와하라까 코리아
CD015-04

CD015 · 4번째 · 1시간 31분 · 원문 녹음

svākkhāta gāthā 풀이

ස්වක්කාත ගාථා විග්‍රහය.

tamā akæmætida anunṭatya nokaranna tamāṭa yamak vaenaṭa tamā kæmætida anutatvaya karanna

자기가 싫어하는 것은 남에게도 하지 말고, 자기가 받고 싶은 것은 남에게도 해 주라는 것입니다.

māṁsayē ōka tamayi tiyennē. itin oyiṭa anukūla vannā vū āśvādaya velā daham āśvādaya labāganna osi kaṭayutu karana ēka tamayi lehe menna mē māṁsayi lēvi bilā santōsa vallā.

이 살에 바로 그것이 들어 있습니다. 그에 걸맞은 즐거움, 곧 dharma의 즐거움을 얻도록 하는 것이 바로 피입니다. 이 살과 피를 마시고 기뻐하라는 것입니다.

itin koccara santōsa venna puḷuvanda? koccara dharmānukūlada? pāpayak duścaritayak avaḍa kanunṭa nokara yahapata karamin santōsa venna puḷuvan nam menna mēkayi kivvē.

그러니 얼마나 기뻐할 수 있습니까? 얼마나 dharma에 맞습니까? 남에게 pāpa나 악행, 해로운 일을 하지 않고 좋은 일을 하면서 기뻐할 수 있다면, 바로 그것을 말한 것입니다.

ēka yahapat anna esē jīvitaya hæṭagahaganna ēka pættakin tiyalā ada mokada hon̆daṭa ōken særasenna.

그렇게 좋은 삶을 세우라는 것은 한쪽에 밀어 두고, 오늘날에는 그것으로 겉을 꾸미기만 합니다.

ēken særasenna kiyanavā se sat udāgena mē kōṭ æn̆dagena særenavā. bāhira æn̆duma tiyenavā. særasenna kivva æn̆duma ōkayi.

그것으로 꾸미라고 하니 신발을 신고 코트를 입고 꾸밉니다. 겉옷이 있지요. 꾸미라고 한 옷이 바로 그것이라는 겁니다.

īṭa passē ara sāra dharmaya āśvādayaṭa lē kivā ēkaṭa gattā vayin mat pæn ṭikak gattā. mat ṭika pættakaṭa dalā pahan gattā ēka ara sāra dharmē pættaka dālā sāra dharmayanaṭa pahan gattā. āsavādayanaṭa vayin aragattā. pān kakkāva ayin bibī kaliṁ kōṭa æn̆dagena sapa udāgena itin uḍa pæna pæna nat venanavā. tara

그 뒤에는 그 핵심 dharma의 즐거움을 피라고 한 것에 와인, 술을 조금 가져다 썼습니다. 핵심 dharma는 한쪽에 밀어 두고 그 대신 빵을 들었고, 즐거움 대신 와인을 들었습니다. 빵을 먹고 와인을 마시고 코트를 입고 신발을 신고서 위로 펄쩍펄쩍 뛰며 춤을 춥니다.

mokakda vennē? deviyan vahansēgē gr̥haya horungē tippolak karagena innavā kiyalā kivvē ōkaṭa nēda?

무엇이 됩니까? 하느님의 집을 도둑의 소굴로 만들고 있다고 한 것이 바로 이것 아닙니까?

antimara gihillā sattu kenat bæn̆dalā tiyāgena biri gilā maralā pucca pucca mas kakak. oya kālē vayin bibī innakoṭa ē kālet mokakda karannē? gihillā enavā. hoṭṭalō eyā vidē

마지막에는 가서 짐승들을 묶어 두고, 죽이고 굽고 또 구워 고기를 먹습니다. 그렇게 와인을 마시고 있을 때, 그때에도 무엇을 합니까?

karannē? gihillā enavā. hoṭṭalō eyā vidē gihillā bān kapalā panalā mahā valiyak ædata.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ædaṭa passē mokada velā. deviyan vahansēgē guhaya horungē tibbolak karagena mēka bimaṭa samatalā karalā hat davasakima deviyan vahansēgē māligāva nagāhaṭanavā kiyalā. ōka tamayi varadaṭa allagat.

싸움이 난 뒤에 어떻게 되었습니까? 하느님의 집을 도둑의 소굴로 만들었다면서, 이것을 땅바닥까지 허물고 이레 만에 하느님의 궁전을 다시 세우겠다고 했습니다. 바로 그것을 잘못으로 붙잡았습니다.

etakoṭa puḷuvan deyakda tōhaya kiyannē. etakoṭa deviyan vahansēṭat apahāta karalā horanna bæri ekak karalā minissu rævættuvā kiyat varada mē idiripat kaḷē varadalā idiripat ve

그게 될 수 있는 일이냐는 것이었습니다. 그래서 하느님을 모욕하고 할 수 없는 일을 한다며 사람들을 속였다는 죄를 씌워 고발했습니다.

itin um̆baṭa puḷuvanda karanna oya māligāvalā dālā hat davasatikin ivaraṭa puḷuvanda mālikāvak hadanna

'그래, 너는 그 궁전을 허물고 이레 만에 궁전을 다시 지을 수 있느냐?'

dæn kivva eka tērum ganna bæriva nihara vuṇuvelā koṭu karalā kr̥tiya gahanna daluvamak niyama karalā

그 말뜻을 알아듣지 못하고 가두어 십자가에 못 박는 벌을 정했습니다.

itin ē vagē dēval tiyenavā dharmaya tuḷa tērum araganna ōnē

그런 것들이 dharma 안에 있으니 잘 이해해야 합니다.

api mē daham guṇa pāṭhaya vistara kaḷē nædda mēṭa issellā supaṭipannō bhagavatō sāvaka saṁghō kiyana taṭa sōtāpanna phalayaṭa patvena hæṭi api guṇa namayakin san̆gaguṇa vistara karalā dunnā.

우리가 이전에 dhamma guṇa 구절을 풀이하지 않았습니까? 'supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho'라는 데서 sotāpanna phala에 이르는 방법을 아홉 가지 saṅgha guṇa로 풀이해 드렸습니다.

issellā ov san̆gaguṇa san̆gaguṇa tuḷin san̆gaguṇa namayak tuḷin sōtāpannayek bavaṭa pat vena tænakan vigrahaya karapu mīṭa issellā api mē karapu dēśanāvak tibuṇā.

이전에, 네, 아홉 가지 saṅgha guṇa를 통해 sotāpanna가 되는 데까지 풀이한 설법이 이전에 있었습니다.

anna etanṭa patvuna kenāṭa īḷan̆gaṭa tiyenavā sakr̥dāgāmī anāgāmī kiyana mārga phala dekak pūrṇa karaganna kālayak.

거기에 이른 사람에게는 다음으로 sakadāgāmī와 anāgāmī라는 두 magga-phala를 완성할 때가 있습니다.

menna mē tuḷaṭa anungē ādhārayak avaśya næti paraprayē rahitava dharmaya tērum gatta dharmaya kiyannē sæka næti karagatta menna beban̆dunnāvū ē ārya pudgalayā sōtāpanna pudgalayā. etana paṭan gena ituru mārgaya vaḍana ākāraya tamayi daham guṇa haya tuḷin pennannē pennum karannē.

그 안에서 남의 도움이 필요 없이, 남에게 기대지 않고 dharma를 이해하고 dharma에 대한 의심을 없앤 그런 ariya puggala, 곧 sotāpanna가 거기서 시작해 나머지 길을 닦는 방법을 여섯 dhamma guṇa로 보여 줍니다.

etakoṭa sūpaṭipanna etakoṭa etanaṭa enakoṭa enavā. svākkhāta sandiṭṭhika akālika ehipassika ōpanayika paccaṁ vētabbō viññu oya guṇa hayak enavā. svākkhāta sandiṭṭhika akālika ēhipassika ōpanayika paccattāṁ vēditabbō viññā

그래서 supaṭipanna, 거기에 이르면 svākkhāta, sandiṭṭhika, akālika, ehipassika, opanayika, paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 여섯 덕목이 옵니다. svākkhāta, sandiṭṭhika, akālika, ehipassika, opanayika, paccattaṃ veditabbo viññūhi.

dæn api pallehā in̆dalā ihaṭa nægena yana kramayak gænayi kiyā dunnē susi guṇa valaṭa yanakoṭa

우리는 아래에서 위로 올라가는 방식을 가르쳐 드렸습니다. 이 덕목들로 나아갈 때,

dæn paccat vēditabbō viññu kiyana guṇayaṭa tamayi. dæn ē sōtāpanna pudgalayā dharmāvabōdhayen ætul vennē. mūlika daham darśanaya karalā tiyennē.

이제 그 sotāpanna는 dharma를 깨달음으로써 paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목에 들어갑니다. 기본 dharma는 이미 보았습니다.

dækīma atdækīmak bavaṭa pat karaganna nemeyi ituru keles vin̆dinnayi dæn tiyennē. ælīmak gæṭīmak mulāvak tibuṇa nam ituru velā. sōvān palin passē. anna ē kāmarāga paṭigha kiyana deka ayin karaganna.

봄을 체험으로 만드는 것이 아니라, 이제 남은 kilesa를 끊는 일이 남아 있습니다. 달라붙음, 부딪침, 어리석음이 남아 있었다면 sovān phala 뒤에 그 kāmarāga와 paṭigha 두 가지를 없애야 합니다.

ælīma gæṭīma ayin karaganna. ēkaṭa avaśya karannā vū īḷan̆ga væḍapila tiyenavā. daham guṇa tuḷin yanavā. anna ē san̆dahā mokada karannē? paccattaṁ vēditabbō, viññō kiyana guṇayaṭa dharmāvabōdhaya tuḷin ætul venavā.

달라붙음과 부딪침을 없애는 데 필요한 다음 수행 과정이 있습니다. dhamma guṇa를 통해 나아갑니다. 그를 위해 무엇을 합니까? dharma를 깨달음으로써 paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목에 들어갑니다.

dharmaya sihi karanna. sa karanna. eyā dænaganna ekak tiyenavā. eyā gnānayantayō gnānavantava tērum ganna ekak tamayi. paccattaṁ vēditabbō

dharma를 떠올리십시오. 그가 알아야 할 것이 있습니다. 지혜로운 이로서 지혜롭게 이해해야 할 것입니다. paccattaṃ veditabbo.

mē lōkayē yamkisi deyak venavā nam tiyenavā nam ē yamak vennē yamak tiyennē. pratyayak nisayi. hētuvak nisayi. hētuvak nætuva mē lōkē phalayak haṭagannē næ.

이 세상에 무엇이 생기거나 있다면, 그것이 생기고 있는 것은 paccaya 때문이고 hetu 때문입니다. hetu 없이 이 세상에 phala가 생기지 않습니다.

ehenam yamkisi phalayak mē lōkē haṭagattā nam, hædenavā nam, tiyenavā nam, pævætmaṭa pēnavā nam. anna haṭagænīmaṭa hētuvak tiyenavā pratyayak. anna nuvaṇin yutuva ēka dænaganna tatvayaṭa pat venavā.

그렇다면 이 세상에 어떤 phala가 생겼다면, 만들어지고 있다면, 있다면, 이어지는 것으로 보인다면, 그 생김에는 hetu, 곧 paccaya가 있습니다. 지혜로 그것을 아는 경지에 이릅니다.

mē dukayi. kohomada mē duka haṭagannē? dukaṭa hētuva mē duka æti vennē kohomada? mē loka vidyāmāna vennē kohomada? menna mēka tērum ganna tænaṭa enavā.

이것이 괴로움입니다. 이 괴로움은 어떻게 생깁니까? 괴로움의 hetu. 이 괴로움은 어떻게 생기며, 이 세상은 어떻게 드러납니까? 이것을 이해하는 데에 이릅니다.

jātiyak nætnam mē duka nǣ. jātiyaṭa hētuva bhavayayi bhavayak nætnam mē jātiya nǣ. bhavaya bhavaya hæṭiyaṭat, jātiya jātiya hæṭiyaṭat mē mē jāti mē mē bhava nisā kiyalā. nuvaṇin tērum gænīmē śaktiyaṭa kiyanavā. paccattaṁ vēditabbō viññā

jāti가 없으면 이 괴로움은 없습니다. jāti의 hetu는 bhava이고, bhava가 없으면 이 jāti도 없습니다. bhava는 bhava로, jāti는 jāti로, 이 jāti는 이 bhava 때문이라고 지혜로 이해하는 힘을 paccattaṃ veditabbo viññūhi라 합니다.

anna dænaganna ē vidyāmāna vena ākāraya menna mē mē pratya nisā. menna mē mē hētuva nisā mē dē pahaḷa vennē.

그것이 드러나는 방식을 압니다. 바로 이런 paccaya 때문에, 이런 hetu 때문에 이것이 나타난다고.

yamak duka nam menna mē duka mē mē dē ætuḷu karagenayi tiyennē. mē mē kaya æsuru karagena mē duka enavā. ehenam mē kaya pahaḷa vennē kohomada? ēka dakinavā.

무엇이 괴로움이라면 이 괴로움은 이런 것들을 안고 있습니다. 이 몸에 기대어 이 괴로움이 옵니다. 그렇다면 이 몸은 어떻게 나타납니까? 그것을 봅니다.

kaya nisā æti vennā vū yam dukak vidiṭa siddha vena bava pēnavā nam mē kaya kumak nisā tiyenavada? anna dakina hæṭi. menna mēka dækagænīmē paṭicca samuppāda daham nyāya tamayi tērum ganna paṭan gannē atdakinna paṭan gannē otanada?

몸 때문에 생기는 괴로움을 겪게 된다는 것이 보인다면, 이 몸은 무엇 때문에 있습니까? 그렇게 봅니다. 이것을 보는 paṭicca samuppāda dharma의 이치를 이해하기 시작하고 체험하기 시작하는 곳이 바로 거기 아닙니까?

æti tæna duka næti tænak næha. mūlika vaśayen podu dahamak vaśayen ōka tērum ganna sōvān phalayaṭa pat vuṇā.

있는 곳에 괴로움 없는 곳은 없습니다. 기본적으로, 두루 통하는 dharma로 그것을 이해해 sovān phala에 이르렀습니다.

kumak ætiena kumana dukakda kumak næti vena kumana dukak næti ka vigraha karalā dænaganna paṭan gannavā dænagatta daham vigraha karanakoṭa anna manussa jīvitaya æti tæna manussa pævætma æti tæna manussayāṭa himi duka vin̆dinavā.

무엇이 있으면 어떤 괴로움이 있고 무엇이 없으면 어떤 괴로움이 없는지 풀이해 알기 시작합니다. 안 dharma를 풀이해 보면, 인간의 삶이 있는 곳, 인간의 존속이 있는 곳에서는 인간에게 딸린 괴로움을 겪습니다.

dæn satara apā dukaṭa hētu ṭika ayin karā unāṭa tava manussa duka ivara kaḷē næha. dēva manussa kiyana degatiya tava ivara kaḷē nǣ. ē dekē tava sōvān pudgalayā innavā. hæbæyi ēkē innavā nemeyi ēkat dænagannakan ēkē inna. ēka yathārthaya dænagannaeka.

네 apāya 괴로움의 hetu들은 없앴지만 인간의 괴로움은 아직 끝내지 못했습니다. 신과 인간이라는 두 gati는 아직 끝내지 못했습니다. 그 둘에 sovān인 사람은 아직 있습니다. 그러나 거기 눌러 있는 것이 아니라 그것을 알 때까지 거기 있는 것입니다. 그것의 실상을 아는 것입니다.

satara apāyaṭa yanna tiyena mānasikatvaya saha ēkaṭa matuva tiyena hētuvak næti karalā dæmaṭa passē. hæbæyi sōvān ku manussava upadinna tiyena manussava pavatinna tiyena kāraṇaya næti karē næti nisā. eyā ara ituru vecca duka pēnavā.

네 apāya로 갈 마음가짐과 그에 따라 일어난 hetu를 없앤 뒤입니다. 하지만 sovān인 사람은 인간으로 태어나고 인간으로 이어질 까닭을 없애지 못했기 때문에, 남은 괴로움이 보입니다.

manussayek velā ipadunot mē mē ākāra nindā pahasa duk ara okkoṭama gōcara venna siddha venavā. dæn manussayek velā ipadunē nætnam. mēka vennē nǣnē.

인간으로 태어나면 이런저런 비난, 닿음, 괴로움, 그 모든 것을 겪게 됩니다. 인간으로 태어나지 않으면 이런 일은 없지 않습니까.

ehenam kohomada manussayek velā upadinnē? dæn maṭa hoyāganna ōnē ēkayi. mokak nisāda? manussa jātiya upadinna hētuvak æti nisayi manussa jātiyē upadinnē. mē manussa jātiya noupannot mē manussayek væsen vidihaṭa tiyena duk ṭikat ivarayi.

그렇다면 어떻게 인간으로 태어납니까? 이제 내가 찾아야 할 것이 그것입니다. 무엇 때문입니까? 인간 jāti로 태어날 hetu가 있기 때문에 인간 jāti로 태어납니다. 이 인간 jāti로 태어나지 않으면 인간으로 사는 데 따르는 괴로움도 끝납니다.

ehenam ēket duka tērum gatta kenā. manussayek velā upadinna tiyena hētuva dænagena gnānavantava tērum aragena anna ē hētuva duru karaganna kaṭayutu karanavā. ēka duru karaganna kaṭayutu karanna dā.

그렇다면 그 괴로움까지 이해한 사람은 인간으로 태어날 hetu를 알고 지혜롭게 이해해서 그 hetu를 없애려고 애씁니다. 그것을 없애려고 애쓰는 날,

manussayek velā upadinnē deyak tibunotda kiyalā. kumana hētuvak nisāda kiyalā. nuvaṇaṭa daham nuvaṇaṭa gōcara karagena dænaganna paṭan gannavā manussaya kiyalā upadila ena hētuva. monavā nisā manussayek velā upadinna hētu venavā.

무엇이 있으면 인간으로 태어나는가, 어떤 hetu 때문인가 하고 dharma의 지혜로 살펴 알기 시작합니다. 인간으로 태어나 오는 hetu, 무엇 때문에 인간으로 태어나게 되는지를.

dæn ōka balanakoṭa api tērum ganna ōnē manussayek vennanam manussa bæn̆dīmak tiyenna ōnē. manussa bavak nætnam manussa jātiyak nǣ. manussa bavak mokak nisāda hada haṭagannē?

이것을 볼 때 우리가 이해해야 할 것은, 인간이 되려면 인간으로서의 묶임이 있어야 한다는 것입니다. 인간 bhava가 없으면 인간 jāti도 없습니다. 인간 bhava는 무엇 때문에 생깁니까?

upādāna paccayā bavō kiyana siddhāntayaṭa anuva upādāna kiyanavā manussayō samaga bæn̆dīmaṭa bæn̆dīmaṭa upādāna kiyanavā. ē bæn̆dīma upādānaya manussa upādānayak nam manussayot ekka bæn̆dunahama manussa upādānaya haṭagannavā.

upādāna paccayā bhavo라는 원리에 따르면, 사람들과 함께 묶이는 것을 upādāna라 합니다. 그 묶임이 upādāna입니다. 인간 upādāna라면, 사람들과 묶일 때 인간 upādāna가 생깁니다.

manussayō manussayōka bæn̆dinna paṭan gattot. manussa dharmayaṭa himi yamak nætnam ēken bæn̆dunot ē ara manussa upādānaya atharinna bæga nisā upādāna paccayā bava kiyana manussa baven midenna bæhæ. satarayi svāmīn vahansa dæn manussa guṇadharma etakoṭa

사람이 사람에게 묶이기 시작하면, 인간 dharma에 딸린 무엇에 묶이면, 그 인간 upādāna를 놓을 수 없기 때문에 upādāna paccayā bhava라는 인간 bhava에서 벗어날 수 없습니다. (질문) 스님, 그러면 이제 인간 guṇadharma는요?

næ manussa guṇadharma vitarak nemeyi. manussa guṇadharma tiyennē manussaya kiyalā ipaduna kenāgē eka koṭasak vitarayi.

아닙니다, 인간 guṇadharma만이 아닙니다. 인간 guṇadharma는 인간으로 태어난 이의 한 부분일 뿐입니다.

manussa guṇadharma kiyalā api vistara karalā pennanakoṭa ē guṇadharma kiyana ekē adahasak tiyenavā. guṇa kiyannē mokakda? vardhanaya vena ekak. yahapat pættaṭa guṇa karanna puḷuvan nam ēka guṇa kiyanavā apiṭa.

인간 guṇadharma를 풀이해 보일 때 guṇa라는 말에는 뜻이 있습니다. guṇa란 무엇입니까? 자라나는 것입니다. 좋은 쪽으로 늘어날 수 있다면 그것을 guṇa라 합니다.

manussa guṇa kiyalā kiyannē satara apāguṇa ēvā aguṇa nam manussa pætta guṇa satara apāya kiyannē pāpa pætta nam ēka aguṇa kiyalā nigamanaya karalā ēken ahak vena pætta guṇa kiyalā nigamanaya karagannavā hon̆da sugati pættaṭa

인간 guṇa라는 것은, 네 apāya에 딸린 것들이 aguṇa라면 인간 쪽은 guṇa라는 것입니다. 네 apāya가 pāpa의 쪽이라면 그것을 aguṇa로 결론짓고, 거기서 벗어나는 쪽을 guṇa, 곧 좋은 sugati 쪽이라고 결론짓습니다.

anna manussa dharma guṇadharma bavaṭa pat vuṇē dugatiyaṭa væḍiya guṇa nisā. anna manussa guṇadharma kiyannē manussa dharmayi.

인간 dharma가 guṇadharma가 된 것은 duggati보다 나아서입니다. 인간 guṇadharma란 인간 dharma입니다.

ēka guṇa kiyana vacana dānnaṭa hētuva pævætma tuḷa durgaṇa saha suguṇak tiyenavā. dasā akusalaya durguṇa hæṭiyaṭa tērum gattā nam satara apāyaṭa hētu vena hæṭiyaṭa dænagattā nam ēvā durgaṇa kiyalā nigamanayak karanavā.

guṇa라는 말을 붙이는 까닭은 존속 안에 나쁜 덕과 좋은 덕이 있기 때문입니다. 열 가지 akusala를 나쁜 덕으로 이해했다면, 네 apāya의 hetu가 된다고 알았다면, 그것들을 나쁜 덕이라고 결론짓습니다.

ehenam manussa dharmaya tuḷa lōka sammatiyē suguṇa kiyalā ekak ven karagannavā. hon̆da guṇa. anna ē nisā manussa dharmaya kiyana eka satara apāyen mehā tiyena ekak nisā. sugatiyaṭa ayiti ekak nisā. ēvaṭa kivvā manussa manussa dharmayaṭa manussa guṇa dharma kiyalā.

그러면 인간 dharma 안에서 세상 관습으로 좋은 덕이라는 것을 따로 떼어 냅니다. 그래서 인간 dharma는 네 apāya 이쪽에 있고 sugati에 속하기 때문에, 그것을 인간 guṇadharma라 불렀습니다.

hæbæyi guṇa kiyana vacanaya ikma yannayi mē yannē.

하지만 지금 하려는 것은 guṇa라는 말을 넘어서는 것입니다.

oya guṇa kiyana tannē duk nædda? manussa guṇadharma æsuru karanna giyahāma manussayek venavā. manussayek vunot duken nidahas venavā. manussayāṭa ayitti dukaṭa himikārayek vennē nædda?

그 guṇa라는 곳에 괴로움이 없습니까? 인간 guṇadharma를 의지하면 인간이 됩니다. 인간이 되면 괴로움에서 벗어납니까? 인간에게 딸린 괴로움의 임자가 되지 않습니까?

manussa guṇadharma allaganna giyot eyāṭa manussayek vena eken bērenna bæyinam. manussayek velā ipadunot nindā apahāta tælam peḷum baḍagini vēdanā duk haradalā agahim mē siyallu dē leḍa rōga mēvayen peḷennā vū kayakaṭa urumakārayek vennē nædda ehenam ēka guṇa guṇayak nam apiṭa guṇayak dæn sammata karanna puḷuvanda

인간 guṇadharma를 붙잡으면 인간이 되는 것을 피할 수 없다면, 인간으로 태어나면 비난, 모욕, 매질과 시달림, 배고픔, 아픔, 괴로움과 어려움, 병, 이 모든 것에 시달리는 몸의 상속자가 되지 않습니까? 그렇다면 그것을 guṇa라고, 덕이라고 받아들일 수 있습니까?

anna api dakina ekak. yamak yamak nisā duka enavā nam ēka guṇayi sammata karalā inna sudusu tænak nemeyi. onna ōkē dækena næti nisā tamā apiṭa oya upādānayen midenna bæri vuṇē. bæn̆dīmen midenna bæri vuṇē.

그것이 우리가 보는 것입니다. 무엇 때문에 괴로움이 온다면, 그것은 guṇa라고 받아들이고 머물러 있을 곳이 아닙니다. 그것이 보이지 않아서 우리는 upādāna에서 벗어나지 못했고, 묶임에서 벗어나지 못했습니다.

manussa dharmaya guṇa dharmayak kiyalā ēkē bæn̆di bæn̆dī iḍa yanavā. manussaya kiyana eka koccara hon̆da kiya inna yanavā. ēkē inna tākkāla api manussa dharmaya upādāna karanavā. upādāna karaganna ēkaṭa ḷan̆ginma bæn̆denavā kiyana ekayi. manussa dharmaya hon̆dayi kiyana nigamanaya inna hindā tamayi ēkē bæn̆dennē.

인간 dharma가 guṇadharma라며 거기에 묶이고 묶여 머뭅니다. 인간이라는 것이 얼마나 좋으냐며 지냅니다. 거기 있는 한 우리는 인간 dharma를 upādāna합니다. upādāna한다는 것은 가장 가까이 묶인다는 뜻입니다. 인간 dharma가 좋다는 결론이 있기 때문에 거기 묶이는 것입니다.

etakoṭa manussa ē chanda rāgaya nisā manussayek velā ipadīmē manussa dharmaya kerehi yam canda rāgayak ætda ē nisā ohu ēkē bæn̆denavā. ē nisā ohuṭa manusa upādānaya læbenavā. ē nisā ohuṭa bhavaya manussa bhavaya midenna bæhæ. ē nisā manussa jātiya upadinavā. ēkayi manussa bæn̆dīma.

그 chandarāga 때문에, 인간으로 태어나는 인간 dharma에 chandarāga가 있으면 그 때문에 그는 거기 묶입니다. 그래서 그는 인간 upādāna를 얻습니다. 그래서 그는 인간 bhava에서 벗어날 수 없습니다. 그래서 인간 jāti로 태어납니다. 그것이 인간 묶임입니다.

anna manussa bæn̆dīma onna ōkayi. itin menna mēka tērum gannavā. mokada satara apā duken nidahas vecca kenāṭa īḷan̆gē tiyena duk maṭṭama balavatva pēnavā. īḷan̆gaṭa tiyena duka mokakda? manussayek velā ipadilā bin̆didina duka.

인간 묶임이란 바로 그것입니다. 그래서 이것을 이해합니다. 왜냐하면 네 apāya의 괴로움에서 벗어난 사람에게는 그다음 단계의 괴로움이 뚜렷이 보이기 때문입니다. 다음 괴로움은 무엇입니까? 인간으로 태어나 겪는 괴로움입니다.

manussayek velā ipadilā bin̆dina eka dukayi kiyalā dænagatta dahasa. anē mē manussa dharmaya hon̆dayi kiyalā mama meccara kala aran hiṭiyē mulāva nisā nēda? kohomada hon̆dak vennē? hon̆da manussayek kiyalā duk vin̆dinna venuvē.

