서른두 kuṇapa 풀이
දෙතිස් කුනප විග්රහය.
saṁgnāva kiyana eka ganna venakoṭa piḷikul bhāvanā kiyalā ugannavā. mēket kæṭayi, mēket gan̆dayi, mēket piḷikulayi. mē lom kætayi, mē lom gan̆dayi mē lom piḷikulayi. mē niyapatu kætayi mē niyapatu gan̆dayi mē niyapaturilayi. dæn mehema ganna bhāvanā tiyenavā. asu bhāvanā kiyalā ōka idiriyak.
saññā를 잡을 때 역겨움을 보는 bhāvanā라고 가르칩니다. ‘이것도 흉하고, 이것도 냄새나고, 이것도 역겹다. 이 털은 흉하고, 이 털은 냄새나고, 이 털은 역겹다. 이 손발톱은 흉하고, 이 손발톱은 냄새나고, 이 손발톱은 역겹다.’ 이렇게 잡는 bhāvanā가 있습니다. asubha bhāvanā라고 하는 것이 그것입니다.
dæn budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā āryangē iradi hataraka paḷaveni indriya mokakda lōkayā kætayi kiyalā ayi kiyalā yamak ayin karanavada? āryō piḷikul nokarannada?
그런데 붓다께서는 이렇게 가르치십니다. ariya의 iddhi 네 가지 가운데 첫째는 무엇입니까? 세상 사람들이 흉하다 하여 밀어내는 것을 ariya는 역겨워하지 않는 것 아닙니까?
ka paḷaveni ekaṭa dæn lōkeyā malattara ēt lom niyadā sammanahara ṭæn̆dunu mē kuṇu kuḍaval mē gæna piḷikula kiyannē nætta lōkē lōkayā yamak piḷikul kiyannēda āryava piḷi karanna paḷaveni ārya
그 첫째로 말하자면, 세상 사람들은 똥이며 털, 손발톱, 살, 힘줄로 엮인 이 썩은 덩어리를 두고 역겹다고 하지요. 세상 사람들이 역겹다고 하는 것을 ariya는 역겨워하지 않는다는 것이 첫째 ariya [iddhi]입니다.
dæn lōkeku kiyana eka api piḷikul karot ārēpiya hambave etana ivarayi hin piḷikul bhāvanāva kiyalā kavuda dunnē?
세상 사람이 하는 대로 우리도 역겨워하면 ariya의 자리를 얻겠습니까? 거기서 끝입니다. 그렇다면 역겨움 bhāvanā라는 것을 누가 주었습니까?
asubha kiyannē monavada? subha asubha ven karagena yatā lōkaya asubhayi niva subhayi. keṭima ven karanavā. koheda lōkē subha deyak tiyennē?
asubha란 무엇입니까? subha와 asubha를 나누어, 있는 그대로 보면 loka는 asubha이고 nibbāna는 subha입니다. 가장 짧게 이렇게 나눕니다. loka 어디에 subha한 것이 있습니까?
mē lōkē subha deyak tiyenavā. mahaṇeni væli kæṭayat taranvat mē lōkayē lōkaya tuḷa subha deyak tiyenavā nam mama nivan dakina kiyanna. tathāgata lōkē pahaḷa vennē.
만약 이 loka에 subha한 것이 있다면, ‘bhikkhu들이여, 모래알만큼이라도 이 loka 안에 subha한 것이 있다면 나는 nibbāna를 보라고 말하지 않을 것이다’ 하셨습니다. Tathāgata가 세상에 나타나시는 것은 그 때문입니다.
væli kæṭayat taranvat dūvili aṁśuvat ara taranvat subha deyak mē lōkaya tuḷa pennanna næti nisāma tamayi tathāgatayan vahansē namak lōkaya anāthayi kiyalā pelā tiyennē. lōkē aniccayi duka anattayi kiyalā pennannē
모래알만큼도, 먼지 한 톨만큼도 subha한 것을 이 loka 안에서 보여 줄 수 없기에 Tathāgata께서 loka는 기댈 데가 없다(anātha)고 설하신 것이고, loka를 anicca, dukkha, anatta라고 보여 주시는 것입니다.
sū kiyannē suvayi kiyana ekayi. sabba kiyannē elbaganna suvayi kiyalā elbaganna deyak. suvayi kiyalā læbanna deyak. mē lōke tuḷa næ. subha vaśayen ganna deyak nǣha kiyana ekayi.
‘su’는 즐겁다는 뜻입니다. [subha는] 즐겁다고 붙잡을 것, 즐겁다고 얻을 것을 말하는데, 그런 것이 이 loka 안에는 없습니다. subha로 잡을 것이 없다는 말입니다.
monada mē lōkē subha vaśayen gannē? ehenam asubhayi.
이 loka에서 무엇을 subha로 잡겠습니까? 그렇다면 asubha입니다.
suvayi kiyalā ælbaganna vaṭinā deyak apiṭa tīraṇaya karanna vaṭinā deyak anicca vū, dukkha vū, anatta vū kisi tænaka. anicca navanam, duka navā, anattanam, æhæk, kanak, divak, nāsayak, śarīrayak. rūpayak, saddayak, gandhayak, rasayak, poṭṭhabbayak. ē vagē manak dharmayak.
즐겁다고 붙잡을 만한 값진 것, 우리가 고를 만한 값진 것은 anicca이고 dukkha이고 anatta인 어디에도 없습니다. anicca라면, dukkha라면, anatta라면 말입니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 그리고 형색, 소리, 냄새, 맛, 감촉, 그와 같이 마음과 dhamma도 그렇습니다.
tira tibunet nǣha. dænut nǣha matu haṭaganna hētut næ. lōkaya tuḷa haṭaganna hētut nǣha kiyalā dharmānukūlava issellā dækka nam. ē dækapu kenāṭa
단단히 머문 적도 없고, 지금도 없고, 앞으로 생길 까닭도 없습니다. loka 안에서 생길 까닭도 없다고 dharma에 맞게 먼저 보았다면, 그렇게 본 사람에게
īṭa passē kohomada subha deyak panavannē lōkayaṭa kumak subhayi kiyalā panavanna?
그 뒤에 어떻게 loka에 subha한 것을 내세우겠습니까? 무엇을 subha하다고 내세우겠습니까?
subhasthānayak vaśayen subha sthānayak vaśayen panavanna tænak næhæ. menna mēka suvayi mēka ebagena innē. menna mēkē duka næha. mēkaṭa patvelā inna. ehema panavanna tūvili aṁśuvat aranvat mē lōkē tænak næ.
subha한 자리로 내세울 곳이 없습니다. ‘여기가 즐겁다, 여기에 붙어 있어라, 여기에는 dukkha가 없다, 여기에 이르러 머물라’ 하고 내세울 곳이 먼지 한 톨만큼도 이 loka에는 없습니다.
ehema tænak tiyenavā nam mahaṇeni tathāgatayan vahansē namak lōkē pahala venna ōnē næha. mē lōkē næti inna tænak tiyenavā. tæna ehema tænak næti nisāma tamayi tathāgatayan vahansēlā pahalalā mē dharmaya dēśanā karannē. dēśanāvema tiyenavā.
그런 곳이 있다면, bhikkhu들이여, Tathāgata께서 세상에 나타나실 까닭이 없습니다. 이 loka에 [dukkha] 없이 머물 곳이 있다면 말입니다. 그런 곳이 없기 때문에 Tathāgata들께서 나타나 이 dharma를 설하시는 것입니다. 가르침 속에 그렇게 있습니다.
ehenam monavada asubhī asubha bhāvanāvedī dakinna ōnē. onna oya kiyana kāraṇāva. ehenam api piḷikul vaśayen, asubha dakinakoṭa api dækiya yuttē monavāda
그렇다면 asubha bhāvanā에서 보아야 할 것은 무엇입니까? 바로 지금 말한 이것입니다. 그렇다면 역겨움으로, asubha로 볼 때 우리가 보아야 할 것은 무엇입니까?
hon̆dayi api dæn ōkaṭa kiyanavā kuṇupa detis kuṇupa koṭṭhāsa vacana enavā. asūci kiyalat oyakaṭa han̆dunnavā.
좋습니다. 이것을 두고 우리는 서른두 kuṇapa, 서른두 kuṇapa koṭṭhāsa라는 말을 씁니다. asuci라고도 압니다.
ima mēva kāyaṁ uddhaṁ pāta talaṁ ada kēsa mattā tariyantaṁ pūraṁ nānāprakāraṁ asūcīnaṁ paccavekti.
‘imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati’ — 이 몸을 발바닥에서 위로, 머리카락 끝에서 아래로, 살갗으로 둘러싸인, 여러 가지 asuci로 가득 찬 것으로 되돌아 살핀다.
dæn budurajāṇan vahansē dēśanā karana dharmaya tiyenavā mē asūci nānā prakāra asūca pratyavēkṣā karanna sihi kara balanna kiyalā. monavada mē asūcaya
붓다께서 설하신 dharma에 이 여러 가지 asuci를 되돌아 살피라, 떠올려 보라는 말씀이 있습니다. 이 asuci란 무엇입니까?
uddhaṁ pādasataraṁ adō kēsattāṁ pādasalayen uḍa kēsa matuven yaṭa taca pariyantā mē hamin vaṭa karalā tiyennē. pūra mēka æta pirilā tiyennē nānāpakāra rasa asūcanavā. noyek noyek prakāra asi pratya vecā karanna.
uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā — 발바닥에서 위로, 머리카락 끝에서 아래로, tacapariyantaṃ — 이 살갗으로 둘러싸여 있습니다. pūraṃ — 이것이 가득 차 있는 것은 여러 가지 asuci입니다. 여러 가지 asuci를 되돌아 살피라는 것입니다.
dæn budurajāṇan vahansē āmagandha sūtrayē āmagandha bamuṇaṭa dēśanā karanavā. mē kuṇu kaya suddha karaganna yam kenek hitanavā nam ēka mahōḍakamak kārtha karanna puḷuvan. mē kuṇuṭa nam suddha karanna bæga.
붓다께서 Āmagandha sutta에서 Āmagandha brāhmaṇa에게 설하십니다. 이 썩은 몸을 깨끗이 하려고 누가 생각한다면 그것은 어리석은 짓이라고 할 수 있습니다. 이 썩은 것은 깨끗이 할 수 없습니다.
ehenam hita tuḷayi kuṇu hædennē suddha karaganna puḷuvan jātiya. hita tuḷa tiyena kuṇu ṭika dænagena ēka ayin karanna. anna ē darya nivan tiyenavā.
그렇다면 썩은 것은 마음 안에서 생기는데, 그것은 깨끗이 할 수 있는 종류입니다. 마음 안에 있는 썩은 것들을 알아서 그것을 치우십시오. 바로 거기에 ariya nibbāna가 있습니다.
gatēkuṇa arinna bæ. hitēkuna æraganna hæbæyi pada mālāval budurajāṇan vahansē pahaḷa venna lōkē tibuṇā.
몸의 썩은 것은 치울 수 없습니다. 마음의 썩은 것은 치울 수 있습니다. 그런데 이 낱말 목록은 붓다께서 나타나시기 전부터 세상에 있었습니다.
ē pada mālāvaṭa laukika arthayen kes lom niya dasm mas nahara æṭa æṭa miduḷu vakuḍu mē ādī vaśayen kǣli 32k ven karalā. ven karalā oya ṭika pennavā.
그 낱말 목록에 lokiya한 뜻으로 머리카락, 털, 손발톱, 이, 살갗, 살, 힘줄, 뼈, 골수, 콩팥 같은 식으로 서른두 조각을 나누어 놓았습니다. 나누어서 그것들을 보여 줍니다.
hæbæyi pennanna giyāma kayaṭa ayiti næti bāhiren kāpuvat kayē kǣlivala aran tiyenavā.
그런데 보여 주다 보니 몸에 속하지 않는, 밖에서 먹은 것까지 몸의 조각에 넣어 두었습니다.
monava tiyannē pæsuṇu vaharayi nopæsuṇu vaharayi kiyanavā udariyan ariyasaṁ kiyana deka. udariyaṁ ariyasaṁ kiyana eka vigraha karanna kiyalā hitam siṁhalaṭa artha dīlā tiyennē pæsuuṇu vahāra saha nopæsuṇu vahāra
무엇을 넣었느냐 하면, 삭은 음식과 삭지 않은 음식이라며 udariyaṃ과 karīsaṃ 두 가지를 말합니다. udariyaṃ, karīsaṃ을 풀이한다며 싱할라 말로 삭은 음식과 삭지 않은 음식이라고 뜻을 달아 두었습니다.
ehenam æyi atītiyāṭa pollak mē 33 vena koṭṭhāsa vennē nættē.
