vatu bījaya vannē harada rūpayayi.
citta vīthi를 마지막으로 만들어 주면, 여기서 마지막 17 cittakkhaṇa의 citta vīthi를 시작해 주고, 그것이 cuti로 간 뒤에 hadaya rūpa에 대해 이런 것이 있습니다. 어떤 citta niyāma가 있습니다. 어떤 citta vīthi에서 hadaya rūpa 하나가 생기면 그 citta vīthi가 끝날 때까지 그 vatthu는 그 hadaya rūpa입니다.
ehemanam citta vītiyak haṭagena avasānaya venakamma cittakṣaṇa 17 yanakamma yam harada rūpayak mūlāśraya karanavā haṭagattē ē atarē tava harada rūpayak haṭaganna bæ. ē 17 ivara venna ōnē.
그렇다면 citta vīthi가 생겨 끝날 때까지, 17 cittakkhaṇa가 지날 때까지 어떤 hadaya rūpa를 바탕으로 생겼다면, 그 사이에 다른 hadaya rūpa가 생길 수 없습니다. 그 17이 끝나야 합니다.
itin menna mē kiyannā vū 17 veni eka avasāna venakan issellā karma śaktiyen niṣpādanaya karalā dunna eka tamayi kriyātmaka vuṇē. ē karma śaktiyen tava citta vītiyak goḍanaganna avasthāvak næti avasthāvē tamayi avasāna citta vītiya pahaḷa karannē. ē pahaḷa karalā giyāṭa passē ēkē mædak giyāṭa passē cuta vena avasthāvaṭa tamayi karma śaktiya tibuṇē. ē nisā cuti kiyalā kiyannē cittayak nemeyi. cuti kiyannē karma śaktiya. ē cittakṣaṇayak kriyātmaka vennē issellā hadalā dunna citta vītiyen.
그래서 이 17번째가 끝날 때까지 앞서 kamma의 힘으로 만들어 준 것이 작동했습니다. 그 kamma의 힘으로 또 다른 citta vīthi를 세울 기회가 없는 때에 마지막 citta vīthi를 일으킵니다. 그것을 일으킨 뒤 그 중간쯤을 지나서 cuti가 되는 자리까지만 kamma의 힘이 있었습니다. 그러므로 cuti란 citta가 아닙니다. cuti란 kamma의 힘입니다. 그 cittakkhaṇa가 작동하는 것은 앞서 만들어 준 citta vīthi에 의해서입니다.
maraṇāsanna citta vītiya kriyāvaliyē ēka hadalā dīlā ivarayi dæn. deveni karma śaktiya niṣpādanaya karanna śaktiyak nætuvahama paḷaveni eken hadalā dīpaka avasānaya venakoṭa cuta vena sthānaya cuti kiyalā kivvē karma karma cacutiya bhavāṁgayayi cuta vuṇē. paṭisandhi velā bhavāṁgen āpu āpu śaktiya tuḷa antima antima karma vēgaya avasāna vīmayi cuti kivvē.
죽음 가까운 citta vīthi의 과정에서 그것은 이미 만들어져 끝났습니다. 둘째 kamma 힘을 만들어 낼 힘이 없을 때, 첫째 것으로 만들어 준 것이 끝나면서 cuti가 되는 자리를 cuti라 한 것이니, 그것은 kamma의 cuti입니다. cuti가 된 것은 bhavaṅga입니다. paṭisandhi가 되어 bhavaṅga로 이어져 온 힘 안에서 마지막 kamma의 기세가 끝나는 것을 cuti라 한 것입니다.
etakoṭa api kriyātmaka vena citta vītiya eyi avasāna inna issellā avasānayaṭa hatalā dunna citta vī rītiya citta niyamaya mokakda vastu rūpaya cittakṣaṇa 17 avasāna venaturu tava vastu rūpayak haṭaganna bæhæ. æstu rūpa dekak ekkenuṭu haṭaganna næha. hæduū vasta rūpayak avasāna venakan navattannat bæha. ēka avasāna bhavāṁga dekaṭa yanakan ēka giyāṭa passē anna navmagayen tamayi īḷan̆ga citta vītiya pahaḷa karannē. etakoṭa vattu rūpaya hadalā ivarayi. nava karma vēgaya vattu rūpaya īḷan̆gaṭa hadā.
그러면 우리에게 작동하는 citta vīthi — 그것이 끝나기 전에 마지막으로 만들어 준 citta vīthi의 citta niyāma는 무엇입니까? vatthu rūpa의 17 cittakkhaṇa가 끝날 때까지 다른 vatthu rūpa가 생길 수 없습니다. vatthu rūpa 둘이 한꺼번에 생길 수 없습니다. 만들어진 vatthu rūpa가 끝날 때까지 멈출 수도 없습니다. 그것이 마지막 bhavaṅga 둘까지 가고, 그것이 지난 뒤에 새 기세로 다음 citta vīthi를 일으킵니다. 그때 vatthu rūpa는 이미 만들어졌고, 새 kamma의 기세가 다음 vatthu rūpa를 만듭니다.
dæn otanin dæn cutiya ganna hadana cutiyaṭa cittaya ganna balāporottu venavā. cuti cittaya kiya ṭam ēkaṭa api dæn api hitā innavā paṭisandhi bhavāngē cuti kiyana ēvayi. paṭisandhi citta bhavāngē citta cuti citta kiyana ēvayi. mē deka paṭalavillak karagena tiyennē.
이제 거기서 cuti를 잡으려 하고, cuti에서 citta를 잡으려고 기대합니다. cuti citta라고 하면 우리는 paṭisandhi, bhavaṅga, cuti라는 것들이 곧 paṭisandhi citta, bhavaṅga citta, cuti citta라고 생각하고 있습니다. 이 둘을 뒤섞어 놓은 것입니다.
bhavāṁgayayi bhavāṁga cittayayi kiyannē dekak. bhavāṁgaya karmayi. karma vēgayen goḍanagana ekayi cittaya. ēka ēken goḍanægena eka.
bhavaṅga와 bhavaṅga citta는 둘입니다. bhavaṅga는 kamma입니다. kamma의 기세로 세워지는 것이 citta입니다. 그것으로 세워지는 것입니다.
etakoṭa karma citta kiyannē rǣn dekak. karmacarayan tamayi apē kriyātmaka vennē. ē kriyātmakayagē pratiphalayak vaśayen tamayi citta pahaḷa vennē. manaṁca paṭicca dhammēca uppajjati manō viññāṇaṁ
그러면 kamma와 citta는 두 갈래입니다. 우리에게 작동하는 것은 kamma의 흐름입니다. 그 작동의 열매로 citta가 일어납니다. 「Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ.」
manayi dharmaya purē jātayi. manō viññāṇaya paccē jātayi. purē jāta haṭagannē karma śaktiyen. viññāṇaya haṭagattaṭa passē citta væḍa karanna. mē karma śaktiya tamayi karmaca rūpa vaśayen paṭisandhi bhavaṁga bhavangolla sambandha vennē.
mana와 dhamma는 purejāta입니다. manoviññāṇa는 pacchājāta입니다. purejāta는 kamma의 힘으로 생겨납니다. viññāṇa가 생긴 뒤에 citta가 일을 합니다. 이 kamma의 힘이 kammaja rūpa로서 paṭisandhi, bhavaṅga들과 이어집니다.
dæn mēkedī vædagat deyak tiyenavā. dæn api hitamukō dæn antimaṭa cuti cittaya mē gannakoṭa apiṭa ada kiyā dīlā tiyennē. pera bhavayēdī gattā vū karma karma nimiti gatinimiti nisā læbū paṭisandhiya læbuvaṭa passē bhavāṁga vaśayen āpu aramuṇamayi. cuti cittayaṭa aramuṇu vennē kiyana apiṭa ugannannē. ehemanē ugannannē. ehema nēda mahattaya?
이제 여기서 중요한 것이 있습니다. 마지막에 cuti citta를 잡을 때 우리가 오늘날 배운 것은 이렇습니다. 앞 bhava에서 잡은 kamma, kamma nimitta, gati nimitta 때문에 얻은 paṭisandhi 뒤에 bhavaṅga로 이어져 온 바로 그 ārammaṇa가 cuti citta의 ārammaṇa가 된다고 우리에게 가르칩니다. 그렇게 가르치지요, 그렇지 않습니까, 선생님?
dæn balanna kalpanā karaḷā mehema deyak. cakkhutrika aramuṇakin haṭagatta yam citta vītiyak ætnam. sōtāra gānādhavāra jivhāt ādī aramuṇak ēkē haṭagannē nǣ kiyalā nītiyak tiyenavada? sampūrṇa nītiya ehemanē.
이제 이런 것을 생각해 보십시오. cakkhudvāra의 ārammaṇa로 생긴 어떤 citta vīthi가 있다면, 거기에 sotadvāra, ghānadvāra, jivhādvāra 같은 ārammaṇa는 생기지 않는다는 규칙이 있습니까? 온전한 규칙이 그렇지요.
hon̆dayi api hitamu pera bhavayēdī sōtārayaka vannā vū karma karmēdī gatinēdī pahaḷa velā. sōtāra citta vīdiyakin ēgollōen passē bhavāṁgayaṭa patvelā āvā nam. ē bhavāṁga citta vīdiyaṭa aramuṇē sōtadvārikayi nēda?
좋습니다. 앞 bhava에서 sotadvāra의 kamma와 gati로 일어나 sotadvāra citta vīthi를 거쳐 그 뒤 bhavaṅga에 이르렀다고 합시다. 그 bhavaṅga citta vīthi의 ārammaṇa는 sotadvāra의 것이지요?
etakoṭa hon̆dayi mē atdæya maraṇāsanna mohotē cakkhutvārika avasāna citta vītiyak haṭagattā nam ehema ē avasāna citta vitaya cakkhuddavārika nēda ehenam cakkhutvārika citta vītiyē cutiya kiyana tænaṭa sōtārika citta vītiyak pera bavak sambandha vennē kohomada
그럼 좋습니다. 이 사람이 죽음 가까운 순간에 cakkhudvāra의 마지막 citta vīthi가 생겼다면 그 마지막 citta vīthi는 cakkhudvāra의 것이지요? 그렇다면 cakkhudvāra citta vīthi의 cuti 자리에 앞 bhava의 sotadvāra citta vīthi가 어떻게 이어집니까?
kō vinē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ē svāmīn vahansa mē cuti sitaṭa anuva noveyi paṭisandha ætivena ara manāgatītatiya ara jānsi pahaṭa anumāna pravarjana kiyana cittayē paṭangena cittayā ē avasāna venaturu ēkaṭa aramuṇa viya yuttē gattā vū dvāra aramuṇamayi kiyalā pelā tiyenavada?
(듣는 이) 스님, 이것은 cuti 마음에 따라서가 아니라, paṭisandhi가 생기는 것은 저 다섯 javana에 따라서인데, āvajjana라는 citta에서 시작해 그 citta가 끝날 때까지 그 ārammaṇa는 잡은 dvāra의 ārammaṇa여야만 한다고 pāḷi에 있습니까?
dharmaya pelā tiyenavā pæhædiliva. dæn yamkisi yamkisi citta vītiyak haṭagattahama āvarjana cittayē paṭan gena ekaṭa aramuṇa viya yuttē ēkaṭa gattā vū davārika aramuṇayi. vena ekak atara magaṭa enna bæha. ēka ēka citta niyamayak. namut ē cittiya mēka hari.
dharma에 분명하게 있습니다. 어떤 citta vīthi가 생기면 āvajjana citta에서 시작해 그것의 ārammaṇa는 그것이 잡은 dvāra의 ārammaṇa여야 합니다. 다른 것이 중간에 끼어들 수 없습니다. 그것은 citta niyāma입니다. 그러나 그 citta는 — 이것은 맞습니다.
ov etakoṭa ē kiyannē namut metana nævata ara prati sitaṭa anuva novayi siduvennē paṭisan sita mokada pratisa issellā javan sit pahaṭa anuma tamayi. karma karma nimitta gatana nimuttaṭa anuva tamayi. ov īḷan̆ga bhavaya pratisandhiya hari
(듣는 이) 네. 그렇다면, 그러나 여기서는 다시 저 cuti 마음에 따라서가 아니라 paṭisandhi 마음이 일어나는 것은 — 왜냐하면 cuti 전의 다섯 javana 마음에 따라서지요. — kamma, kamma nimitta, gati nimitta에 따라서지요. — 네. — 다음 bhava의 paṭisandhi 말이지요, 맞습니다.
dæn javan sit pahak giyāṭa passē haya haya vena tænaṭana ennē cutiya ennē. ē bhāṁga venat puḷuvan sadārammaṇat bhā sadārammaṇa læbenavā nam avasānayaṭa yanna ōnē.
이제 javana 마음 다섯이 지난 뒤 여섯째 자리에 오는 것이 cuti입니다. 그것이 bhavaṅga가 되기도 하고 tadārammaṇa가 되기도 할 수 있습니다. tadārammaṇa를 얻는다면 끝으로 가야 합니다.
dæn tava ekak tiyenavā. mūla mūla citta niyamayak tiyenavā. javan hit hatak haṭaganna yam citta vītiyakaṭa hētu nætnam. ēka hitakvā haṭagannē næ.
이제 또 하나가 있습니다. 근본 citta niyāma가 있습니다. 일곱 javana 마음이 생길 hetu가 없는 citta vīthi라면, 그것은 마음으로 생겨나지 않습니다.
etakoṭa pahak vunāṭa passē hayaveni eka vena hitak venna puḷuvan kamak nǣha. mē mokakda vennē? æyi ēkaṭa cuti kivvē? etandi karma śaktiyena karma carana avasānayi.
그러면 다섯이 된 뒤 여섯째는 다른 마음이 될 수 없습니다. 여기서 무슨 일이 일어나는 것입니까? 왜 그것을 cuti라 했습니까? 거기서 kamma의 힘, kamma의 흐름이 끝납니다.
mē citta carāṇak mē yannē cittakṣaṇa valin pennannē. javan cittakṣaṇa hō etana pina cittakṣaṇa kiyannē citta vītiya cittakṣaṇa 17 sambandhaya ekak. cittakṣaṇa 17ka āyu kālayak sambandha tæna paṭan giyana. haṭagattā vū cittakṣaṇa kriyātmaka vena avasthāva akē tiyennē. etakoṭa cittakṣaṇa hatak yanaturu javan hit hatak yanakan yanna ayitina æhannam, bæn. ēka hitakvā pahaḷa vennē nǣ kiyana eka dharmaya mulinma pelā tiyena ekak.
이 마음의 흐름은 cittakkhaṇa로 보여 주는 것입니다. javana cittakkhaṇa이든 무엇이든, cittakkhaṇa란 citta vīthi의 17 cittakkhaṇa에 묶인 것입니다. 17 cittakkhaṇa의 수명이 이어진 곳에서 시작하여, 생겨난 cittakkhaṇa가 작동하는 때가 거기 있습니다. 그러니 일곱 cittakkhaṇa가 지날 때까지, 일곱 javana 마음이 지날 때까지 갈 힘이 없다면 그것은 마음으로 나타나지 않는다는 것을 dharma가 처음부터 밝혀 두었습니다.
mahan ekkō atimahanta ārammaṇa mahansa citta vivētiya javan sit paha yanavā kiyana ekat ekak nemayak.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov dæn javan sit paha gihillā haya hatanavā. hayatana mē javan nemeyi. ēka javan kiyana venuvaṭa pennannē karmaja kriyākārīraya cuti paṭisandhiya dekaṭamē gæm̆burin sambandha vena ekak ēka ōkayi praśnē tiyennē. cuti cittayayi paṭisandhi cittayayi kiyana ekak nemeyi hadāyana tiyena praśnē tiyennē. cutiyayi paṭisandhiyayi kiyannēmajayi. karmajayaka kriyāvaliyak. cittāliyak nemeyi. ēkē lōka kriyāvaliyak. karmaja kiyannē.