인간으로 태어나 겪는 것이 괴로움이라는 것을 안 날, '아, 이 인간 dharma가 좋다고 내가 이토록 오래 붙들고 있었던 것은 어리석음 때문이 아니었나? 어떻게 좋다는 말인가? 좋은 사람이라며 괴로움을 겪어야 했다.'

manussayek kunahama duk novin̆dinna bæhæ vin̆dinnama venavā ehenam manussayek vununahama ipaduna tæn paṭan gena jarāvaṭa patve mahaḷu venakama keḷavarak nætuva kāyika duk vin̆dinna venavā. baḍiginnaṭa baḍiginaṭa monavāhari kanna ōnǣha pipāsayaṭa bonna ōna nikan hambenna næhæ. veheta venna ōnē mahansi venna ōnē hari hamba karaganna ōnē. taniyen tamangē væḍa karaganna epæhænna ōnē ādhārayaṭa upakārayaṭa pirisa ekatu karaganna ōnē. ē piṇisat ē jātiyama pirisak ē vagē duk goḍak ekatu karagattē.

사람이 되면 괴로움을 겪지 않을 수 없고 반드시 겪어야 합니다. 사람이 되면 태어난 때부터 늙고 노쇠할 때까지 끝없이 몸의 괴로움을 겪어야 합니다. 배가 고프면 무언가 먹어야 하고 목마르면 마셔야 하는데 거저 얻어지지 않습니다. 애쓰고 수고해서 벌어야 합니다. 혼자서는 제 일을 다 할 수 없으니 거들고 도와줄 무리를 모아야 합니다. 그 때문에 같은 처지의 무리, 그런 괴로움 덩어리를 모은 것입니다.

ēgollangē kaṭayutuṭat veheta venna ōnē kaṭayutu karanna ōnē. ē vagēma taran̆gakārī ballanṭa ahuvecca mat kaṭuvāgē ugussanṭa aṭa ahuvecca matkaṭuvā vagē kāma sambōgayaṭa ayiti kāma vastunṭa porakana ehema lōkeka taran̆ga karanna ōna. ēvædi noyakārayen ārakṣā karanna ōnē pōṣaṇaya karanna ōnē. ēvaṭa noyek ākārayen mē vidiya saṁvidhāna salassanna ōnē. ra sækava salassanna ōnē dan̆ḍuvan karanna ōna. ē vagēma tamāgē tiyena dēval rækaganna boru kiyanna venavā. ēkākārayen apa mē karanna venavānē mēkaṭa avenavā. mē ākārayen kaṭayutu kirīma nisā mānasika dūta mānasikatvayakin bohōkoṭa gevanna enavā manussa samādhiya manussaya vuṇahama

그들의 일에도 애쓰고 일해야 합니다. 또 서로 다투는 개들에게 걸린 고깃덩이처럼, 독수리들에게 걸린 고깃덩이처럼, 감각의 즐김에 딸린 kāma 대상을 두고 다투는 그런 세상에서 겨뤄야 합니다. 그것들을 여러 방법으로 지키고 길러야 합니다. 그를 위해 여러 방식으로 조직을 꾸리고 보호를 마련하고 벌을 주어야 합니다. 또 제 것을 지키려고 거짓말도 해야 합니다. 그런 식으로 해야만 하게 됩니다. 이렇게 행동하기 때문에, 사람이 되어 인간 사회에 살면 대개 더럽혀진 마음가짐으로 살아가게 됩니다.

itin ehema manussayat bæva hon̆dayi kiyalā mama nigamanaya karannē kohomada kiyalā. manussayek vīmē tibena asahanayē duka dakinavā. menna mēka. dækkahama taman visin. menna metandi tamā visin dænagannavā. menna mēka tamayi mē manussayek velā tiyenna.

'그러니 그런 인간 bhava가 좋다고 내가 어떻게 결론짓겠는가' 하며 사람이 되는 데 있는 불안의 괴로움을 봅니다. 바로 이것을, 보고 나면 스스로, 여기서 스스로 압니다. 이것이 바로 사람으로 있다는 것이다, 하고.

vēdita sabbō manussayek velā hiṭan etana pihiṭana hæṭi. gnānayen dakinavā. anna pratyaya dakina hæṭi. menna mēka ārambha karanavā.

veditabbo. 사람으로 있으며 거기 자리 잡는 모습을 지혜로 봅니다. 그것이 paccaya를 보는 방식입니다. 이것을 시작합니다.

sugatiyaṭa upadinna tiyena pratyaya mēkayi kiyalā dækkahama anna ēken midena ākāraya.

sugati에 태어날 paccaya가 이것이라고 보면, 그것에서 벗어나는 방식이 보입니다.

va

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn api daval udē varuvēdī vigraha karagattē paccattaṁ vēditabbō viññu kiyana guṇayaṭa sōtāpanna phalayaṭa patvuṇa pudgalayā ætulat vena hæṭi. ē kiyannē ē guṇaya tuḷa guṇaya piḷiban̆dava tērum aragena ē tuḷaṭa ætulat vena ākāraya

오늘 오전에 우리가 풀이한 것은 sotāpanna phala에 이른 사람이 paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목에 들어가는 방식이었습니다. 곧 그 덕목에 대해 이해하고 그 안으로 들어가는 방식입니다.

dæn mēvā ananta guṇa paccaṁ vēditabbō kiyalā kiyannē api dakinna ōnē. a vēditab dæn dænagata yutuyi dæn ē kiyannē tamā visin pratyakṣayen dænagata yutuyi kiyalā tamayi mēkaṭa uḍinmat ekka aṭuvāvala vigraha karalā pennannē. dæn oya ṭika pennuvaṭa mē guṇaya piḷiban̆da vigrahayak apiṭa hariyaṭa væṭahennē næha.

이것들은 끝없는 덕목입니다. paccattaṃ veditabbo란 우리가 보아야 한다는 것입니다. veditabbo, 알아야 한다, 곧 스스로 직접 알아야 한다고 aṭṭhakathā에서는 겉으로만 풀이해 보입니다. 그것만 보여서는 이 덕목에 대한 풀이가 우리에게 제대로 와닿지 않습니다.

taman visinma dænagata yutuyi kiyana vacana kivva paliyaṭa dæn ōka gæṭalu æti karaganna mē dharmaya tamā visinma dænaganna ōna nam budurajāṇan vahansē mokaṭada dharmaya tripiṭakē aran ennē mokaṭada tamanṭa oya karaganna dæn mohoma praśna karanna puḷuvan kenek dharmaya svabhāvaya tama tamā visin dænagata yutunā budurajāṇan vahansē dharma dēśanā karanna bæhæ tamanṭama dænaganna bæri kiyalā karka karanna puḷuvan.

스스로 알아야 한다는 말만 해서는 문제가 생깁니다. '이 dharma를 스스로 알아야 한다면 붓다께서는 왜, 왜 tipiṭaka의 dharma를 가져오는가, 스스로 하면 되지 않는가' 하고 따질 수 있는 사람이 있습니다. dharma의 본성이 각자 스스로 알아야 하는 것이라면 붓다께서 dharma를 설하실 수 없고, 스스로는 알 수 없다고 따질 수도 있습니다.

oya velāvēdī dæn otana pennannē mokakda vēdita tabba kiyana vacanayēdī dænagata yutu kiyana arthayen ehāṭa dænaganna avaśya koṭasak tiyenavā.

그럴 때 여기서 보여 주는 것은 무엇입니까? veditabba라는 말에서 '알아야 한다'는 뜻 너머에 알아야 할 부분이 있습니다.

yamkisi api yamkisi deyak api dænīmehi pihiṭanakoṭa ē dænīmehi pihiṭannē monavā gænada? ē pratyaya piḷiban̆da dænīmehi pihiṭanna ōna ēka gnānayen taman visin karanna ōnē gnānavantava dakinna ōnē

우리가 무엇을 앎에 세울 때, 그 앎은 무엇에 대해 섭니까? 그 paccaya에 대한 앎에 서야 합니다. 그것을 지혜로 스스로 해야 하고, 지혜롭게 보아야 합니다.

viśāla upanisarayak budurajāṇan vahansē dēśanā karapu dharmayat ē vāgēma ē dharmaya ada venakan pavatvāgena ævidilā ē dharmaya apiṭa ahanna læbena ekat yamak haṭagannē hētuvak nisāda kiyalā dænaganna kramayada apiṭa viśāla upanisarayak. ē upanisaraya nætuva apiṭa oya kramaya allaganna bæ.

붓다께서 설하신 dharma, 그리고 그 dharma가 오늘까지 이어져 와서 우리가 들을 수 있다는 것, 무엇이 hetu 때문에 생기는지를 아는 방법, 이것이 우리에게 큰 upanissaya입니다. 그 upanissaya 없이는 그 방법을 붙잡을 수 없습니다.

dæn mūlika upanissarayē kramayak tiyenavā paṭicca samuppādaya in̆dīlā. menna mē raṭāvaṭayi mē lōkē yamak haṭagannē pavatinnē. menna mēka vigraha karalā dīlā tiyenavā anna ēka dænaganna ōnē. etakoṭa tamayi apiṭa pratyaya dænaganna puḷuvan nuvaṇin. nætnam hētuva dænaganna ōnē yamak haṭaganna næhæ hæṭa.

기본이 되는 upanissaya의 방법이 있으니 바로 paṭicca samuppāda입니다. 이 틀대로 이 세상에서 무엇이 생기고 이어집니다. 이것이 풀이되어 있으니 그것을 알아야 합니다. 그래야 지혜로 paccaya를 알 수 있습니다. 그렇지 않으면 무엇이 생기는 hetu를 알 수 없습니다.

ēka haya ākārava tērum gænīmēdī. paṭicca samuppannava tōragannavā kiyanakoṭa dæn mēka praśna deka uttarayak enavā. mē paṭicca samuppādaya satva pudgala dr̥ṣṭiyaṭa ætulatda kiyana praśnaya karat uttaraya mēka enavā. ēkat ekka mēken tōraganna bæ mē paccattā pitabbō viññō kiyana guṇaya kiyanakoṭa ē praśnayaṭa uttarayakut ōkē enavā.

그것을 여섯 가지로 이해할 때, paṭicca samuppanna로 가려낸다고 할 때, 두 질문에 하나의 답이 옵니다. 이 paṭicca samuppāda가 satta-puggala diṭṭhi에 들어가느냐는 질문을 해도 이 답이 옵니다. 그와 함께 paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목을 말할 때 그 질문에 대한 답도 거기에 나옵니다.

dæn mokakda ennē? lōka satvayā hæmadēma mē satva pudgala kiyana dr̥ṣṭiyen aragena mama mehema karanavā. mama sæpa vin̆dinavā mama duk vin̆dinavā. etakoṭa mamayi balannē, mamayi ahannē, mamayi sparśa karannē. itin mamayi mē sasarē gaman karannē. menna mē ākārannā vū mamek gæna dr̥ṣṭiyakin yuktava mamek karana væḍa hæṭiyaṭa mēvā hitā innavā.

이제 무엇이 나옵니까? 세상 중생은 모든 것을 satta-puggala diṭṭhi로 받아들여 '내가 이렇게 한다, 내가 즐거움을 겪는다, 내가 괴로움을 겪는다, 내가 본다, 내가 듣는다, 내가 닿는다, 그래서 내가 이 saṃsāra를 걸어간다' 하고, 이런 '나'에 대한 견해를 지니고 이것들을 '나'가 하는 일로 여깁니다.

menna mēka tamayi api ara ātma dr̥ṣṭiyen gattahama apiṭa ætivena svabhāvaya. satva pudgala dr̥ṣṭiyen gattahama ætivena svabhāvaya menna mē satva pudgala dr̥ṣṭiyen gatta svabhāvayen ganna sākal apiṭa ara paccattāṁ vēditabbō viññō kivva daham guṇaṭa anuva væṭahīma ennē nǣ.

이것이 ātma diṭṭhi로 받아들일 때 우리에게 생기는 모습, satta-puggala diṭṭhi로 받아들일 때 생기는 모습입니다. 이 satta-puggala diṭṭhi로 받아들이는 동안에는 paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 dhamma guṇa에 따른 깨달음이 오지 않습니다.

ehenam hæma ehakama pratyaya dænaganna ōnē. kumana pratyayak nætnam kumak āhāra karagena kumak mūlika karagena kumak vidyāmāna venavada? menna mēkayi tōrāganna ōnē ṭika.

그러니 모든 것에서 paccaya를 알아야 합니다. 어떤 paccaya, 곧 무엇을 양식으로, 무엇을 바탕으로 무엇이 드러나는가? 가려내야 할 것이 바로 이것입니다.

dæn mēka dænagænīmēdī vædagat deyak tiyenavā tērum ganna mē paccas bēhitabbu viññu guṇaya tērunakoṭa æhapu paṭicca samuppādaya tuḷin yamak haṭaganna hētuva dænaganna ōnē. menna mēka tamayi metana tērum ganna ōnē. dæn minis jātiya haṭagannē mona hētuvenda? jātiya kivvē mokakda? jātiya kāgēda? onna oya siddhiya vigraha karalā tērum ganna ōnē.

이것을 알 때 이해해야 할 중요한 점이 있습니다. paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목을 알게 될 때, 들은 paṭicca samuppāda를 통해 무엇이 생기는 hetu를 알아야 합니다. 여기서 이해해야 할 것이 바로 이것입니다. 인간 jāti는 어떤 hetu로 생깁니까? jāti란 무엇입니까? jāti는 누구의 것입니까? 이 일을 풀이해 이해해야 합니다.

dæn mē satva pudgala dr̥ṣṭiyen ektarā bhikṣūn vahansē navā budurajāṇan vahansēgen ahanavā svāmīni mē jarāmaraṇa kāgēda? kavuda jarāmaraṇayaṭa patvennē? dæn mehema praśnayak æhuvā.

satta-puggala diṭṭhi를 지닌 어느 bhikkhu가 붓다께 여쭙니다. '스승이시여, 이 jarāmaraṇa는 누구의 것입니까? 누가 늙고 죽습니까?' 이런 질문을 했습니다.

dæn ada itin mamat jarāmaraṇayaṭa pat venavā anik ayat jarāmaraṇayaṭa pat venavā kiyalā api ohomayi uttarayak dennē. budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā mahaṇenavā oya praśnaya æhuvā væradiyi. oya kramayaṭa ahapuvahama jarāmaraṇa kāgeda kiyalā æhuvot kavuda jarāmaraṇayaṭa pat venna æhuvot mama kiyana dr̥ṣṭiyen uttarayak enavā.

오늘날 우리는 '나도 늙고 죽고, 다른 이들도 늙고 죽는다'고 그렇게 답합니다. 붓다께서 설하십니다. 'bhikkhu들이여, 그 질문은 잘못되었다.' 그런 식으로 jarāmaraṇa가 누구의 것이냐, 누가 늙고 죽느냐고 물으면 '나'라는 견해로 답이 나옵니다.

menna mē dr̥ṣṭiyen oya uttaraya enakoṭa satva pudgala dr̥ṣṭiya ærennē næ. ehenam jarāmaraṇa siddha vennē kohomada? kesēda jarāmaraṇa siddha vena ākāraya kiyalā ahanavā. kumak nisā kumak haṭagannavada? yam tænaka jātiyak pahaḷa vunot jarāvak maraṇayak haṭagannavā.

이 견해로 답이 나오면 satta-puggala diṭṭhi는 떨어지지 않습니다. 그러면 'jarāmaraṇa는 어떻게 일어나는가, 일어나는 방식은 어떠한가' 하고 물으라는 것입니다. 무엇 때문에 무엇이 생기는가? 어디서든 jāti가 나타나면 늙음과 죽음이 생깁니다.

dæn etakoṭa ayitikāraya gæna kiyavuṇada? dæn ayitikārēgē katāva etanin ēvarayi. mamayi jarāvaṭa pat vennē, mamayi maraṇayaṭa pat vennē kiyalā mē vidihaṭa uttarayak dunā nam ehemavā anna mamek ahuvelā. anna satva pudgala dr̥ṣṭiya ahuvenavā.

그러면 임자에 대해 말했습니까? 임자 이야기는 거기서 끝입니다. '내가 늙는다, 내가 죽는다' 이렇게 답했다면 거기서 '나'가 걸려든 것입니다. satta-puggala diṭṭhi가 걸려든 것입니다.

ehenam mē paṭicca samuppāda dharmaya dīlā tiyennē satva pudgalayek vigraha karanna nemeyi. satva pudgalayekgē mē pævætmak pennalā dr̥ṣṭiyaṭa dānna nemeyi. ē dr̥ṣṭiya duru karalā mē hētuphala dharmaya pennanna.

그러니 이 paṭicca samuppāda dharma는 중생·개인을 풀이하려고, 중생·개인의 존속을 보여 견해에 빠뜨리려고 주신 것이 아닙니다. 그 견해를 없애고 이 hetu-phala dharma를 보여 주려고 주신 것입니다.

jarāmaraṇa kāgeda kiyalā ahanna bhikṣūn vahansēṭa budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā jarāmaraṇa kāgeda kiyalā æhuvot mē praśnaya æhuvā væradi. mē jarāmaraṇa vidyāmānaya vennē kumak tibunotda? kumakinda? kumana hētuvak nisāda? yam tænaka jātiyak vidyāmāna venavā nam etana jarāmaraṇayak vidyāmāna venavā. uttaraya ōkayi.

jarāmaraṇa가 누구의 것이냐고 묻는 bhikkhu에게 붓다께서 설하십니다. 'jarāmaraṇa가 누구의 것이냐고 묻는다면 그 질문은 잘못이다. 이 jarāmaraṇa는 무엇이 있을 때, 무엇으로, 어떤 hetu로 드러나는가? 어디서든 jāti가 드러나면 거기 jarāmaraṇa가 드러난다.' 답은 이것입니다.

dæn mama ohu ādī vaśayen ven kiruvē nǣ metana kotana hari kamak nǣha. oya mama kiya kiya kiya kiya minissu inna tana hari. eyin piṭa hari. jātiyak vidyāva vunot tamayi jarāvarṇayā pennum karannē. yam tænaka jātiyak vidyāmāna vennē nætnam etana jarāvarṇayak vidyāmāna vennē nǣ uttarē onna ōkayi.

여기서 '나'니 '그'니 하고 나누지 않았습니다. 여기든 어디든 상관없습니다. '나'라고 말하며 사는 사람들이 있는 곳이든 그 밖이든, jāti가 드러나야 jarāmaraṇa가 보입니다. 어디서든 jāti가 드러나지 않으면 거기 jarāmaraṇa도 드러나지 않습니다. 답은 이것입니다.

etakoṭa svāmīni jālaya kāgēda kohen hari ōnakama tiyenē hāmuduruvan mē mama kiyanaeka āya kiyana eka ahaganna. satva pudgala dr̥ṣṭiyaṭa ayisarayak æn̆dagannayi mē balannē. etakoṭa jātiya kāgēda mahaṇa praśnaya æhuvā væradiyi. jātiya kāgēda kiyana praśnayak æhuvot ē jātiya magē mama kiyana dekaṭa gattot ehema oya dr̥ṣṭiya ærennē.

그러자 '스승이시여, jāti는 누구의 것입니까?' 그 스님은 어떻게든 다시 '나'라는 답을 듣고 싶어 합니다. satta-puggala diṭṭhi가 들어설 틈을 다시 만들려는 것입니다. 그러자 'bhikkhu여, 그 질문은 잘못되었다. jāti가 누구의 것이냐고 물어 jāti를 나와 내 것으로 받아들이면 그 견해는 떨어지지 않는다.'

dæn jāti kesē vēda kiyalā ahanavā. kohomada mē jāti hædennē? bhava pratyayen jāti vē kiyalā uttarayak dunnā. bhavaya nisā jāti venavā. satva pudgala katāven ahak karalā hētuphala balanna yam tænaka bhava ætda bhava vidyāmāna venavāda jātiya etana vidyāmāna venavā. yam tænaka bhava nætnam etana jāti vidyāmāna vennē nǣ.

이제 jāti는 어떻게 되느냐고 물으라는 것입니다. 이 jāti는 어떻게 생깁니까? 'bhava paccayā jāti'라는 답을 주셨습니다. bhava 때문에 jāti가 됩니다. satta-puggala 이야기를 치우고 hetu-phala를 보십시오. 어디서든 bhava가 있으면, bhava가 드러나면 jāti가 거기 드러납니다. 어디서든 bhava가 없으면 거기 jāti는 드러나지 않습니다.

menna hētuphala niyamaya uttaraya. mama magē praśnayak ātma dr̥ṣṭa praśnayak otana nǣha dæn. kotana hō jarā bhava vidyāmāna vunot bhava nisayi jātiya haṭagannē. bhava nætnam jātiya haṭagannē nǣ. satva pudgala katāvak metana næ.

이것이 hetu-phala 법칙의 답입니다. 여기에는 이제 나와 내 것의 질문, ātma diṭṭhi의 질문이 없습니다. 어디서든 bhava가 드러나면 bhava 때문에 jāti가 생깁니다. bhava가 없으면 jāti는 생기지 않습니다. 여기에 satta-puggala 이야기는 없습니다.

anna etanadi kiyanavā. svāmīni bhava kāgeda āyasarayak araka uttaraya ena paṭalanavālā ahanavā. mahana praśnaya kivvā væradi bhava kiyana tattvaya kohomada vennē kiyalā ahanna. bhavayaṭa hētu ahanna upādāna pratyayen bhavaya yam tænaka bæn̆dīma nisā bhava næmati svabhāvaya phalaya vidyāmāna venavā. bæn̆dīmē hētuven bhava næmati phalaya vidyāmāna venavā. upādāna hētuven bhava næmati phalayē vidyāmāna venavā.

그러자 거기서 '스승이시여, bhava는 누구의 것입니까?' 하고 다시 그 답이 나오도록 엮으려고 묻습니다. 'bhikkhu여, 그 질문은 잘못되었다. bhava라는 상태가 어떻게 되는지 물어라. bhava의 hetu를 물어라.' upādāna paccayā bhavo. 어디서든 묶임 때문에 bhava라는 phala가 드러납니다. 묶임이라는 hetu로 bhava라는 phala가 드러납니다. upādāna라는 hetu로 bhava라는 phala가 드러납니다.

svāmīn bæn̆dennē kavuda? upādānaya kāgada? āyet ahanavā budurajāṇan vahansēgen ara mamek gatta dr̥ṣṭiyama ara uttaraya. mahaṇa upādāna kāgayada kiyalā æhuvot praśnaya værada. etakoṭa ayitikāriyek himikāriyek inna kenek gæna san̆dahan venavā. etakoṭa mē ātma dr̥ṣṭiya araganna bæ.

'스승이시여, 누가 묶입니까? upādāna는 누구의 것입니까?' 그 '나'를 붙든 견해 그대로 다시 붓다께 답을 구합니다. 'bhikkhu여, upādāna가 누구의 것이냐고 묻는다면 그 질문은 잘못이다.' 그러면 주인, 임자인 누군가가 언급됩니다. 그러면 이 ātma diṭṭhi를 떨칠 수 없습니다.

ehemanam upādānaya vennē kohomada kiyalā ahanavā. upādānaya kohomada siddha vennē? upādānaṭa hētuva mokakda? taṇhā pratyayen enna upādānaya vē kiyana ekayi uttaraya. yam yam tænaka ælīmak haṭagattā nam ē hētuven bæn̆dīmak haṭagannavā. apē bhāṣāven kiyanavā kotana kotana hari ælunot kotana kotana hari bæn̆dīmak haṭaganna.

그러면 upādāna는 어떻게 되는지 물으라는 것입니다. upādāna는 어떻게 일어납니까? upādāna의 hetu는 무엇입니까? 'taṇhā paccayā upādāna'가 답입니다. 어디서든 달라붙음이 생기면 그 hetu로 묶임이 생깁니다. 우리말로 하면, 어디든 달라붙으면 어디든 묶임이 생깁니다.

kavuda ælennē? kāgeda ælīma? āya særiyak ara ma kāgē hari kenekgē māyaṭa dānna ayita ahanavā. mahana ēkaṭat praśnaya æhuvā væreda. oya ælīma taṇhāva kesē vēda kiyalā ahanna. ælīma kohomada haṭagannē kiyalā ahanna. etakoṭayi mē praśnē nirākaraṇaya karaganna puḷuvan.

누가 달라붙습니까? 누구의 달라붙음입니까? 다시 한번 그것을 누군가의 '나'에 넣으려고 임자를 묻습니다. 'bhikkhu여, 그것도 질문이 잘못되었다. 그 달라붙음, taṇhā가 어떻게 되는지 물어라. 달라붙음이 어떻게 생기는지 물어라.' 그래야 이 문제를 풀 수 있습니다.

anna etakoṭa kiyanavā vēdanā pratyayen taṇhāvē. vēdanāva nisā taṇhāva haṭagannavā. sæpa vēdanāvak ætivenakoṭa [ugura kǣrīma] ælīmak haṭagannavā. ehenam mama æluṇā kiyana eka nemeyi yathārthaya vēdanāva pratya karagena ælīma haṭagattā.

그러면 'vedanā paccayā taṇhā'라고 하십니다. vedanā 때문에 taṇhā가 생깁니다. 즐거운 vedanā가 생기면 [헛기침] 달라붙음이 생깁니다. 그러니 '내가 달라붙었다'는 것이 실상이 아니라, vedanā를 paccaya로 삼아 달라붙음이 생긴 것입니다.

anna ælīmaṭa ælīma næmati phalayaṭa hētuva vēdanāva næmati hētuva tamayi ælīma næmati vēdanāva tamayi ælīmaṭa taṇhāvaṭa hētuva ya svāmīni kavuda vēdanāvē tiyennē? kavuda vēdanāva kāgēda vēdanāva ē kavura satu ekakda oya vidihaṭa ara hāmuduruvō āyit ahanavā.

달라붙음이라는 phala의 hetu는 vedanā입니다. vedanā가 달라붙음, 곧 taṇhā의 hetu입니다. '스승이시여, 누가 vedanā 속에 있습니까? vedanā는 누구의 것입니까? 누구에게 속한 것입니까?' 그 스님이 또 이렇게 묻습니다.

budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā anna āyusarayā mamek gæna hæn̆gīmen æhuvā. oya praśnaya æhuva væradiyi. ē vēdanāva siddha vennē kohomada kiyalā ahanna. vēdanāva haṭagannē kohomada? ēkaṭa mula mokakda? sparśa vunot vēdanā venavā. sparśa vunē nætnam vēdanā vennē næ.

붓다께서 설하십니다. 다시 '나'에 대한 느낌으로 물었다. 'bhikkhu여, 그 질문은 잘못되었다. 그 vedanā가 어떻게 일어나는지, vedanā가 어떻게 생기는지, 그 뿌리가 무엇인지 물어라.' phassa가 있으면 vedanā가 생기고, phassa가 없으면 vedanā도 생기지 않습니다.

dæn pudgalaya kiya sambandhayak nǣha. ē hētu phalayak pennuvā. sparśayak æti tæna vēdanāva haṭagannavā. sparśaya novunot vēdanāvak haṭagannē nǣ. vēdanāva haṭaganna hæṭiya vēdanāva haṭa noganna hæṭiya dekama pennuvā dæn pudgala sambandhaya athæra

이제 개인과는 아무 관계가 없습니다. hetu-phala를 보이셨습니다. phassa가 있는 곳에 vedanā가 생깁니다. phassa가 없으면 vedanā는 생기지 않습니다. vedanā가 생기는 모습과 생기지 않는 모습 둘 다 보이시고, 개인과의 관계는 버리셨습니다.

svāmīni kavuda sparśa karannē āyasa rayak ara mamatvaya aragena ara satva pudgala dr̥ṣṭiyenma ganna ahanavā. mānavayē praśnaya æhuvā væradiyi. sparśa kiyana ēvā hædennē kohomada? sparśa valaṭa hētuva mokakda kiyalā ahannē? anna etara praśnayaṭa nira nākaraṇaya enna uttarayak enavā.