그렇다면 손에 막대기 하나를 쥐면 왜 그것이 서른세 번째 덩이가 되지 않습니까?
api atara hara aragannā tava monavāhari ṭikak. dæn kāpaṭiken koṭasak baḍē tiyena pæticca næti hariya eka deti suma koṭasa ehakaṭa ayitinavā. ara asūci vecca hariya tava ehakaṭa ayiti. piṭin gatta ēvā. api ata gattot ehema monavā hari oya kuṇugoḍak ehema atē tiyanna ekakan 33 veni koṭasakuṭ eka tiyanē tat ēkat deṭiskuṇē teṭīs guṇapa venna epæ etakoṭa
우리가 다른 무엇을 조금 집어 든다고 해 봅시다. 지금 먹은 것 가운데 배 속에서 삭은 것과 삭지 않은 것이 서른두 덩이 쪽에 속하고, asuci가 된 것도 그쪽에 속합니다. 밖에서 들여온 것들입니다. 우리가 손에 무슨 썩은 덩어리를 쥐고 있으면 그것이 서른세 번째 덩이가 되어야 하고, 그러면 서른두 kuṇapa가 아니라 서른세 kuṇapa가 되어야 하지 않겠습니까?
ehenam pæsuṇu harayi nopæsanuharayi kiyannē æn̆gē koṭasa piṭin arakava.
그렇다면 삭은 음식, 삭지 않은 음식이라는 것은 몸의 덩이가 아니라 밖에서 들여온 것입니다.
hæbæyi dekak æraganna hari lētiya. ē kiyannē detis kuṇupa koṭṭhāsiya mama ada innē kuṇuba koṭṭhāsaya kiyalā kenavaṭa kiyanna puḷuvan. mokada givvā baḍudenna beṭak gahagena giya okkoma ṭika tava kǣ vennē næhæ mokada pæsuṇuharak nǣhæ nopæsaharak nǣhæ baḍi dæn tiyennē malan kuṇu koṭas 30yi kiyanna puḷuvan.
게다가 그 둘은 빼기가 아주 쉽습니다. 곧 어떤 사람에게 ‘나는 오늘 서른 kuṇapa koṭṭhāsa만 지니고 있다’고 말할 수 있다는 것입니다. 왜냐하면 배를 비우는 약을 먹고 모두 빼내면 그것들이 더는 없으니, 배에 삭은 것도 삭지 않은 것도 없어서 지금 있는 것은 썩은 덩이 서른뿐이라고 말할 수 있기 때문입니다.
pæsuṇu aharayi nopæsanu aharayi kiyana baraka kāpu ṭikat kakuṇu koṭas tiyaṭa gænna nam hon̆daṭa barirē ekak enna bayit ṭikak bīlā gihilanam yaṭara kiyanna puḷuvan. detiskuṇu koṭasin dekak nam ayiguṇā. tava 30yi mara tiyennē. kiyanna bæri. ehema karanna puḷuvan ekakda mē kivvē?
삭은 음식, 삭지 않은 음식이라 하여 먹은 것까지 썩은 덩이에 넣는다면, 약을 조금 먹고 배를 비운 뒤에는 ‘서른두 썩은 덩이 가운데 둘은 빠졌다, 이제 서른만 남았다’고 말할 수 있어야 하는데, 그렇게 말할 수는 없습니다. 이런 것을 두고 하신 말씀이겠습니까?
gata gatayē hædena kuṇu koṭas 32k tiyenavā jātiyē.
몸에서 생기는 썩은 덩이 서른두 가지 jāti가 있습니다.
oya pæhara nemeyi udariyan kivvē āmāsaṭa. kivvē mudrāsayaṭa āmāsayayi mutrāsayayi dekaṭa udariyaṁsaṁ kiyalā. namut artha liyanna giya artha katāyan vahansēlā mēka tōrāganna bæruva mēkaṭa pæṇurayi nopæsuṇu harayi kiyalā apit ōka ussagena enavā.
udariyaṃ이라 하신 것은 그 음식이 아니라 밥통(āmāsaya)을 말하고, [karīsaṃ은] 오줌보(muttāsaya)를 말합니다. āmāsaya와 muttāsaya 둘을 udariyaṃ, karīsaṃ이라 한 것입니다. 그런데 뜻을 적으려던 aṭṭhakathā 스승들께서 이것을 가려내지 못해 삭은 음식, 삭지 않은 음식이라 했고, 우리도 그것을 그대로 들고 다닙니다.
kayē koṭas tis deken dekak amataka velā. etana āmāsaya kiyalā koṭasak tiyenavā. ēka ara tis dekaṭa rahuvelā næhæ. mutrāsaya kiyalā ekak venama tiyenavā goṭṭak ēka ahuvelat næhæ. pittāsaya ahuṇā mutrāsaya ahunē. pitāsaya ahuve nam pitaṁ kiyalā kivvā ēka mutrāsaya ahuvecca næti nisā ēkaṭīsaṁ kiyana eka hoyāganna bærilā ēkaṭa ēkaṭa kivvā nopæsu pæcca āhāra kiyalā asūtiyaṭa kivvā.
몸의 서른두 덩이에서 둘이 잊혔습니다. 몸에 āmāsaya라는 덩이가 있는데 그것이 서른둘에 들어가 있지 않습니다. muttāsaya라는 따로 있는 주머니도 들어가 있지 않습니다. 쓸개(pittāsaya)는 들어갔는데 muttāsaya는 빠졌습니다. pittāsaya는 들어가서 pittaṃ이라 했지만, muttāsaya는 들어가지 않았기에 karīsaṃ이라는 것을 찾지 못하고, 그것을 삭은 음식, 삭지 않은 음식이라 하고 똥이라고 했습니다.
dæn udaraṁkāri sandakavat detiskuṇa padāgatta ēkaṭavat allaganna bærinavā vehe æn̆gē koṭas vala bāhira koṭas gattē ēkayi. hæbæyi ē deka ayin karanna bæ. ē vidihaṭa giya.
udariyaṃ과 karīsaṃ, 이 둘을 서른두 kuṇapa 낱말에 맞추어 잡지 못해서 몸의 덩이에 바깥의 것을 넣은 것입니다. 그런데 그 둘[āmāsaya와 muttāsaya]은 빼낼 수 없습니다. 그렇게 흘러온 것입니다.
ehenam mokada vennē? hæbæyi arinna puḷuvan kuṇu koṭas nemeyi ēvā mæranakan tiyennē. ōka koccarada arinna bæ.
그렇다면 어떻게 됩니까? 그것들은 치울 수 있는 썩은 덩이가 아니라 죽을 때까지 있는 것입니다. 아무리 해도 치울 수 없습니다.
oya kuṇu koṭas 32 jāti 32k. mē an̆ga ætulē tiyeena.
그 썩은 덩이 서른둘은 jāti 서른둘입니다. 이 몸 안에 있습니다.
yam jātiyak haṭagannē bhavayak hētukaṭa vennē. bhavayak haṭagannē upādānayak hētu karagena upādānayak haṭagannē taṇhāvak hētu karagena taṇhāvak haṭagannē vēdanāvak hētu koṭagena vēdanāvak haṭagannē sparśayak hētu koṭagena. sparśayak haṭagannē salāyatanayak hētu koṭagena. salāyatanayak haṭagannē nāma rūpayak hētu karagena nāma rūpayak haṭagannē viññāṇayak hētu karagena viññāṇayak haṭagannē saṁkhārayak hētu karagena saṁkhārayak haṭagannē avidyāvak hētu karagena avidyāvak nisā haṭaganna yam saṁkhārayak tiyenavā nam menna kuṇu vala mula
어떤 jāti가 생기는 것은 bhava를 까닭으로 합니다. bhava는 upādāna를 까닭으로, upādāna는 taṇhā를 까닭으로, taṇhā는 vedanā를 까닭으로, vedanā는 phassa를 까닭으로, phassa는 saḷāyatana를 까닭으로, saḷāyatana는 nāmarūpa를 까닭으로, nāmarūpa는 viññāṇa를 까닭으로, viññāṇa는 saṅkhāra를 까닭으로, saṅkhāra는 avijjā를 까닭으로 생깁니다. avijjā 때문에 생기는 saṅkhāra가 있다면, 바로 여기에 썩은 것들의 뿌리가 있습니다.
hētu 32k hædenavā avidyā saṁkhāra nisā. phala 32k matu venavā jāti vara jātiya phalaya saṁkhāraya hētu
avijjā와 saṅkhāra 때문에 hetu 서른둘이 생깁니다. phala 서른둘이 jāti로 드러납니다. jāti는 phala이고 saṅkhāra는 hetu입니다.
kuṇē mula hoyāgena yanna ōnē mula balanna ōka anulōma pratilōma vaśayen kivvaṭa apiṭa ahuvennē nǣha mula agamula dakinna ōnē anulōma pratilōma vaśayen dakinna ōnē mula in̆dalā agaṭa hædicca hæṭiya aga in̆dalā mulaṭa hædicca hæṭiya paṭicca samuppādayen dakinna ōna paṭicca samuppādaya dækē næti kenāṭa mula ven karannat bæhæ mæda ven karannat bæhæ agaven karannat bæ. æō paṭicca samuppādaṁ passati sō dhammaṁ passati yamē paṭicca samuppādaya dakida ohu dharmaya dakinna. dharmaya dakinam paṭicca samuppādaya dakinna ōnē.
썩은 것의 뿌리를 찾아가야 합니다, 뿌리를 보아야 합니다. anuloma, paṭiloma라고 말만 해서는 우리에게 잡히지 않습니다. 뿌리와 끝을 보아야 합니다. anuloma, paṭiloma로 보아야 합니다. 뿌리에서 끝으로 생겨난 모습, 끝에서 뿌리로 생겨난 모습을 paṭicca samuppāda로 보아야 합니다. paṭicca samuppāda를 보지 못하는 사람은 뿌리도, 가운데도, 끝도 가려낼 수 없습니다. ‘yo paṭiccasamuppādaṃ passati so dhammaṃ passati’ — paṭicca samuppāda를 보는 이는 dharma를 봅니다. dharma를 보려면 paṭicca samuppāda를 보아야 합니다.
ehenam mē detiskuṇapa kuṭṭhāsaya anulōma pratilōma vaśayen balanna kivvē mē jātiya paṭan gena yanna mula avidyā saṁkhāra dekaṭa kohomada haṭagatta? kṣēsā kumak nisāda haṭagatta? śēṣā haṭagænīmaṭa mula mokakda?
그렇다면 이 서른두 kuṇapa koṭṭhāsa를 anuloma, paṭiloma로 보라는 것은, 이 jāti에서 시작해 뿌리인 avijjā와 saṅkhāra 둘까지 가라는 것입니다. 어떻게 생겼는가? kesā는 무엇 때문에 생겼는가? kesā가 생겨난 뿌리는 무엇인가?
anna api dækagena yanna ōnē. kes valaṭa mula koṭasa kes jātiya saṁkhāraya mokakda? avidyāva mokakda kes haṭaganna
바로 그것을 보아 가야 합니다. 머리카락의 뿌리 덩이, 머리카락 jāti — 머리카락이 생기게 한 saṅkhāra는 무엇이고 avijjā는 무엇인가?
kes nikan haṭagannē nǣ mēka hētuphalayak. ehenam kes haṭagatta mudala koheda paṭan gattē mula
머리카락은 그냥 생기지 않습니다. 이것은 hetu와 phala입니다. 그렇다면 머리카락이 생긴 뿌리는 어디서 시작했습니까? 그 뿌리를
ma ahaganna epā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
saṁkhāra valaṭa væṭennē kayada jātiyavaṭa væṭennē mokakda e
saṅkhāra에 떨어지는 것이 몸입니까? jāti에 떨어지는 것은 무엇입니까?
saṁkhāra valin paṭan ganna jātiyak. jātiyaṭa mulak æt. saṁkhāra haṭagannavā hitē. rāgaya, dvēśaya, mōhaya mul karagena paṭan gannavā saṁkhāra koṭasak.
saṅkhāra에서 시작하는 jāti입니다. jāti에는 뿌리가 있습니다. saṅkhāra는 마음에서 생깁니다. rāga, dosa, moha를 뿌리로 saṅkhāra 한 덩이가 시작됩니다.
menna mē saṁkhāra koṭasak paṭan gattaha mē pævætma tuḷa sugatiyayi dugatiyayi kiyana mē dekak tiyenavā. mē dekēdī sugatiyen śēṣayak ituru velā tiyenavā.
이 saṅkhāra 덩이가 시작되면, 이 이어짐 속에 sugati와 duggati라는 두 가지가 있습니다. 이 둘 가운데 sugati에서 남은 것이 남아 있습니다.
anna ē śēṣayak ituru vecca nisā tamayi mē sugatiyaka manussayek kalāā upadina. kalla sukhaṁ kalla sukkha vipākaṁ kiyanusu sudu sahusu dekē vipākayakin manussayek kiyalā upadinavā kiyalā pennavā. anna sudu vaśayen ituru vecca śēṣayak tiyenavā.
그 남은 것이 있기에 sugati에 사람으로 태어납니다. ‘kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ’, 곧 검은 것과 흰 것 두 가지의 vipāka로 사람이 되어 태어난다고 보여 줍니다. 흰 것으로 남은 것이 있는 것입니다.
anna ē śēṣaya mul karagena ipadunā mē lōkē manussayek velā. hæbæyi kṣē vena dēṭa āsā kaḷā.
그 남은 것을 뿌리로 이 세상에 사람이 되어 태어났습니다. 그런데 닳아 없어지는 것을 바랐습니다.
monavada kṣēvaya? paṁcakāmayaṭa pat vunot ē pudgalayā kṣē vena pættaṭa āsā karanavā. paṁcakāmayaṭa āsā karanna paṭan gattahama sēṭa āsā karana nisā sē āsā kēsā vuṇā.