네, 이제 javana 마음 다섯이 가고 여섯, 일곱째입니다. 여섯째는 javana가 아닙니다. 그것은 javana가 아니라 kammaja의 작용을 보여 주는 것이며, cuti와 paṭisandhi 둘 다에 깊이 이어진 것입니다. 문제는 바로 그것입니다. cuti citta와 paṭisandhi citta라는 것이 문제가 아닙니다. cuti와 paṭisandhi는 kammaja, 곧 kammaja의 과정입니다. 마음의 과정이 아닙니다. kammaja라는 것은 세상의 과정입니다.
citta kiyana ekayi cittāvaliyaṭa sambandha vennē. ehenam karmaja kriyāvaliyen deveni vatāvaṭa ēken goḍanagana ekayi cittāvaliya. ehenam karmaja kriyāvaliya purē jātayi. cittāvaliya paccējātayi. purē jātō mulin pahaḷa venavā karmaja kriyāvaliyē paccē jātō pasuva pahaḷa citta kriyāvaliyē.
citta라는 것은 마음의 과정에 이어집니다. 그러면 kammaja 과정으로부터 두 번째로 세워지는 것이 마음의 과정입니다. 그러니 kammaja 과정은 purejāta, 마음의 과정은 pacchājāta입니다. purejāta는 먼저 나타나는 kammaja 과정, pacchājāta는 뒤에 나타나는 마음의 과정입니다.
ē mahana apaḍi gahana saddaya apaḍiya kriyātmaka venna ōnē saddaya piṭa venna ōnē. ē kiyannē apaḍi kiyalā vināḍi gahana kiyaṭa paddaya piṭa venavā kiyana eka nemeyi. ē ekkalama āsannayen īḷan̆gaṭa pahaḷa vennē. ē vagē karma kriyāva
선생님, 손뼉 치는 소리를 보십시오. 손뼉이 작동해야 소리가 납니다. 그렇다고 손뼉을 친다는 바로 그 순간에 소리가 난다는 것이 아니라, 그와 함께 바로 가까이 이어서 나타나는 것입니다.
īḷan̆gaṭa pahaḷa vennē. ē vagē karma kriyāva dæn cakkhuṁca paṭicca rūpēca uppajjati cakkhu viññāṇaṁ. dæn cakkhuṁca paṭicca rūpēca uppajjati kiyannē cakkhu æhæyi rūpayayi gaṭṭanaya vīlā hiṭan ēkaṭa nisā haṭagannā vū canda rāgayat ekka gaṭṭa otana pennannē. ēken upadinnē cakkhu viññāṇaya. eham cakkhu viññāṇaya paccē jātayi. cakkhu rūpa purē jātayi.
그와 같이 kamma의 작용이 — 이제 「cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ.」 cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati란 눈과 rūpa가 부딪친 그때부터, 그 때문에 생기는 chanda rāga와 함께 부딪침을 거기서 보여 주는 것입니다. 그것으로 생기는 것이 cakkhu viññāṇa입니다. 그러니 cakkhu viññāṇa는 pacchājāta이고, 눈과 rūpa는 purejāta입니다.
cakkhu saha rūpa sōta saha sadda gāna saha gandha. ēvā purējātayi. hæma mohotakama ēkē kriyāvaliyak tuḷin goḍanægena ekayi citta. ēka paccējātayi. viññāṇaya hævilē paccējātayi. ehenam paccē jāta kriyāvaliyēdī śuti paṭisandhi kiyannē karmaja kriyāvaliyak. ēka purē jātayi.
눈과 rūpa, 귀와 소리, 코와 냄새 — 그것들은 purejāta입니다. 매 순간 그 과정을 통해 세워지는 것이 citta이고, 그것은 pacchājāta입니다. viññāṇa는 언제나 pacchājāta입니다. 그러면 pacchājāta 과정에서 cuti, paṭisandhi라는 것은 kammaja 과정입니다. 그것은 purejāta입니다.
mulin pahaḷa venavā. ehenam purē jātakē ē āsannaya ēkama kriyātmaka karanna. ē pratiphalaya goḍanaganna pahaḷa vecca mūla hētuva nisā. ēkaṭa kiyanavā cutiya mul karagena haṭaganna hita cuti hita. paṭisandhi kriyāvaliya mul karagena haṭaganna hita paṭisandhi cittaya.
먼저 나타납니다. 그러면 purejāta에 바로 가까이 이어 그것이 작동하게 합니다. 그 열매를 세우려고 나타난 근본 hetu 때문입니다. 그래서 cuti를 바탕으로 생기는 마음을 cuti 마음이라 하고, paṭisandhi 과정을 바탕으로 생기는 마음을 paṭisandhi citta라 합니다.
dæn otanayi sambandha vennē. dæn metandi a oya pæraṇī aramuṇa nemeyi otenṭa ennē. ara bhavāṁga upacchēda kiyana tænaṭa enakan enakoṭa atīta bhavāṁga bhavāṁga calana bhavāṁga upacchēda menna mē bhavāṁga upacchēdaya kiyana bhavāṁgaya sidena tænaṭa āvaṭa passē issellāt mē karma karmayēdī gatanita ā bhavāṁga upcayēdiyan etanin ivarayi.
이제 여기서 이어집니다. 여기서는 그 옛 ārammaṇa가 오는 것이 아닙니다. 저 bhavaṅgupaccheda 자리에 이르기까지 — atīta bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda — 이 bhavaṅgupaccheda, 곧 bhavaṅga가 끊어지는 자리에 온 뒤에는, 앞서 kamma와 gati nimitta로 이어져 온 bhavaṅga가 거기서 끝납니다.
dæn āvarjanaya mul karagattā vū īḷan̆ga nava kriyātmaka venama mē cittaya tamayi maraṇāsanna cittaya kiyannē. ēkaṭa aramuṇa vunē karma karma nivæti gati niviti valin ē āsanna karmaya nisā etanin læbicca aramuṇa. anna ēka tamayi ēka ārambha velā hiṭan etanin paṭan gannē āvarjanā cittayēdī āvarjanā karapu cittaya pahaḷa vennē. anna āvarjanā aramuṇa tamayi karma karma nimiti gati minissu valin avasāna mohotē vipāka cittiyak pahaḷa karanna ēka.
이제 āvajjana를 바탕으로 새로 작동하는 다음 이 마음이 바로 죽음 가까운 마음입니다. 그 ārammaṇa는 kamma, kamma nimitta, gati nimitta로, 그 가까운 kamma 때문에 거기서 얻은 ārammaṇa입니다. 바로 그것이 시작되면서부터 āvajjana citta에서 전향한 마음이 나타납니다. 그 āvajjana의 ārammaṇa가 바로 kamma, kamma nimitta, gati nimitta로써 마지막 순간에 vipāka citta를 일으키는 것입니다.
vipāka vū kamma sambhava karanna ōnē. vipākaya karmayak sambhavaya karanakan uppattiyak labā denna næhæ. issarama dennē vipākaya sammā vipākāvattanti. vipākō kamma sambhava tasmā punak bava hōti ēvala lōkē pavatina kramaya ēkayi. ehenam mē
vipāka인 것은 kamma를 낳아야 합니다. vipāka가 kamma를 낳기 전에는 태어남을 줄 수 없습니다. 맨 먼저 주는 것은 vipāka입니다. 「Vipāko kammasambhavo, tasmā punabbhavo hoti.」 세상이 이어지는 방식이 그것입니다.
ēvala lōkē pavatina kramaya ēkayi. ehenam mē issellāma vipāka cittiyak haṭagannanavā. vipāka cittaya anna karma sambhavaya karanna ōnē nævata yali atdæva haṭaganna ōna. anna vattapana kiyana sthānayadī vipākō kamma sambhava paṭan ganna.
그러니 맨 먼저 vipāka citta가 생겨납니다. 그 vipāka citta가 kamma를 낳아야 다시 생겨날 수 있습니다. votthapana라는 자리에서 「vipāko kammasambhavo」가 시작됩니다.
atīta bhavāṁga bhavāṁga calana bhavāṁga upacca tava ēvā vipākayaṭa giya ēvā. ēvā vipāka avasthāva etakoṭa etanin ædilā haṭanavā īṭa passēmēṭa passē sampariccana satīraṇa etakoṭa mē ē kiyannē etaṭan gattahama venavā bhavangē upacchēda āvarjanaya kriyāsitāva etan ēkat mē mē tava karma valaṭa bæse næha. īṭa passē sampaṭiccana satīna vipāka hitta vattapanaya kriyāsitāva. anna vattapanayaṭa kriyāna vipākō vipākō kamma sambhava paṭan gannē anna vattapanaya. vattapanayēdī gattā vū nigamanaya
atīta bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda — 이것들은 vipāka로 간 것들, vipāka 단계입니다. 그때 거기서 이끌려 생겨나고, 그 뒤 sampaṭicchana, santīraṇa — 거기서부터 보면 bhavaṅgupaccheda와 āvajjana는 kiriya citta이고, 그것도 아직 kamma로 내려가지 않습니다. 그 뒤 sampaṭicchana, santīraṇa는 vipāka citta, votthapana는 kiriya citta입니다. 그 votthapana에서 「vipāko kammasambhavo」가 시작됩니다, 바로 votthapana에서.
vattapanaya. vattapanayēdī gattā vū nigamanaya avidyā tr̥ṣṇātakin yuttava tibuṇā nam tamayi matuvaṭa mokakda mama mēkaṭa kohoma kriyātmaka karanna ōnē nigamanaya karalā kriyātmakama karana īḷan̆gaṭa citta ṭika. anna ē
votthapana에서 내린 판단이 avijjā와 taṇhā를 지닌 것이었다면, 앞으로 이것을 어떻게 다뤄야 할지 판단하여 실제로 행하는 것이 그다음 마음들입니다.
kriyātmakama karana īḷan̆gaṭa citta ṭika. anna ē āvarajanaya paṭan gata tama karma nipada venavā etana nisā. vipākavakō kamma sambōva anna jāvan pahak yanakoṭa balavatma karma śaktiyaṭa balavat velā ivarayi. āsēvana pratya velā balalā ekin ekaṭa ekin eka pma paḷaveni javanayen āsaya vana deveni ekaṭa deveni javanayin tunveni ekaṭa ohoma ohoma gihillā kriyākārī balayak nikōdana eka pasveni ekaṭa nægilā ivarayi.
그 āvajjana가 시작되면 거기서 kamma가 만들어지는 까닭이 그것입니다. 「Vipāko kammasambhavo」 — javana 다섯이 지나면 가장 강한 kamma의 힘으로 이미 강해졌습니다. āsevana paccaya가 되어 하나에서 하나로, 첫째 javana에서 둘째로, 둘째 javana에서 셋째로, 그렇게 이어 가서 작용하는 힘이 다섯째에 올라 끝납니다.
dæn ē āpu javan mārgaya tuḷa ē aramuṇama tamayi dæn ævidillā. ara digaṭama hayaveni javanayaṭa ennē. hayaveni javanayaṭa āvaṭa api ē hayaveni javanayēdī niṣpādanaya karalā dunna issellā āpu ara karma śaktiyen gak dunna mē mūla vibhāgayē karma śaktiya niṣpādanaya karalā ivarayi. pera bhavīn genāpu karma śaktiya avasāna porukotendi.
이제 그 이어져 온 javana 길 안에서 바로 그 ārammaṇa가 계속 이어져 여섯째 javana로 옵니다. 여섯째 javana에 오면, 그 여섯째 javana에서는 앞서 이어져 온 kamma의 힘, 곧 이 근본에서 온 kamma의 힘이 이미 다 만들어 내고 끝났습니다. 앞 bhava에서 가져온 kamma의 힘이 마지막에서 끝나는 것입니다.
namut etanin ēka avaśya nǣ dæn goḍu nagalā tin eka tamayi mē dæn cuṭiya dīlā tiyennē cittajuru citta mē citta vītiya cittakṣaṇaya hayaveni cittakṣaṇaya ōkaṭa cuti hita kiyalā api kivvē mokakda cuta vennā vū avasthāvēdī pahala velā tiyenē cittakṣaṇaya nisā. ē cittakṣanaya goḍanagalā tiyennē cutiyen nemeyi. ēka gonnagalā tibunē citta vīti ārambhaya mul karana velāvē karma śaktiyen. ē karma śaktiyen en ihaṭa yanna vidaranæs vena avasānaya cuta vuṇē etendi. īṭa
그러나 거기서 그것은 필요 없고, 이미 세워져 있던 것이 이제 cuti를 준 것입니다. citta vīthi의 cittakkhaṇa, 곧 여섯째 cittakkhaṇa를 cuti 마음이라 한 것은 cuti가 되는 때에 나타난 cittakkhaṇa이기 때문입니다. 그 cittakkhaṇa를 세운 것은 cuti가 아닙니다. 그것은 citta vīthi가 시작될 때의 kamma 힘으로 세워졌습니다. 그 kamma 힘이 더 나아가지 못하고 끝난 것, 거기서 cuti가 된 것입니다.
vidaranæs vena avasānaya cuta vuṇē etendi. īṭa passē paṭisandhi kiyana karma śaktiya nævata karma śaktiya ārambhaya paṭan gattā devani avasthāva īḷan̆ga cittakṣaṇayen paṭisandhi kiyana hatveni javanaya. onna hatveni javanaya īḷan̆ga bhavayaṭa vipāka dunnē næhanam avasānaya enavā kiyalā tiyenavā nēda?
그 뒤 paṭisandhi라는 kamma 힘, 다시 kamma 힘이 시작했습니다. 둘째 단계로, 다음 cittakkhaṇa에서 paṭisandhi라는 일곱째 javana입니다. 일곱째 javana가 다음 bhava에 vipāka를 주지 못하면 효력이 끝난다고 되어 있지 않습니까?
dæn paḷaveni javanaya melova læbena vipāka valaṭa hatveni javanaya avasānē īḷan̆ga bhavaya labana vipāka valaṭa mæda javan tamayi matu saṁsāra gamanṭa hētu vennā vū kavada hari vipāka denavaṭa læbennē kiyanavā. anna hatveni javanaya tamayi hæma velāvakama īḷan̆ga bhavayē labā dennē. paṭisandhi karannē hatveni davanaya. mokada pahak gihillā hiṭanam cuti paṭisandhi kiyalā dekak yanavā. cuti paṭisandhi kiyannē karma vēgaya yaṭin yana eka. goḍanægilā tiyennē citta vēgaya. ēka citta vītiya.
첫째 javana는 이 세상에서 받는 vipāka로, 마지막 일곱째 javana는 다음 bhava에서 받는 vipāka로, 가운데 javana들은 앞으로 saṃsāra 길에서 언젠가 vipāka를 주는 것으로 이어진다고 합니다. 바로 일곱째 javana가 언제나 다음 bhava를 줍니다. paṭisandhi를 하는 것은 일곱째 javana입니다. 왜냐하면 다섯이 지나면 cuti와 paṭisandhi 둘이 가기 때문입니다. cuti와 paṭisandhi는 kamma의 기세 밑으로 가는 것입니다. 그 위에 세워진 것이 마음의 기세, 곧 citta vīthi입니다.
anna ēkayi cuti paṭisandhiya velāvēdī kiyana cittakṣaṇaya deka issellā hadapu citta vitiyen mula in̆dan ænan hæṭi ēka ēka muladi nirmāṇaya karalā ivarayi mē cittaya mē karma vēgaya ivara vunāṭa
그래서 cuti-paṭisandhi 때의 두 cittakkhaṇa는 앞서 만든 citta vīthi로 처음부터 그렇게, 처음에 이미 만들어 둔 것입니다. 이 마음은 — 이 kamma의 기세가 끝났더라도 말입니다.
avasāna cutiya vana velāvēdī pera baven ahapu karma śaktiya ivarayi. karma śaktiyak karma śaktiyen goḍanna mānasikatvaya ekak. karma śaktiyen goḍannagannē vastu rūpaya. vastu rūpayaṭa hitak nǣ. vastu rūpa gonna yanavā karma śaktiyen. ē vastu rūpayaṭa manaṁca paṭicca dhammēca uppajjati kiyana eka siddha venna ōnē. dharmayak gaṭṭanavā manō viññāṇayak haṭagannē. ē viññāṇayak haṭagannakoṭat cakkhutvāra viññāṇaya haṭagena vītiya keḷavara venakan sōtavārayak ēken gæṭenna viññāṇayak haṭagannē næha. gahanaddavārayakin tava ekak ennē næha. citta vītiya avasāna anubddha ādhāraka citta vīti tunak yanna ōnē.