'스승이시여, 누가 닿습니까?' 다시 한번 '나'를 붙들고 satta-puggala diṭṭhi 그대로 묻습니다. 'bhikkhu여, 그 질문은 잘못되었다. phassa라는 것이 어떻게 생기는가, phassa의 hetu는 무엇인가를 물어라.' 그러면 그 질문을 풀어 줄 답이 옵니다.

salāyatana nisā sparśa venavā. salāyatana notibuṇa nam sparśa vennē nǣ. anna sparśayaṭa hētuva salāyatana mamekgē katāvak etana sambandha nǣ dæn.

saḷāyatana 때문에 phassa가 됩니다. saḷāyatana가 없었다면 phassa도 없습니다. phassa의 hetu는 saḷāyatana입니다. 이제 거기에 '나'의 이야기는 아무 관계가 없습니다.

svāmīni ē salāyatana kāgeda āyuśa harayak arā ātma dr̥ṣṭiyama ganna ayiti uttaraya ahanavā. ayitikārayek hoyanna mahanavagē praśnaya æhuvā væradiyi. salāyatana kohomada hædennē salāyatanaya vennē kohomada salāyatana hædennē kohomada kiyalā ahanavā. anna etakoṭa ē praśnayaṭa uttaraya tiyenavā.

'스승이시여, 그 saḷāyatana는 누구의 것입니까?' 다시 ātma diṭṭhi 그대로 임자에 대한 답을 구합니다. 임자를 찾으니 'bhikkhu여, 그 질문은 잘못되었다. saḷāyatana가 어떻게 생기는지, 어떻게 되는지 물어라.' saḷāyatana가 어떻게 생기느냐고 물으면 그 질문에는 답이 있습니다.

nāma rūpa pratyayen salāyatana vē. nāma rūpa nisayi salāyatana hædennē. oungā vigraha karaganna ōnē pada ē itāma keṭiyenma oya vigraha karalā dennē.

nāmarūpa paccayā saḷāyatana. nāmarūpa 때문에 saḷāyatana가 생깁니다. 이 낱말들은 풀이해야 하지만 아주 짧게만 풀이해 드리는 것입니다.

etanam svāmīni nāma rūpa kāgeda nāma rūpa naipadavannē kavuda? mē ādī vaśayen ahanavā praśnaya. ānna nævatat mamek naipadavanavā kiyana dr̥ṣṭiyaṭa enna āya særayak ayitinnē. ehenam oya praśnaya ahanavā væradiyi. nāma rūpa næmati phalaya kumana hētuvak nisā haṭagannavada kiyalā ahannakō.

'그러면 스승이시여, nāmarūpa는 누구의 것입니까? 누가 nāmarūpa를 낳습니까?' 이렇게 묻습니다. 다시 '내가 낳는다'는 견해로 오게 하려는 것입니다. 그러니 그 질문은 잘못입니다. nāmarūpa라는 phala가 어떤 hetu로 생기는지 물어보라는 것입니다.

anna etakoṭa satva pudgala dr̥ṣṭiyak nætuva hētuphala dr̥ṣṭiyen hētuphala dharmaya tērennavā. viññāṇa nisā nāma rūpa haṭagannavā. viññāṇa pratya karagenayi nāma rūpa haṭagannē. viññāṇa notibuṇā nam nāma rūpa haṭagannē nǣ.

그러면 satta-puggala diṭṭhi 없이 hetu-phala의 견해로 hetu-phala dharma가 이해됩니다. viññāṇa 때문에 nāmarūpa가 생깁니다. viññāṇa를 paccaya로 삼아 nāmarūpa가 생깁니다. viññāṇa가 없었다면 nāmarūpa는 생기지 않습니다.

svāmīni viññāṇa kāgedda? etakoṭa āyet viññāṇayaṭa ayitikārayek ahanna. viññāṇa ahaval ekkenāgē satvayengē pudgalayek kivvo satva dr̥ṣṭiyaṭa væṭenavā. etakoṭa ēka etakoṭa yathārthaya tērennē nǣ. oya viññāṇa kohomada haṭagannē kiyalā ahanna. etakoṭa satva pudulā dr̥ṣṭiyak ætuva hētuphalaya dæk.

'스승이시여, viññāṇa는 누구의 것입니까?' 다시 viññāṇa의 임자를 묻는 것입니다. viññāṇa가 어떤 이, 어떤 중생, 어떤 개인의 것이라고 하면 satta diṭṭhi에 빠집니다. 그러면 실상이 이해되지 않습니다. 그 viññāṇa가 어떻게 생기느냐고 물으십시오. 그러면 satta-puggala diṭṭhi 없이 hetu-phala를 봅니다.

saṁkhāra pratyayen viññāṇa vē kiyalā gattahavanna viññāṇa valaṭa hētuva yam tænaka saṁkhāra nægunē nætnam viññāṇa nægennē nǣ. etakoṭa sata pudgala dr̥ṣṭiya ahak karalā saṁkhāra valaṭa

'saṅkhāra paccayā viññāṇa'라고 받아들이면, 그것이 viññāṇa의 hetu입니다. 어디서든 saṅkhāra가 일어나지 않으면 viññāṇa도 일어나지 않습니다. 그렇게 satta-puggala diṭṭhi를 치우고 saṅkhāra로 갑니다.

svāmīni saṁkhāra kāgeda? hiten kayen vacanayen karana væḍa kāgeda ēkayi mē ahannē. etakoṭa etakoṭa āyuharayak mama kaḷā, mama kivvā, mama hituvā mē ādī vaśayen væṭenavā ē dr̥ṣṭiya.

'스승이시여, saṅkhāra는 누구의 것입니까?' 마음과 몸과 말로 하는 일은 누구의 것이냐, 이것을 묻는 것입니다. 그러면 다시 '내가 했다, 내가 말했다, 내가 생각했다' 하는 식으로 그 견해에 빠집니다.

saṁkhāra kohenda konna nægennē? avidyā pratyayen saṁkhāra vē. avidyā nirōdhayen nam saṁkhāra nǣ. anna saṁkhāra hētu phalayak kivvē. satva pudgalaye koṇāganna bæhæ.

saṅkhāra는 어디서 일어납니까? avijjā paccayā saṅkhārā. avijjā가 nirodha에 이르면 saṅkhāra도 없습니다. saṅkhāra가 hetu-phala라고 한 것이 바로 그것입니다. 거기서 중생·개인을 찾아낼 수 없습니다.

mama kaḷā mama kivvā kivvot ē mama kavuda? anna īṭa passē āyē praśnayak enavā. karapu mama kiyapu mama kavuda ē tamayi mama kiyana ekkenā. eyā tamayi kaḷē. anna mama kiyana dr̥ṣṭiya æruē. satva pudgala dr̥ṣṭiya bin̆denna bæ.

'내가 했다, 내가 말했다' 하면 그 '나'는 누구입니까? 그러면 다시 질문이 옵니다. 한 '나', 말한 '나'는 누구냐. '그게 바로 나라는 사람이다, 그가 했다.' 그러면 '나'라는 견해가 떨어지지 않습니다. satta-puggala diṭṭhi가 깨질 수 없습니다.

kriyāvak siddha venakoṭa avidyā pratyayen haṭagannā vū saṁkhārayayi mē apiṭa praśnē tiyennē. ēkayi mē hoyāgena yannē. dukaṭa mula hoyāgena yannē. duka hædena mula ætta æti ākārayen nopenicca nisā. æti vuṇa dr̥ṣṭiya nisā hita kaya vacanaya kriyātmaka karanavā. ēka nisā saṁkhāra gonnægenna hētu.

어떤 행위가 일어날 때 avijjā를 paccaya로 생기는 saṅkhāra가 우리의 문제입니다. 우리가 찾아가는 것이 그것, 괴로움의 뿌리, 괴로움이 생기는 뿌리를 찾아가는 것입니다. 진실을 있는 그대로 보지 못해서 생긴 견해 때문에 마음과 몸과 말을 움직입니다. 그것이 saṅkhāra가 쌓이는 hetu입니다.

avidyāva kāyada kiyalā ahanakoṭa asatpuruṣa sēvanaya mul karagena avidyāva goḍanægenavā. etakoṭa avidyāvaṭat mulak tiyenavā asatpuru śāstraya.

avijjā에 대해 물으면, asappurisa를 가까이함을 뿌리로 삼아 avijjā가 쌓입니다. 그러니 avijjā에도 뿌리가 있으니, asappurisa의 가르침입니다.

dæn metandi satvayāya pudgalayā kiyayā mē lōka satvaya bæhægena tiyena ēka eka sampiṇḍanaya vigraha karalā balapuvahama kō ē satvayā kiyalā ven karapu kǣlla kiyalā anna dharmaya dakinavā. satva pudgala dr̥ṣṭiya næti karannē etanayi.

여기서 중생이다, 개인이다 하며 세상 중생이 빠져 있는 그 하나의 sampiṇḍana를 풀어 보면, '중생'이라고 따로 떼어 놓은 조각이 어디 있느냐 하고 dharma를 봅니다. satta-puggala diṭṭhi를 없애는 곳이 바로 여기입니다.

dæn api ahanavā mehema deyak. avidyāva satvayāda? avidyāva kiyana ekaṭa satvayā kiyagida bæ. saṁkhāra satvayāda? viññāṇa satvayāda? nāmarūpa satvayāda salāyatana satvayāda sparśa satvayāda vēdanā satvayāda taṇhā satvayāda upādāna satvayāda bhava satvayāda jāti satvayāda okkoma hētuphala

이제 이렇게 물어봅시다. avijjā가 중생입니까? avijjā를 중생이라고 할 수 없습니다. saṅkhāra가 중생입니까? viññāṇa가 중생입니까? nāmarūpa가, saḷāyatana가, phassa가, vedanā가, taṇhā가, upādāna가, bhava가, jāti가 중생입니까? 모두 hetu-phala입니다.

aragena ivelā satvayā kiyannāū dr̥ṣṭiyakaṭa lōka satvayāva bæhægena innē tamayi mamek hadāgatta dr̥ṣṭiyannē.

그것을 가지고 '중생'이라는 견해에 세상 중생이 빠져 있는 것은 '나'를 지어낸 견해입니다.

menna mē mama kiyana dr̥ṣṭiya vibhajjavādī kiyannē bedalā balanna. mē mama kiyalā gatta kǣlla sampiṇaḍana velā tiyennē mona monavā ekatu velāda anna mama kiyana dr̥ṣṭiya hædilā tiyenna tibena mūla dharmaya mokakda? menna mē kǣli 12ka ekatuva mē kǣli 12 kriyākārītvaya lōka satyāva ven karalā tērum ganna dannē næti nisā. mē doyahæma sampīḍaka eka manasen mavā gannavā. ēka hadāgannavā dr̥ṣṭiyak vaśayen.

이 '나'라는 견해를 vibhajjavāda, 곧 나누어 보라는 것입니다. '나'라고 받아들인 이 조각은 무엇무엇이 모여 뭉친 것인가. '나'라는 견해가 생겨 있는 근본 dharma는 무엇인가. 바로 이 열두 조각의 모임, 이 열두 조각의 작용입니다. 세상 중생은 그것을 나누어 이해할 줄 모르기 때문에 이 열둘의 뭉침을 마음으로 지어냅니다. 그것을 견해로 만들어 냅니다.

anna ē dr̥ṣṭiya satva pudgala kiyana dr̥ṣṭiyaṭa bæhæganna. dæn api katā karana sammatayaṭa mama nokiyā katā karanna bæhæ. satva pudgala vaśayen katā nokara katā karanna bæha. katā kirīmen nemeyi dr̥ṣṭiyaṭa ahuvennē. ēka dannē næti nisā.

그 견해가 satta-puggala diṭṭhi로 빠져드는 것입니다. 우리가 말하는 관습에서는 '나'라고 하지 않고 말할 수 없습니다. 중생·개인으로 말하지 않고는 말할 수 없습니다. 말하는 것 때문이 아니라, 그것을 모르기 때문에 견해에 걸려드는 것입니다.

ehenam metandi api dænagannavā. mē mama kiyana yam sampiṇaḍanayak sammatayak lōka satyayā bhāvitā karannē. kumanakuṇa ēvaṭada? menna mē koṭas 12kin haṭagatta sampiṇaḍanayakaṭa lōka satvayā mama kiyanavā. mē koṭas 12 tuḷama hētuvak nisā haṭaganna phalayak. hētuva nætnam ē phalaya nǣha kiyana eka nam. api hitā inna mama kotanatana in̆dalā tiyennē.

그러니 여기서 우리는 압니다. 세상 사람들이 쓰는 이 '나'라는 뭉침, 관습은 무엇에 대한 것입니까? 이 열두 부분으로 생긴 뭉침을 세상 중생은 '나'라고 합니다. 이 열두 부분 하나하나가 hetu 때문에 생기는 phala이고, hetu가 없으면 그 phala도 없다면, 우리가 생각하는 '나'는 어디에 있었습니까?

mama kiyalā kivvē oya 12 ākāra hētuphala dahamak. dos ākāra hētuphala sampiṇaḍanayakaṭayi mē mama kiyalā lōka satyayā bhāvitā karannē. satvayek pudgalayek kiyalā bhāvitā karannē ōkaṭa. ehenam satvaya pudgalayek kiyalā bhāvitā karapu mē sampiḍanaya nisā næti ākārayak æti sē aragena dr̥ṣṭiyaṭa bæn̆denavā. ē nisā mama kiyana dr̥ṣṭiya mama kiyalā gatta hæn̆gīmen eyāṭa ayin venna bæ.

'나'라고 한 것은 그 열두 가지 hetu-phala dharma입니다. 열두 가지 hetu-phala의 뭉침을 세상 중생은 '나'라고 부르고, 중생·개인이라고 부르는 것입니다. 그렇게 중생·개인이라고 부른 이 뭉침 때문에 없는 것을 있는 것처럼 받아들여 견해에 묶입니다. 그래서 '나'라고 받아들인 느낌, '나'라는 견해에서 벗어날 수 없습니다.

ē nisā mē mama yanavā, mama enavā, mama karanavā. mama kiyana saṁgnāva tuḷa mama kiyana dr̥ṣṭiya tuḷa pudgalayā elba gannavā. mēkedi api lōka sammataya katā kirīmaṭa mē mama kiyana vacanaya bhāvitā nokaḷa bæhæ. hæbæyi dr̥ṣṭiya sahagatava misa aragatta ātma dr̥ṣṭiyen bhāvitā kaḷot pudgalayāṭa yathārthaya dakinna bæ. ehenam mama kiyana

그래서 '내가 간다, 내가 온다, 내가 한다' 하는 '나'라는 saññā와 '나'라는 견해 속에 사람이 붙잡혀 있습니다. 여기서 세상 관습으로 말하려면 '나'라는 말을 쓰지 않을 수 없습니다. 하지만 견해를 지니고 붙든 ātma diṭṭhi로 쓰면 사람은 실상을 볼 수 없습니다.

yathārthaya dakinna bæ. ehenam mama kiyana sampiṇḍanaya mama kiyana sammataya monavada kolanægilā tiyennē? avidyā, saṁkhāra, viññāṇa, nāma rūpa, salāyatana, sparśa, vēdanā, taṇhā, upādāna bhava, jāti kiyana jarāmaraṇa kiyana eka menna mē sampiṇaḍanayē mē sampiḍanaya lōkayā hā hitā innē ekatu vunāma dakinnē mama kiyalā ekkenek innavā kiyalā. mama kiyana tana tibunē onna oya ṭikayi.

그렇다면 '나'라는 뭉침, '나'라는 관습은 무엇이 쌓인 것입니까? avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, saḷāyatana, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti, jarāmaraṇa, 바로 이 뭉침입니다. 세상은 이 뭉침이 모인 것을 보고 '나'라는 사람이 있다고 생각합니다. '나'라는 곳에 있던 것은 바로 그것뿐입니다.

dæn oya ṭika okkoma hētuvak nisā haṭaganna phalayak misak oya eka tænakavat hētuvak nætnam phalaya næti vena ekakna kotanada balāporottu vecca mama innē.

그것들은 모두 hetu 때문에 생긴 phala일 뿐이고, 그 어느 하나도 hetu가 없으면 phala가 사라지는 것인데, 기대하던 '나'는 어디에 있습니까?

oya mama kiyana dr̥ṣṭiyē inna lōka satvayā sadātanika mamek gæna hitāgena tamayi oya hindu dharmaya pavā kiyā tiyennē. embā ātmaya kaḍuvakin topa kæpiya nohæka ginnakin topa dæviya nohæka kurulā kūḍuvak hæra kūḍuvat ananāsaya topa kayak hæra kayak anan hindu dharmayat ōkaṭa bæ.

'나'라는 견해에 있는 세상 중생은 영원한 '나'를 생각하는데, 힌두 dharma조차 그렇게 말합니다. '오 ātma여, 칼로 너를 벨 수 없고 불로 너를 태울 수 없다. 새가 둥지를 떠나 다른 둥지로 가듯 너는 몸을 떠나 다른 몸으로 간다.' 힌두 dharma도 거기에 빠져 있습니다.

ē vagē anya dharmalat tamangē ātmaya kiyalā ekak tiyenavā. ē ātmaya eka ekka ekanaṭa bāra dīlā hō eka eka vidihaṭa eka vidihen adahas valin genanavā ātmaya kiyalā ekak tiyenavā kiyalā. menna mē ātmaya kivvē mokakda? mama kivvē mokakda kiyana ekē vigraha karalā tērum gannakoṭa tamayi mēka mē māyā darśanayakaṭa māyā dr̥ṣṭiyakaṭayi mē mama kiyana hæn̆gīmen innē. ātmaya kiyana hæn̆gīmen innē metana ātmaya kiyalā mama kiyalā venama ganna ekak næhæ. menna mē hētuphala daham sampinnayi mē mama kiyana eka vidyāmānaya venna dækka dāṭa ē ātma dr̥ṣṭiya bidilā yanavā.

그처럼 다른 종교들에도 제 ātma라는 것이 있습니다. 그 ātma를 이 신 저 신에게 맡기거나, 이런저런 방식으로 ātma라는 것이 있다고 주장합니다. 이 ātma가 무엇인가, '나'가 무엇인가를 풀어 이해해 보면, '나'라는 느낌, ātma라는 느낌은 환영 같은 모습, 환영 같은 견해 속에 있는 것입니다. 여기서 ātma나 '나'로 따로 받아들일 것은 없습니다. 이 hetu-phala dharma의 뭉침이 '나'로 드러난다는 것을 본 날, 그 ātma diṭṭhi는 깨져 버립니다.

etakoṭayi mama kivvē mokakda kiyalā dakinnē.

그때 비로소 '나'라고 한 것이 무엇이었는지 봅니다.

dæn mē samahara aya mē daham tērum ganna kiyalā paṭicca samuppādaya satvaya pudgalayek gæna kiyanavā nam satva pudgalayāṭa paṭicca samuppādaya panava satva pudgala dr̥ṣṭiya ærennē kohomada kiyalā mehema nigamanayak karanavā. paṭicca samuppādayen mē satvayāgē gamana bhava gamana pennanavā ādī vaśayen kiyanavā oya satvayek gæna kiyavennē. anna ē adahasa gannavā. ehenam paṭicca samuppādaya yathahat tērum gattē hētuphala dahamak tērum gattē nætika mē varada tamayi. oya kiyana væradi ākalpayaṭa bahinna hētuva.

어떤 이들은 dharma를 이해한다며, paṭicca samuppāda가 중생·개인에 대해 말하는 것이라면 중생·개인에게 paṭicca samuppāda를 세우면서 어떻게 satta-puggala diṭṭhi가 떨어지느냐고 결론을 내립니다. paṭicca samuppāda가 중생의 여정, bhava의 여정을 보여 준다는 식으로 중생에 대해 말한다고 합니다. 그런 생각을 붙듭니다. 그러니 paṭicca samuppāda를 제대로 이해하지 못하고 hetu-phala dharma로 이해하지 못한 이 잘못이 그 그릇된 생각에 빠지는 까닭입니다.

mama kiyana dr̥ṭṭiyakin mama jarāvaṭa patvenavā, maraṇayaṭa patvenavā. maṭa bhavayak tibuṇā. bhavaya nisayi magē jātiya haṭagattē. mama upādā bæn̆dicca nisayi maṭa bhavaya hædunē. ānna maṭa kiyana kǣllak mama maṭa kiyana kǣllak aragena ōkē visan̆danna giyahama antimaṭama kǣllen kǣlla vigraha karanna giyat mama maṭa kiyana adahasē tibitana dr̥ṣṭiya ærunnē næ.

'나'라는 견해로 '내가 늙고 죽는다. 나에게 bhava가 있었다. bhava 때문에 나의 jāti가 생겼다. 내가 upādāna에 묶였기 때문에 나에게 bhava가 생겼다' 하고, '나', '나에게'라는 조각을 붙들고 풀려고 하면, 끝까지 조각조각 풀이해 보아도 '나', '나에게'라는 생각 속의 견해는 떨어지지 않습니다.

dæn mama kivvē koyi ṭikada ōken? avidyāvat ahak karanna. saṁkhārat aha karanna ēka mama nemeyinam. mamayā æyi ganna ekak nemeyi nam ē tibunē. mama kiyana saṁgnāven gattē avidyāva vaśayen ven karapu ekak nemeyi nam. saṁkhārat nemeyi nam, viññāṇat nemeyi nam. mē ādi vaśayen kǣllen kǣlla ven karalā ara mama kivvē dæn tava ituru koyi ēkennē balannakō kivvot dæn mokē kiyanna.

그러면 그 가운데 '나'라고 한 것은 어느 것입니까? avijjā도 치우십시오. saṅkhāra도 치우십시오, 그것이 '나'가 아니라면. '나'라는 saññā로 받아들인 것이 avijjā로 떼어 놓은 것이 아니라면, saṅkhāra도 아니고 viññāṇa도 아니라면, 이렇게 조각조각 떼어 놓고 '나'라고 한 것이 나머지 어디에 있는지 보라고 하면 무엇이라고 말하겠습니까?

ehenam mama kiyana eka gonnægilā tiyennē. onna oya kiyana dados ākārayaka hētuphala kriyāvaliyaka sampiṇaḍanayaṭayi mē mama kiyalā lōka satyayā bhāvitā karanna kiyalā dænagattaṭa passē. ē avijā, saṁkhāra, viññāṇa nāma rūpa, salāyatana, sparśa vēdanā, taṇhā, upādāna bhava jāti, jarā maṭa kiyana mē siyallama hētuphala daham misak hētuva nætnam phalaya nǣha kiyana ēkarayitiya misak. tavat ē tuḷa pavatina ekak pennanna nǣ kiyalā dænagattaṭa passē.

그렇다면 '나'라는 것이 쌓인 것은, 그 열두 가지 hetu-phala 과정의 뭉침을 세상이 '나'라고 쓰는 것임을 안 뒤, 곧 avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, saḷāyatana, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti, jarā, 이 모두가 hetu-phala dharma일 뿐이고 hetu가 없으면 phala도 없다는 한결같은 이치일 뿐, 그 안에 존속하는 다른 무엇을 보일 수 없다는 것을 안 뒤입니다.

ehenam oya tuḷin ahakalā tava mamek panavannē mokada kiyalā æhuvot ē oya tuḷin ahakalā panavanna kenekut nætnam. mē mama kiyana saṁgnāven mama kiyana dr̥ṣṭiyen api aran tiyennē. hētuvak nisā haṭaganna phala dharma ē hētuva nætnam ēka nǣ. ehenam etakoṭa hētuvaka phalayak nam api kohomada ēkaṭa mama kiyannē.

그러면 그것들을 빼고 다른 '나'를 세울 것이 무엇이냐고 물으면, 그것들을 빼고 세울 이도 없다면, 우리가 '나'라는 saññā, '나'라는 견해로 받아들인 것은 hetu 때문에 생긴 phala dharma, 그 hetu가 없으면 없는 것입니다. 그러면 hetu의 phala인데 우리가 어떻게 그것을 '나'라고 하겠습니까?

hētuva tiyenakan ē phalaya kriyātmaka venavā. ē hētuva næti vena phalaya næha. ehenam hētuvaka phalayaṭa mama kiyalā lōka satyayā sambattaṭa mama kivvē ōkaṭa tiyena mulā dr̥ṣṭiyen dr̥ṣṭiyaṭa bæhægattaṭa hētuphala ærenna tavat mamek næhæ kiyalā dænagattahama mamayi ganna tiyennē oya ṭikaṭa misak. mama kiyalā sammata karalā tiyennē lōka satyaya ōkaṭa mik. pavatina mama nemeyi kiyalā dænagattahama mama kiyannē dr̥ṣṭiyak mama kiyannē māyā mulāvak kiyalā dænaganna menna mēka dænagattahama ara ātma dr̥ṣṭiya satva pudgala dr̥ṣṭiya etanin ivarayi. hæbæyi pēnna inna satvayā pēnna inna pudgalayā pēnavamayi.

hetu가 있는 동안 그 phala가 작동하고, 그 hetu가 사라지면 phala도 없습니다. 그러면 hetu의 phala를 세상 중생이 관습으로 '나'라고 한 것은 그에 대한 어리석은 견해에 빠져든 것이고, hetu-phala 말고 다른 '나'는 없다는 것을 알면, '나'로 받아들일 것은 그것뿐이고, 세상이 '나'라고 관습으로 정한 것은 그것일 뿐 존속하는 '나'가 아니라는 것을 알면, '나'란 견해이고 환영이며 속음이라는 것을 알게 됩니다. 이것을 알면 ātma diṭṭhi, satta-puggala diṭṭhi는 거기서 끝납니다. 하지만 보이는 중생, 보이는 개인은 여전히 보입니다.

ē pēnnē ara sampiḍanaya pēna hæṭi. oya kriyādhāmayē sampiḍanaya hētuphala kriyādhāmī sampiḍanaya æhen balapuvahama pēna hæṭi tamayi oya rūpaya. dænrō apiṭa pēnavānē æhen balapu hāma pēnavā. dæn ēkanē kivvē dæn api hitamu manussayā kiyannē kavuda hitalā balanna bæ manussayekgē hæ rūpa ēva væṭahenavada kiyalā. ov mama dannavā manussayō ma dækalā tiyenavā. kelinma kiyanavā.

그것은 그 뭉침이 보이는 모습입니다. 그 작용 과정의 뭉침, hetu-phala 과정의 뭉침을 눈으로 보면 보이는 모습이 바로 그 rūpa입니다. 우리 눈으로 보면 보이지요. 그것을 말한 것입니다. 사람이란 누구인가 생각해 봅시다. 사람의 모습이 이해되느냐고 하면 '네, 압니다, 사람을 보았습니다' 하고 바로 말합니다.

dæn oyā manussayā an̆duranavada? ov mama manussayō dækahama an̆duranavā. kohomada an̆durannē? mama manussayō dækalā tiyenavanē. dækalā tibicca rūpaya tamangē ara vidihaṭa manasaṭa kriyātmaka velā dæn pēnavā manussa rūpaya ākārayen manussayā kiyannē meyayi. dæn hon̆daṭa mataka tiyāganna eyā manussayet dækkanē.