닳음(khaya)이란 무엇입니까? pañcakāma에 이르면 그 사람은 닳아 없어지는 쪽을 바랍니다. pañcakāma를 바라기 시작하면 닳음(khe)을 바라기(āsā) 때문에 ‘khe-āsā’, 곧 kesā가 되었습니다.
kṣayaṭa āsā kirīmē saṁkhārayen kēsā nævati jātiya nibā.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
satvayā kṣē velā ivarayi. kṣēṭa āsā karannē kē velā næti keneku poḍḍak ituru velā tibuṇā śēṣa mātrayā. ē śēṣa mātrayē tiyena sugati śēṣa mātraya ēkat kṣaya karagannavā paṁcakāmayaṭa ætivenavā.
satta는 닳아 버렸습니다. 닳음을 바라는 것은 아직 다 닳지 않은 이, 조금 남아 있던 남은 몫입니다. 그 남은 몫 안의 sugati의 남은 몫마저 pañcakāma로 기울어 닳게 합니다.
mē lōkē paṁcakāmaya hoyāgena ipadilā hitam sēvena pahat pættaṭa hevat sē vennē kāmaya. kāmayaṭa āsā karanna giyahama mokada vennē? sēyaṭa āsā karannā vū gati lakṣaṇaya nisā anna saṁkhāraya bihivuṇā avidyāvē. sēveni dēṭa āsā karannē avidyāva.
이 세상에 pañcakāma를 찾아 태어나서 마음이 닳아 낮아지는 쪽, 곧 닳게 하는 kāma로 갑니다. kāma를 바라러 가면 어떻게 됩니까? 닳음을 바라는 그 됨됨이 때문에 avijjā 속에서 saṅkhāra가 태어났습니다. 닳는 것을 바라는 것이 avijjā입니다.
etana ē sthānaya eyā tr̥ṣṇāven allagattahama mokada vennē? avidyā tr̥ṣṇā mul karagena saṁkhāra goḍanaganna paṭan gattā kṣaya vena pættaṭa ehenam kāma pættaṭa
그 자리를 taṇhā로 붙잡으면 어떻게 됩니까? avijjā와 taṇhā를 뿌리로 닳는 쪽, 곧 kāma 쪽으로 saṅkhāra를 쌓기 시작했습니다.
kāma pættaṭa saṁkhāra goḍannaganna paṭan gattahama mokada vennē? kramakramī manussayatvaya ikmavā gihillā tirisam pættaṭa hita yanavā. kṣē venna paṭan gannavā. kṣē vena pættaṭa āsā karannā vū menna mē mānasikatvaya mul karagena hētuva bavaṭa pat venavā. saṁkhāraya bavaṭa pat venavā. avidyāvē saṁkhāraya bavaṭa pat venavā kesraganna
kāma 쪽으로 saṅkhāra를 쌓기 시작하면 어떻게 됩니까? 차츰 사람다움을 넘어 tiracchāna(짐승) 쪽으로 마음이 갑니다. 닳기 시작합니다. 닳는 쪽을 바라는 이 마음가짐을 뿌리로 hetu가 됩니다. saṅkhāra가 됩니다. 머리카락을 생기게 하는 avijjā의 saṅkhāra가 됩니다.
anna ēkē keḷavaṭa āpu jātiya tamayi kēsā kiyana saṁkhārayen sēṭa āsā karana viññāṇayak āvānam anna viññāṇaya pahaḷa venavā. saṁkhārayaṭa sē vena pættaṭa āsā karana paṁcakāmayaṭa āsā karana nāma rūpa ganna paṭan gannavā. anna nāma rūpa haṭagattā.
그 끝에 온 jāti가 바로 kesā입니다. saṅkhāra에서 닳음을 바라는 viññāṇa가 오면 viññāṇa가 나타납니다. 그 saṅkhāra로, 닳는 쪽을 바라고 pañcakāma를 바라는 nāmarūpa를 잡기 시작합니다. 이렇게 nāmarūpa가 생겼습니다.
æsa, kana, diva, śarīraya kṣē vena pahat pættaṭa kāmayaṭa āyatana karagattā. anna salāyatana haṭagatta akṣaya vena pættaṭa ē æsatin rūpaya kanin śabdaya ādī vaśayen kāmayō sparśa karanna paṭan gannavā. sēvena pættaṭa sparśayak haṭagattā. ēkē vindanayaṭa bætvā. sēvena pættaṭa vēdanāva haṭagattā.
눈, 귀, 혀, 몸을 닳아 낮아지는 쪽인 kāma의 āyatana로 삼았습니다. 이렇게 닳는 쪽으로 saḷāyatana가 생겼습니다. 그 눈으로 형색을, 귀로 소리를 하는 식으로 kāma에 닿기 시작합니다. 닳는 쪽으로 phassa가 생겼습니다. 그 느낌에 빠졌습니다. 닳는 쪽으로 vedanā가 생겼습니다.
etakoṭa ēkē taṇhāven ælunā. sēvayana pættaṭa taṇhā haṭagattā. ēkē bæn̆dunā. sēvayana pættaṭa upādāna haṭagattā. ē bavaṭa patvuṇā. sēvaya bavaṭa patvuṇā. ē jātiyama sēvayana jātiyaṭa āsā karana jātiya lakṣaṇaya kēsā vaśayen haṭagattā.
그러면 그것에 taṇhā로 달라붙었습니다. 닳는 쪽으로 taṇhā가 생겼습니다. 그것에 묶였습니다. 닳는 쪽으로 upādāna가 생겼습니다. 그 bhava에 이르렀습니다, 닳음의 bhava에 이르렀습니다. 그 jāti, 닳음의 jāti를 바라는 jāti의 됨됨이가 kesā로 생겼습니다.
anna jātiya haṭagatta mula in̆dan agaṭa kēsāvala anulōma pratilōma vaśayen balāgena yanakoṭa balapu hæri. onna kēsāvalaṭa mula.
이렇게 jāti가 생긴 것을 뿌리에서 끝까지, kesā를 anuloma, paṭiloma로 살펴 가면 보이는 모습입니다. 이것이 kesā의 뿌리입니다.
ehenam kēsā kiyana kuṇak tibuṇā. sēvena dēṭa āsā karapu kuṇē tibunē. menna paḷaveni kuṇu koṭēṭa ædalā damannā vū kāmayaṭa tiyena āsāva atæralā dæmmadāṭa hiten kuṇu koṭasak ivat kaḷā. lokuma kuṇu koṭasa hakara dæmmā. kēsākasa
그렇다면 kesā라는 썩은 것이 있었습니다. 닳는 것을 바란 썩은 것이었습니다. 이것이 첫째 썩은 덩이입니다. 끌어당기는 kāma에 대한 바람을 내려놓은 날, 마음에서 썩은 덩이 하나를 치웠습니다. 가장 큰 썩은 덩이를 걷어냈습니다.
lokuma kuṇu koṭasa hakara dæmmā. kēsākasa koṭasakka dæmaṭa passē pera bhavayen haṭagatta jātiyē hētuvē phalaya vaśayen mēka aya hambuṇā. matu bhavayaṭa kes haṭaganna tibicca hētuva ivarayi. ehenam kes haṭaganna satek venna kes haṭaganna lōkaya jātiyak upadinna. dæn hētuva æti kaḷā.
kesā라는 덩이를 치운 뒤에는, 지난 bhava에서 생긴 jāti의 hetu의 phala로 이것을 얻기는 했지만, 앞으로의 bhava에 머리카락이 생길 hetu는 끝났습니다. 머리카락이 나는 satta가 되어, 머리카락이 나는 loka에 jāti로 태어나게 할 hetu를 만들던 것이 끝난 것입니다.
īṭa passē mokakda vennē? deveniguṇaṭṭhāsaya lōmā kiyana jātiya api dannavā lom jātiya. hētu phalayak vaśaya lom haṭaganna. ēka nætuva haṭagannē nǣ.
그 뒤에는 무엇이 됩니까? 둘째 kuṇapa koṭṭhāsa, lomā라는 jāti, 우리가 아는 털의 jāti입니다. 털은 hetu와 phala로 생깁니다. 그것 없이는 생기지 않습니다.
ehenam ēka saṁkhāraya balanna ōnē avidyāven haṭagatta saṁkhāraya lōmā kiyana padayē tiyenavā saṁkhāraya niruktiya. lō amā lōmā
그렇다면 그 saṅkhāra, avijjā에서 생긴 saṅkhāra를 보아야 합니다. lomā라는 낱말 안에 saṅkhāra의 nirutti가 있습니다. lo-amā, lomā.
lōkaya amr̥tayak hā samānava salakalā paṁcakāma sahita lōkaya amr̥ttayak vāgē āśvādayen ganna puruddak tiyenavā. mokak nisāda? avidyāven yutta vū tr̥ṣṇāven yutta vū kahaṭa gænuna hitaka svabhāvaya tamayigannē. kiri hita ganna adahasa kiliṭa hita mē lōkē amr̥tayak o vagē salakanavā. lō ama kiyalā salakanavā.
loka를 amata(죽지 않는 단물)와 같다고 여기는 것입니다. pañcakāma가 있는 loka를 amata처럼 assāda로 잡는 버릇이 있습니다. 무엇 때문입니까? avijjā와 taṇhā가 깃든, 물든 마음의 됨됨이가 그렇게 잡기 때문입니다. 더러워진 마음은 이 loka를 amata처럼 여깁니다. ‘lo amā’라고 여기는 것입니다.
lō ama kiyalā salakannā vū gati lakṣaṇaya āvahama ara kramayaṭama paṭicca samahama upācakrayakara kiyalā. avidyāvē tr̥ṣṇāvī nigamana ēkayi.
loka를 amata라고 여기는 됨됨이가 오면, 앞서와 같은 길로 paṭicca samuppāda의 바퀴가 돕니다. avijjā와 taṇhā가 이르는 곳이 그것입니다.
lōkē amr̥ttayak vāma saṁkhāra paṭan gannavā hiten kayen vatannē lōkē amr̥ttayak hā samānava kaṭayutu karanna. ēken haṭagannavā ama viññāṇa lōkē amr̥ttayak kiyalā ganna adahasa gæna viññāṇaya haṭagannavā. lōkē amr̥ttayak kiyana adahasa ēkē væhægannavā.
loka가 amata인 것처럼 여겨, loka를 amata처럼 대하려고 마음과 몸과 말로 saṅkhāra를 짓기 시작합니다. 그로부터 ‘amā viññāṇa’, 곧 loka를 amata로 잡는 생각에 대한 viññāṇa가 생깁니다. loka가 amata라는 생각이 거기에 덮입니다.
nāma viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ æsakanna. divanāsaya śarīraya mana ēkaṭa āyatanaya karaganna lōkaya amr̥tayak kiyana tæna pihiṭavanna āyatanayak karaganna.
‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ’ — 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음을 거기에 āyatana로 삼아, loka가 amata라는 자리에 세우려고 āyatana를 만듭니다.
lōkaya amr̥tiyak væni kiyana sparśaya labanavā. lōkaya amr̥tayak væni kiyana adahasin vin̆dinavā. sparśatayā vēdanā lōkaya amr̥ttiyak ovāgē hitānayina etana bæn̆denavā. vēdanā, paccā taṇhā ælenavā. etana lōkē amr̥tayak kiyalā bæn̆denavā. taṇhā patāva upādāna ē dr̥ṣṭiyen ē bhava tuḷa innavā. upādāna paccayā bava amr̥ta bava kiyanavā lōkē amr̥tta kiyana bava bhava lō ama bhavayē innavā. paccayā jātiyā amati pahaḷa venavā, lōma jāti pahaḷa venavā.
loka가 amata 같다는 phassa를 얻습니다. loka가 amata 같다는 생각으로 느낍니다, phassapaccayā vedanā. loka가 amata 같다고 여겨 거기에 묶입니다, vedanāpaccayā taṇhā, 달라붙습니다. 거기서 loka를 amata라며 묶입니다, taṇhāpaccayā upādāna. 그 diṭṭhi로 그 bhava 안에 머뭅니다. upādānapaccayā bhavo, loka가 amata라는 bhava, ‘lo amā’ bhava에 머뭅니다. bhavapaccayā jāti, lomā jāti가 나타납니다.
onna bāhira puṇu koṭṭhāsa deveni kuṇuṭṭhāsaya pahaḷa venna abhyantarayē puṇu koṭṭhāsaya hoyāgena giya hæbyantara kuṇu koṭṭhāsaya dækkaṭa passē hētuva dækkā.
이렇게 바깥의 kuṇapa koṭṭhāsa인 둘째 썩은 덩이가 나타나게 한 안쪽의 kuṇapa koṭṭhāsa를 찾아가, 안쪽의 썩은 덩이를 본 뒤에 hetu를 보았습니다.
mē lōmakin titayakin devin deveni eka galavā damanna ōna. matu haṭa noganna ōna. lōkē amr̥tayak kiyana mulā dr̥ṣṭiya atragattahama lōma jāti haṭaganna eka edā venavā. viddakin dekak ivaraganna næ.