마지막 cuti 때에 앞 bhava에서 가져온 kamma 힘은 끝납니다. kamma 힘이 하나 있고, kamma 힘으로 세워지는 마음 상태가 하나 있습니다. kamma 힘으로 세우는 것은 vatthu rūpa입니다. vatthu rūpa에는 마음이 없습니다. vatthu rūpa는 kamma 힘으로 세워집니다. 그 vatthu rūpa에서 「manañca paṭicca dhamme ca uppajjati」가 일어나야 합니다. dhamma가 부딪쳐야 manoviññāṇa가 생깁니다. 그 viññāṇa가 생길 때도, cakkhudvāra viññāṇa가 생겨 그 vīthi가 끝날 때까지는 sotadvāra로 부딪쳐 viññāṇa가 생기지 않습니다. ghānadvāra로도 또 하나가 오지 않습니다. citta vīthi가 끝나면 anubandhaka citta vīthi 셋이 지나가야 합니다.
dæn ōkē gæm̆buru hariyak tiyenavā dharmaya hæn̆gavilā. dæn cakkhutvāra hō cittakṣaṇa vītiyak giyahama anubda ādhāraka citta vīti tunak gihin tamayi tava citta vītiyak haṭagannē. sōtavāra haṭaganna bæyi mehā. ēkē manōdvārika vaśayen haṭagannavā anubdhātāka citta viti
이제 거기에 dharma가 넌지시 보여 주는 깊은 부분이 있습니다. cakkhudvāra의 citta vīthi가 지나면 anubandhaka citta vīthi 셋이 지나야 다른 citta vīthi가 생깁니다. 그 사이에 sotadvāra가 생길 수 없습니다. 그것은 manodvāra로 anubandhaka citta vīthi 셋으로 생깁니다.
tunak. ēken bhukti italā tamayi āyasarayak cittakṣaṇa hō āyusarayak nævatat citta vik dvārayakin haṭagannē.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ēkayi dvāra haṭāva. hari gæm̆buru hariyak otana tiyennē.
그것이 dvāra가 이루어지는 방식입니다. 아주 깊은 부분이 거기 있습니다.
itin otana yanakoṭa anna cittakṣaṇa haṭagænīmēdī paṭisandhi kiyana vacanēdī api dæn aṭagattē. kohoma mē paṭisandhiya haṭagannē. a paṭisa hæma cittakṣaṇayakama uppāda avasthāvēdī paṭan gannavā ēka paṭicca samuppā cakrayak.
그래서 거기로 가면, cittakkhaṇa가 생길 때 paṭisandhi라는 말에서 우리가 이제 다룬 것은 이 paṭisandhi가 어떻게 생기느냐입니다. paṭisandhi는 매 cittakkhaṇa의 uppāda 단계에서 시작합니다. 그것은 paṭicca samuppāda의 바퀴입니다.
ēka avidyā pratya karagena tibicca yamkisi avidyā pratyayen haṭagattā nam avijyā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ ennē nǣ etanṭa viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma pattayā caṭṭhahāyatanaṁ caṭṭhāyatana patyā passuō passa patyā vēdanā vēdanā patyā taṇhā taṇhā pattayā upādāna upādāna pattayā bahu bhava patyā jāti jāti patyā jarā maraṇā anna ladaruva avasthāvē jarā maraṇaya avasthā maraṇayak misa cittakṣaṇaya maraṇaya nemeyi [ugura kǣrīma] pudgala maraṇayak nemeyi etana paṭicca samuppādaya kivvē. ladaru avasthāva sampūrṇa karalā ivarayi.
그것이 avijjā를 paccaya로 하여, 어떤 avijjā paccaya로 생겼다면, 「avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ」이 거기 오지 않고, 「viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ」입니다. 그 갓난 단계의 jarāmaraṇa는 단계의 죽음이지 cittakkhaṇa의 죽음이 아닙니다. [헛기침] 사람의 죽음이 아닙니다. 거기서 말한 paṭicca samuppāda는 갓난 단계를 마친 것입니다.
ē avasthāva jarā maraṇaya kivvē ēkayi. āyē pahaḷa vunā deveni cittakṣaṇaya mē cittakṣaṇayē upādā vardhanaya karanna. ladaru avasthāva nam ḷama avasthāva kiyalā api upamāva visin gatta hæki.
그 단계를 jarāmaraṇa라 한 까닭이 그것입니다. 다시 둘째 cittakkhaṇa(단계)가 나타났습니다 — 이 cittakkhaṇa의 uppāda를 키우려고. 갓난 단계라면 어린 단계라고 비유로 말할 수 있습니다.
avijjā paccayā saṁkhāra saṁkhāra patyā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāma nāmaṁ ēt ehemayi. nāma paccayā passō passa paccayā vēdanā vēdanā paccayā taṇhā taṇhā paccayā upādāna upādāna paccayā bhava bhava paccayā jāti jāti patyā jarā balalā deveni avasthāvat ivarayi. tava cittakṣaṇaya malē nǣ. cittakṣaṇaya avasthā dekak ikma giyā.
「Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ」 — 그렇습니다 — 「nāmapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarā」 — 그렇게 둘째 단계도 끝났습니다. cittakkhaṇa는 아직 죽지 않았습니다. cittakkhaṇa의 두 단계가 지났습니다.
ē avasthā maraṇaya tamayi kivvē jāti patyā jarāṇaṁ kivvē jāti kivvē cittakṣaṇayē lābhāla avasthānaya nanam uppāda avasthāva iti avasthāvaṭa yana atara tunveni avasthāvak haṭagannavā. avijjā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇa viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ nāma rūpa paccayā caṭṭhāyatana tava salāyatanam vunennē næ. caṭṭhāyatana patyā passa upassa patyā vēdanā vēdanā patyā taṇhā taṇhā patyā upādāna upādāna patiyā bahu bhava paccayā jā jāti patyā jarārṇa avasthā tunak giyā. hataravenaveni avasthāvaṭa haṭaganna
그 단계의 죽음을 「jātipaccayā jarāmaraṇaṃ」이라 했고, jāti란 cittakkhaṇa의 어린 단계, 곧 uppāda 단계를 말합니다. ṭhiti 단계로 가는 사이에 셋째 단계가 생깁니다. 「avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ」 — 아직 saḷāyatana가 되지 않았습니다 — 「chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ」 — 세 단계가 지났습니다.
tunak giyā. hataravenaveni avasthāvaṭa haṭaganna avidyā paccayā saṁkhāra saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ nāma rūpaccā salāyatanaṁ salāyatana paccayā passa upassa paccayā vēdanā vēdanā paccayā taṇhā taṇhā paccayā upādāna upādāna paccayā bhava bhava paccayā jāti jāti patyā jarā marana avasthā bhaṁgayak. anna sitiya avasthāvala bhaṁga vuṇā. onna cittakṣaṇayakada paṭicca samuppāda hatara oya paṭicca samuppāda hatara. oya hatara ākārayē
넷째 단계에서 생겨, 「avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ」 — 단계의 bhaṅga입니다. ṭhiti 단계에서 bhaṅga가 되었습니다. 이렇게 한 cittakkhaṇa에 paṭicca samuppāda가 넷 있습니다.
paṭicca samuppāda hatara. oya hatara ākārayē avijjā paccayā saṁkhāra avijjā sampitta saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa sampittaṁ viññāṇa paccayā nāmaṁ nāmaṁ nāma sampittaṁ nāma paccā cattāyatanaṁ caṭṭhāyatana sampattaṁ mē vagē sampatta paṭicca samuppādaya kiyannē mēkaṭa ē yana kramayak. avidyā paccayā saṁkhārā saṁkhāra pacci avidyā etakoṭa mē saṁkhāra paccayā viññāṇa viññāṇa paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma paccayā viññāṇaṁ oya vidihaṭa enavā añña mañña paricca samuppādaya kiyana ekak oya kaḷā. ōkema kriyāvaliyanvaya kiyannē. yanakoṭa hædena hæṭi.
그 네 가지 paṭicca samuppāda입니다. 「avijjāpaccayā saṅkhārā」 avijjāsampayutta, 「saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ」 viññāṇasampayutta, 「viññāṇapaccayā nāmaṃ」 nāmasampayutta, 「nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ」 chaṭṭhāyatanasampayutta — 이런 것을 sampayutta paṭicca samuppāda라 하며, 그렇게 가는 방식입니다. 「avijjāpaccayā saṅkhārā」, saṅkhārapaccayā avijjā, 「saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ」, viññāṇapaccayā saṅkhārā, 「viññāṇapaccayā nāmaṃ」, nāmapaccayā viññāṇaṃ — 이렇게 오는 것을 aññamañña paṭicca samuppāda라 합니다. 그것이 과정이 이어 갈 때 만들어지는 방식입니다.
etakoṭa avidyā patyā saṁkhārā saṁkhāra pattaya na hētu paṭicca samuppādaya. etakoṭa avidyā paccayā saṁkhārā avidyā hētukā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ saṁkhāra hētukaṁ viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma viññāṇa hētukaṁ oya vidihaṭa yanam hētu vena hædi. etakoṭa hētu paṭicca samuppādaya pratya paṭicca samuppādaya a
그러면 「avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā」 — 이것은 hetu paṭicca samuppāda입니다. 「avijjāpaccayā saṅkhārā」 avijjāhetukā, 「saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ」 saṅkhārahetukaṃ, 「viññāṇapaccayā nāmaṃ」 viññāṇahetukaṃ — 그렇게 hetu가 되어 가는 방식입니다. 그러면 hetu paṭicca samuppāda, paccaya paṭicca samuppāda,
īḷan̆gaṭa añña mē sampatta paṭicca samuppādaya aññamañña paṭicca samuppādaya onna oya kiyana hētu pratya sampitta aññamañña kiyana hatara ākārayakin kriyātmakamaka vena paṭicca samuppāda cakra hatarak. oya ppāda ṭi bhaṁga kiyana avasthā tuna yana ṭi avasthāva sampūrṇa venakoṭa oya cittakṣaṇayak kriyātmaka velā tamayi oya paṭisandhi cittiyak upadavannē.
그다음 sampayutta paṭicca samuppāda, aññamañña paṭicca samuppāda — 이 hetu, paccaya, sampayutta, aññamañña라는 네 가지로 작동하는 paṭicca samuppāda 바퀴가 넷입니다. uppāda, ṭhiti, bhaṅga라는 세 단계에서 ṭhiti 단계가 다 찰 때 그 cittakkhaṇa가 작동하여 paṭisandhi citta를 낳습니다.
ēka cittakṣaṇaya tuḷa paṭicca samuppada hatarak kriyātmaka venavā. mēka adhivēgavat adhi api manasaṭa gōcara karanna puḷuvan ne mēka sarvajña gōcara dahamak.
한 cittakkhaṇa 안에서 paṭicca samuppāda 넷이 작동합니다. 이것은 아주 빠릅니다. 우리 마음으로 헤아릴 수 있는 것이 아닙니다. 이것은 sabbaññu만이 헤아리는 dhamma입니다.
itin etakoṭa mēkē haṭaganna avidyā paccā saṁkhārā, saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyana ara mē paṭisandhi cittakṣaṇaya udaya ē kiyannē issellāma ārambha avasthāvē ē kiyannē mē haṭagænīmēdī haṭaganna mūlika avasthāva uppāda avasthāvēdī paḷaveni paricca samuppāda avasthāvēt paṭisandhi ahuvelā ivarayi.
그래서 여기서 생기는 「avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ」이라는 이 paṭisandhi cittakkhaṇa의 일어남, 곧 맨 처음 시작 단계, 생겨날 때의 근본 단계인 uppāda 단계에서, 첫째 paṭicca samuppāda 단계에서 이미 paṭisandhi가 잡혔습니다.
paṭisandhi kiyana eka koccara sikṣama deyakda etana paṭan gena læbū paṭisandhiyēdī. īṭa passē ekin eka janita karagena janita karagena hatara vārtāvak giyāma tamayi paṭisandhi cittakṣaṇaya sampūrṇa vennē. æhipiya gahanakin kōṭi lakṣayen paṁguvattā velāvēdī mē okkoma velā ivarayi.
paṭisandhi라는 것이 얼마나 미세한 것인지요! 거기서 시작해 얻은 paṭisandhi에서, 그 뒤 하나씩 낳고 낳아 네 차례가 지나야 paṭisandhi cittakkhaṇa가 다 찹니다. 눈 깜빡하는 동안의 1조분의 1밖에 안 되는 사이에 이 모든 것이 끝납니다.
mē taram ati sikṣama cakra dāsayak kriyātmaka velā. kotana paṭisandhiyi allanna. paṭisandhiya allanakoṭat dæn mæricca sena metana
이렇게 아주 미세한 바퀴 열여섯이 작동했습니다. 어디서 paṭisandhi를 붙잡겠습니까? paṭisandhi를 붙잡을 때에도 이제 죽은 이는 여기에 —
bhavānda kiyanakoṭa pæraṇi rūpaya pæraṇi niṣpādanaya karalā dunna karma śaktiya mul karagena niṣpādanaya karada rūpaya avasāna cittakṣaṇa dēha kāla sīmāva tava ivaralā næha. ehenam bhavāṁga dekak giyāmayi mē ṭika ivara vennē. anna navahardha rūpayē karma śaktiya dæn nava karma śaktiya ipadavalā ivarayi. ēken tamayi navaharada rūpaya balunā nam balu vidihaṭa haṭagannē. ē kiyannē prasāda rūpaya. prahāda rūpayayi mēta rūpaya kiyana ekayimē api hitā innayi dekak.
bhavaṅga라 할 때, 옛 rūpa, 곧 옛 kamma 힘을 바탕으로 만들어진 hadaya rūpa의 마지막 cittakkhaṇa 수명 한계가 아직 끝나지 않았습니다. 그래서 bhavaṅga 둘이 지나야 이것이 끝납니다. 그때 새 hadaya rūpa의 kamma 힘, 곧 새 kamma 힘이 이미 생겨났습니다. 그것으로 새 hadaya rūpa가, 개라면 개 모양으로 생겨납니다. 곧 pasāda rūpa입니다. pasāda rūpa와 이 rūpa를 우리는 둘로 생각하고 있습니다.
prasāda rūpayaṭa tiyennē eka dasakaya vattu dasakaya pamaṇayi. ēka ē kiyannē kāya kāya prasādayaṭa kāya dasakaya kāya dasaka bhāva dasaka vattu dasaka kiyana mē dasaka tunakin yutta vana paṭisandhiyaṭa occara issellāma paḷaveni cittakṣaṇaya ārambha karanna. ōka pūrṇa karmajayi.
pasāda rūpa에 있는 것은 한 dasaka와 vatthu dasaka뿐입니다. 곧 kāya pasāda에는 kāya dasaka — kāya dasaka, bhāva dasaka, vatthu dasaka라는 이 세 dasaka를 갖춘 paṭisandhi로 맨 첫 cittakkhaṇa를 시작합니다. 그것은 온전히 kammaja입니다.