'사람을 알아봅니까?' '네, 사람을 보면 알아봅니다.' '어떻게 알아봅니까?' '사람을 보았으니까요.' 보았던 모습이 마음에 그렇게 작동해서 이제 사람 모습으로 '사람이란 이것이다' 하고 보이는 것입니다. 잘 기억해 두십시오, 그는 사람을 보았습니다.

dæn api kǣli kalahanavā mē kes ṭika galavala pættakin tiyenavā dækka ekkenek. kes manussayekda ahanna. ara manussa rūpaya kes valin balanna bæ. lom ṭika ælevā tibbā pættakin. ara lom ṭika ara rūpaya tiyenavada balannakō nǣ. ēvaṭa api lom kivvā. niyapada ṭītiya tibbā pættakin. dæn ahanavā ēvā monavada? ēvā niyapotu. eyā manussayekda? niyapotu manussayada? nǣ.

이제 조각을 나눠 봅니다. 사람을 본 그이에게 머리카락을 뽑아 한쪽에 둡니다. 머리카락이 사람인지 물어보십시오. 머리카락에서는 그 사람 모습을 볼 수 없습니다. 털을 뽑아 한쪽에 두었습니다. 그 털에 그 모습이 있는지 보십시오. 없습니다. 그것은 털이라고 했습니다. 손발톱을 한쪽에 두었습니다. 그것은 무엇입니까? 손발톱입니다. 그것이 사람입니까? 손발톱이 사람입니까? 아닙니다.

daṭ ṭikat gælēvā tibbā pættaka ē monavada? ēvā dat dat manussayekda ētnē. haṁkaḍayak gælevvā tibbā pættakin. araka mokakda ēka haṁkaḍayak. haṁkaḍē manussayeda ē mas ṭika gattā sūr ahatanam tibbā pættakin. ē monavada? ēvā mas. mas manussayekda ēt næ. nahara ṭikaṭiya kælēvā tibbā pættakin. ē monavada ēvā nahara nahara manussayet ē æṭa ṭika gattā tibbā pættakin. ē monavada? ēvā æṭakaṭu. æṭakaṭu manussayekda ēt nǣ. æṭa midula ṭiya gælevvā tibbā pættakin. ē monavada vidu manussayekda ēt vakuḍuva gælēvā tibbā vakuḍu deka pættaka manussayekda næ ēvā vakuga manussayekda næ.

이를 뽑아 한쪽에 두었습니다. 그것은 무엇입니까? 이입니다. 이가 사람입니까? 그것도 아닙니다. 살가죽을 벗겨 한쪽에 두었습니다. 그것은 무엇입니까? 살가죽입니다. 살가죽이 사람입니까? 살을 긁어내 한쪽에 두었습니다. 그것은 무엇입니까? 살입니다. 살이 사람입니까? 그것도 아닙니다. 힘줄을 빼서 한쪽에 두었습니다. 그것은 무엇입니까? 힘줄입니다. 힘줄이 사람입니까? 뼈를 빼서 한쪽에 두었습니다. 그것은 무엇입니까? 뼈입니다. 뼈가 사람입니까? 그것도 아닙니다. 골수를 빼서 한쪽에 두었습니다. 골수가 사람입니까? 그것도 아닙니다. 콩팥 두 개를 빼서 한쪽에 두었습니다. 사람입니까? 아닙니다, 그것은 콩팥입니다. 사람입니까? 아닙니다.

hadavatak gælīmēvā tibbā pættaka itin hadavataṭa bæn̆dalā tiyena bæn̆du ṭikat gælēvā tibbā pættaka balavæl ṭikat gælēvā tibbā pættaka ēvā bæn̆dalā tibit gattā ēvā tibbā pættakin itin oya vidihaṭa aragena ivaralā molē gattā ēkak tibbā pættakin. ægē ætulē tiyena pirita gattā ēkat pættakin tibbā goṭaka dālā. kama ṭika gattā ēkat tava goṭaka dālā tava mokada galalā pættakin tibbā. særavak tibuṇā nam ēkat dæmmā pættakin. liyē ṭikat pættakin tibbā. dāḍiya ṭikat pættakin tibbā. mē vidihaṭa 3dakaṭa tivicca kǣli ṭika okkoma gala pættakin tiyalā ahanavā dæn ōkē manussayā pennannakō.

심장을 빼서 한쪽에 두었습니다. 심장에 붙어 있는 것들도 떼어 한쪽에 두었습니다. 힘살과 막도 떼어 한쪽에 두었습니다. 그렇게 다 꺼낸 뒤 뇌를 꺼내 한쪽에 두었습니다. 몸속의 똥을 꺼내 단지에 담아 한쪽에 두었습니다. 가래도 꺼내 다른 단지에 담아 한쪽에 두었습니다. 고름이 있었다면 그것도 한쪽에 두었습니다. 피도 한쪽에, 땀도 한쪽에 두었습니다. 이렇게 서른두 조각을 모두 꺼내 한쪽에 두고 묻습니다. '이제 거기서 사람을 보여 주십시오.'

kēsā, lōmā, nakā dantā ratu kēs lom niyadāssa manussayō nemeyi. manussaya pennanna bæ. nahāru nahara valin manussaya pennannat bæ. aṭṭhi æṭavalin manussaya pennannat bæhæ. aṭṭhī miṁjā æṭiduli manussaya pennannat bæhæ. vakkan vakkuvallulin manussaya pennannat bæhæ. hadayan hadavatē manussaya pennannat bæhæ. dæn mē kramayaṭa kǣli 31ma manussayā pennanna bæ.

kesā, lomā, nakhā, dantā — 머리카락, 털, 손발톱, 이는 사람이 아닙니다. 사람을 보여 줄 수 없습니다. nhāru, 힘줄로도 사람을 보여 줄 수 없습니다. aṭṭhi, 뼈로도 사람을 보여 줄 수 없습니다. aṭṭhimiñjā, 골수로도 사람을 보여 줄 수 없습니다. vakkaṃ, 콩팥으로도 사람을 보여 줄 수 없습니다. hadayaṃ, 심장으로도 사람을 보여 줄 수 없습니다. 이런 식으로 서른한 조각 모두 사람을 보여 줄 수 없습니다.

dæn api ahanavā oyā dækka manussayā oya 32ē nætnam. oyāgē hitē inna manussayā kohēda ōken innē? ara manussayā dækkā kivva rūpaya nam 3kaṭa bedalā kǣli 31 pættakin tibbā tikema næhallu dæn kiyanavā. itin oyā dæka manussayā koya kǣliinnē kōtunveni eka oyā dækkā manussayā veni ekak tiyenna epæ manussayā kiyalā ekakut dækkē tava ekak dæn eyā kōka

그러면 묻습니다. 당신이 본 사람이 그 서른둘에 없다면, 당신 마음속의 사람은 그 가운데 어디에 있습니까? 사람을 보았다던 그 모습은, 셋으로 나누어 서른한 조각을 한쪽에 두니 거기에 없다고 합니다. 그러면 당신이 본 사람은 어느 조각에 있습니까? 서른세 번째 것은 어디 있습니까? 당신이 사람을 보았다면 사람이라는 것이 하나 더 있어야지요. 이제 그것은 어디 있습니까?

antayaṭa navā eyā tamayi ē kǣlivvē. dæn kǣli gælapaha innē kǣli koyi kǣlihari innavanē kohari dækka ek karanna balamu kǣli 32da manussayā kǣli 32kin ahaka manussayekut næ ara dækka rūpet næ.

결국 그가 바로 그 조각들이었던 것입니다. 조각을 맞추면 어느 조각엔가 있겠지, 본 대로 맞춰 봅시다. 서른두 조각이 사람입니까? 서른두 조각 밖에는 사람도 없고 보았다던 모습도 없습니다.

ehenam oyā dækka rūpaya hædena hæṭi balanna kiyalā ara kǣlit ekin eka ekin eka tibuṇā tibuṇā vagē āya avun labannaṭa ā manussayā pēnavā. dæn kǣlit ekkama pennum karapu ākārayakaṭa manussayā kiyalā oyā rūpayak hadāgena oluvē manasē tiyā manasaṭa gattā misā. oyā manussayek kohendalā tiyennē lōkē. anna manussayā kiyana dr̥ṭṭiya næti karanna kǣli galavalā balanna kivvā ōkaṭa

그러면 당신이 본 모습이 어떻게 생기는지 보자며 그 조각들을 하나하나 있던 대로 다시 맞추면 다시 사람이 보입니다. 조각들이 함께 드러낸 모양으로 당신이 사람이라는 모습을 지어 머리와 마음에 두고 받아들였을 뿐, 세상 어디에 사람이 있었습니까? 사람이라는 견해를 없애려고 조각을 떼어 보라고 한 것입니다.

ekatu vunahama pēna sammata valaṭa lōka satvayā æti dēval hæṭiyaṭamē rævaṭilā satva pudgala dr̥ṣṭiyen galavāganna bæruva innavā. ē nisā mē pudgalayā mē lōkē æti deyak tiyenavā kiyalā nigamanayaṭa pin mehema pavatina deyak tiyenavā ēkē hæṭi mehemayi kiyalā ehema dr̥ṣṭiya kara bæhælā innē. oya dr̥ṣṭiya inna tākam mē lōka satvayāṭa ætta dænaganna bæ.

모이면 보이는 관습들을 세상 중생은 있는 것으로 여겨 속고, satta-puggala diṭṭhi에서 벗어나지 못하고 있습니다. 그래서 이 세상에 있는 무엇이 있다고, 이렇게 존속하는 것이 있고 그 모습은 이렇다고 결론지어 그런 견해에 빠져 있습니다. 그 견해가 있는 한 세상 중생은 진실을 알 수 없습니다.

ehenam mē lōkē pēnna tiyena siyaluma dēval māyā svabhāvaya ærenna māyā darśana māyā matuvīma ærenna kuḍā kuḍā dēval vala ēkīya vīma nisā haṭagena hætisē pēna māyāval ærenna tavat oya hitā inna jātiya skandha koṭasak goḍak æti ekak satva pudgala vaśayen ehema ekak oya hitā jātiyakak mē lōkē nǣha kiyalā. ēvā okkoma hētuphala vaśayen yam yam dēval ekatu vīma nisā haṭagatta kriyāvaliyaka phalayak vaśayen vidyāmānaya enavā misak. ehema dēvalut ē ākārayen nǣha kiyalā ēkena eka balanna kiyalā pennanavā.

그렇다면 이 세상에 보이는 모든 것은 환영의 성질, 환영의 모습, 작은 것들이 하나로 모여서 생겨 있는 듯 보이는 환영일 뿐, 생각하듯 덩어리로 있는 것, 중생·개인 같은 그런 것은 이 세상에 없다는 것입니다. 그것들은 모두 hetu-phala로 이런저런 것이 모여 생긴 과정의 phala로 드러날 뿐, 그런 것들도 그런 식으로 있는 것이 아니라고 하나하나 보라고 보여 줍니다.

īṭa passē gandha ara mat ṭikak. dæn ē monavada? mas. manussayekda? nǣ ēka mas goḍak. dæn mas kiyana sammatiyē inna. dæn ōka aragena hiṭan poḍḍak balamukō kiyalā ara ṭikak mirilā menelā mirilā hiṭa okkoma pættaka dānavā.

그다음 그 살덩이를 봅시다. 이것은 무엇입니까? 살입니다. 사람입니까? 아닙니다, 살덩이입니다. 이제 살이라는 관습 속에 있습니다. 이것을 가지고 좀 보자며 짜고 비벼서 모두 한쪽에 둡니다.

dæn mas vaśayen pēnna tibunē monavada? drava gatiyayi ghana gatiyayi, vāyu gatiyayi, uṣṇa gatiyayi. mē gati hataraka ekatuvak nisā sampīraṇayak vecca eka tamayi mas kǣlla pēnna tibunē. mas ṭika pennunnē. ōka marilā melā hiṭanḍ tanikaṭama roḍa karalā gattot ehema ara okkoma piṭi velā piṭi velā giyā vāgē vunā ara mas monavada kiyalā hoyanna bæhæ roḍu ṭika vitarayi pætta. ēkē vatura ṭika pættakaṭa tibbā vāyuvat pættakin tiyalā hiṭahanam anisa rasnaya ṭikat uṣyak tibiccanam ēkat pættakin tiyenavā. mē monavada

살로 보이던 것은 무엇이었습니까? 흐르는 성질, 단단한 성질, 바람의 성질, 뜨거운 성질입니다. 이 네 성질이 모여 뭉친 것이 살덩이로 보였고 살로 보였던 것입니다. 그것을 짜고 비벼 완전히 찌꺼기로 만들면 모두 가루가 된 듯해서 살이 무엇인지 찾을 수 없고 찌꺼기만 남습니다. 그 물기는 한쪽에 두고, 바람기도 한쪽에 두고, 열기가 있었다면 그것도 한쪽에 둡니다.

ēvā paṭhavi dhātuva nætnam ēka tada dēval ṭikak. monavada kiyalā hoyanna bæha ēka. mē monavada ēkē vatura. nætnam āpō dhātuva metana monavada tiyennē? mē uḷan̆ga metana monavada mē uṣṇa hatarakaṭa venṭa passē balanakoṭa kō mas kǣlla en mas kǣlla hædilā tiyennē āpō dhātuvayi, tējō dhātuvayi, vāyō dhātuvayi, paṭhaya dhātuvayi kiyana dhātu hataraka sampiṇaḍanaya vīma nisā mavalā pennavā mas kǣlla kiyalā eka. ehenam mas kǣllak tiyenavā kiyalā dr̥ṣṭiyaṭa væhægattaham ara sakas karalā tibacca māyā darśanayaṭa særalā æti ekak hæṭiyaṭa gattā misā mas kiyā deyak tiyenavā kiyalā. ēkat ara vagēma hadagattā māyā darśanaya.

이것은 무엇입니까? pathavī dhātu, 곧 단단한 것들입니다. 그것이 무엇인지는 찾을 수 없습니다. 이것은 무엇입니까? 물, 곧 āpo dhātu입니다. 여기 무엇이 있습니까? 열입니다. 넷으로 나눈 뒤 보면 살덩이는 어디 있습니까? 살덩이는 āpo dhātu, tejo dhātu, vāyo dhātu, pathavī dhātu라는 네 dhātu가 뭉친 탓에 살덩이라는 것을 지어 보여 줍니다. 그러니 살덩이가 있다는 견해에 빠지면, 꾸며진 환영의 모습을 있는 것으로 받아들였을 뿐입니다. 살이라는 것이 있다는 것도 그렇게 지어낸 환영입니다.

dæn apiṭa mē keḷavarak nætuva balanna nemeyi pinvatu mē lōka visi acintiyayi. onnam īṭa passē tavat tuḷin bin̆dagena yanna puḷuvan.

우리가 이것을 끝없이 볼 필요는 없습니다, 여러분. 세상의 영역은 acinteyya입니다. 그 뒤로도 더 안으로 쪼개 들어갈 수 있습니다.

ara gatta vatura ṭika aragena ivelā haṭam ēkat api tava tavat krama vikāsanayakin ayi særē uṣṇaṭa uṣyaṭa mē ēka yoduru karalā vāyuvak bavaṭa passē karalā hayiḍrajan oksijan kiyana vāyutaekaṭa gattā. balama vatura hædilā tiyalā tiyennē hayiḍrajan oksijan ekē ekatu. oksijan aṇudakayi hayiḍrajan paramāṇuvayi oksijan paramāṇu dekayi ekatu velā hiṭan sampinnalā hiṭan haṭagatta eban̆duvannā vū aṁśu goḍāk ekatu venahā tamayi jala vāspaya kivvē ēka ganī baṇa velā jalaya kivvā. e āpō dhātuva kivvā. dæn āpō dhātuva kivvē eka āyu vigraha karalā balapuvahama metana āpō dhātuvak næhæ. dæn tiyennē oyā dhātuva velā.

그 물을 가져다 다시 여러 방법으로 열을 가해 기체로 만들어 하이드로젠과 옥시젠이라는 기체로 나눴습니다. 보니 물은 하이드로젠과 옥시젠이 모인 것입니다. 하이드로젠 paramāṇu와 옥시젠 paramāṇu가 모여 뭉쳐 생긴 그런 알갱이가 많이 모인 것이 수증기이고, 그것이 엉긴 것을 물이라 했고 āpo dhātu라 했습니다. 이제 āpo dhātu라 한 것을 다시 풀어 보면 여기에 āpo dhātu는 없습니다. 이제 있는 것은 vāyo dhātu입니다.

ēkema mula tiyannē hayiḍrajan vātayayi oksijan vātayayi. ani vātaya paramāṇu kæma paramāṇu binduvot mokada vennē ilekṭrōna prōṭōna kiyalā ta ven vunā etana ilekṭrōna prōṭōna niyuṭrōna vunāṭa passē balamukoṭa etana vātayet nē. dæn antiṭa bin̆dagena bin̆dagena giyot tati sūkṣaṇaya velā suddhāṣṭakaṭa vin̆dinnat puḷuvan suddhāṣkaya hæduna hæṭi balapuvahama mukut ituru vennē deyakna. hæma ekakma hētuphalaya.

그 뿌리에 있는 것은 하이드로젠 기체와 옥시젠 기체입니다. 그 기체의 paramāṇu를 깨면 어떻게 됩니까? 일렉트론, 프로톤으로 나뉘고, 일렉트론, 프로톤, 뉴트론이 되고 나서 보면 거기엔 기체도 없습니다. 끝까지 쪼개고 쪼개 가면 아주 미세해져 suddhaṭṭhaka까지 쪼갤 수 있는데, suddhaṭṭhaka가 생긴 방식을 보면 남는 것이 하나도 없습니다. 모든 것이 hetu-phala입니다.

phalayak vaśayen haṭagatta eka ē ākārayen sammata karalā gatta gamanma lōka satvayā æti deyak kiyannā vū dr̥ṣṭiyen ēka ganna yannē. apiṭa occara duraṭa ati sūkṣama balanna ōnē næha loturā budupiyāṇan vahansē namut ōvā siyallama dækalā tamayi antima suddhāṣṭakaya hædena hæṭit ēka næti vena hæṭit okkoma pennannē.

phala로 생긴 것을 그런 식으로 관습으로 받아들이는 순간, 세상 중생은 그것을 있는 것이라는 견해로 붙잡습니다. 우리가 그렇게까지 미세하게 볼 필요는 없습니다. lokuttara 붓다께서는 그 모두를 보시고 마지막 suddhaṭṭhaka가 생기는 방식과 사라지는 방식까지 모두 보여 주십니다.

namut apiṭa balanna kivvē mokakda yam yam tænaka āsāven hita bæn̆denavā nam onna oya āsāven hita bæn̆dena ekaṭa kiyanavā chandarāgaya oya chanda rāgaya duru kara gat dāṭa pævætmē tibenā vū praśnaya ivarayi.

그러나 우리에게 보라고 하신 것은, 어디서든 바라는 마음으로 마음이 묶인다면 그 묶임을 chandarāga라 하는데, 그 chandarāga를 없앤 날 존속에 있는 문제는 끝난다는 것입니다.

duken nidahas venna tiyena avaśyē chandara rāgaya duru karaganna. cachandara rāgaya duru karaganna nam yamak nisā yam sammatayaka chandara rāgayen bæn̆dīmak enavada? anna ēka bin̆da haragattahama hon̆daṭama.

괴로움에서 벗어나는 데 필요한 것은 chandarāga를 없애는 것입니다. chandarāga를 없애려면, 무엇 때문에 어떤 관습에 chandarāga로 묶임이 오는가, 그것을 깨뜨리면 충분합니다.

ēkan ehāṭa lōkaya gæna hoyanna ōnē.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ehenam apiṭa mas gæna hoyanna ōnē nǣhæ. da jalaya kiyalat dænagattahama poḷova jalaya vātaya ginna gihillā hataraṭa beduvot ehema apē paṁcakāma āśvādayaṭa hita bæn̆daganna pætta gihin ivarayi. ehen ehāṭa pænalā ivarayi ē kǣlla. dæn

그러니 우리는 살에 대해 찾을 필요가 없습니다. 물이라는 것까지 알고 땅, 물, 바람, 불 넷으로 나누면, 다섯 감각의 즐거움에 마음을 묶는 쪽은 끝납니다. 그 너머로 뛰어넘어 그 부분은 끝입니다.

ehen ehāṭa pænalā ivarayi ē kǣlla. dæn apiṭa āyasarayak kivvā rūpa kalāpa misak ēvāyien gihillā api hita bæn̆dilānē. hæbæyi jalayen jalayaṭa hita bæn̆dunē næhæ. jalayen haṭagatta vatura malaṭa hita bæn̆dunā. lassana vatura malak kiyanavā. lassana vatura mala kivvē jalayen hæṭunāṭa jalaya hindā nemeyi. jalaya nisā haṭagatta tava ākārayakaṭa apiṭa hita bæn̆dunā. anna ē ākāra siyallenma ayin karalā dæmaṭa passē. apē hita bæn̆dena hadabbuvā okkoma ivarayi.

이제 다시 말했듯, rūpa kalāpa일 뿐인 것들에 가서 우리 마음이 묶였습니다. 그런데 물에, 물 자체에 마음이 묶인 것이 아닙니다. 물로 생긴 물꽃, 곧 분수에 마음이 묶였습니다. 예쁜 분수라고 합니다. 예쁜 분수라는 것은 물로 생겼어도 물 때문이 아니라, 물로 생긴 다른 모양에 우리 마음이 묶인 것입니다. 그 모양들 모두에서 벗어나고 나면 우리 마음이 묶이는 것들은 모두 끝납니다.

ehenam mē dravya pastuva okkoma eka tuḷa hatarak ekaṭa kalavan karalā eka jātiya ēvā mana vaḍana rūpa, mana vaḍana śabda, mana vaḍana gandha, mana vaḍana rasa, mana vaḍana sparśa kiyalā varga pahak mē lōkē hadanavā. oya hadana hæma ehekama monavada tiyennē? paccala ginisulaṁ kiyana hataren eka vidihaṭa haṭagatta ēvā. tavat ehæṭa giyāma āpō, tējō, vāyō paṭagena paṭan gatta ārambhaya paṭangena haṭagatta rūpa kalāpayangē sampiṇḍanayangen goḍanaga āpuvā tamayi api mē mana vaḍana rūpa kivvē mana vaḍana śabda mana vaḍana gandha ādi vaśayen kivvē.

그러면 이 물질들은 모두 넷을 섞어 한데 모아, 마음에 드는 rūpa, 마음에 드는 소리, 마음에 드는 냄새, 마음에 드는 맛, 마음에 드는 닿음이라는 다섯 부류를 이 세상에 만듭니다. 그렇게 만든 모든 것에 무엇이 있습니까? 땅, 물, 불, 바람 넷으로 생긴 것들입니다. 더 나아가면 āpo, tejo, vāyo, pathavī에서 비롯해 생긴 rūpa kalāpa들의 뭉침으로 쌓아 올린 것이 우리가 마음에 드는 rūpa, 마음에 드는 소리, 마음에 드는 냄새 하고 말한 것들입니다.

ē nisā lōka satyayā ham̆bā yannē onna ōvā passē. ara haṭagatta māyāvan passē tamayi lōka satyayā ham̆bā yannē maṭa ēvā nævata nævatat ōnē. ēvā nævata nævata bhukti vin̆dinna ōnē. ēvā goḍa gahaganna ōnē ekatu karaganna ōnē. ēvā sakas karanna ōnē. menna mē adahasatin tamayi lōka satvayāmē pævætma tuḷa ham̆bā yana mānasikatvayak goḍanagannē.

그래서 세상 중생은 바로 그것들을 뒤쫓습니다. 생겨난 그 환영들을 세상 중생은 뒤쫓습니다. '나는 그것을 거듭 원한다, 거듭 누리고 싶다, 쌓고 모으고 싶다, 가꾸고 싶다.' 이런 생각으로 세상 중생은 존속 속에서 뒤쫓는 마음가짐을 쌓습니다.

anna ē goḍanægena mānasikatvaya uḍa tamayi avidyā, patyā, saṁkhārā kiyana tænin paṭan gatta eka tamayi ēvala piḷivennē. ē gonnagāgatta eka nisā dænuvat vena svabhāvayak tiyenavā. ē dænupat tiyena svabhāvaya tamayi saṁkhāra, paccayā, viññāṇaṁ kiyalā mulā sahakata dænīmakaṭa pat vuṇē.

그렇게 쌓이는 마음가짐 위에서 avijjā paccayā saṅkhārā에서 시작한 것이 그 순서입니다. 그렇게 쌓은 것 때문에 알아차리는 성질이 있습니다. 그 알아차리는 성질이 saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ, 곧 속음을 지닌 앎이 된 것입니다.

ehema viññāṇayak tiyenavada kiyalā balapuvahama ēka hædunē ara saṁkhāra nisayi. saṁkhāra goḍægena nisayi. saṁkhāra pratiphalayak vaśayen. ē viññāṇayaṭa āhāra saṁkhāra ē saṁkhāra goḍannegīma dunnē nætnam ara viññāṇaya pavatinna vidihak næhæ. mokada viññāṇaya kiyalā ēkīya vastuvak notibicca nisā saṁkhārayangē pratiphalayak nisā tamayi viññāṇaya kiyana eka vidyāmānē. saṁkhāra goḍanæguvē nætnam viññāṇa kiyalā ekak goḍanæge

그런 viññāṇa가 있는가 보면, 그것은 그 saṅkhāra 때문에, saṅkhāra가 쌓여서, saṅkhāra의 결과로 생겼습니다. 그 viññāṇa의 양식은 saṅkhāra입니다. 그 saṅkhāra를 쌓아 주지 않으면 그 viññāṇa는 이어질 길이 없습니다. viññāṇa라는 하나의 실체가 없고 saṅkhāra의 결과로 viññāṇa라는 것이 드러나기 때문입니다. saṅkhāra를 쌓지 않으면 viññāṇa라는 것도 쌓이지 않습니다.

kiyana dr̥ṣṭiya næti karanavā misā. satva pudgalayā dr̥ṣṭiyak æti karannē næ.

…라는 견해를 없앨 뿐, satta-puggala diṭṭhi를 만들어 내지 않습니다.

dæn samahara aya mēka tērum ganna bæruva paṭicca samuppādaya satva pudgala dr̥ṣṭiya næti karanna bæhæ. ēka sihi karanna giyot satva pudgala dr̥ṣṭiyamayi ohu innē kiyalā. mē vaṭinā daham vagē næti karalā dālā mulāvakaṭa pat karanavā.

어떤 이들은 이것을 이해하지 못해 'paṭicca samuppāda로는 satta-puggala diṭṭhi를 없앨 수 없다, 그것을 떠올리면 그는 satta-puggala diṭṭhi 속에 머문다'고 하며, 이 귀한 dharma를 없애 버리고 속음에 빠뜨립니다.

itin mēke yathārthaya tērum ganna ōnē satva pullagen dr̥ṣṭiya hædilā tiyena sampiṇaḍanaya ekatu velā tibilā mē goḍa gæhilā tiyena māyāva goḍanagata koṭas ṭika tamayi mē 12kaṭa ven karalā pennuvē ekin ekaṭa hētuphala sambandhatāvayak æti. ē hētuvaka phalayak vaśayen haṭagannavā. hētuva næti venakoṭa phalaya næti velā yanavā kiyana mē dharmatāvaya misā.