이 lomā를, 서른둘 가운데 둘째 것을 뽑아내야 합니다. 앞으로 생기지 않아야 합니다. loka가 amata라는 미혹된 diṭṭhi를 내려놓으면 lomā jāti가 생기는 일이 그날로 끝납니다. 서른둘 가운데 둘이 끝났습니다.
dæn mokada venna ōnē? lōkaya amr̥tayak enna mē dr̥ṣṭiya gatta kenāṭa lōma dr̥ṣṭiya gatta kenāṭa hon̆da naraka tērum ganna bæ. hon̆da dē mokakda nāka dē mokakda kiyalā tōraganna bæ.
이제 어떻게 되어야 합니까? loka가 amata라는 이 diṭṭhi를 잡은 사람, lomā diṭṭhi를 잡은 사람은 좋고 나쁨을 알아보지 못합니다. 무엇이 좋은 것이고 무엇이 나쁜(nāka) 것인지 가려내지 못합니다.
nāka dē allanna giyot mokada vennē? hitē kiḷuṭak haṭagannavā hitē kuṇak haṭagannavā. nāka dē hon̆dayi kiyalā allanna giyāma nāka koṭasa tamayi nakāgena nāka jāti hoyāgena gihillā hitan jātiyē nāka jāti naka jāti vuṇā. nakahā jātivā niyapotu jāti.
나쁜 것을 붙잡으면 어떻게 됩니까? 마음에 때가 끼고 마음에 썩은 것이 생깁니다. 나쁜 것을 좋다며 붙잡으러 가면, 나쁜 덩이를 붙들고 나쁜 jāti를 찾아가 마음에 나쁜 jāti가 생기니, nāka jāti가 nakha jāti가 되었습니다. nakhā jāti, 곧 손발톱 jāti입니다.
potu valaṭa niyavanna gihin hambunē niyapu nākaya ēvāyanna genavā kiyalā tavena. potugē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
his dēval valaṭa niyavanna yanavā. etakoṭa potē tiyennē potu valaṭa niyōpuvahama jātiyak haṭagannavā niya potu kiyalā. ēvā nāka nisā ōkaṭa nagā kivā pāli. nakā jāti.
껍데기(potu)의 빈 것들에 매달리러 갑니다. 그러면 껍데기에 매달리니 손발톱(niyapotu)이라는 jāti가 생깁니다. 그것들이 나쁜(nāka) 것이라서 Pāḷi로 nakhā라 했습니다. nakhā jāti입니다.
anna nakā haṭagatta hæṭi. naka haṭagatta tæna mulaṭa yanna ōnē. mokada mula mædaga dakinna ōnē.
이렇게 nakhā가 생겼습니다. nakhā가 생긴 곳의 뿌리로 가야 합니다. 뿌리와 가운데를 보아야 하기 때문입니다.
ehenam mula mæda dakinna paricca samuppādaya tuḷin yanna ōnē. mula koheda tiyennē? avidyāven tr̥ṣṇāven yam sakaskārīmak saṁkhārayak nepadevvada paṭan gattada? anna etana hoyāgena yanna ōnē niyapotu vala næhanam nakāvala mula hoyanna.
그렇다면 뿌리와 가운데를 보려면 paṭicca samuppāda를 거쳐 가야 합니다. 뿌리는 어디에 있습니까? avijjā와 taṇhā로 어떤 지음, 어떤 saṅkhāra를 일으켰는가, 시작했는가? 바로 거기를 찾아가 손발톱, 곧 nakhā의 뿌리를 찾아야 합니다.
nagā jātivan nāka jāti valin tamayi paṭan gannē. hon̆da jāti pætta kara dæmmā. avidyāven, tr̥ṣṇāven, paṁcakāmayen hon̆dayi kiyalā ēkaṭa nākaya kiya jātiya hadāganna gihillā hita kuṇu karagannavā. hitaṭa tunveni kuṇu koṭasat ekatu
nakhā jāti는 나쁜 jāti에서 시작합니다. 좋은 쪽은 밀쳐 두었습니다. avijjā와 taṇhā와 pañcakāma로 좋다고 여겨 나쁜 jāti를 지으러 가서 마음을 썩게 합니다. 마음에 셋째 썩은 덩이도 더해졌습니다.
vuṇā. abhassaramitan bhikkhavē cittaṁ tiyennada bæ. ahagattunē upakiliṭa ena upakiliṭan vevī yanne. onna tunveni upakiṭiyen nakā nāka ēvā. nāka ēvā hon̆dayi
‘pabhassaram idaṃ bhikkhave cittaṃ’ — 마음은 본래 빛나지만, 들어오는 upakkilesa로 더럽혀져 갑니다. 이렇게 셋째 upakkilesa로 nakhā, 곧 나쁜 것들이 [생겼습니다].
upakiṭiyen nakā nāka ēvā. nāka ēvā hon̆dayi kiyalā ganna giyāṭa passē mokada vennē? anna ara vagēma saṁkhāraya æti venavā nāka saṁkhāra naka saṁkhāra
나쁜 것들을 좋다고 잡은 뒤에는 어떻게 됩니까? 앞서와 똑같이 saṅkhāra가 생깁니다. nāka saṅkhāra, nakha saṅkhāra입니다.
ē saṁkhāraya æturuvana nāka viññāṇa hevat naka viññāṇa haṭaganna. ē hitē nakanā nāma rūpa væhæganna nakānāma rūpa væhæganna ēken æsakana divanāsaya śarīraya mana nāga dēṭa āyatanaya venavā nakā salāyatana venavā. naraka dēval sparśa karanavā nakā sparśaya venavā.
그 saṅkhāra에 기대어 nāka viññāṇa, 곧 nakha viññāṇa가 생깁니다. 그 마음에 nakha nāmarūpa가 덮입니다. 그로써 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 나쁜 것의 āyatana가 되어 nakha saḷāyatana가 됩니다. 나쁜 것들에 닿아 nakha phassa가 됩니다.
naraka vindanaya vin̆dinavā hon̆dayi kiyalā nāka vindanaya læbenavā. vēdanā paccā taṇhā kiyalā nāga tæna ā venavā. nāga taṇhāvaṭa patvenavā. ēkē bæn̆denavā nāka upādānayaṭa enavā. nāka bavaṭa pat venavā upādāna patiyā bava kiyalā. nāka jātiyak apiṭa pahaḷa venavā hētuvē phalaya vaśayen ēkaṭa api nakā kivvā. anna tunveni koṇu koṭṭāsaya jātiyen haṭagannakoṭa
나쁜 느낌을 좋다며 느껴 nāka vedanā를 얻습니다. vedanāpaccayā taṇhā라고, 나쁜 자리에 달라붙어 nāka taṇhā에 이릅니다. 그것에 묶여 nāka upādāna에 이릅니다. upādānapaccayā bhavo라고 nāka bhava에 이릅니다. hetu의 phala로 nāka jāti가 우리에게 나타납니다. 그것을 우리는 nakhā라 했습니다. 이렇게 셋째 kuṇapa koṭṭhāsa가 jāti로 생길 때
arinna ōna hitē tiyena pun yam deyak mē lōkayē nākada nāka dēval athærapuhama matu nakā haṭaganna tibicca hētu ivarayi. ehenam matu kuṇu kayaka haṭaganna tibicca koṭas tunak haṭaganna tibicca hētu ivarayi.
치워야 할 것은 마음에 있는 썩은 것, 이 loka의 무엇이든 나쁜 것입니다. 나쁜 것들을 내려놓으면 앞으로 nakhā가 생길 hetu가 끝납니다. 그렇다면 앞으로 썩은 몸에 생길 덩이 세 가지가 생길 hetu가 끝났습니다.
nāka dēval gattaṭa passē ætta nætta hoyāganna bærivelā lōka satvayā antayaṭa vahinavā. anta dekakaṭa vahinavā. anta dekakaṭa bæsaṭa passē mokada vennē? dva anta kiyana tattvayaṭa pat venavā. dva antā dantā
나쁜 것들을 잡은 뒤에는 참과 거짓을 찾지 못하게 되어 loka의 satta는 anta(끝)로 떨어집니다. 두 anta로 떨어집니다. 두 anta로 떨어진 뒤에는 어떻게 됩니까? ‘dvi anta’라는 자리에 이릅니다. dvi antā, dantā.
anna nirukti dantā niruktiya dantā dantā kiyalā mē æṭaka dihā balā hiṭiyaṭa kaṭaha vala hiṭiyaṭa hariyayi. dantā hædicca hæṭi dakinna ōna. dantā niruktiya dva antā dantā anna niruktiya balanakoṭa pēnavā hētuva mula niruktiya tiyenavā hētu
이것이 nirutti입니다, dantā의 nirutti. ‘dantā, dantā’ 하며 입 안에 있는 이 뼈만 바라보고 있어서는 안 됩니다. dantā가 생겨난 모습을 보아야 합니다. dantā의 nirutti는 dvi antā, dantā입니다. nirutti를 보면 hetu, 곧 뿌리가 보입니다. nirutti 안에 hetu가 있습니다.
eham anta deka mokakda atta kiḷamatānōgayāyi kāmasikallikāna yōgayayi kiyana mē dekaṭa bæhælā tīraṇaya karagannavā nāka pættaṭa giyāma hon̆da pætta væhilā giyā nāka pætta æru
그렇다면 두 anta란 무엇입니까? attakilamathānuyoga와 kāmasukhallikānuyoga, 이 둘에 빠져들어 고르게 됩니다. 나쁜 쪽으로 가자 좋은 쪽은 닫혀 버렸고 나쁜 쪽이 열렸습니다.
īṭa passē dya anta kiyana saṁkhāraya gonna læbenavā. anta dekē saṁkhāra saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyalā dya anta viññāṇaya pahaḷa vuṇāda danta viññāṇaya pahaḷa vunē.
그 뒤에 dvi anta라는 saṅkhāra 무더기를 얻습니다, 두 anta의 saṅkhāra입니다. saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ이라고 dvi anta viññāṇa, 곧 danta viññāṇa가 나타났습니다.
ēkaṭa væhægatta nāma rūpa danta nāma rūpa æsa kana divanā vahansēgē śarīraya manna anta dekaṭa āyatana vuṇā. danta salāyatana hædu. anta dekē sparśuvā. danta sparśaya labanavā. pasa paccayā vēdanā kiyalā ēka vindanaya læbuvā. danta vēdanāva labanavā. anta dekē vēdanāva ēkaṭa taṇhāven bæn̆denavā. dvanta taṇhā ēkē upādānaya bæn̆denavā. danta upādānaya anta dekē innek bavaṭa patvenavā. danta bhava bhava paccayā jāti kiyalā ē gatiyen jātiyak pahaḷa karanā danta jāti anna danta jātiyak aragena api ōkaṭa dat.
거기에 덮인 nāmarūpa가 danta nāmarūpa입니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 두 anta의 āyatana가 되어 danta saḷāyatana가 생겼습니다. 두 anta에 닿아 danta phassa를 얻습니다. phassapaccayā vedanā라고 그것을 느껴 danta vedanā, 두 anta의 vedanā를 얻습니다. 그것에 taṇhā로 묶이니 dvanta taṇhā, 그것에 upādāna로 묶이니 danta upādāna, 두 anta에 머무는 이가 되니 danta bhava입니다. bhavapaccayā jāti라고 그 됨됨이로 jāti를 내니 danta jāti입니다. 이렇게 danta jāti를 가져와 우리는 그것을 이라 부릅니다.
datna næmati jātiya pahaḷa karapu hētuva otana. ehenam data kuṇak pahaḷa kaḷē mokak nisāda? hētuva kuṇak nisā. āgantu rūpak lēsiya kuṇak. æraganna puḷuvan kuṇak.
이라는 jāti를 나타나게 한 hetu가 거기 있습니다. 그렇다면 이라는 썩은 것은 무엇 때문에 나타났습니까? hetu인 썩은 것 때문입니다. 밖에서 들어온 upakkilesa, 쉽게 치울 수 있는 썩은 것입니다.
atta kelamatāni yōgayayi kāma sukallikāni yōgayayi hariya kiyannā vū mulāva aragattāṭa danta haṭaganna vecca hētuva mula ivarayi. hētuva athæra nam hita prabhāsa ratvayaṭa pat venavā. āgattaka tava upaksayak guṇak gælavilā giya. tava kuṇu koṭasak giyā. onna hataraveni kuṇu koṭasak gælavilā giyā hiten. annaśuddha vuṇa kuṇu goḍak 32k oya vidihaṭa aha karanna ōnē.
attakilamathānuyoga와 kāmasukhallikānuyoga가 옳다는 미혹을 걷어내면 danta가 생길 hetu의 뿌리가 끝납니다. hetu를 내려놓으면 마음은 pabhassara 자리에 이릅니다. 들어온 upakkilesa, 썩은 것 하나가 또 떨어져 나갔습니다. 썩은 덩이가 또 하나 갔습니다. 이렇게 넷째 썩은 덩이가 마음에서 떨어져 나갔습니다. 그만큼 깨끗해졌습니다. 서른두 썩은 무더기를 이렇게 치워야 합니다.
anta dekaṭa bæsaṭa passē mokada vennē? acca kiyana vacanayen pennannē yathārthaya ikmavā yanavā. sa acca kiyannē yathārthaya ikmavā pihiṭanavā. yathārthaya dharma mārgaya dharma mārgayen ikmavā gihillā lōkayē antayaṭa gihillā enam yathaharthaya ikmagiya tana pihiṭapuhama kiyanavā accayē pihiṭiya. accayamkama mē banti ehema kiyannē tamangen vuna ikmagiya væradi valaṭa kamā venna kiyalā. anna acca venavā kiyannē yathārthaya ikmavā pāpayaṭa novæ.