īṭa passē īḷan̆ga cittakṣaṇaya paṭan gena bhāvana ēvā hadanavā. cakkhu dasaka sōta dasaka anna ān ēka tamayi saṁjāti avasthāva. jātilaṭa saṁjāti vuṇā. jāti samaga ekvan nēda? saṁjātika vuṇā. anna dasaka
그 뒤 다음 cittakkhaṇa부터 bhāva들을 만듭니다. cakkhu dasaka, sota dasaka — 바로 그것이 saṃjāti 단계입니다. jāti에 saṃjāti가 되었습니다. jāti와 하나로 합쳐지지 않습니까? saṃjāti가 되었습니다.
samaga ekvan nēda? saṁjātika vuṇā. anna dasaka 700 vak hæṭuva haṭagatta ara haṭa issellāma
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
prasāda rūpaya haṭagannavā. oya prasāda rūpayat ekka velama haṭagannavā citta rūpa nægilā citta rūpaya. dæn karmaja rūpa karmaja kāya cittaja kāya dekak kiyalā utuja kāyattaya kiyana
먼저 pasāda rūpa가 생겨납니다. 그 pasāda rūpa와 함께 cittaja rūpa도 일어나 생겨납니다. 이제 kammaja kāya와 cittaja kāya 둘에 utuja kāya를 더하여,
eka viparayātaya vr̥tta viparayātaya t tija kāyika
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
satvaya haṭaganna menna mē tja kāyika satvayā mokada karannē meyāṭa kiyanavā anna haṭagatta ekkenā tamayi ara sūkṣama kāyikayā kiyalā tiyennē. anna saṁjātikayā oya saṁjātikayā
세 kāya를 지닌 satta가 생겨납니다. 이 세 kāya의 satta는 무엇을 합니까? 이렇게 생겨난 이를 바로 미세한 몸을 지닌 이라고 합니다. 바로 saṃjātika입니다.
tiyennē. anna saṁjātikayā oya saṁjātikayā særisarāgena innavā. karma śaktiya mehe ævillā hiṭan īṭa avaśya vannā garbhayak hō uppatta sthānayak sakas venaturu karma śaktiya sambandha velā ēka sakas venakan kālayak inna puḷuvan. gandhabba kiyannē anna gandhabbi gandhaya elbinna vāsaya karanavā.
그 saṃjātika가 떠돌며 지냅니다. kamma 힘이 여기 와서, 그에 필요한 어머니 배나 태어날 자리가 마련될 때까지 kamma 힘과 이어진 채, 그것이 마련될 때까지 한동안 머물 수 있습니다. gandhabba란, gandha(냄새)에 매달려 사는 이라는 뜻입니다.
mokakda ekkō sīla sugandhaya ekkō dussīla durgandhaya mēkayi gandhakin gan̆da suvan̆da mēka nemeyi. mūlika tiyennē sīla sugandhaya hō dussīla durgandhaya elbagannē. anna ē gandhaya elba gatta nisā tamā kivvā upādānaya karagata gannē taṇhāven allagatta dē kiyalā.
무엇입니까? sīla의 좋은 냄새, 아니면 dussīla의 나쁜 냄새 — 이것입니다. 코로 맡는 냄새가 아닙니다. 근본은 sīla의 좋은 냄새나 dussīla의 나쁜 냄새에 매달리는 것입니다. 그 냄새에 매달리기 때문에, upādāna란 taṇhā로 붙잡은 것이라고 했습니다.
dæn itin ēt anna ē antarābhavaka avasthāvēdī eyāṭa taṇhā upādānaya karannē jīvat venavā. hon̆dayi taṇhāvak upādānaya karaganna ōna. taṇhāva koheda nipada vennē, kotanakada hædennē kohomada hædennē. vēdanā patyā taṇhā vena kramayak nǣ. ehenam yam
이제 그 antarābhava 단계에서 그는 taṇhā와 upādāna로 살아갑니다. 좋습니다, taṇhā를 붙잡아야 합니다. taṇhā는 어디서 만들어지고, 어디서 어떻게 생깁니까? 「vedanāpaccayā taṇhā」 말고 다른 길은 없습니다.
patyā taṇhā vena kramayak nǣ. ehenam yam tænaka taṇhā nam vēdanā patyā taṇhā vēdanā sampatta ehenam anna sampatta paṭicca samuppādaya vædagat deyak ganna puḷuvan. yam tænaka taṇhā ætda vēdanāt etanamayi samagaya dennē.
그러면 어떤 곳에 taṇhā가 있다면 「vedanāpaccayā taṇhā」, vedanāsampayuttā입니다. 그러니 sampayutta paṭicca samuppāda에서 중요한 것을 얻을 수 있습니다. taṇhā가 있는 곳에는 vedanā도 바로 거기 함께 있습니다.
en taṇhā yam tænakaṭa enavā nam vēdanā yam tænaka tibiya yutuyi. ehenam pasa paccayā vēdanā pasa sampiyuttā sparśaya samagaya denna ōnē. vēdanāva ehema nætnam sparśayak tiyenna ōnē. salāyatana paccayā passō salāyatana sampittō ehenam salāyatanak tiyenna ōnē. nāma rūpa paccayā salāyatanaṁ nāma rūpa sampittaṁ ehenam nāma rūpak tiyenna ōnē. viññāṇa paccayā nāma rūpa viññāṇa sampittaṁ ehenam viññāṇat metana tiyenna ōnē. saṁkhāra paccayā, viññāṇaṁ saṁkhāra sampidā saṁkhārayat etan dækilā tiyenna ōnē. ehenam avijjā paccā saṁkhāra avidyā sampita avidyāvat etana tiyenna ōnē. ehenam avijyā saṁkhāra viññāṇa nāma rūpa salāyatana sparśa vēdanā kiyana okkoma tiyenna ōnē taṇhā bhuktiyak vin̆dinna ehenam etana satvaya goḍanna nægi kiyalā ivarayi nēda saṁjāti satvayannē ehenam
taṇhā가 어떤 곳에 온다면 vedanā가 그곳에 있어야 합니다. 그러면 「phassapaccayā vedanā」, phassasampayuttā — phassa와 함께해야 합니다. vedanā가 있다면 phassa가 있어야 합니다. 「saḷāyatanapaccayā phasso」, saḷāyatanasampayutto — 그러면 saḷāyatana가 있어야 합니다. 「nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ」, nāmarūpasampayuttaṃ — 그러면 nāmarūpa가 있어야 합니다. 「viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ」, viññāṇasampayuttaṃ — 그러면 viññāṇa도 여기 있어야 합니다. 「saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ」, saṅkhārasampayuttaṃ — saṅkhāra도 거기 있어야 합니다. 「avijjāpaccayā saṅkhārā」, avijjāsampayuttā — avijjā도 거기 있어야 합니다. 그러면 taṇhā를 누리려면 avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, saḷāyatana, phassa, vedanā가 모두 있어야 합니다. 그러면 거기 satta가 이미 세워졌다는 것이지요? saṃjāti satta이지요.
kiyalā ivarayi nēda saṁjāti satvayannē ehenam antara bhavaya kiyalā amutu bhavaya nemeyi. ēka paṭisita labalā dæn sampūrṇa satvayek satvayānē sampūrṇa satvaya mēka sūkṣama kāyikayi meccarayi venasa dæn mē sūkṣama kāyikatvaya innē mē pudgalayā tamayi. anna saṁjātika.
그렇다면 antarābhava란 별다른 bhava가 아닙니다. 그것은 paṭisandhi를 얻은, 이제 온전한 satta입니다. 온전한 satta이고, 다만 미세한 몸을 지녔다는 것만 다릅니다. 이 미세한 몸으로 있는 이가 바로 이 사람입니다. 바로 saṃjātika입니다.
jāti saṁjāti deveni avasthāva. anna okkanti kiyanavā. okkantikkhanē nāma rūpaṁ aññamaññaṁ sahajāta patyana patya dæn gihillā baṭṭa gihillā kalalayak haṭaganna avaśya kiyana sukrāṇa dimbānu ekatu velā tiyenna janakāḍuvak hædena sthānaṭa gihillā nam mēka gihillā mokada karannē? metanin sambandha venavā ara vastu rūpayat ekkalā. yannē kavuda? menna mē nāma rūpaya. ē nāma rūpaya tamayi api yannē ēka. ara antarabhayi kiyalā kivvē næ okkan mē ara okkanti valaṭa giyē mē saṁjāti giyā. nætnam gandhabbaya anna
jāti, saṃjāti — 둘째 단계입니다. 이제 okkanti라 합니다. 「Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo.」 이제 배로 가서, kalala가 생기는 데 필요한 아버지의 씨와 어머니의 알이 합쳐진, 씨눈이 만들어지는 자리에 가서 무엇을 합니까? 여기서 저 vatthu rūpa와 이어집니다. 가는 이는 누구입니까? 바로 이 nāmarūpa입니다. 가는 것은 그 nāmarūpa입니다. antarābhava라 한 것 — okkanti로 간 것은 이 saṃjāti가 간 것입니다. 아니면 gandhabba입니다.
mē saṁjāti giyā. nætnam gandhabbaya anna saṁjāti giyā okkantiyaṭa giyāṭa mokada karannē? gæbē tibennā vū māṁsa pēti sailat ekka sambandha velā. ēkē mē hæḍiyaṭa aragena mēka ē hæḍaganna deka ekaṭa sambandha ve. ekaṭa pævaka tiyenavā aññamañña pratyayen pratya venavā. ē sahajāta pratyayen pratya venavā. ekin ekaṭa jātaka venavā. mēken ēkaṭa udav ōnē ēken mēkaṭa udav ōnē. aragena mēke væḍenna paṭan gannavā okka antatisā abhinibbatta anna tunveni asā
saṃjāti가 okkanti로 가서 무엇을 합니까? 어머니 배에 있는 살덩이(maṃsapesi)의 낱알들과 이어져, 그 모양을 따라 둘이 하나로 이어집니다. 함께 있으면서 aññamañña paccaya로 paccaya가 되고, sahajāta paccaya로 paccaya가 됩니다. 서로서로 함께 태어납니다. 이것이 저것을 돕고 저것이 이것을 도와야 합니다. 그렇게 이것이 자라기 시작합니다. okkanti입니다.
antatisā abhinibbatta anna tunveni asā balaya ætula abhyantara nirmāṇayak vīma anna kandhānaṁ pātu bava dæn ætulē væḍenavā skandhaya. āyatanānam paṭilāva bihi vuṇā, æhæṭa rūpa kaṇa sabda æhuṇā. bihivecca eka āyatanā paṭilāva ayaṁ uccaradi bhikkhavē jātiya. mahanakaṭa jātiya. oya sampidanayamayi jātiya kiyannē.
abhinibbatti — 그다음 단계로, 안에서 짜여 이루어지는 것입니다. 이어서 khandhānaṃ pātubhāvo — 이제 안에서 khandha가 자랍니다. āyatanānaṃ paṭilābho — 태어났고, 눈에 rūpa가, 귀에 소리가 들렸습니다. 태어난 것이 āyatana paṭilābha입니다. 「Ayaṃ vuccati, bhikkhave, jāti.」 bhikkhu들이여, 이것이 jāti입니다. 그 모음이 바로 jāti입니다.
itin cuṭi paṭisandhiya atara hatarak nǣha kiyana ekat ætta saṁjātika avasthāva dakina ganna bæri ekayi mē antabhikayak kiyalā mehekē pelā næha abhidharmaya kiyalā amē mē sēravādī parapurē pennalā nǣ gandhayaga. saṁjātikē pelā tiyenavanē. okkantikē pennalā tiyenavanē. okkantiṭa yannē gandhabbaya kiyalā giyā pennalā tiyenavānē. gandhabbakkanti hontiyi kiyalā
그러니 cuti와 paṭisandhi 사이에 틈이 없다는 것도 맞습니다. saṃjātika 단계를 보지 못하는 것이 문제입니다. antarābhavika라는 것이 pāḷi에 없다고, abhidhamma에, 이 Theravāda 전통에서 gandhabba를 보여 주지 않았다고 하지만, saṃjātika는 pāḷi에 있지 않습니까. okkanti에도 보여 주지 않았습니까. okkanti로 가는 것이 gandhabba라고, 「gandhabba의 avakkanti가 있다」고 보여 주지 않았습니까.
ov ē tiyenavā hon̆daṭa pæhædiliva pelā tiyenavānē.
(듣는 이) 네. — 그것이 아주 분명하게 pāḷi에 있지 않습니까.
avasā kæṭakē tiyenavā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov ēka hari. ēka tiyenavā. itinē unvahansēṭa mēka vigraha karalā næhæ. oya vidiyaṭa vigraha karalā næhæ. vidiṭa
네, 맞습니다. 그것은 있습니다. 그런데 그분은 이것을 풀이하지 않았습니다. 그런 식으로 풀이하지 않았습니다.
anna ēkayi kārya mida
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
dæn hun̆ga denekgē bayak tiyenavā mehema ekak. metanin sūkṣama kayak piṭa velā yanavā kiyalā ekak piḷigattot ātmavādayaṭa væṭenavā kiyalā. ē kiyannē ātmavādaya tērum aranna næti ayagē adahasa ōkayi.
이제 많은 사람에게 이런 두려움이 있습니다. 여기서 미세한 몸이 빠져나가 간다는 것을 받아들이면 attavāda에 빠진다는 것입니다. 그것은 attavāda를 이해하지 못한 이들의 생각입니다.
ātma kiyannē mokakda venas novena bidennē næti kæḍennē næti venas vennē næti yamak lōkē tiyenavā kiyalā nigamanaya karapu kenāṭayi. ātmavādayak ēka sambandha vennē. dæn mē sūkṣamava giyat, kāyikava giyat, mavanavā giyat. ehema ekak venavada? dæn hon̆dayi metanin tava kenek yanavā vāgē dækkot ehema ēka piḷigannavā kivvot ātmavādaya kiyalā. maga api svāmīn
attā란 무엇입니까? 바뀌지 않고, 부서지지 않고, 깨지지 않고, 달라지지 않는 무언가가 세상에 있다고 결론 내린 이에게 attavāda가 이어지는 것입니다. 이제 미세하게 가든, 몸으로 가든, 지어낸 것으로 가든, 그런 것이 됩니까? 좋습니다, 여기서 또 누군가 가는 것처럼 보았다고 하면, 그것을 받아들인다고 하면 attavāda라고 합니다.
kivvot ātmavādaya kiyalā. maga api svāmīn vahansē namak æhavā abhidharma viśārata hāmuduruvō namak mē kaḷugala satara jōti hāmuduruvō. itin unvahansē gæna mā mahattayā ōka piḷigatto tātmavādayaṭa væṭennē nædda hon̆dayi oba vahansēgen poḍi praśnayak ahannam. mehema dorakoṭa dekak tiyenavā. mama mē dæn mē pudgalayek mē dorakoṭa æti metanin yanavā apiṭa pēnavā nēda? ov pēnavā. dæn kavuru hari kivvot ehema mama mē dorakoṭa yana kenek metanin yanavā dækkā kiyalā. ātmavādayaṭa væṭenavada kiyalā kiyanna issellama.