이것의 실상을 이해해야 합니다. satta-puggala diṭṭhi가 생겨 있는 뭉침, 모여 쌓인 환영을 이루는 부분들을 열둘로 나누어 하나하나에 hetu-phala 관계가 있음을 보여 준 것입니다. hetu의 phala로 생기고 hetu가 사라지면 phala도 사라진다는 이 dhammatā일 뿐입니다.

etana tavat ēken ehāṭa ganna satvaya pudgalayekgē ekak tuḷavat nǣha kiyalā dænagattahama api mē hitā inna satva pudgala kiyana eka māyāvak dr̥ṣṭiyak kiyalā vaṭahāgata dānna apiṭa tibicca ātma saṁgnāva ivarayi. ehema kenek innavā ehema kenek innavā mama kiyalā kenek innavā kiyana dr̥ṣṭiya ivarayi. menna mēka midagatṭa ātma dr̥ṣṭiya satva pudgala dr̥ṣṭiya ivarayi. ehenam satva pudgala dr̥ṣṭiya ivara karanna bæhæ paṭicca samuppādayen ōka ven karalā balanakam.

거기서 더 나아가 중생·개인의 것이 그 어디에도 없다는 것을 알면, 우리가 생각하던 중생·개인이라는 것이 환영이고 견해임을 깨닫는 날 우리에게 있던 ātma saññā는 끝납니다. 그런 이가 있다, '나'라는 이가 있다는 견해는 끝납니다. 이것에서 벗어나면 ātma diṭṭhi, satta-puggala diṭṭhi는 끝납니다. 그러니 paṭicca samuppāda로 그것을 나누어 볼 때까지는 satta-puggala diṭṭhi를 끝낼 수 없습니다.

ohoma hitannē nætuva hiṭiyot mokada vennē? tērum ganna nætuva amata karalā dænna. dæn mokakda aparādhayak neda karagannē? tērum gata yutu dahama tērum gannē nætuva amataka karalā dæmma praśna visan̆denavada?

그렇게 생각하지 않고 있으면 어떻게 될까요? 이해하지 말고 잊어버려라. 그러면 무슨 해를 입습니까? 이해해야 할 dharma를 이해하지 않고 잊어버리면 문제가 풀립니까?

satvayek pudgalayek innavada nædda kiyalā praśnayak nagalā. ōka amataka karanna. hitenma amataka karalā dānna. dæn hitenma amata karalā dāna kiyalā amatakalā dæmmot satvayek pudgalayek ætta vaśayenma innavada næda kiyana praśnē visan̆dunā. amataka karanna nemeyi yathārthaya dænakat tamayi visan̆dilā næha.

중생·개인이 있느냐 없느냐 하는 질문을 일으켜 놓고 '그건 잊어버려라, 마음에서 아예 잊어버려라.' 그렇게 마음에서 잊어버리면, 중생·개인이 실제로 있느냐 없느냐 하는 질문이 풀렸습니까? 잊는 것이 아니라 실상을 알 때까지는 풀리지 않습니다.

īṭa passē matak vunāma dæn amataka karalā dānna kiyanavā satva pudgala dr̥ṣṭiya kohomada amataka karannē

그 뒤에 다시 떠오르면요? satta-puggala diṭṭhi를 잊어버리라고 하는데, 어떻게 잊습니까?

æhæ æralā balapu bavama aku velānē aha tæna kotanadiya amata karalā kotanada eyā pævætma kotanada innē?

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

koyi velāvada amataka karana velāvada amataka karalā dāhinam æhæralā balanakoṭa ayisarayak matak venavānē mokakda tēru praśnē da

언제가 잊는 때입니까? 잊어버렸다 해도 깨어나 보면 다시 떠오르지 않습니까. 그러면 무슨 문제가 풀렸습니까?

āyusarayā matak vanavā pēnakoṭa oya pēnavāē āya sati pudgalaye ama dakānē ahaka balāgattā visidu vunāda praśnē āya vannaṭa āyu pēnavadin

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

visa vihadilā næhænē vallanakoṭa praśna ahaka balana ekayi amata karana ekayi pættakin tiyalā amata karalā hariyanna yathārya dænaganna menna mēkē kiyalā pennuvaṭa passē īṭa passē

풀리지 않았지요. 고개를 돌리는 것과 잊는 것은 한쪽에 두고, 실상을 알라며 이것을 보여 준 뒤에야,

koccara pema maka

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn praśnē visan̆dilā

이제 문제가 풀렸습니다.

onna praśna visan̆daganna næhæ hæṭi praśnaya visan̆da ganna tiyena paṭicca samuppādaya ahakara dālā ōken satva pudgala dr̥ṣṭiya æraganna bæha kivvot eyā mona dharmayendennē? kumak dækalāda aragannē?

문제를 푸는 방법이 이렇습니다. 문제를 풀어 줄 paṭicca samuppāda를 치워 버리고 그것으로는 satta-puggala diṭṭhi를 없앨 수 없다고 하면, 그는 어떤 dharma로 없앱니까? 무엇을 보고 없앱니까?

anna menna mē ṭika dænagattahama īṭa passē eyā dakagannavā. ehenam mē satvayā pudgalayā kiyannē menna mē kāraṇā hētuphala dharmayan hētuvak nisā haṭaganna phala dharmayangē medu sampiṇḍanayaka ekatuvaṭayi mē lōka satvayā satvaya pudgalaya kiyannē paḷaveni ākārayen dænagattā issellāma anna pacca vēditabbō kaḷā.

바로 이것들을 알면 그 뒤에 그는 봅니다. 중생·개인이란 이런 hetu-phala dharma들, hetu 때문에 생긴 phala dharma들의 뭉침을 세상 중생이 중생·개인이라고 부르는 것임을 첫 번째 방식으로 알았습니다. 맨 먼저 paccattaṃ veditabbo를 한 것입니다.

pævætma nævati satvayā pudgalayā lōkaya haṭagannē kohomada kiyalā. dæn otana paṭan inna navatinnē nǣhæ. vigraha venavā.

존속, 곧 중생·개인과 세상이 어떻게 생기는가 하는 것. 여기서 멈추지 않고 풀이가 이어집니다.

itin oya kāraṇā 12n haṭaganna ekā vividhākāra vennē. mokada kāraṇā 12n haṭaganna eka jātiyak balapuvahama samāna kāraṇā 12k nam sā samāna jātiyak epæ dakinna.

그런데 그 열두 요인으로 생긴 것이 왜 갖가지입니까? 열두 요인으로 생긴 jāti를 보면, 같은 열두 요인이라면 같은 jāti를 보아야 하지 않겠습니까.

ehenam dakina vividhākāra jātiya. eka jātiyak baḷu jātiya hæṭiyaṭa dakinavā. eka jātiyak minis jātiya hæṭiyaṭa dakinavā. eka jātiyak balal jātiya hæṭiyaṭa dakinavā. eka jātiyak harak jātiya hæṭiyaṭa dakinavā. eka jātiyak ūru jātiya hæṭiyaṭa dakinavā. vividhākāra sattungē śarīraya vividhākārayi. etakoṭa dakinnē ōru jātiya, bhūru jātiya, harat jātiya, baḷu jātiya, balal jātiya, minit jātiya mehe vividhākāra jātiya.

그런데 보이는 jāti는 갖가지입니다. 어떤 jāti는 개의 무리로 봅니다. 어떤 jāti는 사람의 무리로, 어떤 jāti는 고양이의 무리로, 어떤 jāti는 소의 무리로, 어떤 jāti는 돼지의 무리로 봅니다. 여러 짐승의 몸은 갖가지입니다. 그래서 돼지, 당나귀, 소, 개, 고양이, 사람, 이렇게 갖가지 jāti를 봅니다.

ehenam mē jātiyaṭa mama kiyalā magē kiyalā pudgalatvayen rævaṭennē nætuva satva pudgalayaṭa rævaṭennē næti vennē. mē okkoma jāti vala mūla dharmayak dæka kāraṇā 12ka ekatuvakin jātiyak haṭaganna hæṭi. mē jātiyak vidyāmāna velā tiyennē jātiyak hæṭiyaṭa pēnnē. jarāmaraṇa pēnnē menna mē kāraṇā 12ka sampiṇaḍana kriyāvaliyē hæṭi. kriyāvaliya pēna hæṭi. oya mūla dharmaya visan̆dagattā.

그러면 이 jāti에 '나', '내 것'이라는 개인성에 속지 않고 중생·개인에 속지 않으려면, 이 모든 jāti의 근본 dharma, 열두 요인의 모임으로 jāti가 생기는 방식을 보아야 합니다. jāti가 드러나 jāti로 보이고 jarāmaraṇa가 보이는 것은 이 열두 요인이 뭉치는 과정의 모습, 그 과정이 보이는 모습입니다. 그 근본 dharma를 풀었습니다.

itin etakoṭa mē vividhākāra jātiya haṭagannē kohomada? ehenam paṭicca samuppāda kriyāvaliyaṭa anukūlava tavat lakṣaṇayak tiyenna ōnē. anna ēka dænagannavā. ehenam monavæda ēka dænagannē?

그러면 이 갖가지 jāti는 어떻게 생깁니까? 그렇다면 paṭicca samuppāda 과정에 맞는 또 다른 특징이 있어야 합니다. 그것을 압니다. 그러면 무엇으로 그것을 압니까?

yam dharmatāvayak tiyenavā. dharmatāvaya kiyannē satvayada pudgalayekda? dharmatāvaya satvaya pudgalayekut nemeyi. monavada dharmatāva tiyennē? minissu karana kiyana hitana dēval tuḷin mē lōkayē samahara dharmatāvaya yahapat. ducaritayi hon̆dayi. samahara dharmatāvaya duccaritayi narakayi. avæḍayi ayahatayi.

어떤 dhammatā가 있습니다. dhammatā는 중생입니까, 개인입니까? dhammatā는 중생도 개인도 아닙니다. 어떤 dhammatā가 있습니까? 사람들이 하고 말하고 생각하는 것들을 통해 이 세상의 어떤 dhammatā는 좋습니다. 선행이고 좋습니다. 어떤 dhammatā는 악행이고 나쁩니다. 해롭고 이롭지 않습니다.

dasa akusal sahagata dharmatāvayō avæḍayi ayahapatayi. dasa kusal sahagata dharmatāvayō pævætmatula sugatiyaṭa gælapennā vū sugati dharmatāvayō. ehenam issellāma voga karanavā dugati dharmatā saha sugati dharmatā. eham dharmatā kiyannē satvayō nemeyi.

열 가지 akusala와 함께하는 dhammatā들은 해롭고 이롭지 않습니다. 열 가지 kusala와 함께하는 dhammatā들은 존속 속에서 sugati에 맞는 sugati dhammatā입니다. 그러니 먼저 duggati dhammatā와 sugati dhammatā를 나눕니다. 그런 dhammatā는 중생이 아닙니다.

baḷu væḍa kiyalā yamak tiyenavā. oyā mahā baḷu væḍa api katāvaṭat kiyanavā monavāhari naraka væḍak karapuvahama ē væḍēda karā mahā baḷu væḍak nanē api nigamanaya kaḷā.

'개 짓'이라는 것이 있습니다. 우리는 말로도 '대단한 개 짓을 했다'고 합니다. 무언가 나쁜 짓을 하면 '그 짓 참 대단한 개 짓이다'라고 결론짓습니다.

mona ekat mē baluvāgē æn̆ga ætilliya æti koccara hara tavat dharmatāvayak ven karagannā. koccara hari ætilla æti rivuru gā innakoṭa tavat dharmatāvayak.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ēka mahā goṁ væḍakma mē karalā tiyennē. mahā būru væḍakma karalā tiyennē. dæn mehema api katā karanaṭa kiyana eka eka væḍa jātiya svāmīn vahansa etana kriyāvaliyak vidiha dæn kriyāvaliyak tuḷin api yamak dækkanē.

'이건 정말 소 짓을 했다, 정말 당나귀 짓을 했다.' 이렇게 우리가 말하는 여러 종류의 짓이 있습니다. (질문) 스님, 거기 하나의 과정처럼… 이제 과정을 통해 우리가 무엇을 보았지요.

ē kriyāvaliyak tiunahama kriyāvaliyēdī siddha venē mokakda? atapaya kriyātmaka vuṇā, kaṭa kriyātmaka vuṇā, æn̆ga kriyātmaka vuṇā kriyāvaliya ehema næuvā. dækaluvā. saddayak piṭa vuṇā. ēvanē kriyāvaliya kiyannē. oya kriyāvaliya yam yam ākārayanṭa kriyātmaka venakoṭa ē kriyātmaka vana ākāraya anuva api dænagannavā ēka hon̆dayi mēka narakayi. mē kriyāvaliya hon̆dayi mē kriyāvaliya narakayi.

과정이 있으면 그 과정에서 무엇이 일어납니까? 손발이 움직였고, 입이 움직였고, 몸이 움직였고, 과정이 그렇게 이루어졌습니다. 소리가 났습니다. 그것이 과정이지요. 그 과정이 이런저런 방식으로 움직일 때, 그 움직이는 방식에 따라 우리는 '저건 좋다, 이건 나쁘다, 이 과정은 좋다, 이 과정은 나쁘다' 하고 압니다.

mē kriyāvaliya pav mē kriyāvaliya pin. mehema ē kriyāvalīngē sucarita ducarita dekak api dakinavā ē tuḷin. anna ē tuḷin ēvā hon̆da væḍa naraka væḍa kiyalā api ven karanavā. itin hon̆da væḍa kiyannē satvayekda pudgalayekda? naraka væḍa kiyannē satvayekda pudgalayeda æhuvot ē dekama satvaya pudgalaya kiyanna bæhæ ēka væḍa koṭasak ayit. anna hædicca hæṭi baluhama hon̆da væḍa hon̆da hitakin haṭagattā naraka væḍa naraka hitakin haṭagattā.

이 과정은 pāpa, 이 과정은 puñña. 이렇게 그 과정들에서 sucarita와 duccarita 두 가지를 봅니다. 그로써 좋은 짓, 나쁜 짓으로 나눕니다. 그러면 좋은 짓은 중생입니까, 개인입니까? 나쁜 짓은 중생입니까, 개인입니까? 하고 물으면 둘 다 중생·개인이라고 할 수 없고, 그것은 짓의 한 부분에 속합니다. 생긴 방식을 보면 좋은 짓은 좋은 마음에서, 나쁜 짓은 나쁜 마음에서 생겼습니다.

dæn īṭa passē apiṭa ayisarayak bahin̆dina koṭasak ekin ekaṭa yanna æn̆da venavā. hon̆da væḍa nisā hētu phalaya hon̆da hita naraka væḍa nisā haṭagatta phalaya naraka hita. ēka hētu phalayak misak ēka satvayek nemeyi. pudgalayekut nemeyi. satva pudgalaya kiyana dr̥ṣṭiyaṭa bahinnē nætuva hētuphala vaśayen dakinna paṭan gannavā oya vidihaṭa

그 뒤 다시 한 부분씩 나아가게 됩니다. 좋은 짓으로 생긴 phala는 좋은 마음, 나쁜 짓으로 생긴 phala는 나쁜 마음입니다. 그것은 hetu-phala일 뿐 중생도 아니고 개인도 아닙니다. 중생·개인이라는 견해에 빠지지 않고 그렇게 hetu-phala로 보기 시작합니다.

menna metenadi dænagannavā vividhākāra hētangē vividhākāra phala raṭāvak tiyenavā. namut hētuphala dharmatāvayaṭa anuva kriyātmaka venna. anna hētuphala dharmatāvaya tamayi avijjā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ nāma rūpaccayā salāyatanā salāyatana paccayā passō passa paccayā vēdanā vēdanā paccayā taṇhā taṇhā paccayā upādāna upādāna paccayā bava bhava paccayā jāti jāti paccayā jarā maraṇa sōka paridēvaya dukkha dōmanassa upāyāsā sambhavanti onna otankan kivvē ektarā mūla hētuphala paramparā dharmatāvaya

여기서 갖가지 hetu의 갖가지 phala 틀이 있지만 hetu-phala dhammatā에 따라 작동한다는 것을 압니다. 그 hetu-phala dhammatā가 바로 'avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ soka-parideva-dukkha-domanass-upāyāsā sambhavanti'입니다. 거기까지가 하나의 근본 hetu-phala 이어짐의 dhammatā입니다.

dæn oya dharmatāvayaṭa goṇuvelā oya dharmatāvaya tuḷa ē hētuphala paramparā tiyenavā hon̆da ēvā saha naraka ēva anna eka hētu para paramparāvak tamayi harak hētuphala paramparāva.

그 dhammatā에 모여, 그 dhammatā 안에 hetu-phala 이어짐들이 있으니, 좋은 것과 나쁜 것입니다. 그런 hetu 이어짐 하나가 소의 hetu-phala 이어짐입니다.

anna ēken balāganna monavada? jarāvaṭa patvecca maraṇayaṭa pat vecca harakayek dækkahama kiyanavā harak jarā maraṇayak dækkā. anna harakayek mærilā. anna harakē jarāvaṭa pat velā innavā vællā. api dækkā oya harak jarāvak, harak maraṇayak lōkē siddha vuṇē kumak pahaḷa vecca nisāda? harak jātiyak pahaḷa vecca nisayi. harak kiyalā jātiyak lōkē pahaḷa velā nætnam harak jarāvaṭa pat vecca harakayek hō mærilā inna harakaya dakinna puḷuvanda

그것으로 무엇을 봅니까? 늙은 소, 죽은 소를 보면 소의 늙음과 죽음을 보았다고 합니다. 저기 소가 죽었다, 저기 소가 늙어 있다 하고요. 우리가 본 그 소의 늙음, 소의 죽음이 세상에 일어난 것은 무엇이 나타났기 때문입니까? 소 jāti가 나타났기 때문입니다. 소라는 jāti가 세상에 나타나지 않았다면 늙은 소나 죽어 있는 소를 볼 수 있겠습니까?

harakayekgē maraṇayak dækka æhe harak jātiya pahaḷa vuṇē nætnam mona vidihinvat harak jarāvak harak maraṇayak lōkē vidyāmāna vennē næ. dæn harat jātiya pahaḷana mūla siddhāntaya mokakda mūla dharmatāvaya bhava paccayā jāti dharmatāvaya harak bava nisā harak jātiyak haṭagattā misak vena bavakin haraganna nǣhæ harak jātiyak. harak jātiyak lōkaya haṭagattā nam harak bava nisā haṭagattā misak vena ekin haṭaganna

소의 죽음을 본 눈으로 보아도, 소 jāti가 나타나지 않았다면 어떤 식으로도 소의 늙음, 소의 죽음은 세상에 드러나지 않습니다. 소 jāti가 나타나는 근본 원리, 근본 dhammatā는 무엇입니까? bhava paccayā jāti라는 dhammatā입니다. 소 bhava 때문에 소 jāti가 생길 뿐, 다른 bhava로는 소 jāti가 생기지 않습니다. 소 jāti가 세상에 생겼다면 소 bhava 때문에 생겼을 뿐 다른 것으로 생기지 않습니다.

dæn harak bhavayē siddhāntaya mokakda hētuphala dharmatāvaya mokakda upādāna paccayā bava hētuphala siddhāntaya. ehenam metana vunē mokakda? harak upādānayak nisā harak bavak haṭagannavā. menna hētuphala dharmaya vigraha karalā yanavā. mahā sāgarayā vagē vigraha karanna puḷuvan kivvē ēkayi paṭicca samuppādaya. oya paṭicca samuppādaya mūla dharmaya vitara api mē kiya kiya kiya innavā. vigraha karanna bæhæ lōkē hædicca hari dænaganna. anna harakā næmæti lōkaya haṭagatta paṭicca samuppāda siddhāntayayi mē yannē.

그러면 소 bhava의 원리, 그 hetu-phala dhammatā는 무엇입니까? upādāna paccayā bhava라는 hetu-phala 원리입니다. 그러면 여기서 무슨 일이 있었습니까? 소 upādāna 때문에 소 bhava가 생깁니다. 이렇게 hetu-phala dharma를 풀어 갑니다. 큰 바다처럼 풀이할 수 있다고 한 것이 바로 이 paṭicca samuppāda입니다. 우리는 paṭicca samuppāda의 근본 dharma만 계속 말하고 있을 뿐, 세상이 생긴 것을 다 알도록 풀이하지는 못합니다. 지금 가는 것은 소라는 세상이 생긴 paṭicca samuppāda의 원리입니다.

ehenam harak upādānaya haṭagattē mokak nisāda? taṇhā paccā upādāna siddhāntaya dālā balanakoṭa harak taṇhāva nisā harak upādānaya haṭagattā. harak taṇhāva kohomada haṭagattē? siddhāntaya mokakda? vēdanā, paccayā taṇhā siddhāntaya harak vēdanā nisā harak taṇhā haṭagattā. anna yana hoyāganna vēdanāva kohomada haṭagattē? passa paccā vēdanā siddhāntaya mūla siddhāntaya harak sparśaya nisā harak vindanaya haṭagattā. anna passa paccayā vēdanā kiyana eka harak hædicca hæṭi dæmmaha.

그러면 소 upādāna는 무엇 때문에 생겼습니까? taṇhā paccayā upādāna 원리를 대어 보면 소 taṇhā 때문에 소 upādāna가 생겼습니다. 소 taṇhā는 어떻게 생겼습니까? 원리는 무엇입니까? vedanā paccayā taṇhā 원리, 곧 소 vedanā 때문에 소 taṇhā가 생겼습니다. 그렇게 찾아가십시오. vedanā는 어떻게 생겼습니까? phassa paccayā vedanā라는 근본 원리, 곧 소 phassa 때문에 소의 느낌이 생겼습니다. phassa paccayā vedanā를 소가 생긴 방식에 대어 본 것입니다.

īṭa passē mokada vennē? harak sparśaya mona navada haṭagattē? siddhāntaya mokakda? salāyatana patyāpassō siddhāntaya harak salāyatanaya nisā harak sparśa haṭagattā misak vena salāyatana jātiyakin harak sparśa haṭagannē nǣ. anna harak salāyatana pahaḷa vecca nisayi harak sparśa haṭagattē. harak salāyatana pahaḷē kohomada? harak nāma rūpa nisā harak salāyatana paṭan nāma rūpayā salāyatana siddhānta harak nāma rūpa kohomada haṭagattē? harak viññāṇayak nisā harak nāma rūpa haṭagattā. viññāṇa paccayānāma rūpaṁ siddhānta. anna harak hædicca hæṭi paṭiccama baddha dālā balana næhæ.

그다음은 어떻게 됩니까? 소 phassa는 무엇으로 생겼습니까? 원리는 무엇입니까? saḷāyatana paccayā phasso 원리, 곧 소 saḷāyatana 때문에 소 phassa가 생겼을 뿐, 다른 종류의 saḷāyatana로는 소 phassa가 생기지 않습니다. 소 saḷāyatana가 나타났기 때문에 소 phassa가 생겼습니다. 소 saḷāyatana는 어떻게 나타났습니까? 소 nāmarūpa 때문에 소 saḷāyatana, 곧 nāmarūpa paccayā saḷāyatana 원리입니다. 소 nāmarūpa는 어떻게 생겼습니까? 소 viññāṇa 때문에 소 nāmarūpa가 생겼습니다. viññāṇa paccayā nāmarūpaṃ 원리입니다. 소가 생긴 방식에 paṭicca samuppāda를 대어 보는 것입니다.

mē manu goḍanægena dæn goḍana nægena yana hæṭi dæn viññāṇa kohomada haṭagattē? saṁkhāra paccayā viññāṇa siddhāntaya mona saṁkhārada harak saṁkhāra nisā harak viññāṇa haṭagattā. menna hētuva hētuva harak saṁkhāra monavada? harakavā vāgē hitenavā nam, harakavā vāgē kiyanavā nam, harakavāgena nam korannē. harak væḍanam, harak dharmayaṭa annuva nam hituvē, harat dharmayaṭa annuvanam kivvē, harak dharmayaṭa annavā nam kaḷē. menna mēka tamayi harak saṁkhāra.

이렇게 쌓여 가는 방식입니다. 그러면 viññāṇa는 어떻게 생겼습니까? saṅkhāra paccayā viññāṇa 원리입니다. 어떤 saṅkhāra입니까? 소 saṅkhāra 때문에 소 viññāṇa가 생겼습니다. 이것이 hetu, 바로 hetu입니다. 소 saṅkhāra란 무엇입니까? 소처럼 생각한다면, 소처럼 말한다면, 소처럼 행동한다면, 소 짓이라면, 소 dharma에 맞게 생각하고 소 dharma에 맞게 말하고 소 dharma에 맞게 했다면, 바로 이것이 소 saṅkhāra입니다.

æyi ehema kaḷē? ēka priyayi manāpayi, āśvāda yanakayi hari hon̆dayi kiyalā bæhæt nigamanayaṭa avidyāven. avidyāven nigamanayak velā harak væḍa kiyana ēvā maṭa hon̆dayi. um̆balaṭa harak væḍanāṭa maṭa hon̆da væḍa. anna bæhæpu nigamana.

왜 그렇게 했습니까? 그것이 좋고 마음에 들고 즐거움을 주고 옳다고 avijjā로 결론에 빠졌기 때문입니다. avijjā로 결론을 내려 '소 짓이라는 것이 나한테는 좋다. 너희에겐 소 짓이지만 나한테는 좋은 짓이다.' 그것이 빠져든 결론입니다.

samahama harakāgē pēnada læjja næti ekak. ohoma etanaka gihillā nam kuṇak kuṇak gānē dan̆galalā dan̆gala maḍē kāma maḍē læn̆ga lægā inna ekak. āta ēka kiyanavā balalā hiṭenavā. eka harakeknē. manussayek nam meha væḍa karanavada ammā atana innavā. tāttā metana innavā. sahōdara ara pēna dallā ena ara baṇu vidiha hædi nē mahā haraka eka mēka anna api kiyanavā dæn harak gærakun gæhæ.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

menna harak væḍapiḷive.

이것이 소의 행동 방식입니다.

kō harē otana hara kālā haraya kāpu nisā haraka kā harakā anna harak hædicca hara saṁkhāra hædinnaṭa mula haraya kāmanavā hon̆dayi kiyalā hitāgena harayakā dæmot vennē vināśayak samājayenma vināśa samājaya duścaritayaṭa pat karalā samājaya vināśayaṭa pat karanavā samāriya samājayaṭa æti sucarita sāra dharma vināśa kaḷot siddha vennē ōkayi.

거기 hara(핵심)가 어디 있습니까? 핵심을 먹어 치웠습니다. 핵심(hara)을 먹었기(kā) 때문에 harakā, 곧 소입니다. 소가 생긴, 소 saṅkhāra가 생긴 뿌리는 핵심을 먹어 치우는 것이 좋다고 생각하는 것인데, 핵심을 먹어 버리면 일어나는 것은 사회 전체의 무너짐입니다. 사회를 duccarita에 빠뜨려 무너지게 합니다. 사회에 있는 sucarita의 핵심 dharma를 무너뜨리면 일어나는 일이 바로 그것입니다.

sucarita sāra dharma valaṭa pahara gahalā duṣcarita ahatdharma karapinnāgena hiten kayen vacanayen kaṭayutu karanna giyahāma harē kāmana væḍapilak anna etana kriyātmaka vennē. ēka hon̆dayi kiyalā nigamanaya kaḷē ætta pēnnē næti avidyāva. ē nisā avakin vena væḍa avaḍa ū dækkē næ. væḍa avæḍa dækkē næti nisā ē nigamanayaṭa bæhægattē.

sucarita의 핵심 dharma를 치고 duccarita, 이롭지 않은 dharma를 짊어지고 마음과 몸과 말로 행동하면, 핵심을 먹어 치우는 순서가 거기서 작동합니다. 그것을 좋다고 결론지은 것은 진실이 보이지 않는 avijjā입니다. 그래서 그는 이로움과 해로움을 보지 못했습니다. 이로움과 해로움을 보지 못해서 그 결론에 빠진 것입니다.

etakoṭa otana dæn kriyātmaka vennē monavada? hita hita kivaṭa hariyannē nǣ. hita kiyannē samāna deyakda nǣ adahas kiyannē samāna ēvaṭa. ēt nǣ. eka eka mohotē eka eka ākārayen vividhākāra venavā.