두 anta에 빠진 뒤에는 어떻게 됩니까? ‘acca’라는 말로 보여 주는 것은 있는 그대로(yathābhūta)를 넘어간다는 것입니다. ‘sa acca’란 있는 그대로를 넘어서 자리 잡는 것입니다. 있는 그대로, 곧 dharma의 길을 넘어 loka의 anta로 가서, 있는 그대로를 넘어선 곳에 자리 잡으면 accaya에 자리 잡았다고 합니다. ‘accayo maṃ bhante’라고 하는 것도 자기가 저지른, 넘어선 잘못을 용서해 달라는 말입니다. 이렇게 acca가 된다는 것은 있는 그대로를 넘어 pāpa에 떨어지는 것 아닙니까?
anna etana pihiṭapu hama venavā. taca venavā. yam kenek yathārthaya ikmavā pāpayaṭa væṭenna tibena anupiḷiviya tamayi kēsā, lōmā, nakā dantā kiyalā ævidilā anta dekaṭa ævidilā tacō kiyalā yathārthava pihiṭī. eyāṭa nivan nǣ.
거기에 자리 잡으면 살갗(taca)이 됩니다. 어떤 사람이 있는 그대로를 넘어 pāpa에 떨어지는 차례가 kesā, lomā, nakhā, dantā로 와서 두 anta에 이르고, taco로 있는 그대로를 넘어 자리 잡는 것입니다. 그에게는 nibbāna가 없습니다.
ehenam nivan vahana kāraṇā pahak kēsā, lōmā, nakā, dantā, tacō kiyalā hita tuḷa kuṇak vaśayen haṭagannavā. hitē tiyena kuṇu pahakin tamayi ætulē tiyena kuṇugoḍa okkoma vahalā tiyennē.
그렇다면 nibbāna를 가리는 다섯 가지, kesā, lomā, nakhā, dantā, taco가 마음 안에 썩은 것으로 생깁니다. 마음에 있는 이 다섯 썩은 것이 안에 있는 썩은 무더기를 모두 덮고 있습니다.
hitaṭa bāhiraṭa vidyāmānayan oya kuṇu pahen ituru kuṇu koṭas siyallama tittayakin ituru okkoma ætulē vahalā. oya kuṇu koṭas 32ṭama tiyenavā hitē kuṇu 32k.
마음 밖으로 드러난 그 다섯 썩은 것 말고, 서른둘 가운데 나머지 썩은 덩이는 모두 안에 덮여 있습니다. 그 썩은 덩이 서른둘 모두에 마음의 썩은 것 서른둘이 있습니다.
oya mul pahen haṭagattahama hita kuṇu vennē. ituru okkoma anupiḷivalanin haṭagena gihillā kuṇu koṭat 32k hitē hædenavā. anna ē kuṇu koṭat 31 yamtā darāgena yanavada? hētu vaśayen haṭagatta kuṇu koṭat 31ka hitē tiyenavā nam ē tākkal phalaya vaśayen hambavenna gatē kuṇu koṭas deken midenna bæha.
처음 다섯이 생기면 마음이 썩습니다. 나머지는 모두 차례로 생겨나 마음에 썩은 덩이 서른둘이 만들어집니다. 그 썩은 덩이를 붙들고 가는 한, hetu로 생긴 썩은 덩이가 마음에 있는 동안은 phala로 얻는 몸의 썩은 덩이에서 벗어날 수 없습니다.
ehenam hitē tiyena hētu 32 ayin karā nam phala 32k vaśayen enna tiyennē deti guṇaya ivarayi. ehenam matuvaṭa detis guṇayaṭa hētu nætuva kiyagānam arihat phalayen gamana kelavara kaḷā sasara gamana ivarayi. onnam nivan dakina detiskuṇa poṭṭhāsaya balana katāva
그렇다면 마음에 있는 hetu 서른둘을 치웠다면, phala 서른둘로 올 서른두 썩은 것은 끝납니다. 그렇다면 앞으로 서른두 썩은 것에 hetu가 없다고 하면, arahant phala로 길을 마쳤고 saṃsāra의 길이 끝났습니다. 이것이 nibbāna를 보는, 서른두 kuṇapa koṭṭhāsa를 살피는 이야기입니다.
dæn 32ṭama tiyenavā kahaṭa 32k hædena hæṭi. namut ada niruktiya æti yaṭapat velā hoyanna bæ. anna ēka væhilā tiyenavā.
서른둘 모두에 물든 때 서른둘이 생기는 모습이 있습니다. 그런데 오늘날에는 nirutti가 묻혀 버려 찾을 수가 없습니다. 그것이 덮여 있습니다.
otanṭa giyāṭa passē mokada vennē? yathārthaya ikmavā giyāṭa passē mamayi magē kiyana ekayi loku vennē. mā kiyana aṁśaya væḍivelā enavā. mā kiyana aṁśayaṭa bæsaṭa pasanna. mā aṁśa maṁsa anna tavaka hatak mama magē kiyannā vū dr̥ṣṭiya darāgattahama āgantuka upak liyati itin āya hita kuṇu vuṇā. hayaveni vatāvaṭa kuṇu hayak ekatu vuṇā.
거기에 간 뒤에는 어떻게 됩니까? 있는 그대로를 넘어간 뒤에는 ‘나’와 ‘나의 것’이 커집니다. ‘나(mā)’라는 쪽(aṃsa)이 늘어납니다. ‘나’라는 쪽에 빠집니다. mā aṃsa, maṃsa. 나와 나의 것이라는 diṭṭhi를 지니면 들어온 upakkilesa로 마음이 다시 썩었습니다. 여섯 번째로 썩은 것이 쌓여 여섯이 되었습니다.
mā kiyana aṁśaya aragattā. mamatvaya aragattā. mamatvaya aṁśayaṭa væhægattahama vaṁsa jātiya mulē ēkayi. mamatvaya aṁśayaṭa væhægænīma maṁsā haṭaganna hētu.
‘나’라는 쪽을 잡았습니다. mamatta를 잡았습니다. mamatta의 쪽에 덮이니, 그것이 maṃsa jāti의 뿌리입니다. mamatta의 쪽에 덮이는 것이 maṃsa가 생기는 hetu입니다.
harayak næti dēṭa bæssahama hara næti dēṭa gattahama na hara nahara æti.
알맹이(hara) 없는 것에 빠지면, 알맹이 없는 것을 잡으면 ‘na hara’, 곧 nhāru가 생깁니다.
etakoṭa ē pudgalayā eka deyak venavā. harayak næti dē ætuḷuru karana hita īḷan̆gaṭa bahinnē mokeda ættaṭrena. hitē ættaṭarakama innavā. anna ættaṭarakama āpu hāmu mokada ennē aṭṭhiya kiyanavā.
그러면 그 사람은 한 가지가 됩니다. 알맹이 없는 것을 가까이하는 마음이 다음에 빠지는 것은 무엇입니까? 고집(aṭṭara)입니다. 마음에 고집이 자리 잡습니다. 고집이 오면 어떻게 됩니까? aṭṭhi라고 합니다.
ætṭara vennē ehemayi. hita æṭara vunāma kuṇakin ættaṭara vunē. ē ærakunē jātiya aṭṭhī jātiya.
고집스러워지는 것이 그렇습니다. 마음이 고집스러워지면 썩은 것으로 고집스러워진 것입니다. 그 고집의 jāti가 aṭṭhi jāti입니다.
ē æṭṭakamaṭa ē pudgalayā avaśya karannā vū midīma siddha karanavā miṁjā vēvā. ættaṭrakama hari vaṭinavā kiyalā dænagena. ēkaṭa avaśya āhāraya janita karanavā kiyanavā mā inā miṁjā
그 고집 속에서 그 사람은 자기가 바라는 엉겨 붙음(midīma)을 일으키니, miñja가 됩니다. 고집이 아주 값지다고 여겨 거기에 필요한 먹이를 만들어 냅니다. 그래서 miñjā라고 합니다.
mā. etakoṭa eyāyi pudgilā etanṭa ena hæṭiya kiyana eka
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
miṁja kiyana vacanayen pennannē yamkisi tænaka bæn̆denavā æn̆denavā. etanaṭa avaśya ipadavā gannavā kiyalā. ov ēka okkoma enavā sambandhayi.
miñja라는 말로 보여 주는 것은 어떤 곳에 묶이고 또 묶여서 거기에 필요한 것을 생겨나게 한다는 것입니다. 네, 그것이 모두 이어져 있습니다.
aṭra gatiyaṭa aṭṭīma. ætṭara gatiya tuḷa ē pudgalayā midilā hiṭapuhama pihiṭalā hiṭapuhama aṭṭī minjā haṭaganna jātiya mulaya ēkayi.
고집스러운 버릇에 aṭṭhi입니다. 고집스러운 버릇 안에 그 사람이 엉겨 붙어 머물면, 자리 잡고 머물면, 그것이 aṭṭhimiñja가 생기는 jāti의 뿌리입니다.
æṭṭara gatiyen midilā inna pud ēka hiravelā inna pudṭa æṭa miduda rōga haṭagannavā. anna rōgayaṭa hētu at ēkayi. onna muḷu bhautika vidyāvat ōkē tiyenavā. kayaṭa haṭaganna rōga dænaganna ōna nam mulaṭa haṭagatta rōgayaṭa mula balanna ōna jātiya hētu. anna ē mula tiyena hētuvē lakṣaṇaya dænagattahama mē kayē tiyena rōgaya kī
고집스러운 버릇에 엉겨 붙어 있는 사람, 거기에 갇혀 있는 사람에게 골수의 병이 생깁니다. 그 병의 hetu가 바로 그것입니다. 몸에 관한 앎이 모두 여기에 있습니다. 몸에 생기는 병을 알고 싶다면, 처음 생긴 병의 뿌리, 곧 jāti의 hetu를 보아야 합니다. 그 뿌리에 있는 hetu의 됨됨이를 알면 이 몸에 있는 병이 [무엇인지 압니다].
mul karagena kayaṭa gataṭa rōgaya næhæ. æṭami miduḷuvala rōgayak enavā nam ætṭarakama loku karagena eyā ēkema vidilā hiṭiya. kavada hari eyāṭa æṭa miduḷu rōgayak haṭaganna hituenavā. mokada æṭami miduḷu nibavannē aṭṭhī miṁjāva. aṭṭhī miṁjā kiyannē æṭṭara gatiyehi midī inna mānasika lakṣaṇaya
그것을 뿌리로 하지 않고는 몸에 병이 없습니다. 골수에 병이 온다면, 그는 고집을 키워 그 안에 엉겨 붙어 있었던 것입니다. 언젠가 그에게 골수 병이 생깁니다. 골수를 만드는 것이 aṭṭhimiñjā이기 때문입니다. aṭṭhimiñjā란 고집스러운 버릇에 엉겨 붙어 있는 마음의 됨됨이입니다.
ēka tamayi hitēkunē. sitē kuṇa æsuru kaḷot hētuvē phalaya vaśayen jātiya pahaḷa venakoṭa ēkat kuṇu karalā upaddanakoṭa æṭama vihinavā. īṭa passē æṭamin̆duru biya venavā. æṭudu sambandha hædenavā. æṭamiṭa piḷikāvak haṭagannavā. anna sakas venavā. hiten gataṭē leḍa hædena hæṭit otanin balāganna.
그것이 마음의 썩은 것입니다. 마음의 썩은 것을 가까이하면 hetu의 phala로 jāti가 나타날 때 그것도 썩혀서 태어나게 하니, 뼈가 상하고 그 뒤 골수가 상하며 골수에 얽힌 탈이 생깁니다. 골수에 혹이 생깁니다. 이렇게 짜여집니다. 마음에서 몸의 병이 생기는 모습도 여기서 살펴보십시오.
dæn meccara kalti vecca avaṁkakama dæn tiyenavada? nǣ dæn gamana vakrayi.
이제껏 있던 곧음이 지금도 있습니까? 없습니다. 이제 길이 굽었습니다.
mokada vennē? vakrabhāvayaṭa patvenakoṭa vakra saṁskāraya nisā vakraṁ kiyannā vū vakugaḍu kiyana eka hædenavā. vu velā haṭagannavā. vakra velā haṭagannavā. anna vakkaṁ haṭagænīmi vakkā aṁśayak haṭagannavā. vakkam gatiya vakrunahama jātiya vakrayakin pennanavā. ēkaṭa api kivvā vakkam haṭagannavā vakkuḍu haṭagannavā.