언젠가 저는 abhidhamma에 밝은 스님 한 분, Kaḷugala Satara Jōti 스님을 뵌 적이 있습니다. 그 스님이 저에게 「선생님, 그것을 받아들이면 attavāda에 빠지지 않습니까?」 하셔서 저는 「좋습니다, 스님께 작은 질문 하나 드리겠습니다. 이렇게 문간이 둘 있습니다. 지금 한 사람이 이 문간에서 여기를 지나가는 것이 우리에게 보이지요?」 「네, 보입니다.」 「이제 누가 이 문간으로 가는 사람이 여기를 지나가는 것을 보았다고 하면 attavāda에 빠지는 것입니까? 그것부터 말씀해 주십시오.」 했습니다.
dæn etakoṭa hāmuduruvan ṭikak praśnayak vuṇā. maga ma ṭikak vigraha karalā dennam. metanin dorakaḍin yanakoṭa mama ēka vigraha karalā dena ātmavādayaṭa ahu novena hæṭi. yam kenek ehema kiyanakoṭa sammata lōka sammata katāvaṭa kiyanna ēka ganna ōnē. namut ātma vaśayen ekak tibunē nǣha kiyalāma pennavā dennam. metandi yam kriyākārī vecca
그러자 스님께서 조금 곤란해지셨습니다. 그래서 제가 조금 풀어 드리겠다고 했습니다. 여기 문간으로 지나갈 때 attavāda에 걸리지 않는 방식을 풀어 드리겠다고요. 누군가 그렇게 말할 때 그것은 세상에서 합의된 말로 받아들여야 합니다. 그러나 attā로서 무엇이 있었던 것이 아님을 보여 드리겠다고 했습니다.
dennam. metandi yam kriyākārī vecca rūpa svabhāvayak tibuṇā nam ē rūpa svabhāvaya metanin aradara durakaṭa yanakoṭa ē svabhāvayamada tibunē? nætnam venas velāda? nǣ ēka venas velānē. hon̆dayi metandi yam ākārē vindana svabhāvayak sæpa duk upēkṣāva vaśayen tibuṇā nam metanadi dæni dænī. ē dænena svabhāvayada metanin yanakoṭa tibunē? ēkat venat velā. metanadi yam rūpa saṁgnā, sadda saṁgnā diā karan tibuṇa nam yam saṁgnāvaka hiṭiyena nam mānasikatvaya tuḷa ē saṁgnā mādhyama atanin kiyenakoṭa yannē ekak næhæ. metandi yam saṁkhārayan ipada tiyana nam ara lora yana ē saṁkhāraya tibunē ēt næhæ. ehenam metana yam viññāṇa svabhāvayak tibunam ē viññāṇa svabhāvaya atana ænuṭa tibuṇāda ēt næhæ.
여기서 작동하던 rūpa의 성질이 있었다면, 그 rūpa의 성질이 여기서 저 멀리 갈 때 그대로였습니까, 아니면 바뀌었습니까? 아닙니다, 바뀌었지요. 좋습니다. 여기서 즐거움, 괴로움, upekkhā로 느끼는 어떤 성질이 있었다면, 여기서 느끼고 느끼던 그 성질이 여기서 갈 때도 있었습니까? 그것도 바뀌었습니다. 여기서 rūpa saññā, 소리 saññā 같은 것을 하고 있었다면, 마음속 그 saññā가 저쪽으로 갈 때 이어 가는 것은 없습니다. 여기서 어떤 saṅkhāra가 일어났다면 저 문간으로 가는 그 saṅkhāra가 있었습니까? 그것도 없습니다. 그러면 여기서 어떤 viññāṇa의 성질이 있었다면 그 viññāṇa의 성질이 저기에도 있었습니까? 그것도 없습니다.
ehenam metanin yana ekkenā atanin yana eka giyā vagē dækkahama rūpa giyet nætnam, vēdanā giyet nætnam, saṁgnā giyet nætnam, saṁkhāra giyat nætnam, viññāṇa giya nam mona ātmaya giyā kiyadda eyāṭa piḷiganna tiyennē. ātmayā giyāda? dækkē nædda?
그렇다면 여기서 가는 이가 저기로 간 것처럼 보였을 때, rūpa도 가지 않았고, vedanā도, saññā도, saṅkhāra도, viññāṇa도 가지 않았다면, 무슨 attā가 갔다고 그가 받아들일 것이 있습니까? attā가 갔습니까? 보지 못했습니까?
yanavā yanavā dækka phaliyaṭa ātmayak yannē nǣha kiyana eka onna ōken tōraganna ōnē. ehenam ātma dr̥ṣṭiya bin̆da gattaṭa passē yanavat pēnavā, enavat pēnavā innavat pēnavā ātma dr̥ṣṭiyen ganna ekak etana næti bava dakenna onna otanē. yanavā deyak haṭa enavādayak hari ātma dr̥ṣṭiyak gænnē næhæ. ātma dr̥ṣṭiya tōraganna bæruvayi tiyennē. mokada mē kaya tuḷē ātmayak tiyenavā kiyaṭa mulāvaṭa bavunodā ē ayaṭa ātma dr̥ṣṭiyak væṭenavā kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā karapu kramayak tiyenavā. ākāra mē sakkāya diṭṭiyak haṭaganna hæṭi. ōka tōrāganna bæruva oya kiyannē.
가는 것이 보인다고 해서 attā가 가는 것이 아니라는 것을 바로 거기서 가려 알아야 합니다. 그러면 attā diṭṭhi를 깬 뒤에는 가는 것도 보이고, 오는 것도 보이고, 있는 것도 보이지만, attā diṭṭhi로 붙잡을 것이 거기 없음을 바로 거기서 봅니다. 무언가 가거나 온다고 해서 attā diṭṭhi가 생기지는 않습니다. attā diṭṭhi를 가려 알지 못해서 그런 것입니다. 이 몸 안에 attā가 있다는 미혹에 빠질 때 그들에게 attā diṭṭhi가 생긴다고 붓다께서 설하신 방식이 있습니다. sakkāya diṭṭhi가 생기는 방식입니다. 그것을 가려 알지 못해서 그렇게 말하는 것입니다.
ē nisā ēgollō ektarā vætana ekaṭa bahinavā mokada mē kæḍennē næti, bidennē næti, vænasenna næti sadākālika ātmayā tiyenavā kiyana dr̥ṣṭiyak ēgollangē tiyenavā. ē dr̥ṣṭiya pænilā tiyenna yana ekkenā nisā. itin ebā ātmaya kaḍuvakin toba kæpiya nohæka ginnakin ta dæviya nohæka kurulā kūḍuvak hæra kūḍuvat annannat tit topa kayak hæknan kiyalā bhagavat gītāvaliya mulaṭama āttama dr̥ṣṭiya aran tiyenavā oya vidihaṭa.
그래서 그들은 한쪽 끝으로 내려앉습니다. 깨지지 않고, 부서지지 않고, 사라지지 않는 영원한 attā가 있다는 견해가 그들에게 있기 때문입니다. 그 견해가 박혀 있어서 가는 이를 그렇게 봅니다. 그래서 「그 attā는 칼로 벨 수 없고 불로 태울 수 없으며, 새가 둥지를 떠나듯 낡은 몸을 버리고 새 몸을 얻는다」고 Bhagavad Gītā가 첫머리부터 attā의 견해를 그렇게 잡고 있습니다.
itin mokada ēgollanṭa pennana svabhāvayen ehāṭa dakinna bæri nisā paṁcaskandha svabhāvaya dækkē næ. paṁcaskandhayangē vipariṇāma svabhāvaya dækkā nam ē yana ekkenāgē paṁcaskandhaya vipariṇāma svabhāvayen yanavā nam mona ātmayakda giyē yanavā enavā pevunaṭa. yannē ēka dakinavā. ēka dækkam yanavā enavā pēnnē nættē næhæ pēnavā.
그들은 보이는 성질 너머를 보지 못하기 때문에 pañcakkhandha의 성질을 보지 못했습니다. pañcakkhandha의 vipariṇāma, 곧 바뀌어 가는 성질을 보았다면, 그 가는 이의 pañcakkhandha가 바뀌어 가는 성질로 간다면, 가고 오는 것이 보인다 한들 무슨 attā가 갔겠습니까. 가는 것, 그것을 봅니다. 그것을 본다고 가고 오는 것이 안 보이는 것이 아니라, 보입니다.
ēkē svabhāvayak tiyenavā. ē nisā tamayi budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷē ara uḍu mahantala iḍilā innakoṭa yanakoṭa kaḷa ætul vena aya piṭa vena aya pārisari saraṇa aya dækkā vāgē mē satuuta paṭisanna satvayangē svabhāvaya dækkā kiyalā. ehema ekak pēnavā. hæbæyi ēka peruna paliṭa ātma dr̥ṣṭiyaṭa væṭennē næha.
거기에 그런 성질이 있습니다. 그래서 붓다께서는, 높은 다락에 서서 보면 집에 드나드는 사람들, 오가며 돌아다니는 사람들을 보듯이 중생들의 cuti와 upapatti의 성질을 보셨다고 설하셨습니다. 그런 것이 보입니다. 그러나 그것이 보인다고 attā diṭṭhi에 빠지지는 않습니다.
ātma dr̥ṣṭiya araganna ōnē ara dharma rūpa vēdanā, saṁgnā, saṁkhāra viññāṇa yathā svabhāvaya balalā sihi karalā balalā. ātmayayi kiyalā hitā innavā nam yamkisi dēka api ahanavā dæn mē mohotan ē pavatina mohotak pavatana ekak tiyenavada mohotak pavatina rūpaskandhayak tiyenavada ekākāra mohotak ekākārava padinna vēdanā skandhayak, saṁgnā skandhayak tiyenavada vidyāmāna venavada? kohe kiyanna puḷuvanda kāṭavat tiyenavā kiyalā. ehema nætnam ē ṭika æralā mokakda pennanna satvayā oyaṭa ehā satvaya pennanna puḷuvanda panavanna puḷuvanda panavanna bæhæ.
attā diṭṭhi를 걷어 내려면 저 dhamma, 곧 rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa의 있는 그대로의 성질을 살피고 마음챙겨 보아야 합니다. 무엇을 attā라고 생각하고 있다면 우리는 묻습니다. 지금 이 순간에 한 순간이라도 그대로 머무는 것이 있습니까? 한 순간 그대로 머무는 rūpakkhandha가 있습니까? 한 순간 한결같이 머무는 vedanākkhandha, saññākkhandha가 있습니까, 드러납니까? 어디에 있다고 누가 말할 수 있습니까? 아니면 그것들을 빼고 무엇으로 satta를 보여 줄 수 있습니까? 그 너머에 satta를 보여 줄 수 있습니까, 세울 수 있습니까? 세울 수 없습니다.
ehenam oya ṭikaṭa satvayek panavannak bæhenavā. ātmayak panavannak bæhenam ātma dr̥ṣṭiyak otana katāvak tiyenavā. ehema ekak otanaṭa sambandha. ehenam anātma katāvak ōnē næhæ. ātma katāvak ōna næhæ. api ēkat dakinavā. ōgollō kiyana jātiya ekak otana næha. ēka api dakinavā.
그렇다면 그것들 위에 satta를 세울 수 없고, attā를 세울 수 없다면, attā diṭṭhi라는 이야기가 거기 있겠습니까? 그런 것이 거기 이어지겠습니까? 그렇다면 anatta 이야기도 필요 없고, attā 이야기도 필요 없습니다. 우리는 그것도 봅니다. 그들이 말하는 그런 것은 거기 없습니다. 그것을 우리는 봅니다.
otana tiyennē hētuphala kriyāmayak. nǣ kiyannet næhæ. ohu kiyannet næha. hētuva hētuvak balannē. sāmīni mē jarāmaraṇa kāṭada vennē? ēka bhikṣūn vahansē namak ahanavā budurajāṇan vahansē mānavaya praśnaya væradiyi. jarāmaraṇa kesē vēda kiyalā ahanna jāti pattayen darāmaraṇa vē ōkayi uttaraya.
거기 있는 것은 hetu-phala의 과정입니다. 없다고도 하지 않고, 있다고도 하지 않습니다. hetu를 봅니다. 「스님, 이 jarāmaraṇa는 누구에게 일어납니까?」 하고 한 bhikkhu가 묻자 붓다께서는 「물음이 틀렸다. jarāmaraṇa가 어떻게 일어나느냐고 물어라. jāti를 paccaya로 jarāmaraṇa가 일어난다, 그것이 답이다」 하십니다.
svāmīni kāgē jāti kāgeda etakoṭa jātiyaṭa ayitikāraya mahaṇa praśnaya æhuvā væradiyi. jāti kesē viyada ahanna bhava pratyayen jāti vīma oya vidihaṭa uttaraya ganna oya vidihaṭa vin̆dadāganna
「스님, 누구의 jāti입니까?」 하며 jāti의 주인을 묻자, 「bhikkhu여, 물음이 틀렸다. jāti가 어떻게 일어나느냐고 물어라. bhava를 paccaya로 jāti가 일어난다, 그렇게 답을 받아라, 그렇게 알아들어라」 하십니다.
īṭa passē ahanavā svāmīni bhava kāgeda ē praśnaya væradi. upādāna pratyayen bhavī. ē vidihaṭa ganna. kriyāvaliyaganna. kriyāvatmaka vena hæṭi balanna. ætækaṭama nǣha. etakoṭa ayitikārayekut næha. mama maget næhæ. ara ahannē ēka konak allaganna mama kiyana ekak maya kiyana ekak lōkē allaganna ekak tiyenavada kotana harida kiyalā allagannē. itin
그 뒤 「스님, bhava는 누구의 것입니까?」 하고 묻습니다. 그 물음은 틀렸다, upādāna를 paccaya로 bhava가 된다, 그렇게 받아라, 과정으로 받아라, 작동하는 방식을 보라는 것입니다. 누구의 것도 아닙니다. 그러면 주인도 없습니다. 나도, 나의 것도 없습니다. 그가 묻는 것은 한끝을 붙잡으려는 것입니다. '나'라는 것, '나의 것'이라는 것을 세상 어디서든 붙잡을 것이 있느냐며 붙잡으려는 것입니다.
kotana harida kiyalā allagannē. itin svāmīni upādāna kāgeda nevāni taṇhā kāgeda? itin ohoma ahannē sāmīni vēdanā kāgeda itin upādāna prattiyen bhava vē kiyalā ganna. ehemayi bhava hædennē. taṇhā pattayen upādāna vennē. vēdanā pratyayen taṇhā vē. etakoṭa ē passa pattayen vēdanāvē. salāyatana prattayen passa vē. nāma rūpayen salāyatana vē. viññāṇa pattiyen nāma rūpaya mē vidihaṭa kriyātmaka vena vidihaṭa kriyādhāmaya tērum ganna. ōka nǣha
그래서 「스님, upādāna는 누구의 것입니까? taṇhā는 누구의 것입니까?」 그렇게 묻고, 「스님, vedanā는 누구의 것입니까?」 하고 묻습니다. 그러니 upādāna를 paccaya로 bhava가 된다고 받아들이십시오. 그렇게 bhava가 생깁니다. taṇhā를 paccaya로 upādāna가 되고, vedanā를 paccaya로 taṇhā가 됩니다. 그러면 phassa를 paccaya로 vedanā가 됩니다. saḷāyatana를 paccaya로 phassa가 되고, nāmarūpa로 saḷāyatana가 되고, viññāṇa를 paccaya로 nāmarūpa가 됩니다. 이렇게 작동하는 방식으로 그 과정의 사슬을 알아들으십시오.
kriyādhāmaya tērum ganna. ōka nǣha kiyannet næha. ohu tiyenavā kiyannet næhæ. æta næta dekama ahak karalā hētuphala kriyāvaliya balanna vidyāmānayen hæṭi balanna vidyātvayak tiyenavā oya vidihaṭa. ēka æti deyakda næti deyakda kiyana uttarayen ganna yannē nǣ giyot anta valaṭa væṭenavā. etakoṭa hētuphala dāmaya dækkahama æta næta kiyana deket næhæ. praśnaya niyama pirutulat
그것은 없다고도 하지 않고, 있다고도 하지 않습니다. 있음과 없음 둘을 다 치우고 hetu-phala 과정을 보십시오, 드러나는 방식을 보십시오. 그렇게 드러남이 있습니다. 그것이 있는 것이냐 없는 것이냐 하는 답으로 받아들이려 하지 마십시오. 그러면 극단(anta)에 빠집니다. hetu-phala의 사슬을 보면 있음도 없음도 둘 다 없습니다.
deket næhæ. praśnaya niyama pirutulat ævidina.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
mē balanna koccara lassana dharmayakda mē tiyennē. hari gæm̆buruyi.