그러면 거기서 작동하는 것은 무엇입니까? 그저 마음, 마음이라고 해서는 안 됩니다. 마음이란 늘 같은 것입니까? 아닙니다. 생각이란 늘 같은 것입니까? 그것도 아닙니다. 순간마다 이런저런 방식으로 갖가지로 달라집니다.

ehenam dæn otana mona monavada kriyātmaka velā tibunē?

그러면 거기서 무엇무엇이 작동하고 있었습니까?

harak dharmayaṭa ayiti vannā vū hita kriyāva vadanna etana kriyātmaka vuṇāma misā tava ekak kriyātmaka vuṇā. ehenam kaya manussa sammataya manussa kriyāva mokakda harā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn harak kriyāvaliyak harak hā samāna harak æti karanna hitena katāvaliyak harak harakayek æti karanna harēkā damana situvili metana kriyātmaka vuṇāna dæn pudgalayek kiyalā sthiraya kenek satvaya pudgalayek yam tænaka sthirava hiṭiyānam. kō dæn ē pudgalayek eyāgē hæṭi kohoma dæn harak tarumaya æsuru karana tena koya tava pudgalayek hiṭiyat hitat harak vidihaṭa gatat harak vidihaṭa okkoma harak vidihaṭa kriyātmaka venna paṭan gatta tæna konussa vidihaṭa tibicca eka dæn tiyenavada etana

이제 소의 과정, 소와 같은, 소를 만들어 내는 생각과 말, 소를 만들어 내는 핵심 먹는 생각이 여기서 작동했다면, 어떤 고정된 개인, 중생이 어딘가에 고정되어 있었다면, 그 개인과 그 모습은 이제 어디 있습니까? 소 dharma를 의지하는 곳에 어떤 개인이 있었든, 마음도 소처럼, 몸도 소처럼, 모든 것이 소처럼 작동하기 시작한 곳에 사람처럼 있던 것이 지금 거기 있습니까?

dæn api lōka sammatayen meyā manussayek kivvat dæn kō manussayā dr̥ṣṭiyen hitā innavā manussayā kiyana eka

세상 관습으로 그를 사람이라고 해도, 이제 사람은 어디 있습니까? 견해로 사람이라는 것을 생각하고 있을 뿐입니다.

manussayāṭa ehema yam dharmayak tibuṇanam kōvat kora harak væḍa karana ekān dæn ēka manussa hitak tibunam harak kara karanavā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

upatīn manussayek vecca kenāṭa manussa hitak tibuṇā kiyana tīraṇaya hiṭiyot. tirisan væḍa karana velāvēdī pudgalayāṭa tiyenavada ē manussa hita. dæn matu velā tiyennē tirisan hitak. manussa kramayaṭa æti gata tibuṇā. rūpayē nam pēnna tiyenavā tama manussaya dharmayaṭa anuva kriyātmakana gatak tiburunā nam ēken tirisan vara karayi.

태어날 때 사람이었던 이에게 사람 마음이 있었다는 판단에 머문다면, 짐승 짓을 할 때 그에게 그 사람 마음이 있습니까? 지금 드러나 있는 것은 짐승 마음입니다. 사람의 방식으로 된 몸은 있었습니다. 모습으로는 사람이 보입니다. 사람 dharma에 따라 작동할 몸이 있었다면, 그것으로 짐승 짓을 하는 것입니다.

ehenam mē lōkē pēnna tiyennē gatayi hitayi deka tiyena eka ætta pēnna tiyenavā. yamakaṭa yamakaṭa gōcara karapu hæṭiyaṭa ē anuva ē gatta dēṭa anuva gatāyi hitayi hæḍa gæhunāhama etana ēka nisā tava ekak vidyā. api hitā gattot mē minihā mēka karanavā miha araka karanavā kiyalā gattot ehema apiṭa gati lakṣaṇaya yathārthaya ma innanna bæ.

그러면 이 세상에 보이는 것은 몸과 마음 두 가지가 있다는 것, 그것은 사실로 보입니다. 무엇을 대상으로 삼았느냐에 따라, 받아들인 것에 따라 몸과 마음이 모양을 갖추면, 그 때문에 거기서 또 다른 것이 드러납니다. '이 사람이 이걸 한다, 이 사람이 저걸 한다'고 받아들이면 우리는 성향의 실상을 알 수 없습니다.

ehenam tirisan gati lakṣaṇayak yam tænaka kriyātmaka venavā nam manasa ē mohotē manasa tirisan. ē mohotē katāva tirisan, kriyāva tirisan, hitavilla tirisan. ov manussayekga hæbæyi yam mohotakēdī ēvā væḍava væḍayi kiyalā dækalā hiṭan āyasarak idiriya avasthāva ē mohota āya hadanna bæ. kālayat ekkama gihillā

그러면 짐승의 성향이 어디서 작동한다면 그 순간 마음은 짐승입니다. 그 순간 말도 짐승, 행위도 짐승, 생각도 짐승입니다. 그래요, 사람의… 하지만 어느 순간 그것들이 해롭다고 보고 다시 앞으로 나아가도, 그 순간은 다시 만들 수 없습니다. 시간과 함께 지나가 버렸습니다.

yaḷi goḍanægunot ehema āyusarayak yam hētuvakin ēvā væradi kiyana adahatak. hita mēvā hon̆da naraka kiyannē mēvayi kiyalā dænaganna avastha pat vunānam. anna ē avasthāvē dihāgē mānasikatvaya āyet manussa dæn manussanasikatvayak nisā hitana hitalit manussa kriyāvat manussa katāvat manussa dæn kaya kriyātmaka venavā manussayatvaya ān āyē manussayatvaya kohari issellā tibi micca siri saṁkama dæn vidyāmāna

다시 쌓이면, 다시 어떤 hetu로 그것들이 잘못이라는 생각이, 마음이 '좋고 나쁜 것이란 이것이다' 하고 아는 경지에 이르렀다면, 그때 그의 마음가짐은 다시 사람입니다. 이제 사람의 마음가짐 때문에 생각도 사람, 행위도 사람, 말도 사람이고, 몸도 사람답게 작동합니다. 다시 사람다움입니다. 이전에 있던 것이 이제 다시 드러납니다.

issellā tibuna hētuven issellā eka vidyāmāna vuṇā ēka athæralā pasē tibicca hētuven passē eka vidyāmāna vuṇā ehenam mohotak mohotak pāsā hētuphala kriyādhāmayak nisā haṭaganna kriyāphala paṭipāyak ærenna mē lōka satyā hitā inna jātiyē tavat ōvā karana satvaya pudgalayek innavā kiyalā gattot ehema anna mulāva araganna bæru yanavā etanin.

앞서 있던 hetu로 앞의 것이 드러났고, 그것을 놓고 뒤에 있던 hetu로 뒤의 것이 드러났습니다. 그렇다면 순간순간 hetu-phala 과정 때문에 생기는 phala의 이어짐 말고, 세상 중생이 생각하듯 그 jāti에 그런 일을 하는 중생·개인이 있다고 받아들이면, 거기서 속음을 떨칠 수 없게 됩니다.

ēken api dænaganna hæma hæma mohotak pāsā menna mē paṭicca samuppāda kriyādhāmayak kriyātmaka venakoṭa ē tuḷa yam ākārayak ætda ē tattvayē deyak vidyāmāna venavā. hæbæyi ēka ē hētuvē phalayak misak sadātanika vastuvak nemeyi.

그로써 우리는 압니다. 순간마다 이 paṭicca samuppāda 과정이 작동할 때 그 안에 어떤 모양이 있으면 그런 것이 드러납니다. 그러나 그것은 그 hetu의 phala일 뿐 영원한 실체가 아닙니다.

yam hētuvakin yam phalayak kriyātmakā nam ē phalaya kriyātmaka karanna ē hētuva ēkaṭa kriyātmaka vennaka venna gevenavā śaktiya yaḷi yaḷi hētuvak goḍanæguvot goḍanægana nisā yaḷi anukūla hētuvak goḍanægilā anukūla phalaya læbenavā. ē kriyādhāmayē tiyena tākkal eban̆du phalayak vidyāmāna venavā. menna mēkaṭa kiyanavā hētuphala dharmayan lōkaya dænaganna kiyalā. satta pudgala dr̥ṣṭiya ahak karalā.

어떤 hetu로 어떤 phala가 작동한다면, 그 phala를 작동시키느라 그 hetu의 힘은 닳아 갑니다. 다시 거듭 hetu를 쌓으면, 쌓았기 때문에 다시 맞는 hetu가 쌓여 맞는 phala를 얻습니다. 그 과정이 있는 동안 그런 phala가 드러납니다. 이것을 hetu-phala dharma로 세상을 알라고 하는 것입니다. satta-puggala diṭṭhi를 치우고서.

menna mehema vunahama api dænagannavā. mē mē ākārayen kaṭayutu karanna giyot menna mēvā tirisangulaṭa ayitiyi. menna tirisan dharmatāvaya. tirisan dharmatāvaya kiyannē satvayek nemeyi. ē dharmatāvaya æsuraṭa kiyot mokada vennē? tirisanayaka vidyāmāna. hæbæyi tirisenā kivvē ē tirisan dharmaya æsuru karapu paricca samuppāda kriyā paṭipadiya kriyā sampiṇḍanaya.

이렇게 되면 우리는 압니다. 이런 식으로 행동하면 이것들은 짐승의 무리에 속한다. 이것이 짐승의 dhammatā다. 짐승의 dhammatā는 중생이 아닙니다. 그 dhammatā를 의지하면 어떻게 됩니까? 짐승이 드러납니다. 하지만 짐승이라 한 것은 그 짐승 dharma를 의지한 paṭicca samuppāda 행위의 이어짐, 행위의 뭉침입니다.

ēka hētuphala dharmayak misak ætæyi kiyalā pennanna ven karalā pennanna puḷuvan ekakvat ē atara tibunē nætnam. etana mokakda tibuṇē? hētu nisā haṭagatta phala dharma misak vena ekak nemeyi. avidyāva tavaduraṭat goḍanæguvot tamayi avidyāva idiriyaṭa tiyennē. ehenam avidyāva idiriyen idiriṭa goḍanagamin narakaṭa hētuvak nam hētu vaśayen naraka hētuva nagamin ē naraka dharmatāvaya æturu kara karā yaḷi yaḷi kriyātmaka venakoṭa ehi kriyātmaka vena tākkal ēkaṭa anukūlavannā vū jātiya nadenavā.

그것은 hetu-phala dharma일 뿐, 있다고 따로 떼어 보여 줄 수 있는 것이 그 사이에 하나도 없었다면, 거기 무엇이 있었습니까? hetu 때문에 생긴 phala dharma일 뿐 다른 것이 아닙니다. avijjā를 더 쌓아야 avijjā가 앞으로도 있습니다. 그러니 avijjā를 계속 쌓아 가며, 나쁜 hetu를 쌓아 가며 그 나쁜 dhammatā를 거듭 의지해 작동하면, 작동하는 동안 그에 맞는 jāti가 생깁니다.

menna sammata jāti dænaganna ōnē menna mevvat. sammata jātiyak goḍanægena ākārayak tiyenavā. ē ē mohotē api goḍanagannē yamakda? api ē mohotē ē jātiyē innē. upati upakan manussa jātiya kiyalā ekak nam ēka hædilā tiyennet oya kiyana cakrānusārayen misak. oyiṭa vaḍā amutu vehekin nemeyi.

관습상의 jāti도 알아야 합니다. 관습상의 jāti가 쌓이는 방식이 있습니다. 그 순간 우리가 무엇을 쌓느냐에 따라 그 순간 우리는 그 jāti에 있습니다. 태어날 때부터 인간 jāti라는 것이 있다면, 그것도 그 바퀴를 따라 생겼을 뿐 그보다 별난 방식으로 생긴 것이 아닙니다.

haṭagatta mohotē paṭan gena bedī bidī venas vena īḷan̆ga vennā vū karma śaktiyē hētuva kriyātmaka vīma nisā ē mohotē haṭagannā vū karma cittr̥tu āhāra kiyana mēmē sasaraṭa ayiṭa vannā vū kriyādāmayangē sampīḍanayangē rūpārayan niba vemi. hētuphala vaśayen kriyātmaka vena kriyādhāmayak ē ē mohotē kriyātmaka venavā misak. oyin ehāṭa tavat satvaya panavanna tænak nǣha kiyalā dænagatta dāṭa satva pudgala dr̥ṣṭiya ivarayi.

생긴 순간부터 깨지고 달라지는 다음 kamma 힘의 hetu가 작동하여 그 순간 생기는 kamma, citta, utu, āhāra라는, saṃsāra에 속한 과정들의 뭉침으로 rūpa들이 생깁니다. hetu-phala로 작동하는 과정이 그 순간 작동할 뿐입니다. 그 너머 중생을 세울 곳이 없다는 것을 안 날 satta-puggala diṭṭhi는 끝납니다.

satvayā panavannē onna oya hētuphala kriyāvaliyakaṭayi kiyalā kiyā dænagatta davasaṭa hētuphala kriyāvaliya satvayek nemeyi pudgalayek nemeyi. satva pudgala māyāva matu karalā pennanavā mē hētuphala kriyāvaliyan kiyā dækka dālā api meccara kal hitāgena hiṭapuvā ātma tuḷaṭiya ivarakda.

중생이라고 부르는 것이 바로 그 hetu-phala 과정이라는 것을 안 날, hetu-phala 과정은 중생도 아니고 개인도 아닙니다. satta-puggala라는 환영을 드러내 보이는 것이 이 hetu-phala 과정이라는 것을 본 날, 우리가 이토록 오래 생각해 온 ātma는 끝나지 않겠습니까.

menna mēka dænagattaṭa passē mokada vennē? menna pratyaya dænagattā hari ākāra vidyātmakava dænagattā. hariyaṭama dænīm sahitava. satyaya hita pihi hāma mokada vennē? dharmaya tuḷin dænagattā menna lōkayē dharmayan haṭaganna hæda. menna vidyāva. menna pratya. menna hētu haṭaganna.

이것을 안 뒤에는 어떻게 됩니까? paccaya를 바르게, 밝게 알았습니다. 정확히 앎을 갖추고서. 진리에 마음이 서면 어떻게 됩니까? dharma를 통해 알았습니다. 이렇게 세상의 dharma들이 생긴다. 이것이 vijjā다. 이것이 paccaya다. 이렇게 hetu가 생긴다.

menna mē ākārayen hētu haṭaganna hæṭiya phala haṭaganna hæṭiya dænagattaham hētuva nisā haṭaganna phalaya hētuvē śaktiyen kriyātmaka venavā. ē hētuva ē phalaya san̆dahā givi yanavā. sadātanika phalayak lōkē haṭaganna kavadāvat nǣha. ekākāra phalayak haṭaganna vidihak nǣhæ. mokada phalaya kiyannē hētuvē nirmāṇayak. hētuva nirmāṇaya karanakoṭa gevī yanavā nam goḍanagapu hētuva sadātanika kālayak pavatina sthira ekak neveyi. ehenam eban̆du hētuven goḍanaga phalaya ēkaṭa gevilā yanavā nam otana ekakvat nǣha pavatina dharmayak. vipariṇāmikava ekin ekaṭa ekin pariṇāma venavā pēnavā misā ekākārava mohotakvat pēna ekak nǣha kiyalā dænagatta dānna.

이렇게 hetu가 생기는 방식과 phala가 생기는 방식을 알면, hetu 때문에 생긴 phala는 hetu의 힘으로 작동하고 그 hetu는 그 phala를 위해 닳아 간다는 것을 압니다. 영원한 phala는 세상에 결코 생기지 않습니다. 한결같은 phala가 생길 길이 없습니다. phala란 hetu가 지어낸 것이기 때문입니다. hetu가 지어내는 동안 닳아 간다면, 쌓은 hetu는 영원히 이어지는 굳은 것이 아닙니다. 그런 hetu로 쌓은 phala가 그렇게 닳아 간다면 거기에는 존속하는 dharma가 하나도 없습니다. 하나하나 변해 가는 것이 보일 뿐, 한순간도 한결같이 보이는 것이 없다는 것을 안 날,

anna api etanin hētuphala dharmayangē yathārthaya dænagannavā. menna mē dænagænīmen bæluvot mē dænagænīma sampūrṇa suddha karanna. mēka anantayi apramāṇayi. lōkayē haṭagatta siyaluma dēval piḷiban̆dava ananta apramāṇa sakvalā tiyena siyaluma dēval piḷiban̆dava mē mē dē haṭagattē menna mē hētuvē phalaya menna mehema kriyātmaka velā ādi vaśayen balanna giyavot muḷu jīvita kālayē ivarenavā mē lōkē hētuphala haṭāva bala balāgena giyot ehema ivara karanna hamba vennē næ.

우리는 거기서 hetu-phala dharma의 실상을 압니다. 이 앎으로 보면, 이 앎을 완전히 다하려면 끝이 없고 헤아릴 수 없습니다. 세상에 생긴 모든 것, 헤아릴 수 없는 cakkavāḷa에 있는 모든 것에 대해 '이것은 이 hetu의 phala로 이렇게 작동해 생겼다'는 식으로 보아 가면 평생이 다 갑니다. 세상의 hetu-phala를 보고 또 보며 다녀도 끝낼 수 없습니다.

ē nisā hētuphala dharmayen pennapu dē. vigraha karalā okkoma karalā menna mēkayi hētuphala dharmaya kivvē menna mē ṭika sampīraṇaya karapu kiyanna yam kenek kaṭaralā paṭan gattot lovturā budupiyāṇan vahansē nama kiyanna paṭan gattā unvahansēgē jīvita kālē gevilā yanavā kiyalā ivara karanna hamba vennē næ.

그래서 hetu-phala dharma로 보여 준 것을 모두 풀이하여 '이것이 hetu-phala dharma다, 바로 이것들이다' 하고 다 말하려고 누군가 시작한다면, lokuttara 붓다께서 말씀하기 시작하셔도 그분의 평생이 다 지나가 끝낼 수 없습니다.

ahanna miniha garu vennē næ.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anna ananta apramāṇa vigrahayak aḍaṁga vecca kæṭi karapu ekak tamayi paccaṁ vēdita sabbō viññō kiyana guṇayaṭa vigraha vuṇē. api itin ananta guṇayakin apiṭa ōna hariya gannavā misā ananta guṇa vigraha karalā nam menna metakin mē guṇaya venavā kiyalā ehema kiyannē api samat næhæ kavuraṭavat ē karanna puḷuvan kamak næhæ. ehenam ōka ananta guṇayak kiyana nigama vennaṭa bæhælā oya ananta guṇayaṭa gæbvelā tiyena hariyen apiṭa avaśya karannē hētuphala nyāya raṭāva ganna ōnǣhæ nivan avabōdha karanna.

그렇게 끝없고 헤아릴 수 없는 풀이를 담아 뭉쳐 놓은 것이 paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목으로 풀이된 것입니다. 우리는 끝없는 덕목에서 우리에게 필요한 만큼 취할 뿐, 끝없는 덕목을 다 풀이해 '이 덕목은 이만큼이다'라고 말할 능력이 없고, 누구도 그렇게 할 수 없습니다. 그러니 그것은 끝없는 덕목이라는 결론에 이르고, 그 끝없는 덕목에 담긴 것 가운데 우리에게 필요한 것은 nibbāna를 깨닫기 위해 hetu-phala 이치의 틀을 취하는 것입니다.

yathārthaya avabōdha karagannaṭa apiṭa avaśya ṭika gattahaṭa passē ehen ehāṭa hoyanna yanna ōnē næhæ. tērumak næhæ. ananta apramāṇa guṇaya koccara hevvat en ehāṭa gihin keḷavara karanna bæhæ kevara karanna bæhæ. næha guṇaya tiyennē ananta guṇaya kiyā hita hitā inna nemeyi. otanin dharmaya tōrāganna. vimuktiya san̆dahā dænagatta yam dharmayak ætda anna ē dharma avabōdhaya læbenavā. onna oya ṭika vigraha karalā gannakoṭa oya maṭṭamala goḍāk vigraha kara passē yanna avaśya næha.

실상을 깨닫는 데 필요한 만큼 취한 뒤에는 그 너머로 찾으러 갈 필요가 없습니다. 의미가 없습니다. 끝없고 헤아릴 수 없는 덕목을 아무리 찾아도 그 너머로 가서 끝을 낼 수 없습니다. 덕목은 끝없는 덕목이라고 생각만 하며 있으라고 있는 것이 아닙니다. 거기서 dharma를 가려내십시오. vimutti를 위해 알아야 할 dharma가 있다면 그 dharma의 깨달음을 얻습니다. 그것을 풀이해 취하면 그 많은 단계를 풀이하며 쫓아갈 필요가 없습니다.

ehenam api dænavā satva pudgala dr̥ṣṭiyak næti velā ē saṁgnāven midenna avaśya karana dharmāvak tamayi onna oya vidihaṭa hētuphala dakina eka paṭicca samuppanna. menna mē ṭika dænaganna ē kramayaṭa sihi karanna paṭan gannakoṭa ē hækiyāva læbunahama paccat vēdita sabbō viññō kiyana guṇayen nivan dækīmaṭa sudusu maṭṭamaṭa gōcara kara ætuḷa vuṇā. an śrāvakayakuṭa oya guṇa maṭṭama hon̆daṭama æti nivan avabōdha karanna yamak dænagata yutuda paccat vetabbū viññayō kiyana guṇaya tuḷin ē ṭika dænagattā nam hon̆daṭa mæti nivan avabōdha karanna.

그러면 우리는 압니다. satta-puggala diṭṭhi가 사라지고 그 saññā에서 벗어나는 데 필요한 dharma가 바로 그렇게 hetu-phala를 보는 것, paṭicca samuppanna입니다. 이것을 알고 그 방식으로 떠올리기 시작하여 그 능력을 얻으면, paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목으로 nibbāna를 보기에 알맞은 단계에 들어간 것입니다. sāvaka에게는 그 덕목의 단계면 넉넉합니다. nibbāna를 깨닫는 데 알아야 할 것을 paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목으로 알았다면, nibbāna를 깨닫기에 넉넉합니다.

yathahartha avabōdhayaṭa yan taramak ōken gata yutuda? ē ṭika gattahama hon̆daṭama æti. muḷu guṇaya vigraha kara kara inna nemeyi guṇa tiyennē. oya tuḷin apiṭa avaśya karana koṭasa ganna

실상을 깨닫는 데 이를 만큼 거기서 취해야 할 것이 있다면, 그만큼 취하면 넉넉합니다. 덕목 전체를 풀이하고 또 풀이하며 있으라고 덕목이 있는 것이 아닙니다. 거기서 우리에게 필요한 부분을 취하라는 것입니다.

avasarayi svāmīn vahansa dæn mē avasthāvēdī api tarē mē avidyāva nisā yam kenek vacanaya karana kriyāvaliyē mānasika maṭṭama paṭicca samuppādaya anuva kriyāvaliya nisā ē anuva jātiya pahaḷa vena oya ṭikayi mē gattē.

(질문) 스님, 여쭙겠습니다. 이제 이 대목에서 우리가 다룬 것은, avijjā 때문에 누군가가 말하고 행동하는 과정의 마음 수준이 paṭicca samuppāda에 따른 과정 때문에, 그에 따라 jāti가 나타난다는 것, 그것만 다룬 것이지요?

oya ṭika tamayi siddha vuṇē. jātiyak pahaḷa venna mē api hētuphala vaśayen api avi ganna væḍa piḷi vennē kohomada? itin oya ṭika dænagattahama api dakinavā. pævætmak hon̆dayi kiyalā ganna tāka kal avidyāvenma gata nigamanayak venavā misā. pævætmak hon̆dayi kiyalā kavadāvat vidyāven nigamana karanna bæ.

바로 그것이 일어난 것입니다. jāti가 나타나도록 우리가 hetu-phala로 해 나가는 순서가 어떤지. 그것을 알면 우리는 봅니다. 존속이 좋다고 받아들이는 한 그것은 avijjā로 내린 결론일 뿐입니다. 존속이 좋다고는 결코 vijjā로 결론 내릴 수 없습니다.

mokada hētuva? pævætma oya dharmatāvayaṭa anukūlava ena ekak nam. haṭagena vidhibin̆dī yana hētuphala dharmatāvayak nam. oya atara mama kiyanna magē kiyanna magē ātmayayi kiyanna sudusu ekakvat nætnam. kæmati sē pavatvanna oya atara ekakvat næti bava dækka nam. ehema deyak tuḷa mama yam tavaduraṭat pævætmak hon̆dayi kiyalā kivvānam ēka magē avidyāva misak vanavā mokakda kiyalā kiyannē nigamanaya karanavā. ehenam avidyāvē nigamanaya sahamulin ivara vecca dāṭa pævætmē balāporottuva ivarayi.

왜 그렇습니까? 존속이 그 dhammatā에 맞게 오는 것이라면, 생겨나 부서져 가는 hetu-phala dhammatā라면, 그 사이에 '나'라고, '내 것'이라고, '나의 ātma'라고 할 만한 것이 하나도 없다면, 마음대로 유지할 수 있는 것이 그 사이에 하나도 없음을 보았다면, 그런 것 안에서 내가 더 존속하는 것이 좋다고 말한다면 그것은 나의 avijjā일 뿐이라고 결론짓습니다. 그러면 avijjā의 결론이 뿌리째 끝난 날, 존속에 대한 바람은 끝납니다.

kavuru vennada? eban dek vennada? kokada hon̆da oya nigamanaya gattada? ara allanna ekak nǣha kiyalā dharmaya tuḷin dakinnē. kavuru vennada?

누가 되려고요? 그런 것이 되려고요? 무엇이 좋다고 그 결론을 냈습니까? 붙잡을 것이 없다는 것을 dharma를 통해 봅니다. 누가 되려고요?

kohē hon̆dayi kiyanna. minis sūpayak labā hiṭiyat api ē citta vēgaya anuva ē mohotaṭa eka satva rūpa valin rūpa valin napuru sattungē rūpa valin apima apima apima tuḷama ēka æti venavā vena ēkayi kiyannē minis rūpaya tiya minis rūpaya tiyennē. itin mēkaṭa mēkaṭa kiyanavā pravr̥ti paṭicca samuppāda kriyāvaliya

어디가 좋다고 하겠습니까? 사람의 모습을 얻어 있어도, 그 마음의 흐름에 따라 그 순간 이런저런 짐승의 모습으로, 사나운 짐승들의 모습으로 우리 안에서 그것이 생겨납니다. 그래도 사람의 모습은 그대로 있습니다. 이것을 pavatti paṭicca samuppāda 과정이라 합니다.

oya kriyāvaliya tuḷin yamkisi āsēvita bhāvitalīkr̥ta kiyana æsuru karanavā bhāvitā karanavā bohōkoṭa æsuru karanavā. oya vidihaṭa purudu karagena giyā nam ehema maraṇāsanna mohota dakvā. ē buddhanna etendi ōkē sampiḍanayak vaśayen. haṭagannavā śakti viśēṣayak. ēkat hētuphalayak. ē śakti viśēṣaya matu balāporottuva dūsa gatiyen nam haṭagattē dūsiya gatiyen yamak haṭagannaṭa balāporottu śaktiyak nipadu vanavā. anna ē nipadavapu śaktiyaṭa api kiyanavā karma śaktiya na bhava śaktiya.