어떻게 됩니까? 굽은 자리에 이르면 굽은 saṅkhāra 때문에 vakkaṃ이라는 콩팥이 생깁니다. 굽어서 생깁니다. vakka 쪽이 생깁니다. 버릇이 굽으면 jāti가 굽음으로 드러납니다. 그래서 vakkaṃ이 생긴다, 콩팥이 생긴다고 했습니다.
æ vugaḍu haṭaganna hētuva mokakda? ara ættaṭṭarakamē midunahama haṭaganna avaṁka bava nætivelā vaṁka bavaṭa patvelā vakra gati lakṣaṇaya haṭaganna. anna vakkam haṭaganna hētuna.
콩팥이 생기는 hetu는 무엇입니까? 그 고집에 엉겨 붙으면, 곧음이 사라지고 굽음에 이르러 굽은 됨됨이가 생기는 것입니다. 이것이 vakkaṃ이 생기는 hetu입니다.
dæn etakoṭa mokada vennē? ē pudgalayā etakoṭa hæma velāvema anun sambandhava tamāṭa araganna sāda karaganna hitavat karaganna balāporottu venavā. poduvē jīvat venna poduvē ven karanna dennē nǣ. ehema bæha.ma māt ekka hitavat tiya anikat ekka taraha tiyavā. māt ekka viśēṣa hitavatkama pavatvanavān anikaṭa vaḍā viśēṣa viya māttayek karanavā. dæn mokada vennē? lōkayē hadagatti lakṣaṇayak haṭaganna podu lōkayaṭa poduvē inna dennē. nidahasē inna dennē magē koṭasak karagena mamatvayen ēken bæn̆daginnē. dæn mokada vennē? anna
그러면 어떻게 됩니까? 그 사람은 늘 남을 두고 자기 쪽으로 끌어오고, 제 편으로 만들고, 친하게 만들려 합니다. 함께 살게도, 함께 나누게도 두지 않습니다. 그렇지 않으면 ‘나와는 친하고 다른 이와는 다투어라, 나와 특별히 친하게 지내면 다른 이보다 특별히 대해 주겠다’ 합니다. 이제 어떻게 됩니까? loka를 끌어 담는(hada) 됨됨이가 생겨, 모두의 loka에 모두가 함께 있게 두지 않고, 자유롭게 두지 않고, 내 몫으로 삼아 mamatta로 묶어 둡니다.
ēken bæn̆daginnē. dæn mokada vennē? anna īḷan̆ga kuṇu koṭasa hadaṭa āvā. āpu hāmu hadayan kiyana kuṇu koṭasak kayē haṭagattā hadavata kiyalā api ēkē. hada vena væḍa piḷivela nisā hadavatak haṭagattā. tava kuṇu goḍak āvā hitaṭa. oyā hitaṭa tiyena pun
이제 어떻게 됩니까? 다음 썩은 덩이가 ‘끌어 담기’로 왔습니다. 그렇게 오자 hadayaṃ이라는 썩은 덩이가 몸에 생겼으니, 우리가 염통이라 하는 것입니다. 끌어 담는 짓 때문에 염통이 생겼습니다. 또 썩은 무더기가 마음에 왔습니다. 마음에 있는 썩은 것입니다.
dæn oteṭa āvaṭa passē mokada tiyena? āda vunāṭa passē tamayi ælīmak āvaṭa passē tamayi gæṭīma ārambha karannē. gæṭenna paṭan gannē. yakunaginna katāvaṭa kiyanna yaku nagenna paṭan gatta araṭa passē mokada vennē? yakanaṁ kiyalā tava koṭasak haragannavā kuā.
거기에 이른 뒤에는 무엇이 있습니까? 끌어 담은 뒤, 달라붙음이 온 뒤에야 부딪힘이 시작됩니다. 부딪히기 시작합니다. 흔히 ‘귀신 들렸다(yaku nagina)’고 하지요. 귀신이 오르기 시작한 뒤에는 어떻게 됩니까? yakanaṃ이라는 덩이가 또 하나 생깁니다.
hētuvē phala baṇa gatē kuṇu hitē kuṇu gata hadana hæti. hitē kuṇu 32 nægena hæti. gatēkuṇu 32 næhæ.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
īṭa passē mokada dennē? sīla bavaṭa hevat ulak bavaṭa patveenavā. sīla vū mu bavaṭa patvenavā. maku kiyannē guṇa makana satvayaṭa patvenavā. anunṭa ænina ulakkha hā samāna mānasikatvayak goḍanak gāgannavā. hīla vū maku bava kiyanavā ul vunā vū maku bavaṭa guṇa makana ulakmē næena anta hidana hiṁsā karana gati laktana hitaṭa enna.
그 뒤에 어떻게 됩니까? 뾰족한 것, 곧 꼬챙이가 됩니다. 뾰족한 maku가 됩니다. maku란 덕(guṇa)을 지워 버리는 satta가 되는 것입니다. 남을 찌르는 꼬챙이 같은 마음가짐을 쌓아 올립니다. 뾰족한 maku, 꼬챙이 같은 maku, 덕을 지우는 꼬챙이가 되어 남을 찌르고 해치는 됨됨이가 마음에 옵니다.
kīla vū maku gatiya nisā kīla vū mugatiyaṭa āpu yadēṭa kiyanavā kīla vū makan kilōmakan. īḷan̆ga jātiya haṭaganna. anna kilōmakan kiyana jātiya haṭaganna. hadanayi hadayan yakanan kilōmakan.
kīla(말뚝) 같은 maku 버릇 때문에, 그 버릇에 이른 것을 kīla maku, kilomakaṃ이라 합니다. 다음 jāti가 생깁니다. kilomakaṃ이라는 jāti가 생깁니다. hadayaṃ, yakanaṃ, kilomakaṃ입니다.
dæn īṭa passē mokada vennē? anungē tiyen di pæhæragena kanna paṭan gannavā. anungē dē pǣhælā kanavā kiyalā vacanayak tiyenavā. pǣhægena kanavā kiyannē ituru karannē nǣha anuva gahaka atuǣhælā kǣvot ehema gahaṭa āyusarayā gili hædenna ituru vennē næ. menna mē vagē lōka satyaya agucana gasā kanavā pǣhælā kanna paṭan gannavā. anna tava īḷan̆gaṭa kuṇā. hitē kuṇā.
이제 그 뒤에 어떻게 됩니까? 남의 것을 빼앗아 먹기 시작합니다. 남의 것을 ‘훑어 먹는다’는 말이 있습니다. 훑어 먹는다는 것은 남기지 않는다는 뜻입니다. 나무의 가지를 다 훑어 먹어 버리면 나무가 다시 살아날 만큼도 남지 않습니다. 이처럼 loka의 satta를 훑어 먹기 시작합니다. 이것이 또 다음 썩은 것, 마음의 썩은 것입니다.
pǣhæra kanna paṭan gattaṭa passē pǣhælā kana dakṣayana kivvā pǣhælā kanasā pihakan kiyalā. piyakam kiyana jātiya haṭagattā.
훑어 먹기 시작한 뒤, 훑어 먹는 데 능한 것을 ‘훑어 먹는 것’이라 하여 pihakaṃ이라 했습니다. pihakaṃ이라는 jāti가 생겼습니다.
īḷan̆gaṭa mokada vennē? paha kiyana vacanayen pennannē mē lōkayē yam pahasak tiyenavānam. ēka apahasak karanna paṭan gattā. pahasaṭa apahāsa
다음에는 어떻게 됩니까? ‘paha’라는 말로 보여 주는 것은 이 loka에 어떤 편안함(pahasu)이 있다면, 그것을 불편하게 만들기 시작했다는 것입니다. 편안함을 헐뜯[습니다].
karanavā. girisiyāva kōrudanṭa gilā tiyennē?
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
pahasaṭa apahāsa karanna paṭan gattahama pahā apahāsa karanakoṭa pappahāsaṁ kiyalā haṭagattā. jātiya pahasaṭa apahasa karanavā. anikava hon̆din inna dē. anungē satuṭa pahara gahanavā. anugē suvayaṭa apahāsa karanavā. anna pahaṭa apahāsa karana gati lakṣaṇaya āpuvahama pappahāsa kiyana kuṇāva hitaṭa. ēken haṭagatta aṁśayak. pappahāsaṁ kivvā ēkaṭa. ēkam pappaṁ.
편안함을 헐뜯기 시작하면, 편안함(pahā)을 헐뜯으니 papphāsaṃ이라는 것이 생겼습니다. 그 jāti는 편안함을 헐뜯는 것입니다. 남이 잘 지내는 것을 헐뜯고, 남의 기쁨을 치고, 남의 편안함을 헐뜯습니다. 이렇게 편안함을 헐뜯는 됨됨이가 오면 papphāsa라는 썩은 것이 마음에 옵니다. 그로써 생긴 덩이를 papphāsaṃ이라 했습니다. 그것이 허파입니다.
dæn mokada vennē? galavaganna bæri pāpa pættē antayaṭa giyā.
이제 어떻게 됩니까? 빠져나올 수 없는 pāpa 쪽의 anta로 갔습니다.
hita antayaṭa gihi ahaṭagannaṭa passē mokada vennē? antayen jātiyak haṭagattā antaṁ kiyalā. tavakuṇa koṭasak aya dāvā. hita antayaṭa giyahama īṭa antaṁ ēkama guṇa vuṇā. tava tava vartanaya vuṇā. anta guṇa vunahama anta guṇan kiyalā jātiyak haṭagattā. iti antabhāvaya guṇa vunahama gataṭa anta guṇayak haṭagattā. antaguṇē jātiya anta guṇak. vaḍavæl bæn̆dalā tiyennē antaguṇā.
마음이 anta로 가서 거기에 생긴 뒤에는 어떻게 됩니까? anta에서 jāti가 생기니 antaṃ이라 했습니다. 썩은 덩이 하나가 또 더해졌습니다. 마음이 anta로 가자 그 antaṃ이 거듭(guṇa)되었습니다. 거듭거듭 되풀이되었습니다. anta가 거듭되자 antaguṇaṃ이라는 jāti가 생겼습니다. 이렇게 anta의 자리가 거듭되자 몸에 antaguṇa가 생겼습니다. antaguṇa의 jāti가 antaguṇa입니다. 창자를 묶어 둔 끈이 antaguṇa입니다.
dæn īṭa passē mokada karannē? ē tattvayaṭa patvunāṭa passē ē antayaṭa væhægattaṭa passē ē pudgalayāṭa dhairya upadavanna velā tiyenavā issellā mē lōkē kālā dīlā kiyiya dhairya upadalā nemeyi. soyaṁjātaya læbavicca dē nætivelā yanna paṭan gattā. dæn ē dē upadavāganna dhairya karanna siddha vuṇā. upadanna dhairya karana paṭāgattahama mokada vunē? upadavana dihaṭa dhairya upadaha udariyam kiyannā vū jātiya hadagat upadavana dhairya upadavanavā hitē kiḷiṭa nisā haṭagattā udarayan kiyana jā
이제 그 뒤에는 어떻게 합니까? 그 자리에 이르러 그 anta에 덮인 뒤, 그 사람은 [먹을 것을] 만들어 내려 애써야 하게 되었습니다. 예전에는 이 세상에서 먹고 주고 하며 애써 만든 것이 아니라 저절로 생긴 것을 얻었는데, 얻던 것이 사라지기 시작했습니다. 이제 그것을 만들어 내려 애써야 했습니다. 만들어 내려 애쓰기 시작하니 어떻게 되었습니까? 만들어 내는 쪽으로 애쓰니 udariyaṃ이라는 jāti를 만들었습니다. 만들어 내려 애쓰는 마음의 때 때문에 udariyaṃ이라는 jāti가 생겼습니다.
etakoṭa mokada vennē? īrisiyahā karanna paṭan gattā. kara isiyaṁsaṁ irisiyā kirīma nisā haṭagattā. īlan̆guna
그러면 어떻게 됩니까? 시샘(issā)하기 시작했습니다. karīsaṃ — 시샘하기 때문에 생겼습니다. 다음은
īṭa passē mokada vennē? eka ekkenāgē ugatkam mata vaśayen matu karanna paṭan gattā. mastakayaṭa mudupat karanna paṭan gattā. yathā dharmaya væhilā giyā. mattu uṁga kiyannē eka ekkenā igenagatta mata denna paṭan gannā. mattalō un nisā matta ungam kiyalā koṭasak hata karanā.
그 뒤에는 어떻게 됩니까? 저마다 배운 것을 견해(mata)로 내세우기 시작했습니다. 정수리에 새겨 넣듯 하기 시작했습니다. 있는 그대로의 dharma는 덮여 버렸습니다. ‘matta uṅga’란 저마다 배운 견해를 내놓기 시작하는 것입니다. 견해에 취한 자들 때문에 matthaluṅgaṃ이라는 덩이를 만들었습니다.
menna mēvā hitaka tiyena dæḍi keles kahaṭa. ē nisā mē dhātu hatarē mula paṭhavi mūlaya dæḍigati mul velā paṭhavi 20kin haṭagattā. ōgoṭa kivvā paṭhavi dhātu 20k haṭagannavā kiyalā. hitē hētu visa. hētu visaḍiyavā nisā phala visat dæḍivelā paṭhavidhātuvenma visa haṭagattā. ōkaṭa kiyanavā paṭhavi dhātu 20k mē kayē kuṇu koṭas vaśayen haṭagattā.