보십시오, 여기 있는 dharma가 얼마나 아름다운지. 아주 깊습니다.
itin oya praśnaya ehunahama cuti paṭisandhiya atara hatarak kiyannat næha. antarā bhavayaṭa yannē kavuda? etana eka ehekut pēnavā. ē sūkṣama kāyakaya tamayi aran ara api kivvē saṁjātikayā. tavidhen kiyanavā nam gandhabbayak.
그래서 그 물음이 풀리면 cuti-paṭisandhi 사이에 틈이 있다고도 하지 않습니다. antarābhava로 가는 이는 누구입니까? 거기 하나가 보이기도 합니다. 그 미세한 몸을 지닌 이를 우리는 saṃjātika라 불렀습니다. 다른 말로 하면 gandhabba입니다.
itin oya ōna ekin obaṭa kiyanna puḷuvan kælapena namak dālā. namut ē nama dālā metanin yana kenek atan dækkā kiyalā. ātma dr̥ṣṭiyakaṭa yana kenek ætulē ātmayāgē giya ekak nǣ kotana kivva
그러니 그중 어느 것으로든 맞는 이름을 붙여 말할 수 있습니다. 그러나 그 이름을 붙여 여기서 가는 이를 저기서 보았다고 해서 attā diṭṭhi로 가는 것은 아닙니다. 안의 attā가 간 것은 어디에도 없다고 했습니다.
pāyet nǣ pǣvīmak tiyenavā. anna ēkayi. pæyavīmak tiyenavā. ēkat mahattayā mehemayi. pæya vīmak tiyenavā kivvot ahētukavādayak vennat puḷuvannē. hētuphalavādaya kiyana ekēdī āyanna hētuvakut tiyenavā.
(듣는 이) 있는 것은 아니지만 나타남은 있습니다. — 바로 그것입니다. 나타남이 있습니다. — 그것도 선생님, 이렇습니다. 나타남이 있다고만 하면 ahetukavāda가 될 수도 있지 않습니까. hetu-phala론에서는 가까운 hetu도 있습니다.
anna ēkayi anna ēkayi. karana kenek nemeyi. karana kriyāvaliyak siddha vena ākārayak tiyenavā. hētuphala kramayak. ē ē hētuven ē phalaya eka hētuvak eheṭa phalaya venavā tava eheṭa hētuva venavā. ēka tava ehekaṭa phalaya venavā. ēka tava ehekaṭa hētuva venavā. ekak phalaya ēka hētuva ē kramayaṭa ahētuphala hædennē. etakoṭa ahētukak nemeyi.
바로 그것입니다. 바로 그것입니다. 하는 이가 아닙니다. 행하는 과정이 일어나는 방식이 있습니다. hetu-phala의 방식입니다. 그 hetu로 그 phala가 — 한 hetu가 저쪽에서 phala가 되고, 또 저쪽에서 hetu가 됩니다. 그것이 또 저쪽에서 phala가 되고, 또 저쪽에서 hetu가 됩니다. 하나는 phala, 그것이 hetu — 그런 방식으로 hetu-phala가 이루어집니다. 그러니 ahetuka가 아닙니다.
ahētuka nemeyi. akriyavādayet nemeyi. ahētukavādayet nemeyi. ēvā okkoma 62k vidyāvāda valaṭa ayiti. mē hētuphala dharmaya kiyannē anna ēkayi. pūrṇa vidyāva. ōka hari gæm̆buruyi.
ahetuka가 아닙니다. akiriyavāda도 아니고 ahetukavāda도 아닙니다. 그런 것들은 모두 62가지 견해에 속합니다. 이 hetu-phala dharma가 바로 그것입니다. 온전한 앎(vijjā)입니다. 그것은 아주 깊습니다.
ē nisā ōka kiyanavā prōcī paṭicca samuppāda oya paṭisandhi paṭicca samuppāda ē ē vidihaṭa yanna ōnē.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
paṭicca samuppāda kiyannē mē mahāsāgaravāgē paṭicca samuppādaya. æhæ saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. rūpa saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. sē dharmayi vaya dharmayi. pelā tiyenavā meccara lassannaṭa kana saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. sabdaya saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. nāsaya saṁkhatayi paṭicca samupannayi. gandhaya saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. ehenam mē bāhira rōgayat paṭicca samuppannayi.
paṭicca samuppāda는 큰 바다와 같은 paṭicca samuppāda입니다. 눈은 saṅkhata이며 paṭiccasamuppanna입니다. rūpa는 saṅkhata이며 paṭiccasamuppanna입니다. khaya dhamma, vaya dhamma입니다. pāḷi에 이토록 아름답게 있습니다. 귀는 saṅkhata이며 paṭiccasamuppanna입니다. 소리는 saṅkhata이며 paṭiccasamuppanna입니다. 코는 saṅkhata이며 paṭiccasamuppanna입니다. 냄새는 saṅkhata이며 paṭiccasamuppanna입니다. 그렇다면 이 바깥 세상도 paṭiccasamuppanna입니다.
ehenam mokakda? kohomada bāhira lōkē paṭicca samuppanna vunē? abhyantara paṭicca samupannatāvaya mokakda? bāhira paṭicca samupnnatāvaya mokakda?
그러면 무엇입니까? 바깥 세상은 어떻게 paṭiccasamuppanna가 되었습니까? 안의 paṭiccasamuppanna함은 무엇이고, 바깥의 paṭiccasamuppanna함은 무엇입니까?
dæn mē paṭicca samuppāda dharmatāvaya pelā dunnē satvaya pudgalayek innavā kiyalā pennanna nemeyi mē satva pudgala dharma kiyana mē liyalu pævætma tuḷa yathārthaya pennannayi. mēvā haṭaganna hæṭi pennanna. haṭaganna hētuva haṭaganna ākāraya næti karanna. hētuva næti karana vidiha oya kiyana kāraṇā hatara vigraha karanakoṭa muḷu lōkema ayiti.
이 paṭicca samuppāda의 dhammatā를 pāḷi로 보여 주신 것은 satta, puggala가 있다고 보여 주려는 것이 아니라, satta, puggala, dhamma라는 이 모든 있음 안의 있는 그대로를 보여 주려는 것입니다. 이것들이 생겨나는 방식을 보여 주려는 것입니다. 생겨나는 hetu, 생겨나는 방식, 없앰, hetu를 없애는 방식 — 이 네 가지를 풀이할 때 온 세상이 거기에 속합니다.
abhyantarayē bāhira kiyanna amutuven haṭagatta ekak akriyava haṭagatta ekak nǣha. ahētuvā haṭagatta ekak nǣ. okkoma hētuphala dharmatāvayaṭa anuvayi haṭagannē. haṭaganna ākāraya pennanna tamayi mē paṭicca samuppāda kriyādhāmē vigraha vuṇē. ēka tamayi mē bohōṭama satvayekuṭama sambandha karalā pennanna giyē. dæn upādānaya kiyannē
안이든 바깥이든 따로 생긴 것, 행함 없이 생긴 것은 없습니다. hetu 없이 생긴 것은 없습니다. 모두 hetu-phala의 dhammatā에 따라 생깁니다. 생겨나는 방식을 보여 주려고 이 paṭicca samuppāda 과정의 사슬을 풀이하신 것입니다. 그런데 그것을 대부분 satta에게만 이어 붙여 보여 주려 했습니다.
pennanna giyē. dæn upādānaya kiyannē dæḍiva allā gænīma kiyana vacanayen api aran purudu velā tiyennē. upādānayen dæḍiva allagannavā.
이제 upādāna를 우리는 '꽉 붙잡음'이라는 말로 받아들이는 데 익숙해져 있습니다. upādāna로 꽉 붙잡는다고 말입니다.
dæn budurajāṇan vahansē vacagotta paribrājika ahanavā. svāmīni uḍa yana ginisoṭuvaṭa upādānaya mokakda? hulan̆ga upādāna vātaya upādānaya budurajāṇan vahansē uttarayak denavā. dæn vātayayi giduṭu vayasakaṭa hitak tibuṇada? upādānaya gæna kivvē nædda?
그런데 붓다께 Vacchagotta 유행자가 묻습니다. 「스님, 위로 오르는 불길의 upādāna는 무엇입니까?」 「바람이 upādāna이다, vāta가 upādāna이다」 하고 붓다께서 답하십니다. 이제 바람과 불길에 마음이 있었습니까? upādāna에 대해 말씀하지 않으셨습니까?
budurajāṇan vahansē upādānayak tiyenavā tænak kivvā. uḍana gisoṭa tatiya upādānas. ehenam gindaraṭuvaṭa upādānayak vennavā bāhira rōgī. dæn api upādānaya gæna katā karanakoṭa kiyanavā hiten dæḍiva allā gatta nam ēka upādānaya kiyalā. dæn kō gælapīma.
붓다께서는 upādāna가 있는 자리를 말씀하셨습니다. 위로 오르는 불길에 upādāna가 있다고요. 그렇다면 불길에 upādāna가 있는 것은 바깥 세상입니다. 그런데 우리가 upādāna를 말할 때는 마음으로 꽉 붙잡으면 그것이 upādāna라고 합니다. 이제 어떻게 맞춰 보겠습니까?
anna mēka tamayi kiyana vacanayama nirr̥tiyak tiyenavā. upādāna kiyannē āsannayaṭa ædilā hiṭenavā. āsannayaṭa ædī hiṭīmaṭa kiyanavā upādāna taṇhā kiyalā kiyannē taṇhāva vena nisā taṇhā kiyanavā. taṇha taṇha hā vennē taṇhāya yamak yam tænaka hā venavada taṇhā
바로 이것입니다. 그 말 자체에 nirutti가 있습니다. upādāna란 가까이 끌려가 머무는 것입니다. 가까이 끌려가 머무는 것을 upādāna라 합니다. taṇhā라 하는 것은 달라붙기 때문에 taṇhā라 합니다. 무엇이 어떤 곳에 달라붙으면 그것이 taṇhā입니다.
ælenavā. ælīmayi, bæn̆dīmayi kiyana eka tamā taṇhā upādāna kiyana ekaṭa pennavevvē. mē hita gæna sambandhayak metana næha. mē tiyennē ektarā kriyādhāmayak siddha vena hæṭi.
달라붙습니다. 달라붙음과 묶임을 taṇhā, upādāna로 보여 준 것입니다. 여기에는 마음과의 연결이 없습니다. 여기 있는 것은 어떤 과정의 사슬이 일어나는 방식입니다.
vēdanā kiyannē vīmak danavannē vēdanā ē vīmak dana vena eka hitaṭa dænena hæṭiya mē apiṭa hitenavā ækkumayi āsayi mē hon̆dayi kiyalā dænennē. ēka vēdanāvala lakṣaṇayak dænena hæṭi. taṇhā lakṣaṇayak tiyenavā dālā yanna bæhæ. hita ædī ædī yanavā. ē taṇhāva lakṣaṇaya
vedanā란 무엇이 됨을 알리는 것이 vedanā입니다. 그 됨을 알리는 것이 마음에 느껴지는 방식이 있어서, 우리는 '탐난다, 좋다, 이것 좋다'고 느낍니다. 그것은 vedanā의 lakkhaṇa, 곧 느껴지는 방식입니다. taṇhā의 lakkhaṇa가 있습니다 — 놓고 갈 수 없음. 마음이 끌리고 끌려갑니다. 그것이 taṇhā의 lakkhaṇa입니다.
upādānaya lakṣaṇayak tiyenavā bæn̆dilā atahæraganna bæ. ēkē upādānaya lakṣaṇaya. ē lakṣaṇayaṭa upādānaya kiyalada hitā innavā. taṇhāvē lakṣaṇayaṭa taṇhā kiyalā hitā innavā. vēdanāvala lakṣaṇayaṭa vēdanā kiyalā hitā innavā. mēken apiṭa pæṭa denavā. ē nisā satva pudgalatvayaṭa sambandha venna yanavā paṭicca samuppādaya. hitak næti deena paṭicca samuppādayak koyida na praśnayak enavā.
upādāna의 lakkhaṇa가 있습니다 — 묶여서 놓을 수 없음. 그것이 upādāna의 lakkhaṇa입니다. 그런데 그 lakkhaṇa를 upādāna라고 생각하고, taṇhā의 lakkhaṇa를 taṇhā라고 생각하고, vedanā의 lakkhaṇa를 vedanā라고 생각하고 있습니다. 이것 때문에 우리가 얽힙니다. 그래서 paṭicca samuppāda가 satta-puggala에 이어 붙게 됩니다. 마음 없는 곳에 paṭicca samuppāda가 어디 있느냐는 물음이 생깁니다.
dæn budurajāṇan vahansē satva pudgala bhēdī ayin karannayi paṭicca samuppādaya dunnē. hētuphala pennannē. mona hateda oya ahannē kavuru videna ekakda ahannē? anna ēka pennannayi dunnē. siddha vena hæṭi pennanna. ehenam menna mē kriyādhāmaya siddha venakoṭa dænena ākāra tiyenavā. anna ē svabhāvayan tamayi api mē rævaṭilā innē. ēkē
그런데 붓다께서는 satta, puggala라는 구분을 걷어 내려고 paṭicca samuppāda를 주셨습니다. hetu-phala를 보여 주십니다. 무슨 마음이냐고 묻고, 누가 느끼느냐고 묻는데, 바로 그것을 보여 주려고 주신 것입니다. 일어나는 방식을 보여 주려고. 그러면 이 과정의 사슬이 일어날 때 느껴지는 방식들이 있습니다. 그 성질들에 우리가 속고 있습니다.
svabhāvayan tamayi api mē rævaṭilā innē. ēkē hæṭiyak tiyennē. vēdanā kiyannē vīmak danavanakoṭa dænena ākārayak tiyenavā lakṣaṇayak. ēkaṭa vēdanā kiyalā api hitā innavā. vīmak dænīma kriyāvaliyak ēkē lakṣaṇaya tava ekak. taṇhā kriyāvaliyak ēkē lakṣaṇaya tava ekak. upādāna hevat āsanayaṭa bæn̆dīma ædī hiṭīma tava ekak. ēkē kriyāvala bæn̆dila tava ekak. bhava kiyannē kriyāvaliyak bhava lakṣaṇaya tava ekak. jāti kiyannē kriyāvaliyat jātivala vidyāmā lakṣaṇaya tava ekak. hæma ehakama tiyennē oya vidyā siddhāntayak.