그 과정을 통해 āsevita, bhāvita, bahulīkata, 곧 의지하고 닦고 많이 의지합니다. 그렇게 죽음이 다가오는 순간까지 익혀 갔다면, 그때 그것이 뭉쳐 특별한 힘이 생깁니다. 그것도 hetu-phala입니다. 그 힘이 앞날에 대한 바람과 더러운 성향에서 생겼다면, 더러운 성향으로 무언가를 생기게 하려는 힘을 만들어 냅니다. 그렇게 만든 힘을 우리는 kamma의 힘, 곧 bhava의 힘이라 합니다.

atthi karama bhava atthi uppatti bhava kivē onna ōka uppatti bhavayak tiyenavā karma bhavayak tiyenavā. æsuru karalā bhāvitā karalā bohōkoṭa æsuru karalā yamkisi tirisan bavakaṭa bu bavakaṭa balu væḍa karalā hiṭan ē pættenma gihillā ēkama karalā ē jātiyen gati rakṣaṇaya balu gatiyen baḷu bavaṭa pat velā hiṭiyā nam melova melova minis ballek hæṭiyaṭa hiṭiyā nam. eyāgē jīvitaya ē jātiya ekak nam. eyā mærenna mohotak enavā nam atthi karama bava atthi uppattiya bava anna uppatta bavaṭa hētu vunē karma bava mokakda tibiccu praguṇa tibicca karma bavu bava anna baḷu bava nisā baḷu jātiyaṭa īṭa upattiyaṭa yanavā anna uppattiya bava anna etakoṭa hatara payin gæna homba tiyena ara datuvili enna ballek nakuṭa tiyena eka venavā.

'atthi kammabhavo atthi upapattibhavo'라 한 것이 바로 그것입니다. upapatti bhava가 있고 kamma bhava가 있다는 것입니다. 의지하고 닦고 많이 의지해서 어떤 짐승 bhava에, 개 bhava에, 개 짓을 하며 그쪽으로만 가서 그것만 하여 그 무리의 성향, 개의 성향으로 개 bhava에 이르러 이승에서 사람 개로 살았다면, 그의 삶이 그런 jāti였다면, 그가 죽는 순간이 오면 atthi kammabhavo atthi upapattibhavo — upapatti bhava의 hetu가 된 kamma bhava는 무엇입니까? 익혀 온 kamma bhava, 곧 개 bhava입니다. 개 bhava 때문에 개 jāti로 태어남에 갑니다. 그것이 upapatti bhava입니다. 그러면 네 발에 주둥이와 꼬리가 달린 개가 됩니다.

anna lōka samata balla hædenavā eten. etakoṭa etan kama mokada vennē minis ballā velā hiṭiyā minis ballā mærunahama lōka sammata ballā velā upanna. anna ætivena hæ phalayēdīma avasā mohotē upādāna karaganna upādāna karaganna ēka vena ekak næhæ. praguṇa karagattē ēka nam ēka tamā upādānaya vennē.

거기서 세상 관습상의 개가 생깁니다. 거기까지 어떻게 됩니까? 사람 개로 살았는데, 사람 개가 죽자 세상 관습상의 개로 태어났습니다. 그렇게 생겨나는 것입니다. phala에서 마지막 순간에 upādāna하는 것은 다른 무엇이 아닙니다. 익혀 온 것이 그것이라면 바로 그것이 upādāna가 됩니다.

itin ē nisā mē hæmatænama tiyennē hētuphala kriyādāmayak misā satvaya pudgalayaka yanavā enavā kiyana eka nemeyi. onna ōka tērum gattahama yana satayek, ena satek, inna satek nætuva ahanna pera mama hiṭiyā kiyana dr̥ṣṭiyak tiyenavā koheda mama kiyanē? dænut næham. edat næhenam. hētuphala dharmaya tuḷa koheda mama? hita hētuphala dharmayak tiya anna pera tibunānam tibilā tiyennē hētuphala dharmayak misa mamayek nemeyi. matu mamayek hædeda mē hētuphala dharmayak matu hædunavā misā mamayek hædenna vidihak næha. dæn dænut hētuphala dharmaya. dæn koheda mama?

그래서 모든 곳에 있는 것은 hetu-phala 과정일 뿐, 중생·개인이 가고 오는 것이 아닙니다. 그것을 이해하면 가는 중생, 오는 중생, 머무는 중생 없이… 전에 내가 있었다는 견해가 있는데 '나'는 어디 있습니까? 지금도 없다면 그때도 없습니다. hetu-phala dharma 안에 '나'는 어디 있습니까? 마음도 hetu-phala dharma입니다. 전에 있었다면 있었던 것은 hetu-phala dharma일 뿐 '나'가 아닙니다. 앞으로 '나'가 생깁니까? 앞으로 hetu-phala dharma가 생길 뿐 '나'가 생길 길은 없습니다. 지금도 hetu-phala dharma입니다. 지금 '나'는 어디 있습니까?

ehenam atīta anāgata vartamāna tun kālehi mama yana saṁgnāvak venavā bidilā ivarayi. menna ātma dr̥ṣṭiya bidena hæṭi.

그러면 과거, 미래, 현재 세 때에 걸친 '나'라는 saññā는 깨져 끝납니다. 이것이 ātma diṭṭhi가 깨지는 방식입니다.

itin issara mama hiṭiyāda? issara mama innavada? matuvaṭa mama in̆dīda kiyalā nam menna mēka sæka nætuva dænaganna kivvahama. dæn ōka varaddalā tēruṇa aram mokada karannē? nǣna næ api bauddhaya api issara ātmayaka hiṭiyā kiyalā viśvāsa karanavā kiyalā issara mama hiṭiyā vigrahaka onna ohoma gannavā dātā matuvarat mama hidida kivvahama nǣ mē maraṇayen keḷavara nǣhæ matuvarak karapu pin pavvanu kara gatta ēvānuvā maturat yanavā api ēka viśvāsa karanavā. api kiyē nǣha kiyalā mama yana tæna tunla sakaranna hadanavā oya jātiya yathābōdhayak dækalā nemeyi bayaṭa æyi mēka mē sækē tibunot ehema eyā bauddhayekut nemeyi mityā dr̥ṣṭiya kiyalā pot vala tiyenavanē.

전에 내가 있었는가? 지금 내가 있는가? 앞으로 내가 있을 것인가? 이것을 의심 없이 알라고 하면, 이것을 잘못 이해한 이들은 무엇을 합니까? '아니요, 우리는 불교도이니 전생에 있었다고 믿습니다' 하며 전에 내가 있었다는 풀이를 그렇게 받아들입니다. 앞으로도 내가 있겠느냐고 하면 '아니요, 죽음으로 끝나지 않습니다, 지은 puñña와 pāpa가 앞으로도 따라갑니다, 우리는 그렇게 믿습니다' 하며 '나'가 가는 곳을 세 때에 걸쳐 지어내려 합니다. 실상을 깨달아 보아서가 아니라 두려워서입니다. 이런 의심이 있으면 불교도도 아니고 micchā diṭṭhi라고 책에 적혀 있으니까요.

ōka ahagena ivaralā mokada karannē baya venavā. nǣ nǣ apiṭa viśvāsa karanavā kiyalā. viśvāsayen sammā diṭṭhiyen hadanavā. kavuda dannē pera hiṭiyā kiyalā. ehema hiṭiyā kiyalā atvaka pera hiṭiyā kavuda dannē? kārada mataka viśvāsa karanna. metanin mærilā gihillā matu upadē kāryada mataka viśvāsa karanna.

그 말을 듣고 나서 무엇을 합니까? 두려워합니다. '아니요, 아니요, 우리는 믿습니다' 하고 믿음으로 sammā diṭṭhi를 만들어 냅니다. 전에 있었다는 것을 누가 압니까? 전에 있었다는 것을 누가 압니까? 누구의 기억으로 믿습니까? 여기서 죽어 다음에 태어나는 것을 누구의 기억으로 믿습니까?

divæsak pahaḷa velā tibuṇanam. cutūpapāta gnānayak pahaḷa velā ehema tibuṇanam. ē vagē dækka nam dænagatta hæki æhægē pera mama mehema tænaka hiṭiyā. ē mataka ehema nam gatta hæ. dæn mama mehema tænaka upanna ehema menna mē hētuven. dæn mama mē karagatta pin pavvanavā sucarita ducaritanavā matuvaṭa menna mehema tænakaṭayi maṭa yanna vennē kiyalā ēkat dækkā nam ehema kiri karari vunā ēka dæk æhē. dæn metana kivvē ēka nemeyi.

dibbacakkhu가 생겨 있었다면, cutūpapāta ñāṇa가 생겨 있었다면, 그렇게 보았다면 알 수 있습니다. '전에 나는 이런 곳에 있었다' 하고 그 기억으로 받아들일 수 있습니다. '이제 나는 이런 hetu로 이런 곳에 태어났다. 이제 내가 지은 puñña와 pāpa, sucarita와 duccarita로 앞으로 이런 곳에 가야 한다'는 것까지 보았다면, 그것은 보았기 때문입니다. 지금 여기서 말하는 것은 그것이 아닙니다.

mama kiyana dr̥ṣṭiya ærunaṭa passē. dænda mama nætta issara mama nin̆davada? issara tibunet mē ṭika nam, dæn tiyennet mē ṭika nam matu tiyeenet oya ṭika nam oya tun palēma mamek hædenna vidihak næhænē kiyalā dækkaṭa passē mama kiyana dr̥ṣṭiya ivarayi. menna dr̥ṣṭiya ivara karayi. ōkaṭa divæs pahaḷa venna ōnē næ. oya dharmaya tērum gatta nam hon̆daṭa bænna.

'나'라는 견해가 떨어진 뒤의 일입니다. 지금 '나'가 없는데 전에 '나'가 있었겠습니까? 전에 있던 것도 바로 이것이고, 지금 있는 것도 이것이고, 앞으로 있을 것도 이것이라면, 세 때 어디에도 '나'가 생길 길이 없다고 본 뒤에는 '나'라는 견해가 끝납니다. 견해가 끝납니다. 그러는 데 dibbacakkhu가 생길 필요는 없습니다. 그 dharma를 이해했다면 넉넉합니다.

dæn tiyennē hētuphala kriyāvaliya kiyalā dænagattā nam mē jātiyakaṭanē pera tibunan tibilā tiyennē. tibuṇā nam tibilā tiyennē ēkanē. ehenam ēkat hētuphala kriyāvaliyak misā koheda ēkē mamek hitinnē. matu haṭagattu ēt mē ṭikamanē. kohomada matuvaṭa mama hædennē?

지금 있는 것이 hetu-phala 과정이라는 것을 알았다면, 이 jāti에 앞서 무엇이 있었다면 있었던 것도 그것입니다. 그러니 그것도 hetu-phala 과정일 뿐, 거기 '나'가 어디 있겠습니까? 앞으로 생긴다 해도 이것뿐입니다. 어떻게 앞으로 '나'가 생기겠습니까?

ehenam atītayē mamek idelat nǣha. dæn mama ættet næha. matuvaṭa mamek hædena vidihakut nǣha. hæbæyi mama kiyana pennena māyā darśanayak nam hētuphala vaśayen ohoma pēnavā. ehenam mama æta kiyalā gannet næhæ. mama næta kiyalā kiyannet næhæ lōkayaṭa mokada hētuva? æta næta yana dr̥ṣṭi deka tuḷa lōka satvayā bohō kālayak æmī dr̥ṣṭiya vælan̆digena āpu nisā. mama næta kiyana dr̥ṣṭiya kivva gāma lōka satyayā nāsti nāstika dr̥ṣṭiyaṭa væṭenavā. uccaya dr̥ṣṭiyaṭa væḍenavā. mama æta kiyana dr̥ṣṭiya dunna gama mokada vennē? śāsr̥ṣiyaṭalā mamek innavā kiyalā badāgannavā. sasara purudda oya deka karanavā. ē nisā budurajāṇan vahansē mama æta næta kiyana mē dekama ahak karalā hētuphala balanna purudu venna kivvā. hētuphala dækalā

그렇다면 과거에 '나'가 있지도 않았고, 지금 '나'가 있지도 않고, 앞으로 '나'가 생길 길도 없습니다. 하지만 '나'로 보이는 환영은 hetu-phala로 그렇게 보입니다. 그래서 세상에 '나'가 있다고도 하지 않고 '나'가 없다고도 하지 않습니다. 왜 그렇습니까? 있다, 없다는 두 견해 속에서 세상 중생이 오랫동안 견해를 끌어안고 왔기 때문입니다. '나'가 없다는 견해를 말하는 순간 세상 중생은 natthika 견해, uccheda 견해에 빠집니다. '나'가 있다는 견해를 주면 어떻게 됩니까? sassata로 '나'가 있다고 끌어안습니다. saṃsāra의 습관이 그 두 가지를 합니다. 그래서 붓다께서는 '나'가 있다, 없다는 이 둘을 모두 치우고 hetu-phala를 보는 데 익숙해지라고 하셨습니다.

balanna purudu venna kivvā. hētuphala dækalā purudu vecca kenāṭa pera mama hiṭiyā kiyalā kivvat mama kiyana dr̥ṣṭiya næhæ. dæn mama innavā kiyalā vacanayen kivvat mama kiyana dr̥ṣṭiya næhæ. matuvaṭat mama mehema kenek vavā kivvat mama kiyana dr̥ṣṭiya næhæ. dannam pera mama kivvē hētuphala dharma kriyāvaliyakaṭa. dæn mama kiyannē hētuphala dharma kriyāvaliyakaṭa. matu haṭagattā nam mama kiyalā kiyanna vennē hētuphala dharma kriyāvaliyaṭa ē misā mama kiyalā siddhāntayakaṭa ættakaṭa nemeyi kiyalā. dækalā inna kenā kohoma katā kaḷat āyē dr̥ṣṭiyaṭa væṭennē. anna ætta dænagattahama tiyena vaṭinākama ōkayi tērum ganna ōnē.

hetu-phala를 보는 데 익숙해진 이에게는 '전에 내가 있었다'고 해도 '나'라는 견해가 없습니다. '지금 내가 있다'고 말로 해도 '나'라는 견해가 없습니다. '앞으로 나는 이런 사람이 될 것'이라 해도 '나'라는 견해가 없습니다. 전의 '나'는 hetu-phala dharma 과정에 붙인 말이고, 지금의 '나'도 hetu-phala dharma 과정에 붙인 말이며, 앞으로 생긴다면 '나'라고 부를 것도 hetu-phala dharma 과정일 뿐 '나'라는 원리나 진실이 아니라고 보고 있는 이는, 어떻게 말해도 다시 견해에 빠지지 않습니다. 진실을 알았을 때의 값어치가 그것입니다. 바로 그것을 이해해야 합니다.

dæn sammā sambudun vahansē kana vitarayi puḷuvan ātma okkoma kiyanna. ēvā ōkaṭa ani aya kiyanna bæhæ. api satyek manussayek vaśayen api mē mohotin mohota api satvayō venavā æyi tirisan gata venavā mohota itin vena

지난 생들을 모두 말할 수 있는 이는 sammāsambuddha뿐입니다. 다른 이들은 그것을 말할 수 없습니다. 우리는 사람으로서 순간순간 중생이 되고, 짐승이 되고, 순간마다 다른 것이 됩니다.

etakoṭa svāmīni satvaya tirisanya utpat laba ov ē satvaya kohomada ē sit ē dænī valaṭa hitanna ov ēgollanṭa hitanna bæhæ. śaktiya etakoṭa kohomada ēgollan

(질문) 그러면 스님, 짐승으로 태어난 중생은요? — 네. — 그 중생이 어떻게 그런 마음, 그런 앎으로 생각합니까? — 네, 그들은 생각할 수 없습니다. — 그러면 그 힘은 어떻게 그들에게…

dæn hon̆gākma vædagat praśnayak ōka dæn api issellā kivvā menna mehema deyak. vipāka vaśayen haṭaganna ara bhava kiyalā ekak kivvā. karma bhavayakin uppatta bhavayaṭa kiyannē. anna pahaḷa karagatta karma bavak tiyenavā nam menna mē karma bava yamkisi deyak haragatta nam mē pævætma balāporottuva mūlika karagena ē piṭa goḍa goḍanagāgatta dr̥ṣṭiyak tiyenavā. pævætmē balāporottuva sahitava pāpa dr̥ṣṭiyak goḍanæguvā nam dæn ohugē sasarēdī oyagē goḍanægāgatta dr̥ṣṭiya ekin eka eka vælaṭa væḷadāmayaṭa sambandha velā tiyenavā.

아주 중요한 질문입니다. 앞서 이렇게 말했습니다. vipāka로 생기는 bhava라는 것이 있다고, kamma bhava로 upapatti bhava로 간다고. 일으킨 kamma bhava가 있다면, 그 kamma bhava가 무언가를 쌓았다면, 존속에 대한 바람을 바탕으로 그 위에 쌓아 올린 견해가 있습니다. 존속에 대한 바람과 함께 나쁜 견해를 쌓았다면, 그의 saṃsāra에서 그렇게 쌓은 견해가 하나씩 덩굴처럼 이어져 있습니다.

ē sambandha velā tiyennē monavænda? hētuphala kriyādāmayak vaśayen skandha paramparāvak vaśayen. ehenam rūpaskandhaya satvayakut nemeyi, vēdanā skandhaya satvayakut nemeyi. saṁgnā skandhaya kiyana satvayekut nemeyi. saṁkhāra skandha kiyana satvayekut nemeyi. viññāṇa skandha kiyana satvayakut nemeyi satvayā etanat beduvā. anna paṁcaskandhaya satvayā kiyalā rævaṭa enavaṭa tamayi ēkat beduvē. skandhayaṭa satvayā kiyā rævaṭot ehema ēka næti karanna ōna. skandhaya pahakaṭa bedalā vibhajjavādī karalā pennuvā. bedalā pennuvā. dæn mokakda rūpaskandhayaṭa satvayā kivvē vēdanā skandhayaṭa satvayā kivvē saṁgnā skandhayaṭada satvaya kivvē? saṁkhāra skandhayaṭa satvayā kivvē. viññāṇa skandhayaṭa satvayā kivvē. ēgaṭara satyayak kiyanna bæha nam oya skandha pahak karalā tavat satvaya panavanna puḷuvanda?

무엇으로 이어져 있습니까? hetu-phala 과정으로, khandha의 이어짐으로 이어져 있습니다. 그러면 rūpakkhandha도 중생이 아니고, vedanākkhandha도 중생이 아니고, saññākkhandha도 중생이 아니고, saṅkhārakkhandha도 중생이 아니고, viññāṇakkhandha도 중생이 아닙니다. 중생을 거기서도 나누었습니다. 다섯 khandha를 중생이라고 속지 않도록 그것도 나눈 것입니다. khandha를 중생이라고 속는다면 그것을 없애야 합니다. 그래서 khandha를 다섯으로 나누어 vibhajja로 보이셨습니다. 나누어 보이셨습니다. 그러면 무엇을 중생이라 했습니까? rūpakkhandha를 중생이라 했습니까, vedanākkhandha를 중생이라 했습니까, saññākkhandha를 중생이라 했습니까, saṅkhārakkhandha를 중생이라 했습니까, viññāṇakkhandha를 중생이라 했습니까? 그 하나하나를 중생이라 할 수 없다면, 그 다섯 khandha를 빼고 따로 중생을 세울 수 있습니까?

panavanna dēek ēt næ. ehenam satvayā kiyana dr̥ṣṭiya panavatina oya skandha pahaya sampiḍanayeṭa nēda kivvahama etanat anna skandha dr̥ṣṭiya ivarat. anna skandha, dhātu, āyatana, paṭicca samuppāda dænaganna kiyannē oya kramayaṭa skandha satvayek pudgalayek nemeyi kiyalā dænaganna kiyanavā skandha ven karalā balalā. paṁcaskandha pahaṭa bedalā balalā. dhātu vaśayen bedalā balapuhama āpō dhātu, tējō dhātu, vāyō dhātu, paṭhayō dhātu, ākāśa dhātu, viññāṇa dhātu kiyalā dhātu hayakaṭa bedalā balanavā. bedalā baluvahama etanat satva pudgala dr̥ṣṭiya ivarayi.

세울 것이 그것도 없습니다. 그러면 '중생이라는 견해를 세우는 것은 그 다섯 khandha의 뭉침에 대해서가 아니냐' 하고 보면, 거기서 khandha 견해도 끝납니다. khandha, dhātu, āyatana, paṭicca samuppāda를 알라고 하는 것은 그런 방식으로 khandha가 중생·개인이 아님을 알라는 것입니다. khandha를 떼어 보고, 다섯 khandha로 나누어 보고. dhātu로 나누어 보면 āpo dhātu, tejo dhātu, vāyo dhātu, pathavī dhātu, ākāsa dhātu, viññāṇa dhātu라는 여섯 dhātu로 나누어 봅니다. 나누어 보면 거기서도 satta-puggala diṭṭhi는 끝납니다.

æsa kana divanāsaya, śarīraya mana kiyana mēvā ekatu karalā mēvā āyatana karenna mēkaṭa satvayā kiyanavānam. cakkāyatanaya satvayada sōtāyatanaya satvayada rūpayatanaya satvayada saddhāyatanaya satvayada gānāyatanaya kiyannē satvayada gandhāyatanaya kiyannē satvayada balā giyāhama abhyantara bāhira dekama aragena abhyantarayaṭa satvayā kivvānam rūpāyatanaya kiyana satvayada saddhāyatanaya kiyana satvayada gandhāyatanaya kiyana satvayada jivhāyatanaya kiyannē satvayada kāyāyatanaya kiyannē satvayekda manāyatanaya kiyannē satvayekda ēt nǣ ēka āyatanayaknē āyatanaya satvayek nemeyi. ehenam oya haya hakalā satvayā panavanna puḷuvan. monavada panavanna ēt bæhænē. ehenam oya hayēma sampinna nisā māyā mulāvakaṭa gatta nigamanayak tibuṇāya anya nigamana satvayā kivvā. anna ehenam

눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음을 모아 āyatana라 하고 이것을 중생이라 한다면, cakkhāyatana가 중생입니까, sotāyatana가 중생입니까, rūpāyatana가 중생입니까, saddāyatana가 중생입니까, ghānāyatana가 중생입니까, gandhāyatana가 중생입니까? 이렇게 보아 가면 안과 밖 둘 다 가져다가 안쪽을 중생이라 했다면, rūpāyatana가 중생입니까, saddāyatana가 중생입니까, gandhāyatana가 중생입니까, jivhāyatana가 중생입니까, kāyāyatana가 중생입니까, manāyatana가 중생입니까? 그것도 아닙니다. 그것은 āyatana일 뿐, āyatana는 중생이 아닙니다. 그러면 그 여섯을 빼고 중생을 세울 수 있습니까? 무엇을 세웁니까? 그것도 안 됩니다. 그렇다면 그 여섯의 뭉침 때문에 환영과 속음으로 받아들인 결론이 있었고, 그 결론을 중생이라 한 것입니다.

āyatana vatanaya ibedalā balanavā satvayā skandha vaśayen bedalā bæluvā satva pudgala pragnā mē ēkē mē ēkaṭa panavalā sammata karanna dr̥ṣṭiya tiyanna bæhæ. dhātu vaśayen bedalā bæluva satya pudgalaya panavanna bæhæ. āyatana vaśayen bedalā bæluva satvaya pudgalaya panavanna bæhæ. parica samupapāda vaśayen bedalā bæluva satvaya pudgalaya panavanna bæhæ. mona vidiṭa bedalā bæluvat satvaya pudgalaya panavanna bæhæ kiyalā dænagatdā skandha dhātu āyatana paricca samuppāda ādī mēka dænagænīmaṭa kiyanavā abhidharmaya dænagattā abhidharmaya kiyannē gæm̆buruma dharmaya onna ōka

āyatana로 나누어 보고 khandha로 나누어 보니, 중생·개인을 세워 관습으로 삼을 견해를 둘 수 없습니다. dhātu로 나누어 보아도 중생·개인을 세울 수 없습니다. āyatana로 나누어 보아도 중생·개인을 세울 수 없습니다. paṭicca samuppāda로 나누어 보아도 중생·개인을 세울 수 없습니다. 어떻게 나누어 보아도 중생·개인을 세울 수 없다는 것을 안 날, khandha, dhātu, āyatana, paṭicca samuppāda 같은 것들을 아는 것을 두고 abhidhamma를 알았다고 합니다. abhidhamma란 가장 깊은 dharma, 바로 그것입니다.

oya ṭika dænaganna nam oya ṭika tamayi vigraha velā tiyennē abhidharmayaṭa skandha piḷiban̆da dhātu piḷiban̆da āyatana piḷiban̆da pacca samuppāda piḷiban̆da vigrahaya tamayi pelā tiyennē satva pudgala dr̥ṣṭiyak næti karaganna yathārthayen dakina hæṭan abhidharmaya tiyennē ōka tava siyumma karalā bohoma siyum vigrahayat ekka velā. ēka dharma rasaya misā ē vagē budurajāṇan vahansēgē dharma gābhīratvaya dakinna misā nivan dakinna eccara æta atara yanna ōnē næhæ. caturārya satyaya dakina maṭṭamaṭa oya ṭiken skandha dhātu āyatana atda dænagattāma hon̆daṭama æti. ē maṭṭamayi sūtra piṭaya tiyena hina dænagatta eka.

그것을 알게 하려고 abhidhamma에 풀이되어 있는 것이 바로 그것입니다. khandha에 대한, dhātu에 대한, āyatana에 대한, paṭicca samuppāda에 대한 풀이가 펼쳐져 있습니다. satta-puggala diṭṭhi를 없애고 실상으로 보는 방식으로 abhidhamma가 있는데, 그것을 더 미세하게, 아주 미세한 풀이와 함께 펼쳐 놓았습니다. 그것은 dharma의 맛, 붓다 dharma의 깊이를 보기 위한 것일 뿐, nibbāna를 보는 데는 그렇게 멀리 갈 필요가 없습니다. 네 ariya sacca를 보는 단계에는 그만큼, 곧 khandha, dhātu, āyatana를 아는 것으로 넉넉합니다. 그 단계가 sutta piṭaka에 있는 앎입니다.

tērum ganna bæri hariya tiyenavā. api dharma piṭakayen vigraha karaganna puḷuvan pæṭilā tiyenavā. tavat dharma rasaya vin̆dinna puḷuvan mahā gnānavanta ayaṭa mē vagē gæm̆bura balanna puḷuvan budurajāṇan vahansēgē daham harē daham gæm̆bura koccarada kiyalā balanna puḷuvan. tava ehalā bæhælā ara abhidharmayaṭa ayiti skandha dhātu āyatana paṭicca samupda vigrahaya balanakoṭa koyi taram īkṣaṇada koyi taram mē lassanaṭa kramānukūlada koyi taram hētuphalayaṭa ekan̆gada meccara dharmayak mē lōkē dēśanā karanna puḷuvan samathayek innavada tava in̆dalā tiyenna puḷuvanda koheda innē kavuda innē? koheda ehema oppu karanna puḷuvan sādhaka tiyennē mē ādi vaśayen mē siyallama bæliyi hæ. balāpuvahama anna buddha gnānayē tiyena śrēt tatvaya pēnavā. budun kiyannē kohatam gæm̆buru gnānayak æti kenekda puduma uttamanna kiyalā ēka dakinavā etana.