이것들이 마음에 있는 단단한 kilesa의 물듦입니다. 그래서 네 dhātu의 뿌리인 pathavī를 뿌리로, 단단한 버릇을 뿌리로 하여 pathavī 스물로 생겼습니다. 그것을 pathavī dhātu 스물이 생긴다고 했습니다. 마음의 hetu가 스물입니다. hetu 스물이 단단하기에 phala 스물도 단단해져 pathavī dhātu로 스물이 생겼습니다. 이것을 pathavī dhātu 스물이 이 몸의 썩은 덩이로 생겼다고 합니다.
dæn mokada vennē? oya ṭika haṭagattaṭa passē yamkisi kāyika mānasika suvayak tibuṇā. dæn ēvā adōbhāvayaṭa patvenavā. sē kiyana vacanaya pennannē suvabhāva suva svabhāvaya suvaya adōbhāvayaṭa giyahama sēdō kiyalā koresaka kuṇak haṭagattā.
이제 어떻게 됩니까? 그것들이 생긴 뒤, 몸과 마음에 어떤 편안함이 있었는데 이제 그것이 아래로(adho) 떨어집니다. ‘se’라는 말이 보여 주는 것은 편안한 됨됨이입니다. 편안함이 아래로 가자 sedo라는 썩은 것이 생겼습니다.
anna īṭa passē haṭagatta īḷan̆ga kuṭagatta kuṇa nisā vægirenna paṭan gatta kuṇu hitē kuṇu mūlika dæḍi kuṇu koṭas 20k haṭagattahama hiten vægirenna paṭan gannavā tava kuṇu koṭas 12k vægirena kuṇu koṭas 12k hædenavā evidi anna suvaya adōṭa yanakoṭa suvē pahat bavaṭa yanakoṭa oya væḍa piḷi piriyela nisā sē adō hevat sēdō kiyana kuṇu koṭasak haṭagattā.
그 뒤에 생긴 다음 썩은 것으로 흘러내리기 시작하는 썩은 것들이 생깁니다. 마음의 썩은 것 가운데 바탕이 되는 단단한 썩은 덩이 스물이 생기면, 마음에서 흘러내리기 시작하여 또 썩은 덩이 열둘, 흐르는 썩은 덩이 열둘이 그렇게 만들어집니다. 편안함이 아래로 가서 낮아질 때, 이 흐름 때문에 ‘se adho’, 곧 sedo라는 썩은 덩이가 생겼습니다.
suvaya aōbhāvayaṭa pahat pāraṭa patvenakoṭa tamanṭa tibennā vū mahēśāk svabhāvayat adōyaṭa patvelā. mehē ehēvat tamāgē vīrya śaktiya adōyaṭa pat vunāma mehe ada vecca nisā mēdō kiyalā ēka haṭagattā. īḷan̆gaṭa kuṇa haṭagatta hētu. hitē haṭaganna kuṇaya neṭa.
편안함이 아래로, 낮은 길로 떨어질 때 자기가 지니던 큰 힘의 됨됨이도 아래로 떨어졌습니다. 자기 viriya의 힘이 아래로 떨어지니, ‘me adho’라서 medo라는 것이 생겼습니다. 다음 썩은 것이 생긴 hetu, 마음에 생기는 썩은 것입니다.
dæn otanaṭa giyāṭa passē mokada vennē? suvaya as venna paṭan gattā. issellā tibicca suvaya dæn kayaṭa nǣ. suvaya asvelā hæmiyēma dahin dāḍiya dānavā mahansī vehesayi suvaya as velā. suvaya as vunahama ē kahara koṭasen haṭagattā assū kiyalā koṭu.
이제 거기에 이른 뒤에는 어떻게 됩니까? 편안함이 떠나기(as) 시작했습니다. 예전에 있던 편안함이 이제 몸에 없습니다. 편안함이 떠나서 늘 땀을 흘리고 지치고 고단합니다. 편안함이 떠나자 그 물든 덩이에서 assu라는 덩이가 생겼습니다.
etakoṭa mokada vennē? eccara kal tibuṇa sæpa svabhāvaya væhilā giyā. vasā gattā. ē koṭasa væhilā giyahama vasā kiyana koṭasak haṭagannavā.
그러면 어떻게 됩니까? 그때까지 있던 즐거운 됨됨이가 덮여 버렸습니다, 가려졌습니다. 그 덩이가 덮이자 vasā라는 덩이가 생깁니다.
īṭa passē mokada vennē? kṣē vecca dēṭa ālaya karanna paṭan gattā hon̆da æti. kṣē vecca dēṭa ālaya karanna paṭan gattam kē ālō kēlō vuṇā. kṣayaṭa ālaya karana nisā kē lōdenavā.
그 뒤에는 어떻게 됩니까? 닳아 버린 것을 아끼기(ālaya) 시작했습니다. 닳은 것을 아끼기 시작하니 ‘khe ālo’, kheḷo가 되었습니다. 닳음을 아끼기 때문에 kheḷo가 생깁니다.
īṭa passē mokada karannē væḍa karannat bæhæ mahansiya karanna næhæ. nikan in̆dalā hin̆ga paṭan gattā. nikan in̆dan hin̆gā kanavaṭa kiyanavā siṁgāna nikan
그 뒤에는 어떻게 합니까? 일도 할 수 없고 애쓰지도 않습니다. 그냥 앉아서 빌어먹기 시작했습니다. 그냥 앉아 빌어먹는 것을 siṅghāṇikā라 합니다.
na ekin ekaṭa ena næhænē.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
dæn abhyantaraya tipicca laya tipicca suvayak næti velā. hitaṭa suvayakut dæk nǣhæ. gata suvaya næti vunāhama hitē suvayak næti venavā.
이제 안에 있던, 가슴에 있던 편안함이 사라졌습니다. 마음에도 편안함이 보이지 않습니다. 몸의 편안함이 사라지면 마음의 편안함도 사라집니다.
layē suvē kālagē nisā lāsī kahāva vuna layē suvē kæviyaeka nisā lasikāvu sīlā pul koṭasak āvita. etakoṭa katak hædunā lasikāva
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
mōhaya attayaṭa patvuṇā mōhayē pævætma æti vuṇā. mōhayē attayak evat mōhayē kayak haṭaganna tæna paṭanā mū attaṁ muttaṁ mu kiyannē mōhaya mōhayen haṭagattā vū atta hevat atbbævaṭa kiyanavā muttaṁ haṭagattā.
moha가 atta에 이르렀고, moha의 이어짐이 생겼습니다. moha의 atta가 오니 moha의 몸이 생기는 자리가 시작됩니다. mū attaṃ, muttaṃ. ‘mu’는 moha이며, moha에서 생긴 atta, 곧 attabhāva를 두고 muttaṃ이 생겼다고 합니다.
dæn menna mē ṭika haṭagattahama sitē kuṇu koṭas 32k haṭagena hētuvē phalaya vaśayen kuṇu koṭas 3ka gatakaṭa urumakāraya vuṇā. sitē kuṇu koṭas sika ivarata dæmaṭa passē kuṇu koṭas sikaṭa hētuva nætuva kiyanna nam phalaya vaśayen hētu nirōdhayen phala nirōdha vunā nam kuṇu koṭas dissaka matu haṭaganna hētu nætuva kiyalā. hitē oya kuṇu koṭas tissaka ivat vecca kenāṭa matu detiskuṇu koṭṭhāsiyakaṭa himikan næ. eyā detiskuṇu paṭṭhāsaya athærapu bhāvanāva vaḍapu kenek.
이것들이 생기면 마음의 썩은 덩이 서른둘이 생겨, hetu의 phala로 썩은 덩이 서른둘의 몸을 물려받게 됩니다. 마음의 썩은 덩이 서른둘을 다 치운 뒤, 썩은 덩이 서른둘에 hetu가 없다면, 곧 hetu의 nirodha로 phala의 nirodha가 되었다면, 썩은 덩이 서른둘이 앞으로 생길 hetu가 없습니다. 마음에서 그 썩은 덩이 서른둘이 치워진 사람은 앞으로 서른두 kuṇapa koṭṭhāsa의 임자가 아닙니다. 그는 서른두 kuṇapa koṭṭhāsa를 내려놓는 bhāvanā를 닦은 사람입니다.
tunukoṭat sitkin bamidunā. oya dharmaya hada væhilā. oya venuvaṭa mokada karannē? kǣli ṭikak dænagena uḍaṭayi paḷatænagena innavā. mēka kuṇu kiyiya kiyiyē innavā. kuṇu kiyana hitē mula ohelā mula kapannayi kivvē.
몸에서도 마음에서도 벗어났습니다. 이 dharma가 덮여 버렸습니다. 그 대신 무엇을 합니까? 조각 몇 개를 알고서 겉만 붙들고 있습니다. ‘이것은 썩었다’고 말하고 또 말하며 있습니다. 그러나 마음에 있는 썩은 것의 뿌리를 찾아 그 뿌리를 자르라고 하신 것입니다.
aga dækkahama phalaya dækkahama phalaya tuḷin hētuva hoyāganna yanna pennavā. paṭicca samuppādaya tunin dharmaya dakinna etanin dækalā mulaṭa gihillā kuṇa hoyāganna mula hoyāganna hitē tiyena kuṇu kuḍak sicca dænagena mēka ayin karanna puḷuvan. gataṭa ayin karanna bæha.
끝을 보면, phala를 보면, phala를 통해 hetu를 찾아가라고 보여 줍니다. paṭicca samuppāda로 dharma를 보고, 거기서 보아 뿌리로 가서 썩은 것을 찾고 뿌리를 찾아, 마음에 있는 썩은 덩이 서른둘을 알면 이것은 치울 수 있습니다. 몸에서는 치울 수 없습니다.
mē gata hædicca hita hoyāganna ē hita næti kaḷu matu gatak næti vena bava dænaganna matu gatak næti kara gattot duken nidahāva matu gata hadana næ kuṇu koṭas 32 onna oya detiskuṇu tērum arina ahakalā pirisidu venna edā ara kuṇu koṭas 31 atæralā vipāka vaśayen harakada phala 32 innavā hētu 32. ehenam matu kāyakaṭa hētu nætnam uṇē nidahanavā. piriskuṇaya athæralā bhāvanāva pūrṇa kaḷā.
이 몸을 만든 마음을 찾고, 그 마음을 없애면 앞으로 몸이 없어진다는 것을 아십시오. 앞으로 몸을 없게 하면 dukkha에서 벗어납니다. 앞으로 몸을 만들 썩은 덩이 서른둘이 없습니다. 이 서른두 썩은 것을 알아 치워 깨끗해지는 날, 그 썩은 덩이 서른둘을 내려놓으면, vipāka로 phala 서른둘은 남아 있어도 hetu 서른둘은 없습니다. 그렇다면 앞으로 몸에 hetu가 없으니 썩은 것에서 벗어납니다. 서른두 썩은 것을 내려놓아 bhāvanā를 다 채웠습니다.
oya ṭiya karagattot nivan. udē in̆dan rǣva venakan siyakrudak oya kǣl ṭika dænagena hiṭiyā nivan dakinna hētuphala æti.
그것을 해내면 nibbāna입니다. 아침부터 밤까지, 백 년 동안 그 조각들을 알고 있었다고 해서 nibbāna를 볼 hetu와 phala가 있겠습니까?
ǣ tiyennē ē gaṇan karagena innē. phalayaṭa tahambicca kǣl ṭika gaṇan karalā bæ.
에… 그저 그것을 세고 있는 것입니다. phala로 얻은 조각들을 세어서는 안 됩니다.
hētum paṭicca sambhūtaṁ hētu bhaṁgā nirujjati. hētu pratyayen mē pahaḷa vunē. hētuva hoyalā hētuva bhaṁga karanna niruddha venavā.
‘hetuṃ paṭicca sambhūtaṃ hetubhaṅgā nirujjhati’ — hetu와 paccaya로 이것이 나타났습니다. hetu를 찾아 hetu를 부수면 그쳐 사라집니다.
anulōma pratilōma kiyannē ōkayi. paṭicca samuppādayen aḍuvama pratilōma vaśayen dakinna ōnē. mē hētuva nisā mehemayi phalaya haṭagattē. mē phalaya mehema hētuvakin haṭagattē. ehenam mē hētuva næti kaḷot mē phalaya næha. hædicca phalayaṭa karanna deyak næha. matuphalayak haṭaganna kramaya dænagattā dæn hētuva næti karā matuphalaya enna.
anuloma, paṭiloma란 이것입니다. paṭicca samuppāda로 적어도 paṭiloma로는 보아야 합니다. ‘이 hetu 때문에 이렇게 phala가 생겼다. 이 phala는 이런 hetu로 생겼다. 그렇다면 이 hetu를 없애면 이 phala는 없다.’ 이미 생긴 phala에는 할 일이 없습니다. 앞으로 phala가 생기는 길을 알았으니, 이제 hetu를 없애면 앞으로 phala가 오지 않습니다.
dæn hētuva nætnam matu detiskuṇa koṭṭhāsiyakaṭa himik nǣha kiyalā dakinavā. ehenam matu maṭa kayak nǣha. kohomada mama upadinnē?