그것의 방식이 있습니다. vedanā란 무엇이 됨을 알릴 때 느껴지는 방식, 곧 lakkhaṇa가 있습니다. 그것을 우리는 vedanā라 생각합니다. 됨을 느끼는 과정이 있고, 그 lakkhaṇa는 또 다른 것입니다. taṇhā의 과정이 있고, 그 lakkhaṇa는 또 다른 것입니다. upādāna, 곧 가까이 묶임, 끌려가 머묾이 또 하나이고, 그 과정과 묶임은 또 다른 것입니다. bhava란 과정이며, bhava의 lakkhaṇa는 또 다른 것입니다. jāti란 과정이며, jāti가 드러나는 lakkhaṇa는 또 다른 것입니다. 어디서나 있는 것은 그런 앎의 원리입니다.
etakoṭa dæn malak pipilā tiyenavā. mama oya poḍḍak oya vigrahayak karalā pennanavā oya manō pubbaṁgamā dhammā kiyana muladī ōka mē mānasikatvaya tiyena avidyā tr̥ṣnātakin goḍanagena mānasikatvaya hā sambandhayi. ē sambandhayen gihillā aturikilla giyavāgē ādhyātmika bāhira kiyana depættakaṭa mēka vihidilā giyāvē yannē ehemayi. nāmarūpa
그러면 이제 꽃이 하나 피어 있습니다. 제가 조금 풀이해 보이겠습니다. 「manopubbaṅgamā dhammā」라는 첫머리에서 그것은 avijjā와 taṇhā로 세워지는 마음 상태와 이어집니다. 그 이어짐으로 가지가 뻗어 가듯 ajjhattika와 bāhira, 안과 바깥 두 쪽으로 이것이 퍼져 갑니다. 그렇게 갑니다.
vihidilā giyāvē yannē ehemayi. nāmarūpa ven venakoṭa abhyantara nāma rūpa saha bāhira nāma rūpa kiyana deken mama magē kiyana dekaṭa ven velā yanavā lōkayaṭa mamayi lōkayayi. hædena ākārayaṭa paṭicca samahamadayayi dekama anna etenṭa yanakoṭa nāma rūpa kiyanakoṭa abhyantara nāma rūpa bāhira nāma rūpa kiyalā dekin abhyantara nāma rūpaṭa æsa kana diva nāsaya śarīrayē mana hædena pættaṭa enavā. rūpa śabda gandha rasapardha dharmayanṭa enavā bāhira nāma rūpa kiyana pættaṭa.
nāmarūpa가 나뉠 때, 안의 nāmarūpa와 바깥의 nāmarūpa 둘로, 곧 '나'와 '나의 것' 둘로 나뉘어 갑니다 — 나와 세상으로. 만들어지는 방식대로 paṭicca samuppāda 둘 다 거기로 갈 때, nāmarūpa라 하면 안의 nāmarūpa와 바깥의 nāmarūpa 둘인데, 안의 nāmarūpa는 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 만들어지는 쪽으로 옵니다. rūpa, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma는 바깥 nāmarūpa 쪽으로 옵니다.
etakoṭa nāma rūpa kiyana vacanaya tōraganna ōnē. nāma rūpa kiyana ekē tartha goḍak tiyenavā. hitayi gatayi dekaṭat nāma rūpa kiyanavā. mēka avasthāvaka namtāvaya hārappa anukūla rūpanayaṭat nāma rūpa kiyanavā. mē tava ekak.
그러니 nāmarūpa라는 말을 가려 알아야 합니다. nāmarūpa라는 말에는 뜻이 많습니다. 마음과 몸 둘도 nāmarūpa라 합니다. 이것은 한 경우입니다. 굽혀 꼴 지음(namyatā)에 맞게 모양을 이루는 것도 nāmarūpa라 합니다. 이것이 또 하나입니다.
denna næhara apiṭa ahanē gōlayak hadanna næ.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
gōlayaka namatāvayak dunnot yamkisi satara mahābhūtayangē ekatu karapu guliyakaṭa namtāvayaṭa anukūlava rūpaṇaya vuna eka bōlaya. hæbæyi nam ē rūpanaya ayin karanna bæha. ē navatāvaya ahak valat bōla vidihaṭa hitinnē næhæ. ehenam bōlayak kiyalā pennanna ōnē.
공의 꼴을 주면, 네 mahābhūta를 모은 덩어리가 그 꼴에 맞게 모양을 이룬 것이 공입니다. 그런데 그 모양 이룸을 떼어 낼 수 없습니다. 그 꼴을 치우면 공으로 여겨지지 않습니다. 그러니 공이라고 보여 주어야 합니다.
kōṭuvak o vagē hæduvānam nam kōṭuvak vidihaṭa tibbanam. ē anuva kōṭuva kiyalā ekak vidyāmāna vuṇā. satara mahā bhūtayangē. hæbæyi nam mētāvaya ahak valat ehema kōṭuva kiyalayi penna vidayak næhæ. anna ēka tamayi kiyannē nāmayayi rūpayayi ayin karanna bæhæ kivva nam mē tāvi rūpa onna ōka nāma rūpa ōkayi. dæn nāmayen rūpaya ayin karanna bæhæ kiyanakoṭa hiten gatā ayin karanna bæha kivvot pættada? dæn hita nāma kiyanavā gata rūpa kiyanavā kiyalā gattot.
막대처럼 만들어 막대 꼴로 두었다면, 그에 따라 막대라는 것이 네 mahābhūta로 드러났습니다. 그런데 그 꼴을 치우면 막대라고 보여 줄 길이 없습니다. 바로 그것이 nāma와 rūpa를 떼어 낼 수 없다고 한 것입니다. 꼴과 모양 — 그것이 nāmarūpa입니다. 이제 nāma에서 rūpa를 떼어 낼 수 없다고 할 때, 마음에서 몸을 떼어 낼 수 없다는 뜻입니까? 마음을 nāma, 몸을 rūpa라 한다고 하면 말입니다.
minihek mara dæmaṭa passē mē kō nāmaya etana etana hita tiyenavada kan̆danam tiyenavā. ayin kaḷē nædda ven kaḷē næda. ehenam nāmayen rūpaya ven karanna bæha kiyapu dek apē dharmaya tiyenavā. anna nam saha anukūla rūpanaya venas karanna ayin karanna bæ. ēkayi etana ayin karanna bæri nāma rūpa deka. hitaṭa nāma kiyannē
사람이 죽은 뒤에 nāma는 어디 있습니까? 거기 마음이 있습니까? 몸은 있습니다. 떼어지지 않았습니까, 나뉘지 않았습니까? 그런데 nāma에서 rūpa를 나눌 수 없다고 한 것이 우리 dharma에 있습니다. 꼴과 그에 맞는 모양 이룸은 바꾸거나 떼어 낼 수 없습니다. 그것이 거기서 떼어 낼 수 없는 nāmarūpa 둘입니다.
karanna bæri nāma rūpa deka. hitaṭa nāma kiyannē hæraṭa yamak hæḍagassannaṭa mūlika vena nisā. anna nāma kiyana ekē hita namyatāvaya kiyana ekayi. yamak namatāvayaṭa pat karannē nāmayi. hiten yamak namayatāvayaṭa pat karana nisā namanna puḷuvan. ē nisā ē ādhāra kiyannē ādēśayak vaśayen ādēśa nāmayak denavā hitaṭa nāma kiyalā. ēkayi hētuva. yam namyatāvayak dena ākārayen ē hētuven ēkaṭa nāma kiyanavā. ēta nāma kiyannē ēkayi. api sammata karagatta nāma tiyenavā. yamak pennanna panavāgata namak. ē hētuven ēkaṭa nāma kiyanavā.
마음을 nāma라 하는 것은 무언가를 모양 짓는 데 근본이 되기 때문입니다. nāma라는 말에서 마음은 굽힘(namyatā)입니다. 무엇을 굽혀 꼴 짓게 하는 것이 nāma입니다. 마음으로 무엇을 굽혀 꼴 짓게 하므로 굽힐 수 있습니다. 그래서 대신하는 이름으로 마음을 nāma라 부릅니다. 그것이 까닭입니다. 어떤 꼴을 주는 방식, 그 까닭으로 그것을 nāma라 합니다. 또 nāma라 하는 것에는 우리가 합의한 이름도 있습니다. 무엇을 가리키려고 정한 이름입니다. 그 까닭으로도 nāma라 합니다.
itin nāma kiyannē eka hun̆gak vigraha sahita ekak. itin ēkē nāma rūpa kiyapu paliyaṭa siyallama hitayi kiyalā gattot væradiyi. ē ē dæn bāhira nāma rūpa kiyannēmayatāvayaṭa anukūlava satara mahābhūtiyangē hæḍagasmak æti karannē ē nāma rūpayi. abhyantara nāma rūpa kiyannē gatak hitak sakas karalā dennā vū eka nāma rūpayi. ē pætten hadalā dena eka. etakoṭa mēken nāma rūpa kiyannē ē vagē sampiṇaḍanayak vigraha karalā ganna ōnē ēka.
그러니 nāma는 풀이할 것이 아주 많은 말입니다. 그러니 nāmarūpa라 했다고 모두 마음이라고 받아들이면 틀립니다. 바깥 nāmarūpa란 꼴에 맞게 네 mahābhūta의 모양을 이루는 nāmarūpa입니다. 안의 nāmarūpa란 몸과 마음을 짜 주는 nāmarūpa입니다. 그쪽에서 만들어 주는 것입니다. 그러니 nāmarūpa는 그런 모음을 풀어서 받아들여야 합니다.
dæn puvak kivvahama ēka puvat jātiyak nemeyi. maḍuvak kiyannet puk. rabboḍa kivvat puk. nila boḍu kivvat pu. ēka eka nam valin kiyanavā. etakoṭa taṭapuvak kiyanavā. itin kalpiṭik kiyanavā. eka eka vidisa api kiyanavā. monavā vagē puvak kiyana vacanayaṭa kiyanavā. itin etakoṭa apiṭa kivvot ehemayi. piṭak puvak giḍiyak gēnna. api
이제 puwak(빈랑)이라 하면 한 가지 빈랑이 아닙니다. maḍuwa라 해도 빈랑, rabboḍa라 해도 빈랑, nil boḍu라 해도 빈랑입니다. 저마다의 이름으로 부릅니다. 또 taṭa puwak이라 하고, kalpiṭi라 하며, 여러 가지로 부릅니다. 빈랑이라는 말에 여러 가지를 붙여 부릅니다. 그런데 누가 우리에게 「빈랑 한 알 가져오너라」 하면,
kiyilā hiṭam ara mē nila boṭu kiyana ēvā ætiē antima ladaru mokut tuuruku lǣgeḍiyak hadenavā. ā kiyalā. ov mokakda mē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
lǣgeḍiyak hadenavā. ā kiyalā. ov mokakda mē genāvē? puvak geḍiyak illuva puvak nemeyida?
「이게 뭐냐, 가져온 게?」 「빈랑 한 알 달라셨잖아요, 이게 빈랑 아닙니까?」
puvak nēnavā. itin monavā kiyanna puvak geḍiyak kilavā mama puvak geḍiyak gatvā dunnā. oyā puvak nemeyi hariyannē næhanē vædi. viṭak kanna puuvak geḍiyak kihillanam ē velāvaṭa mokada karanna ōnē? ēkaṭa avaśya karana rabboḍa geḍiyahak ē jātiyē pugaḍiyak ēkaṭa genak denna ōnē. ēkaṭa gælapena ekāvak. huvak vuna phaliyaṭa genanna bæhæ tænē hæṭiyaṭa ganna ōnē. anna ēkaṭa kiyanavā tænaṭa obana vidihaṭa nirukti sakas karaganna ōna niruktiya enna ōnē. uktayen nirṇaya vannē nirukti
「빈랑은 빈랑입니다. 그러니 뭐라 하시겠어요, 빈랑 한 알이라 하셔서 빈랑 한 알을 가져다 드렸습니다.」 「이건 빈랑이긴 하지만 맞지가 않잖니.」 빈랑잎을 씹으려고 빈랑 한 알을 달라 했다면 그때는 어떻게 해야 합니까? 거기에 필요한 rabboḍa 같은 종류의 빈랑을 가져다 주어야 합니다. 그에 맞는 것을. 빈랑이라고 아무거나 가져올 수는 없고, 자리에 맞게 받아들여야 합니다. 그것을 두고 자리에 맞게 nirutti를 세워야 한다, nirutti를 보아야 한다고 합니다. 말해진 것(ukta)으로 정해지는 것이 nirutti입니다.
ukta kāraṇaya kiyannē ukta kiyannē ēkē mūlika vecca pradhāna ēken nirṇaya karannē nirukti anna niruktiya kiyana ekē niruktiya niruktina padaya nirr̥ttiya ēkayi.
ukta란 그것의 근본이 되는 주된 것이며, 그것으로 정하는 것이 nirutti입니다. nirutti라는 말, nirutti라는 낱말이 바로 그것입니다.
etakoṭa tērum gannakō niruktiya tērum gannē yamakin nirṇaya karannē nirukti nirukti kiyana padayen pennannē yamkisi vacanayak kivvahama ēken mokakda kivvē tænṭa oba vidihaṭa ganna ōnē. baṭalī kaju tiyenavā baṭalīya purut tiyenavā. dæn ēktayen nirṇaya vena eka baṭalī kiyannē paḷaveni yuktē nirṇaya vunē baṭaliya kaju tiyenavā. mē gamakaṭa kiyannavā. mama etana baṭaliya kivvē gamakaṭa baṭaliya purut tiyenavā. etana nirṇaya vunē gahakaṭa. anna nirr̥tti
그러면 nirutti를 알아들으십시오. 무엇으로 정하는 것이 nirutti입니다. nirutti라는 말로 보여 주는 것은, 어떤 말을 했을 때 그것으로 무엇을 말했는지 자리에 맞게 받아들여야 한다는 것입니다. 「Baṭaliya 캐슈가 있다」, 「Baṭaliya 마디(puruk)가 있다」. 이제 ukta로 정해지는 것 — 첫 말에서 Baṭaliya로 정해진 것은 「Baṭaliya 캐슈가 있다」, 곧 마을을 말합니다. 제가 거기서 Baṭaliya라 한 것은 마을입니다. 「Baṭaliya 마디가 있다」에서 정해진 것은 나무입니다. 바로 nirutti입니다.
ē nisā nirukti dakinna ōnē hæmatænama nāma rūpa kiyalā tibicca phaliyaṭa ē nāma rūpa kotanada gælapena eka mokakda viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ kiyana tana mona nāma rūpada kivvē? itin ēken eka balanna nāma rūpa paccā salāyatanaṁ salāyatana paccā nāma rūpaṁ mehemat yedenavā. ē tænvala edena nāma rūpa monavada ē nirukti dakinna ōnē. harima gæm̆buru tæn
그러니 어디서든 nirutti를 보아야 합니다. nāmarūpa라 적혀 있다고 해서, 그 nāmarūpa가 어디서 맞는 것이 무엇인지 — 「viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ」이라는 곳에서는 어떤 nāmarūpa를 말했습니까? 그러니 하나하나 보십시오. 「nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ」, 「saḷāyatanapaccayā nāmarūpaṃ」 이렇게도 쓰입니다. 그 자리들에 쓰인 nāmarūpa가 무엇인지 그 nirutti를 보아야 합니다. 아주 깊은 곳들입니다.
ōvā. dæn budurajāṇan vahansēnam viññāṇaya mavkusaṭa basina viṭa nāma rūpayak haṭagannavada ē itin ānā hāmuduruvō ohoma ehemayi svāmīn uttara denavā. ē viññāṇaya mavkusen bæhæragiyot nāma rūpayak balaya hædenavada? ē nāma rūpaya væḍenavada? itin etana væḍena ekakuyinē ahannē nāma rūpaya. viññāṇaya magusaṭa giyāma nāma rūpaya paḍē væḍenavada nædda kiyalā ahanavā. væḍenavā kiyanavā. ē viññāṇaya ivata giyāma nāma rūpaya væḍenavada? ē nōhētaṁ pantaya kiyā. nǣ api nivenna hētu næha kiyanavā. ehenam ē nāma rūpaya kivvē mokakda?