이해하기 어려운 부분도 있습니다. dharma piṭaka로 풀이할 수 있도록 펼쳐져 있습니다. 더 나아가 dharma의 맛을 누릴 수 있는 큰 지혜를 지닌 이들은 이런 깊이를 보며 붓다 dharma의 핵심과 깊이가 얼마나 되는지 볼 수 있습니다. 더 깊이 내려가 abhidhamma에 속한 khandha, dhātu, āyatana, paṭicca samuppāda의 풀이를 보면, 얼마나 날카롭고, 얼마나 아름답게 짜여 있고, 얼마나 hetu-phala에 맞는지, 이런 dharma를 이 세상에 설할 수 있는 능력자가 있는지, 또 있었을 수 있는지, 어디에 누가 있는지, 그것을 증명할 근거가 어디 있는지, 이런 것들을 모두 살펴보면 Buddha 지혜의 뛰어남이 보입니다. 붓다란 얼마나 깊은 지혜를 지닌 분인지, 얼마나 놀라운 분인지 거기서 봅니다.

itin oya ākārayen api dænaganna ōnē. anna paccaṁ vēditabbō viññu kiyana guṇayet dæn apiṭa mē praśna kipiyaṭa uttara āvā. dæn mokada dæn metanin pennuvēmē paṭicca samuppādaya satva pudgala dr̥ṣṭiyaṭa tuḷada nædda kiyana praśnayaṭa uttaraya dæn ōkema ædin tiyenavā.

그렇게 우리는 알아야 합니다. paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목으로 이제 몇 가지 질문에 답이 나왔습니다. 여기서 보인 것은, paṭicca samuppāda가 satta-puggala diṭṭhi 안에 있느냐 없느냐는 질문의 답이 이제 바로 그 안에 들어 있다는 것입니다.

itin etakoṭa īḷan̆ga vacanaya mokakda api daham uṇa hayakin paccaṁ vētabbu viññu kiyana guṇayaṭa āvē. anika tamayi dæn ōpana ayika guṇaya. ēhi passat ōpanayikō paccattā vēhatabbō viññu dæn ōpa kiyana vacanayen pennannē uppattiya upadīma upata nayika kiyana vacanaya pennannē upadina nyāya

그러면 다음 낱말은 무엇입니까? 우리는 여섯 dhamma guṇa 가운데 paccattaṃ veditabbo viññūhi라는 덕목까지 왔습니다. 다른 하나가 opanayika라는 덕목입니다. ehipassika, opanayika, paccattaṃ veditabbo viññūhi. 'opa'라는 말이 보이는 것은 upapatti, 곧 태어남입니다. 'nayika'라는 말이 보이는 것은 태어나는 nyāya, 곧 이치입니다.

dæn ōka ōkin dækkē nædda eka upat haṭagannē mona mona nyāyenda kiyalā oya paṭicca samuppādaya dæn api ēkat dækkayi. dharmaya æsuru karapu paṭicca samuppāda nyāyānukūla væḍapilīn ballek haṭagannavā. etakoṭa ē vagēma harak dharmayak æsuru karapu paricca samuppāda nyāya tuḷin kriyātmaka velā harakayek haṭagannavā. ē ē upat haṭaganna nyāyaṭa kiyanavā ōpan ayika.

그것을 이미 보지 않았습니까? 한 태어남이 어떤 이치로 생기는지, 그 paṭicca samuppāda를 우리는 이미 보았습니다. 개의 dharma를 의지한 paṭicca samuppāda 이치에 맞는 과정으로 개가 생깁니다. 그처럼 소의 dharma를 의지한 paṭicca samuppāda 이치를 통해 작동하여 소가 생깁니다. 그 하나하나의 태어남이 생기는 이치를 opanayika라 합니다.

etakoṭa mokada vennē? sithilā darāganna sudusuyi kiyalā mēkaṭa apiṭa muḍin matin aṭuvā uttarayak denavā. dæn sithilā darāganna sudusu eka hamba venavā. ōpan ayika dækara bava kohomada ēka hoyāgannē? mē mē dharmaya æsuru karapu hāma menna mē tirisambhavaṭayi kiyalā tērum gattaṭa passē. api dænaganna apōcci ēka nam sithilā darāganna sudusu nǣ.

그러면 어떻게 됩니까? aṭṭhakathā는 이에 대해 겉으로만 '마음에 품을 만하다'는 답을 줍니다. 이제 마음에 품을 만한 것을 얻습니다. opanayika를 보는 것입니다. 그것을 어떻게 찾습니까? 이런 dharma를 의지하면 이런 짐승 bhava로 간다는 것을 이해한 뒤, '아이고, 그것은 마음에 품을 만하지 않다'고 압니다.

menna mē dharmaya æsura kaḷo ballek venna enavā kiya dænagattaṭa passē. appō ēkat sitilā darāganna sudusu næhænē. darā gattot vināsayi. mē mē dharmaya hæsara kaḷut satara apāyaṭa yanna enavā kiyalā vidihaṭa tērum gattaṭa passē appō satara apā gata vīmaṭa hētu vena dharmayak sit iillā darāganna sudusu næhæ. ayin kaḷā. [ugura kǣrīma] mē mē dharmaya æsuru kaḷot manussayek avadinna enavā. hæbæyi mæri mæri ipadinavā noyek ākāra manussa dukkhaskandhayak enavā. ēkat hon̆dayi kiyalā ehanam situvili hadāganna sudusuna ayin karalā.

이 dharma를 의지하면 개가 된다는 것을 안 뒤, '아이고, 그것도 마음에 품을 만하지 않구나. 품으면 망한다.' 이런 dharma를 의지하면 네 apāya로 간다는 식으로 이해한 뒤, '아이고, 네 apāya에 떨어질 hetu가 되는 dharma는 마음에 품을 만하지 않다' 하고 치웠습니다. [헛기침] 이런 dharma를 의지하면 사람으로 태어나게 됩니다. 하지만 죽고 또 죽고 태어나며 갖가지 인간의 괴로움 덩어리가 옵니다. 그것도 좋다고 마음에 품을 만하지 않다며 치웠습니다.

mē mē dharma æsuru kaḷot deviyek venavā. menna dēva dharmaya æsuru kaḷot paṭicca samuppāda kriyāvaliya kriyātmaka velā menna mehema deviyek venna puḷuvan. venehekin vennē næhæ. deviyek ennē mē dharmaya ēkat dækkā. itin ē giyāma haṭagattā nam itin ē kālayak in̆dilanam ēkat gevilalā yanavā venasa yanavā. āya særayak mē særa sala venavā. ēkat darāganna sūtrayak nemeyi sadātaka balāporottu vimukti ēkana. mē mē dē æsuru kaḷot brahmaya ēka venavā. mē dharmaya æsuru kaḷot menna ēkē paṭicca samuppādaya brahma jātiyat ēkat gevilā yanavā ēkat keḷavaralā yanavā. ēkē tallaganna harayak næha.

이런 dharma를 의지하면 deva가 됩니다. deva dharma를 의지하면 paṭicca samuppāda 과정이 작동하여 이렇게 deva가 될 수 있습니다. 다른 방식으로는 되지 않습니다. deva가 오는 것은 이 dharma 때문입니다. 그것도 보았습니다. 그리로 가서 생겼다 해도 얼마간 있다가 그것도 닳아 없어지고 달라집니다. 다시 한번 saṃsāra를 돕니다. 그것도 품을 것이 아니고, 영원한 해탈의 바람이 아닙니다. 이런 것들을 의지하면 brahma가 됩니다. 이 dharma를 의지하면 그 paṭicca samuppāda로 brahma jāti가 되지만, 그것도 닳아 없어지고 끝나 버립니다. 거기에는 붙잡을 핵심이 없습니다.

ehenam mokakda hitahā darāganna ōnē athærīmak ætda noyalmak ætda midīmak ætda tun bhavīma athærīma noyalma midīma misak maṭa oya dharma ekakvat allaganna deyak nǣhæ kiyalā dænagattahama hithilā darāganna sūsu ekama dē mokakda ōken ahak vena athærena yanna midī yana yam dharma mārgayak æda sihi karanna anna ē nivan dækīmaṭa hētu vena dharma mārgaya sitilā darā gannavā misā koyin piṭasana maṭa sittilā darāganna vaṭina ekak nǣhæ kiyalā oya dharmaya tuḷin dakgannavā. ehenam hitihilā darāganna sudusu dænagannavā kiyana eka opanaga kiyana eket oya arthaya tiyenavā. hæbæyi hitilā darāgænaṭa sudusu dē mokakda kiyalā vigraha karalā næti nisā. ēka læbennē kohomada kiyalā vigraha karalā næti nisā oya padaya tuḷin dharmāvabōdhaya labā gænīmaṭa hariya væhilā tiyenavā.

그러면 무엇을 마음에 품어야 합니까? 놓음, 끌리지 않음, 벗어남이 있다면, 세 bhava 모두를 놓고 끌리지 않고 벗어나는 것일 뿐, 이 dharma들 가운데 내가 붙잡을 것은 하나도 없다는 것을 알면, 마음에 품을 만한 단 하나는 무엇입니까? 거기서 비켜나 놓아 가고 벗어나 가는 dharma의 길이 있다면 그것을 떠올리는 것입니다. nibbāna를 보는 hetu가 되는 그 dharma의 길을 마음에 품을 뿐, 그 밖에는 내가 마음에 품을 가치가 있는 것이 없다고 그 dharma를 통해 봅니다. 그러니 마음에 품을 만한 것을 안다는 데에도 opanayika의 뜻이 있습니다. 하지만 마음에 품을 만한 것이 무엇인지 풀이하지 않았고, 그것을 어떻게 얻는지 풀이하지 않았기 때문에, 그 낱말로 dharma를 깨닫는 길이 가려져 있습니다.

ehenam ōpan ayika ēhi pasika kiyana vacanēdī. mokakda araganna ōnē? dæn onna api dænagannavā īḷan̆gaṭa īḷan̆ga eka ōpan ayika hoyāgannavā. menna mēka tamayi ipadīmē nyāya. hitāyā darāganna sudusu ekakvat otana nǣha. ōken athærinna vælī midī yana yamkisi daham magak ætda anna ēka nam hitilā darāganna eka sūsuyi ēken nivan dakinna puḷuvan nisā.

그러면 opanayika, ehipassika라는 말에서 무엇을 취해야 합니까? 이제 우리는 다음으로 opanayika를 찾아냅니다. 이것이 바로 태어남의 이치입니다. 거기에는 마음에 품을 만한 것이 하나도 없습니다. 거기서 놓고 끌리지 않고 벗어나는 dharma의 길이 있다면, 그것은 마음에 품을 만합니다. 그것으로 nibbāna를 볼 수 있기 때문입니다.

dæn mokada vennē? oya dharmaya hon̆daṭa vimarśanaya karalā tērum arayi yanakoṭa īḷan̆ga daham guṇayak īḷan̆gaṭa matu velā yanavā. api kiyanakoṭa ēhi passēka daham guṇan eva balava kiyalā pennanna suvasuyi kiyalā pennanavā kivvaṭa mēka tērennē nǣ. mokak pennannada? ē bala. pañagnāvantayan dhammō nāyaṁ dhammō duppaññāssa kivpama mokada pennannē? ara pragnāvantayāṭa pennanna kiyalā. mokakda pennanna tiyennē ēka?

그러면 어떻게 됩니까? 그 dharma를 잘 살펴 이해해 가면 다음 dhamma guṇa가 드러납니다. 우리가 ehipassika라는 dhamma guṇa를 말할 때 '와서 보라'고 보여 줄 만하다고 하는데, 그래서는 이해되지 않습니다. 무엇을 보여 준다는 것입니까? '와서 보라'. 'paññavantassāyaṃ dhammo nāyaṃ dhammo duppaññassa'라고 할 때 무엇을 보여 준다는 것입니까? 지혜로운 이에게 보여 주라는 것입니다. 보여 줄 것이 무엇입니까?

ehi passikō kiyanakoṭa ēva balayayi kiyanna sudusuyi kiyalā kiyanavā. monavā pennannada? tama taman visin taman tamangē næna pamaṇin tama tamangē pragnāvaṭa vaṭahā karalā tama taman dænaganna tiyena dharmayaṭa an̆ḍa gahalā monavā pennanna? mama mama dænagatta eka magē hiten mama dænagannavā magē pragnāven maṭa væṭahenavā nisā mama kohomada anikara kiyā denna. anikāra pennannē kohomada dharmaya?

ehipassiko라고 할 때 '와서 보라'고 말할 만하다고 합니다. 무엇을 보여 주라는 것입니까? 각자 자기 앎만큼, 자기 지혜로 깨달아 각자 알아야 할 dharma에 불러서 무엇을 보여 줍니까? 내가 안 것은 내 마음으로 알고 내 지혜로 깨닫는 것인데, 어떻게 남에게 가르칩니까? 남에게 dharma를 어떻게 보여 줍니까?

dharmaya tamāgē manasa tuḷin tamāgē pragnāva tuḷin taman dækiya yuttaṭa nēda? dharmaya tama taman dækiya yutunā. kāk penna kavuruvatlā kohomada pennannē? ehenam annaṭat pennanna puḷuvan ekakna.

dharma는 자기 마음을 통해, 자기 지혜를 통해 자기가 보아야 하는 것 아닙니까? dharma는 각자 보아야 하는 것입니다. 누가 누구에게 어떻게 보여 줍니까? 그렇다면 남에게도 보여 줄 수 있는 것이라는 말입니까?

ekkō tama taman lækiya dinna gælapennē næhænē etakoṭa tama tama næna pamaṇin dænagata yutu kiyalat mēka pennanavā din hara kāya valak.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

itin anit hara kiyanavā ævidi balanna kiyalā pennanna puḷuvan ekak kiyalā. balāganna kiyalā puḷuvanda pennannē?

그런데 다른 한편에서는 와서 보라고 보여 줄 수 있는 것이라고 합니다. 보라고 보여 줄 수 있습니까?

menna mēka tamayi mē aṭuvā vigraha karannē yanakoṭa pennapuma tænvala api hon̆daṭa vimarśanaya kaḷa yuttē. mēvā tērum ganna ōnē. dæn eva balava kiyana hatam pennanna kiyana eka tamayi mē aṭuvāvaladī mēka gæna vigraha karalā pennannē. ehi passē guṇayaṭa dæn mokakda metana pennannē? dharmaya dækkaṭa passē dæn api mē lōkē jīvat venakoṭa dharmānukūlava dakinna ōnē.

aṭṭhakathā가 풀이해 가며 보여 준 바로 이런 곳들을 우리가 잘 살펴야 합니다. 이런 것들을 이해해야 합니다. '와서 보라'고 보여 줄 만하다는 것을 aṭṭhakathā에서는 ehipassika 덕목으로 풀이해 보입니다. 그러면 여기서 보여 주는 것은 무엇입니까? dharma를 본 뒤에는 우리가 이 세상에 살면서 dharma에 맞게 보아야 한다는 것입니다.

kohomada dharmānukūlava dakinnē? æhæ rūpa dakinavā. kana saddayaṭa yomu venavā. diva rasayaṭa yomu venavā, nāsaya gandhayaṭa yomu venavā. kaya sparśayanṭa yomu venavā. mē mohotak mohotak pāsā api yomu karanavā. onna oya ēhi kiyalā kivvā anna ē tæn. ē yomu karana tænadima dakinna dakṣa venna ōnē. paska karanna ōna æha sparśaya dakinna ōnē yathārthayen. api dækapu dahamaṭa anna ōnē.

어떻게 dharma에 맞게 봅니까? 눈이 rūpa를 봅니다. 귀가 소리로 향합니다. 혀가 맛으로 향하고, 코가 냄새로 향합니다. 몸이 닿음으로 향합니다. 순간순간 우리는 향합니다. 'ehi'라고 한 것이 바로 그 자리입니다. 향하는 바로 그 자리에서 보는 데 능해야 합니다. 'passa' 해야, 눈의 phassa를 실상대로 보아야 합니다. 우리가 본 dharma에 맞게.

mē kumakda? koyahāṭa ayitida? mēka kāma lōkayaṭa ayitiyi rāgayaṭa ayitiyi. mē dækapu darśanaya piḷiban̆dava dakinakoṭama dækīma dækīmē mātrayak pamaṇayi kiyalā navattannē nætuva dækīmaṭa ælunot ehema mē apē purudda? ekkō gæṭenavā, ekkō ælenavā, ekkō mulā venavā. mehari nādayak enavā. enakoṭama etaṭa ælenavā. ekkō mē nādayaṭa amihiri nam gæṭenavā. ēkaṭa mulā venavā.

이것은 무엇인가? 어디에 속하는가? 이것은 kāma 세계에 속하고 rāga에 속한다. 본 모습에 대해 보는 바로 그 순간 '봄은 봄일 뿐'이라고 멈추지 않고 봄에 달라붙으면, 그게 우리 습관 아닙니까? 부딪치거나, 달라붙거나, 어리석어집니다. 달콤한 소리가 옵니다. 오자마자 거기 달라붙습니다. 아니면 그 소리가 듣기 싫으면 부딪칩니다. 그것에 어리석어집니다.

gandhayak āvot ēka mehirim ælenavā, amiehiri nam gæṭenavā. ēkaṭa mulā venavā. rasayak āvot mehen ælenavā, amiehiri nam gæṭenavā ēkaṭa mulā venavā. sparśayak āvat mehari nam ælenavā, amihiri gæṭenavā ēkaṭa mulā venavā. namut mē pævætmē yana apiṭa koyi mokayi mohotē hari ōvā kiyana eka enavā. mana vaḍana rūpa, mana vaḍana śabda, mana vaḍana gan̆da, mana vaḍana rasa, mana vaḍana pahasa eka eka avasthāvala goduru venavā.

냄새가 오면 좋으면 달라붙고 싫으면 부딪치고, 그것에 어리석어집니다. 맛이 오면 좋으면 달라붙고 싫으면 부딪치고, 그것에 어리석어집니다. 닿음이 와도 좋으면 달라붙고 싫으면 부딪치고, 그것에 어리석어집니다. 그런데 존속 속을 가는 우리에게는 어느 순간에든 그것들이 옵니다. 마음에 드는 rūpa, 마음에 드는 소리, 마음에 드는 냄새, 마음에 드는 맛, 마음에 드는 닿음이 때마다 대상이 됩니다.

onna ē tænadī api dænaganna ōnē. mēkaṭa ælenna giyot ehema pævætmaṭa hētu vennā vū pættaṭayi yannē. mēkaṭa gæṭenna giyot ehema gæṭi gæṭi ē passē ēkaṭa avaśya pættē gæṭena pættē yannē. ælīmen giyot gæṭīmen giyot mulā velayi gaman karanna. mulāva gamana koharada pævætma pavatvanna misak venakaṭa nemeyi kiyalā dækka ahanna onna ōka ē tæna dækalā.

바로 그 자리에서 알아야 합니다. 이것에 달라붙으면 존속의 hetu가 되는 쪽으로 갑니다. 이것에 부딪치면 부딪치고 또 부딪쳐 그 부딪치는 쪽으로 갑니다. 달라붙음으로 가든 부딪침으로 가든 어리석어져서 가는 것입니다. 어리석음의 길은 존속을 이어 갈 뿐 다른 데로 가지 않는다는 것을 그 자리에서 봅니다.

dakinna purudu vennaṭa mokada ennē? etana ælīmak tibunam atæralā yanavā. gæṭīmak tibunam athæralā yanavā. mulāvak tibunam athæralā yanavā. anna rāga akṣayaṭa, dvēśa akṣayaṭa, mōha akṣayaṭa maga pædenavā.

보는 데 익숙해지면 무엇이 옵니까? 거기 달라붙음이 있으면 놓아 버립니다. 부딪침이 있으면 놓아 버립니다. 어리석음이 있으면 놓아 버립니다. 그러면 rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya로 길이 열립니다.

mennaē yam yam tænakadī yathā yathāvā kāyō panahitō hōti tathā tanaṁ pajānāti kiya onna otenṭa mē kāyan praṇītiyayi kiyalā yam tænaka hita pihiṭiravanavānam. pita karanavā nam menna mē mē ākārayangē yathārthaya tathā tattvaya mēkayi kiyalā dænagannavā.

'yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṃ pajānāti'라고 한 것이 바로 거기입니다. 이 몸이 어디에 어떻게 놓여 있든, 어디에 마음을 두든, 그 모양의 실상, 있는 그대로가 이것이라고 압니다.

anna ēka dænagattahama mokada vennē? mana vaḍana rūpa passē giyot lōkayaṭa mana vaḍana śabdaya passē giyot lōkeṭa mana vaḍana gandhehi ælunot lōkeṭa mana vaḍana ratē ællunot lōkeṭa mana vaḍana pahatē ælunot lōkeṭa ena mohotema ēka dænaganna hækiyāva læbuṇānam. daham guṇaya divunot. anna tava guṇa vuṇā. menna mēkaṭa kiyanavā ehi passaka kiyana tænaṭa pat velā daham guṇayen diyuṇu vunā. onna daham guṇayak.

그것을 알면 어떻게 됩니까? 마음에 드는 rūpa를 따라가면 세상으로, 마음에 드는 소리를 따라가면 세상으로, 마음에 드는 냄새에 달라붙으면 세상으로, 마음에 드는 맛에 달라붙으면 세상으로, 마음에 드는 닿음에 달라붙으면 세상으로 오는 바로 그 순간 그것을 알 능력을 얻었다면, dhamma guṇa가 자랐다면, 덕이 또 늘어난 것입니다. 이것을 ehipassika에 이르러 dhamma guṇa로 자랐다고 합니다. 이것이 dhamma guṇa입니다.

mēka kāṭavat pennanna puḷuvan ekak nemeyi tamanma dakinna ōnē ēka.

이것은 누구에게 보여 줄 수 있는 것이 아니라 자기가 직접 보아야 하는 것입니다.

maṭa rahena lā mayi dannē næ dannē næhænē. maṭa vahasa væṭahena lā mama dannavā isā kana kenek dannavā. tama tamangē dænaganna næha tama tamanṭa ahapu

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

velāva. ē ē tæna pratyaksa karana ekaṭa kiyanavā ē passē. anna ē tænama pratyaya kṣē karanna ōnē. passaka kivvē ēkayi. dænagannavā kivvaṭa bæha. ē ē tænadima lōkayē pævætmaṭa hitu venna pratvēya kṣē karanna api dakṣa venna ōna dharmaya tuḷin.

그 자리 그 자리에서 직접 보는 것을 ehipassika라 합니다. 바로 그 자리에서 paccaya를 다하게 해야 합니다. passika라고 한 것이 그것입니다. 안다고만 해서는 안 됩니다. 그 자리 그 자리에서 세상의 존속에 hetu가 되는 paccaya를 다하게 하는 데 dharma를 통해 능해야 합니다.

ehenam mana vaḍana rūpayak āpa tæna mana vaḍanna śabdayak āpa tæna mana vaḍana gandhayak āpa tæna mana vaḍana rasayak āpa tæna mana vaḍana pahasak āpu tæna mana vaḍana dharmayak āpu tæna etanama api ē pratyaya kṣaya kara damanna ōnē. menna ahuvana menna sasaraṭa hētuva menna pævætmaṭa mula. mēka æḷum kirīma. ehenam indriya saṁvarayen yukta venna ōnē.

그러니 마음에 드는 rūpa가 온 자리, 마음에 드는 소리가 온 자리, 마음에 드는 냄새가 온 자리, 마음에 드는 맛이 온 자리, 마음에 드는 닿음이 온 자리, 마음에 드는 dhamma가 온 자리, 바로 거기서 우리는 그 paccaya를 다하게 해 버려야 합니다. 여기 걸려든 이것이 saṃsāra의 hetu이고, 존속의 뿌리, 곧 달라붙음입니다. 그러니 indriya saṃvara를 갖춰야 합니다.

indriya asaṁvara vunot tava sihiyen innē. indriya saṁvara nam manā sihiyen hiṭiyā nam ē ena ena eka ē mohotē pattē kṣaya karanavā. tava tænek kṣaya karanna api ituru velā næ. etanama kṣaya kaḷot ohu perat nǣha, dælut nǣhæ, matut næhæ. tunpalēmanē. [ugura kǣrīma] atītayēt nǣha. anāgatayet nǣhæ. vartamānayet nǣ. sunlenma nidahas onna chandara rāgaya duru karaganna hæṭi.

indriya가 단속되지 않으면 sati를 잃고 있는 것입니다. indriya가 단속되어 바른 sati로 있었다면, 오고 또 오는 것을 그 순간 다하게 합니다. 다하게 할 다른 곳이 우리에게 남지 않습니다. 거기서 다하게 하면 그에게는 전에도 없고, 지금도 없고, 앞으로도 없습니다. 세 때 모두입니다. [헛기침] 과거에도 없고, 미래에도 없고, 현재에도 없습니다. 세 때 모두에서 자유롭습니다. 이것이 chandarāga를 없애는 방식입니다.

atīta anāgata vartamāna dæn api kāraṇā tunak atīta ekak tiyenavā vartamānayak tiyenavā anāgatayak tiyenavā. lōka sammatayē kālāyak ōkaṭa tiyenavā. atīta kiyannē issara ēvā. vartamāna kiyannē dæn ēvā. anāgata kiyannē idiriyaṭa ēvā. dæn mēkē daham arthaya dænaganna ōnē.

과거, 미래, 현재. 우리에게는 세 가지가 있습니다. 과거가 있고, 현재가 있고, 미래가 있습니다. 세상 관습의 시간이 그렇게 있습니다. 과거란 예전 것, 현재란 지금 것, 미래란 앞으로의 것입니다. 이제 여기 담긴 dharma의 뜻을 알아야 합니다.

ē issaraya dæn api manasē monavada api matak kara gannē? ati hitavat dēval matak karaganna. atiha hita dēval tamayi issarayā matak karalā gannē. anna atihita atahita ayin karanna ōnē ekak. ōvā matak venakoṭama væḍak nǣhæ kiyalā dænagena ayin karanna ōnē. ati hitavatkama ayin karanna ōnē. ata hiten midenavā. ati hitavat dēval tamayi matakē tiyāgena innē.

그 예전 것으로 우리는 마음에 무엇을 떠올립니까? 아주 정다운(ati-hita) 것들을 떠올립니다. 아주 정다운 것들을 예전 것(atīta)으로 떠올리는 것입니다. 그 아주 정다움을 치워야 합니다. 그것들이 떠오르는 순간 쓸모없다고 알고 치워야 합니다. 아주 정다움을 치워야 합니다. 그러면 그 정다운 마음에서 벗어납니다. 우리가 기억 속에 두고 있는 것은 바로 아주 정다운 것들입니다.

vara karanavā kiyannē māna karanavā kiyannē mæna mæna kriyātmaka venavā. dæn mē vartamāna kivvē ara hitavat dēval kiyalā dæn hambe rūpa śabda gandha rasa mana vaṭinavā passē gihillā ē passē vartanaya venavaṭa kiyanavā vartamāna mæna mæna vartanaya venavā. ēka ayin karaganna ōnē.

vartana 한다, māna 한다는 것은 재고 또 재며 작동한다는 것입니다. 현재(vartamāna)라 한 것은, 그 정다운 것들, 지금 얻는 rūpa, 소리, 냄새, 맛, 마음에 드는 것들을 따라가 그쪽으로 굴러가는 것을, 재고 또 재며 굴러가는 것을 vartamāna라 합니다. 그것을 치워야 합니다.

etakoṭa anāgat ēvā ekakvat nǣha issarahaṭa. ōvā okkoma anāganna tamayi tiyā. anāgataya ayin karahama anāgataya ivarayi oya ṭika ayin karapuhama nivan dakinna

그러면 미래(anāgata)는, 앞으로 그 어느 것도 오지 않는다는 것입니다. 그것들이 모두 오지 않도록 둡니다. 미래를 치우면 미래도 끝납니다. 그것들을 치우면 nibbāna를 보도록…

번역 고르기