이제 hetu가 없으면 앞으로 서른두 kuṇapa koṭṭhāsa의 임자가 아니라고 봅니다. 그렇다면 앞으로 나에게 몸이 없습니다. 내가 어떻게 태어나겠습니까?
itin hitē kuṇu ayin karaganna puḷuvan nam matu kayak næti karaganna puḷuvan. oya hitē kuṇu ṭiyē tiyāgena koccara anē ēvaṭa mē kaya epā upadinna nam epā epāmayi kivvat hariyannē. hētuva tiyenavā phalaya tiyenavā. hētu nætnam phalaya næ.
그러니 마음의 썩은 것을 치울 수 있다면 앞으로의 몸도 없앨 수 있습니다. 마음의 썩은 것을 지닌 채로 아무리 ‘아, 이 몸이 싫다, 태어나기 싫다, 정말 싫다’고 말해도 되지 않습니다. hetu가 있으면 phala가 있습니다. hetu가 없으면 phala도 없습니다.
hæbæyi hari praśnayak. ov anna etakoṭa dæn oya phalaya labalā tiyenavā kavuruvak kiyā denna ōnē næhæ. ōka dannavā mē phalaya maṭa dæn matuvaṭa tiyenavada tiyenna puḷuvanda
그런데 좋은 물음이 하나 있습니다. — 네. — 그러면 지금 이 phala를 얻었는지는 누가 말해 줄 필요가 없습니다. 그것은 스스로 압니다. 이 phala가 앞으로 나에게 있는지, 있을 수 있는지를 말입니다.
ǣ itin ādīnavat otanin balanna ōnē. dæn ādi dækē nædda nava dækē nædda? dæn ādī tamayi hētu. nava tamayi phalaya. hētuvayi phalayayi dakinavā nam ādit dakinavā navat dakinavā.
에… 그러니 ādīnava도 거기서 보아야 합니다. 이제 ādi가 보이지 않습니까, nava가 보이지 않습니까? ādi가 hetu이고 nava가 phala입니다. hetu와 phala를 본다면 ādi도 보고 nava도 봅니다.
ādīnava saṁgnā deākārayak. ēkak tamayi dukak karadarayak āpuvahama ē kalā hitalā ēka ādīnava hædi. anika tamayi paṭicca samuppādayen ādiya mokakda nava mokakda kiyalā ādi navayak tiyenavā. ādiyē tibicca navayak hētu karagena dahaveni ekosveni tuosveni kiyana palla ṭika haṭagannavā nava vagē.
ādīnava saññā는 두 가지입니다. 하나는 dukkha나 괴로움이 왔을 때 그때 생각하여 그것을 ādīnava로 아는 것입니다. 다른 하나는 paṭicca samuppāda로 ādi가 무엇이고 nava가 무엇인지 하는 ādi-nava입니다. ādi에 있던 아홉(nava)을 hetu로 하여 열째, 열한째, 열두째라는 열매들이 새것(nava)처럼 생겨납니다.
ādiya tivicca ṭika hæn̆gavilā. nava matuvelā. bhavayaṭa enakan hæn̆genavā. bhavayē matu velā ena jāti saha jarā maraṇa vidya amāra velā pēnavā. nava pēnavā. ādī navaya pēnnē næ.
ādi에 있던 것들은 숨어 버리고 nava가 드러났습니다. bhava에 이르기까지는 숨어 있습니다. bhava에서 드러나는 jāti와 jarāmaraṇa는 뚜렷이 보입니다. nava는 보입니다. 그러나 ādi의 아홉은 보이지 않습니다.
æn̆gavi monavada ādī navaya dæn haṭaganna hæma jātiyakama ē haṭagænīmaṭa ādiya haṭagatta ekak hētu venavā. monavada hētu vunē? ādī hētunē bhava pratayenma jātiya venavā misak mē lōkē kisima jātiyak bhava nætnam hædennē næ.
숨어 있는 ādi의 아홉은 무엇입니까? 이제 생기는 모든 jāti마다, 그 생김에는 ādi에 생긴 것이 hetu가 됩니다. 무엇이 hetu였습니까? ādi의 hetu입니다. bhava의 paccaya로만 jāti가 되는 것이지, bhava가 없으면 이 세상에 어떤 jāti도 생기지 않습니다.
ehenam mē lōkayē yam jātiyak mē lōkē vidyāna nopena pættē tibicca ādiyē navayen bhava tiyenna ōnē. ādiyē tibicca navaya dækko menna mē phalaya menna mē hētuven ipadenu kiyalā dakinavā.
그렇다면 이 세상에 드러난 어떤 jāti든, 보이지 않는 쪽에 있던 ādi의 아홉으로 bhava가 있어야 합니다. ādi에 있던 아홉을 보았다면, 이 phala가 이 hetu로 생긴다고 봅니다.
āriyē navayak āyuhiri balāgena yanna ōna. saṁkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana sparśa, vēdanā, taṇhā, upādāna bhava avidyāmē hæmatænama tiyenavā. menna ādī tibicca navaya. oya ādī vicca navaya dækka nam dæn mē jātiya hædena hæṭi svāma ādī navaya hæn̆gavenavā.
ādi의 아홉을 거꾸로 살펴 가야 합니다. saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, saḷāyatana, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava — 그리고 avijjā는 어디에나 있습니다. 이것이 ādi에 있던 아홉입니다. 그 ādi에 있던 아홉을 보았다면, 이제 이 jāti가 생기는 모습을, 숨어 있던 ādi의 아홉을 [봅니다].
ā niśraya aṁśaya dakinavā. aāha niśraya karapu aṁśaya ekak. āpu āpu navaya nisā niśraya karapu aṁśayak mehe hamba vuṇā. āpu niśraya aṁśayaṭa kiyanavā ānisaṁsa. ādīnava dakinna ōnē ānisaṁsa dakinna ōnē. oya kartayak ehenam monavada āpu niśriyen āpu vaṁsaya mokakda bhava nisā niśraya karagena jāti pahaḷa vuṇā. ē nisā jarā maraṇa dæk anna ēken āpu jāti saha jarā maraṇa āpu niśrayakarena āpu nisā pahaḷa vecca antaya
‘ā nissaya aṃsa’를 봅니다. 기대어 온 쪽이 하나 있습니다. 온 아홉 때문에 기대어 생긴 쪽이 여기서 얻어졌습니다. 기대어 온 쪽을 ānisaṃsa라 합니다. ādīnava를 보아야 하고 ānisaṃsa를 보아야 합니다. 그렇다면 기대어 온 쪽은 무엇입니까? bhava에 기대어 jāti가 나타났습니다. 그 때문에 jarāmaraṇa를 봅니다. 그로써 온 jāti와 jarāmaraṇa, 기대어 온 것 때문에 나타난 끝입니다.
mē arthaya ānisaṁsa kiyana ekē ēkā arthayak. ānisā aṁśa ekārthayak.
이 뜻은 ānisaṃsa라는 말의 한 가지 뜻입니다. ‘āni-sā aṃsa’라는 한 가지 뜻입니다.
ā nisā aṁśaven oya vacanayama niruddha āsa aṁśa ekak ānisa aṁśa tava ekak.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ānisāṁsaya kiyana arthayen ānisaṁsa kiyannē oya hētu namaya nisā haṭagatta phalayaṭa jātiyē næmati phalaya āpu niśraya karapu aṁśaya
ānisaṃsa라는 뜻에서 ānisaṃsa란 그 아홉 hetu 때문에 생긴 phala, jāti라는 phala, 곧 기대어 온 쪽입니다.
ānisa ānisa aṁsa kiyalā kiyanavā. tava ansayak ānisa kiyalā vacanayak karanavā. niśraya nopa karapu aṁśaya ēka nivana.
그래서 ‘ānisa aṃsa’라고 합니다. 또 한 가지로 ‘anissa’라는 말을 만듭니다. 기대지 않은 쪽, 그것이 nibbāna입니다.
ē ānisā aṁśaka nivana kiyannē nivanaṭa ānisā aṁśa kiyannē bhavaya ekama vacanaya artha
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
itin nirukti tōrāgannakoṭa nirukti padārtha tōraganna ōnē ekin nikan
그러니 nirutti를 가릴 때는 nirutti의 낱말 뜻을 하나하나 가려야 합니다. 그냥
hitē kuṇu 31 aragatta dara gatē kuṇu 31k haṭaganna tibicca ṭika nǣ. kuṇu koṭas 31 yam tænaka haṭaganna nætnam gatak haṭaganna vidihak. gaten nidahas gaten nidahas vunā nam hiten nidahas venna ōna. ehenam pabassara midan bhikkhavē cittaṁ kiyena oya siddha dekama
마음의 썩은 것 서른둘을 치운 날에는 몸에 썩은 것 서른둘이 생길 것이 없습니다. 썩은 덩이 서른둘이 어디에서도 생기지 않는다면 몸이 생길 길이 없습니다. 몸에서 벗어납니다. 몸에서 벗어났다면 마음에서도 벗어나야 합니다. 그렇다면 ‘pabhassaram idaṃ bhikkhave cittaṃ’이라는 그 두 가지 모두
annak kavena piruṇē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov detis kuṇa koṭṭhāsayaṭa pirunāma tamayi palliharaga. kuṇu koṭas tittagin yuddha vuṇā.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
itin hitē kuṇu koṭas nisā gatē kuṇu koṭas dekak haṭagattā. ekin ekaṭa suddha karagena suddha karagena yannet oya tis deka suddha vena hæṭi apuddha velā yanavā. oya 32ma nætuva giyāhama pabassaramiṁ bhikkhavē cittaṁ kiyana tenakan suddhayi.
그러니 마음의 썩은 덩이 때문에 몸의 썩은 덩이가 생겼습니다. 하나하나 깨끗이 해 가며 가는 것이 그 서른둘이 깨끗해지는 모습이고, 그렇지 않으면 더러워져 갑니다. 그 서른둘이 모두 없어지면 ‘pabhassaram idaṃ bhikkhave cittaṃ’이라는 데까지 깨끗합니다.
dæn kāya anuṭika dækkanē. kāyānupassanā karātē. dæn kāya anuvat kāya koṭas dekak tiyenavā. dæn kāya anut eka sparśa karana hæṭi dækkā. dæn otanin dækkahama dukak dækkā dukaṭa hētuvak dækkā. nirōdhayak dækkā mārgayak dækkā. kaya karadarayak enā. mē kaya avæḍak.
이제 몸을 따라가며 보았지요. kāyānupassanā를 한 것입니다. 몸을 따라가 보니 몸에 [마음과 몸] 두 덩이가 있습니다. 몸을 따라가 그것이 닿는 모습을 보았습니다. 거기서 보면 dukkha를 보았고, dukkha의 hetu를 보았고, nirodha를 보았고, magga를 보았습니다. 몸은 괴로움거리입니다. 이 몸은 쓸모없는 것입니다.
mēken ahak vennana menna mē kāraṇā tiska nisā kayē kǣliyakin mē kaya haṭagannavā. itin mē kaya avaḍanavā. mēka haṭagatta hitē kurak sittayaka ayin karapuvahama kuṇu kurat sitta nætnam matu kuṇu koṭas sitta ekak haḍaganna vidihak.
이것에서 벗어나려면 [알아야 합니다]. 이 서른두 가지 때문에 몸의 조각들로 이 몸이 생깁니다. 그러니 이 몸은 쓸모없습니다. 이것을 만든 마음의 썩은 것 서른둘을 치우면, 썩은 것 서른둘이 없으면 앞으로 썩은 덩이 서른둘이 생길 길이 없습니다.
ehenam ē hitē kuṇu koṭas sitta eka ayin karana eka pahasuyi. hæbæyi gatayakuṇu suddha karannat bæhæ ayin karannat bæhæ. itin mēka monava suddha karanna hæduvat mēka kuṇu kiya ga kiyiya hiṭiyat, ē kiyiya ga kiyiya hiṭiyat mēken midenna bæ. midenna dunna nam mēka kætayi gan̆dayi kiyaka in̆dalā hariyannē næ.
그렇다면 그 마음의 썩은 덩이 서른둘을 치우는 것은 쉽습니다. 그러나 몸의 썩은 것은 깨끗이 할 수도, 치울 수도 없습니다. 그러니 이것을 아무리 깨끗이 하려 해도, ‘썩었다’고 말하고 또 말하고 있어도 이것에서 벗어날 수 없습니다. 벗어나려면 ‘이것은 흉하다, 냄새난다’ 하고만 있어서는 되지 않습니다.
mēkē tibennā vū hædena hētuva dækalā hētuva ayin karanna ōna. kætayi, gan̆dayi, jarāvayi, piḷikulayi kiyanakoṭa miniheka upadinnē nætnam. epa venavā nam ēka athærī yanavā nam.
이것이 생기는 hetu를 보고 그 hetu를 치워야 합니다. ‘흉하다, 냄새난다, 더럽다, 역겹다’고 말한다고 해서 사람이 태어나지 않게 된다면, 싫어져서 그것이 내려놓아진다면 [모르겠지만 그렇지 않습니다].
mala pirētayā mala yakā kiyana eka ara minisda kiyannē gamunē? M.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)