이제 붓다께서 「viññāṇa가 어머니 배에 내려앉을 때 nāmarūpa가 생기느냐」 하시면 Ānanda 스님이 「그렇습니다, 스승이시여」 하고 답합니다. 「그 viññāṇa가 어머니 배에서 떠나가면 nāmarūpa가 만들어지느냐, 그 nāmarūpa가 자라느냐?」 거기서 묻는 것은 자라는 것, 곧 nāmarūpa입니다. viññāṇa가 어머니 배로 가면 nāmarūpa가 배 속에서 자라느냐 아니냐고 묻습니다. 자란다고 합니다. 「그 viññāṇa가 떠나가면 nāmarūpa가 자라느냐?」 「No hetaṃ, bhante」 — 아닙니다, 그럴 까닭이 없다고 합니다. 그렇다면 그 nāmarūpa란 무엇입니까?
kala rūpayak vaśayen mē baḍalē daruvā væḍigena enakoṭa namyayatāvayaṭa anuva ēka rūpanayēvī hædi hædī væḍi væḍi enavā. ē viññāṇaya nisā labana śaktiyen tamayi ēka væḍi ennē. viññāṇaya evat vunāṭa passē. araka væḍennē næha. anna nāma etana viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ kiyalā pennuvē satvayekgē sasara gamana tuḷa gihillām baṭaṭa gihillā uppattennē nāma rūpa haṭagannē onna ohomayi. saṁkhāra paccayā
kalala rūpa로서 배 속 아이가 자라 올 때, 꼴에 따라 모양을 이루며 만들어지고 자라 옵니다. 그 viññāṇa 때문에 얻는 힘으로 자라 오는 것입니다. viññāṇa가 떠난 뒤에는 그것이 자라지 않습니다. 거기서 「viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ」이라 보여 준 것은, 중생의 saṃsāra 길에서 배로 가서 태어날 때 nāmarūpa가 생기는 방식이 그렇다는 것입니다.
rūpa haṭagannē onna ohomayi. saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyana tæna pennuvē anna ara antarāba mokada viññāṇayat taniva haṭagannē nǣ. rūpayen tuḷa viññāṇayen tuora, saṁgnāven tuḷa, saṁkhārayen tuḷa viññāṇaya gamanak hō hitak nægīmak hō væḍīmak hō cutiyak hō nokiya. ehenam viññāṇaya kiyana ekē svabhāvayaṭa rūpayak, vēdanāvak, saṁgnā, saṁkhāra tiyenna ōnē. etanakayi viññāṇayak vidyāmāna vennē. ehenam viññāṇayak yamataka vidyāmānaya nam rūpayak etana tiyenna ōnē. rūpayak nætuva viññāṇayak kotana vidyāmānaya vennē næha. viññāṇaya mavkusara bahinakoṭa
「saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ」이라는 곳에서 보여 준 것은 저 antarābhava입니다. 왜냐하면 viññāṇa도 홀로 생기지 않기 때문입니다. rūpa 없이, vedanā 없이, saññā 없이, saṅkhāra 없이 viññāṇa의 감이나, 일어남이나, 자람이나, cuti를 말하지 않습니다. 그러니 viññāṇa라는 것의 성질에는 rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra가 있어야 합니다. 거기서만 viññāṇa가 드러납니다. 그렇다면 viññāṇa가 어디서 드러난다면 거기 rūpa가 있어야 합니다. rūpa 없이 viññāṇa는 어디서도 드러나지 않습니다.
vennē næha. viññāṇaya mavkusara bahinakoṭa kumarekē hō kumariyakagē viññāṇayak mavkusara bæsa ganīda? kumara kumari hædilā ivarayi nēda budurajāṇan vahansē dēśanā karana viññāṇaya maguralā bahinnakoṭa hon̆daṭa pæhædilivada dēśanā karalā tiyenavanē ānanda kumarekugē hō kumariyakugē viññāṇayak mavkusaṭa bæsa ganīda mavkuseyi nāma rūpaya hædenavā.
viññāṇa가 어머니 배에 내려앉을 때 남자아이나 여자아이의 viññāṇa가 어머니 배에 내려앉습니까? 남자아이, 여자아이는 이미 만들어진 것 아닙니까. 붓다께서 viññāṇa가 어머니 배에 내려앉을 때를 아주 분명하게 설하셨지요. 「Ānanda여, 남자아이나 여자아이의 viññāṇa가 어머니 배에 내려앉으면 어머니 배에서 nāmarūpa가 만들어진다.」
viññāṇaya mavkusen nivata ada nāma rūpaya hædennē næ. ē nisā kiyanavā viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ anna sasara gamanēdī api sasara gamanaṭa yanakoṭa mē paṭicca samuppādaya kriyātmaka vena hæṭi pēnnē. mē siyaluma tæna paṭicca samuppāda cakra valin pirilā tiyennē. saha
「viññāṇa가 어머니 배에서 떠나면 nāmarūpa가 만들어지지 않는다.」 그래서 「viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ」이라 합니다. 바로 saṃsāra 길에서, 우리가 saṃsāra 길을 갈 때 이 paṭicca samuppāda가 작동하는 방식이 보입니다. 이 모든 곳이 paṭicca samuppāda 바퀴로 가득 차 있습니다. 그리고 —
anna ēkayi. kuḍā saha mahat hæma deyakma paṭicca samuppāṭa ayitiyi. ē nisā mahāsāgaraya vāgēya kivvē onna ōkayi. itin mē paṭicca samuppā cākraya kiyalā mē minihe mæralā upadina teṭa vitarakkada aragena innavā.
바로 그것입니다. 작은 것이든 큰 것이든 모든 것이 paṭicca samuppāda에 속합니다. 그래서 큰 바다와 같다고 한 것이 그것입니다. 그런데 이 paṭicca samuppāda 바퀴를 사람이 죽고 태어나는 자리에만 가져다 두고 있습니다.
anna ēkayi. dæn nāma rūpa pahaḷa vena hæṭi balanna giyāma anna ēkayi kiyannē. aṁśu mātrayē pavā paṭicca samupacāk kara kriyā paṭicca samuppādakayi okkoma bāhira hæma deyakma mē vagē. dæn mama ōgaṭa pennavā dennavā dæn malak hædenakoṭa paṭicca samuppāda kriyāvaliya ēkaṭa galapana hæṭi. mēka tamayi daham
바로 그것입니다. 이제 nāmarūpa가 나타나는 방식을 보러 가면 — 바로 그것을 말하는 것입니다. 티끌 하나에서도 paṭicca samuppāda가 작동합니다. 바깥의 모든 것이 다 이와 같습니다. 이제 꽃이 만들어질 때 paṭicca samuppāda 과정이 거기에 맞아떨어지는 방식을 보여 드리겠습니다.
kriyāvaliya ēkaṭa galapana hæṭi. mēka tamayi daham dakina hæṭi. daham dækīmēdī muḷu lōkema dakinna puḷuvan paṭicca samuppādaya dækkadā yō paṭicca samuppādaṁ passati sō dhammāpassati dæn mē paṭicca samuppādayan ima dakinnavā. dharmaya dakinavā. dharmaya kiyalā kiyannē mē tripiṭaka dharmaya potē liyā tiyena vakaru ṭika nemeyi. mē lōkē darana hæṭi.
이것이 dhamma를 보는 방식입니다. dhamma를 볼 때 paṭicca samuppāda를 보면 온 세상을 볼 수 있습니다. 「Yo paṭiccasamuppādaṃ passati so dhammaṃ passati.」 이제 이 paṭicca samuppāda를 끝까지 봅니다. dhamma를 봅니다. dhamma란 이 tipiṭaka 책에 적힌 글귀들이 아닙니다. 이 세상이 지탱되는 방식입니다.
dharma kiyannē daranavaṭa anna ēkayi mē yamak yam sē darannē dharma valin. anna ēkayi. yamak yam sē daranavā. nītivalaṭa vitarak nemeyi. dæn yamak yam sē daranavā. ēka ehema darannē æyi? ehema pavatinnē æyi? monavā nisāda? anna ēka vigraha karaganna ōnē. anna etakoṭa ēkaṭa avaśya karana dēval yamak sambandha venna ōnē ēka taraṇa kramayak tiyenavā. krama raṭāvak ehemayi hædennē.
dhamma란 지탱함입니다. 바로 그것입니다. 무엇이 그렇게 지탱되는 것은 dhamma로 말미암습니다. 바로 그것입니다. 무엇이 그렇게 지탱됩니다. 규칙에만 그런 것이 아닙니다. 무엇이 그렇게 지탱됩니다. 왜 그렇게 지탱됩니까? 왜 그렇게 이어집니까? 무엇 때문입니까? 그것을 풀어 알아야 합니다. 그때 그에 필요한 것들이 이어져야 합니다. 지탱하는 방식이 있습니다. 질서가 있어 그렇게 만들어집니다.
dæn pipuṇā malā dæn api jātiya kiyana eka dæn paṭicca samuppādaya mē kālē apiṭa ugannanna hadannē mē mē satva pudgalayanṭa sambandha karalā vitarayi. budurajāṇan vahansē satva pudgala dravya vastu kiyannē mē bhēdayak kiyannē nætuva hētuphalavādaya pennanna dharmatāvaya pennannayi pennā dunnē paṭicca samuppādaya. ehenam mēkē jāti kiyanavā dæn mal jāti. api vacanayak ædak tiyenavā. gat jāti, gal jāti, mal jāti, koḷa jāti, væli jāti jātiya kiyana vacanaya hæma tarama dālā tiyenavā. minissunṭa vitarak nemeyi. satvayenṭa vitarak nemeyi. hæma dēkaṭama ehenam jāti kiyannē ēkaṭa ōvā okkoma
이제 꽃이 피었습니다. 이제 우리가 jāti라 하는 것 — 오늘날 우리에게 paṭicca samuppāda를 가르치려는 것은 satta, puggala에만 이어 붙여서입니다. 붓다께서는 satta, puggala, 물건, 사물이라는 구분 없이 hetu-phala론, 곧 dhammatā를 보여 주시려고 paṭicca samuppāda를 보여 주셨습니다. 그러니 여기서 jāti라 합니다 — 꽃의 jāti(갈래). 우리말에 이런 쓰임이 있습니다. 나무 jāti, 돌 jāti, 꽃 jāti, 잎 jāti, 모래 jāti — jāti라는 말을 어디에나 붙입니다. 사람에게만이 아닙니다. 중생에게만이 아닙니다. 모든 것에 붙입니다.
ehenam jāti kiyannē ēkaṭa ōvā okkoma ayitiyi. dæn mal jātiyak. api tama rōsa malak. monavāhari kamak nǣha. gattā mal jātiyak. dæn apiṭa balanna jātiyak tiyenavā. dæn jāti paccayā jarāmaraṇa dæn etana mokakda jarā maraṇaya? ē mal jātiyaka jarāvat dakinna puḷuvanda ē mala pipunē nænna.
그러니 jāti라는 말은 그것들을 모두 아우릅니다. 이제 꽃 jāti 하나 — 장미꽃이라 합시다, 무엇이든 상관없습니다. 꽃 jāti 하나를 잡았습니다. 이제 볼 jāti가 있습니다. 이제 「jātipaccayā jarāmaraṇaṃ」 — 거기서 jarāmaraṇa는 무엇입니까? 그 꽃이 피지 않았다면 그 꽃 jāti의 jarā라도 볼 수 있습니까?
dæn paravenna nna rōsa malak dækka hæyida? rōsa malā pipunē næhanam. dakinna bæhænē. næn dæn a ān rōsa malā vænna bima naṭuven gærilā. rōsa malaya maraṇaya rōsa mal maraṇayak dakinna puḷuvanda? rōsa malak jarāvaṭa pat velā værenna tibunē nætnam. rōsa mal jātiyak lōkē tiyenakan rōsa maḷaka jarāvak hō rōsa maḷaka maraṇayak dækva hæ. eha jarā maraṇamaya
이제 시든 장미꽃을 어떻게 보겠습니까? 장미꽃이 피지 않았다면 볼 수 없지요. 이제 장미꽃이 꼭지째 땅에 떨어졌습니다. 장미꽃의 죽음 — 장미꽃의 죽음을 볼 수 있습니까, 장미꽃이 jarā에 이르러 떨어질 일이 없었다면? 장미꽃 jāti가 세상에 있는 한 장미꽃의 jarā나 장미꽃의 죽음을 볼 수 있습니다.
rōsa maḷaka maraṇayak dækva hæ. eha jarā maraṇamaya apiṭa mē satvayen inna pudu vennaṭa ven velā næhæ. hæmatēṭama poduyi jarā maraṇa yamak haṭagattā nam jarāvaṭa pat velā maraṇayaṭa pat venavā. anna paṭavena podu svabhāvaya. anna rōsa malaya jarā maraṇaya ehenam rōsa mala kiyana jātiyē pipuṇa nisayi. ēkē jarāmaraṇaya api dæki jāti paccā jarārṇaṁ kiyana eka rōsa malaṭē paṭicca samuppādayayi mē kiyannē. tēruṇānē? anna
그러니 jarāmaraṇa는 우리 중생에게만 따로 있는 것이 아닙니다. 모든 것에 공통입니다. 무엇이 생겼다면 jarā에 이르고 죽음에 이릅니다. 바로 그것이 함께 지닌 성질입니다. 장미꽃의 jarāmaraṇa — 장미꽃이라는 jāti로 피었기 때문에 그 jarāmaraṇa를 우리가 봅니다. 「jātipaccayā jarāmaraṇaṃ」이라는 것, 이것이 장미꽃의 paṭicca samuppāda입니다. 알겠지요?
samuppādayayi mē kiyannē. tēruṇānē? anna rōsa malayē jātiya kohomada haṭagattē? siddhāntaya mokakda? bhava paccayā jāti siddhāntaya. dæn bhava kiyannē bīmak nirmāṇaya nirmāṇaya nisā jāti nipada venavā. dæn nirmāṇayak hædenna ōnē kōṣa mala kiyana eka vidyā māla pipilā inna ēkaṭa avaśya dēval etanaṭa hædilā nirmāṇaya venna ōnē. ehenam mokakda vennē? upādāna paccayā bavō
그러면 장미꽃의 jāti는 어떻게 생겼습니까? 원리는 무엇입니까? 「bhavapaccayā jāti」라는 원리입니다. 이제 bhava란 됨, 곧 지어짐입니다. 지어짐 때문에 jāti가 만들어집니다. 이제 지어짐이 이루어지려면, 장미꽃이라는 것이 드러나 피어 있으려면 거기에 필요한 것들이 그 자리에 만들어져 지어져야 합니다. 그러면 무엇이 일어납니까? 「upādānapaccayā bhavo」입니다.
mē nirmāṇaya venna nikan bæha. sōsa mala hædenna nirmāṇaya venna avaśya kiyana ḷan̆gaṭa ædennē monavada? upādānayak tiyenna ōnē. āsannayaṭa ædena yamak tiyenna ōnē. āsannayaṭa monavada ædennē? āpō dhātu, tējō dhātu, vāyō dhātu, paṭhaya dhātu kiyana dhātu hatara saṁkal haṭagatta ōjasak ara rōsa malayē næ digē gihillā kikilla digē ævidilā nætuvaṭen ætul velā. ara mala pipena tenṭa gihillā eṭam mokada vennē? āsānayaṭa upādāna venna ōnē. etakoṭa ēken tamayi nirmāṇaya karana bhava
이 지어짐은 그냥 될 수 없습니다. 장미꽃이 만들어지고 지어지는 데 필요하다고 가까이 끌려오는 것은 무엇입니까? upādāna가 있어야 합니다. 가까이 끌려오는 무엇이 있어야 합니다. 무엇이 가까이 끌려옵니까? āpo dhātu, tejo dhātu, vāyo dhātu, paṭhavī dhātu라는 네 dhātu가 어울려 생긴 ojā가 장미의 줄기를 따라, 가지를 따라 올라가 안으로 들어와서, 그 꽃이 피는 자리에 가면 무엇이 일어납니까? 가까이에서 upādāna가 되어야 합니다.
ōnē. etakoṭa ēken tamayi nirmāṇaya karana bhava karalā hitannā jātiyak kiyalā nirōdha jātiya pahaḷa karanna. M.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)