집에 살며 bhāvanā 닦기 (이어서)
ගිහි ගෙයි සිට බවුන් වැඩීම ඉතිරි.
e etakoṭa mē deken enna etakoṭa mokada ve dennē vipariṇāma dukkhayaṭa vaṭinavā okkoma dukkha dukkha saṁkhāra duka vipariṇāma duka ina onna oya duk denak oya ākārayen goḍanægenavā.
그러면 이 둘에서 오면 무엇이 되는가 하면, 모두 vipariṇāma dukkha에 들어갑니다. dukkha-dukkha, saṅkhāra dukkha, vipariṇāma dukkha, 이렇게 세 가지 괴로움이 그런 식으로 쌓여 올라갑니다.
itin lōkayā priya svabhāvayayi madhura svabhāvayayi kiyana yamak tiyenavā nam ēka vaṭinavada nædda kiyalā atīraṇayak venavā onna otendi
그러니 세상 사람들이 사랑스러운 성질, 달콤한 성질이라고 하는 것이 있다면, 그것이 값어치가 있는지 없는지가 판가름 나는 곳이 바로 거기입니다.
mē priya svabhāvaya badura svabhāvaya kiyana api māyāvak misak apiṭa bæn̆dilā hæn̆dilā inna hadāgena goḍanaganna puḷuvan ekak nemeyi.
이 사랑스러운 성질, 달콤한 성질이라는 것은 우리에게 환상일 뿐, 우리가 붙잡고 기대어 머물며 만들어 쌓아 올릴 수 있는 것이 아닙니다.
moten bælat mæṇitak kiyalā hitāna tilā tiyanna. anna hiṭiyā.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anna tiyāva āvē. onna ōka dakinavā. onna apiṭa duken midena tæna dakinnē otanin
바로 그것을 봅니다. 우리가 괴로움에서 벗어나는 자리를 보는 것은 거기서입니다.
duken midenna nam dukaṭa hētuva api dækalā tiyenavā væḍak nǣha kiyalā. dukaṭa hētuva kiyannē priya svabhāvaya madhura svabhāvaya onna oya duka lōka eyā dakinnē nǣhæ bāhira lōkayā. ēka sæpayi kiyalā dakinnē. ēnāsā ārya dharmaya
괴로움에서 벗어나려면 괴로움의 원인을 보고 그것이 쓸모없다는 것을 알아야 합니다. 괴로움의 원인이란 사랑스러운 성질, 달콤한 성질입니다. 바깥 세상 사람은 그 괴로움을 보지 못하고, 그것을 즐거움이라고 봅니다.
ēka sæpayi kiyalā dakinnē. ēnāsā ārya dharmaya tuḷin tamayi priya svabhāvayak madhura svabhāvayak nætnam harayak nǣha kiyalā dakinna ōnē issellāma.
그래서 ariya dharma를 통해 무엇보다 먼저, 사랑스러운 성질이나 달콤한 성질에 알맹이가 없다는 것을 보아야 합니다.
aryatma dakinakoṭa oya ataharinna anna ēkayi. dæn ēkedi dakinavā ēka yathā dharmatāvaya dækkahama ehema ekak priyayi madhurayi kiyalā ganna vaṭinavada kiyalā.
ariya dharma를 볼 때 그것을 놓게 되는 까닭이 바로 그것입니다. 거기서 있는 그대로의 dharma 이치를 보면, 그런 것을 사랑스럽다, 달콤하다고 붙잡을 값어치가 있는지를 보게 됩니다.
mānasikatvayaṭa goḍanna nægilā enavā yathārthaya. ēka vaṭennē nǣnē kiyalā enavā. anna yaṁ dukkhaṁ tadattā
마음속에 실상이 떠올라 옵니다. '그것은 값어치가 없구나' 하고 다가옵니다. 바로 'yaṃ dukkhaṃ tad anattā'입니다.
ēka dennē duka nam, asahanaya nam kavadāvat api balāporottu venasa dena ēvā vastu nætnam mama magē tuḷa apaṭa pavatvanna bæhæ.
그것이 주는 것이 괴로움이고 불안이라면, 우리가 바라는 대로 되지 않는 그것들은 결코 '나', '나의 것'으로 지닐 수 없습니다.
pavatvanna bæhæ. ehenam ēka dækkaṭa passē apiṭa ekak denavā. ehenam koheda ēka harayak asāraṭṭēna anattā sāratvayak næti nisā anattayi kiyannē.
지닐 수 없습니다. 그렇다면 그것을 본 뒤 우리에게 하나가 드러납니다. 그렇다면 어디에 그 알맹이가 있는가. 'asārakaṭṭhena anattā' — 알맹이가 없기 때문에 anatta라고 하는 것입니다.
namut ada anātma kiyanavā obaṭa ātma kiyannē æta. haravatya kiyana eka. ara nǣ kiyana anātma kiyannē næta. næta kiyana eka vena tiyenavā. ātma ēka anit pætta anātma
그런데 오늘날 여러분에게 anātma라고 말합니다. ātma란 '있다', 알맹이가 있다는 것이고, 그 반대인 anātma란 '없다'는 것입니다. '없다'는 것이 따로 있게 되는 것이지요. ātma의 반대쪽이 anātma입니다.
ætuvāntayaka næta yanuva ekāntayaka. mē anta dekaṭa nobæsa mādhyaya tuḷin tathāgatayan vahansē yathābōdhaya læbuvā.
'있다'는 한쪽 끝이고 '없다'도 한쪽 끝입니다. 이 두 끝에 빠지지 않고 가운데를 통해 Tathāgata께서 있는 그대로의 깨달음을 얻으셨습니다.
anātmē anatta anatta vacana anatta kiyannē asārayi. asāraṭṭana anatta tōralā tiyennē ohomayi.
anātma와 anatta. anatta라는 낱말, anatta란 알맹이 없음입니다. 'asārakaṭṭhena anattā' — anatta는 그렇게 풀이되어 있습니다.
asārayi kiyannē mokada? harayak næ. anna vaṭinākamak nǣhæ kiyalā dakinna ōnē.
알맹이가 없다는 것이 무엇인가? 알맹이가 없다는 것입니다. 바로 값어치가 없다고 보아야 합니다.
ætada nætadakin apiṭa avaśya næhæ. ē anta deka ēka æti vuṇat ekayi næti vuṇat eka oya væḍa piḷivillā harayak āttēda
있느냐 없느냐는 우리에게 필요 없습니다. 그 두 끝 — 있어도 마찬가지, 없어도 마찬가지입니다. 그런 방식에 알맹이가 있겠습니까?
anna ucchēdakaṭa væṭenavā etakoṭa itin anātmavādaya kiyalā ekak ada apiṭa kiyanavā budurajāṇan vahansē mē buddha daha dāma anātmavādayi kiyalā.
그러면 uccheda(끊어 없어짐)의 견해에 떨어집니다. 그래서 오늘날 우리에게 anātma론이라는 것을 말하며, 부처님의 이 가르침이 anātma론이라고 합니다.
væradanē.
틀린 것이지요.
ēka væradiyinnē koheda tiyennē ehemat rahatvādayak
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ē dekakvat metana anattayi. anattayi
여기서는 그 둘 가운데 어느 것도 아닌 anatta입니다. anatta입니다.
ov yathārthavādī yathārthaya pennannē. anna yathārthayanam
그렇습니다, 실상을 말하는 것입니다. 실상을 보여 주는 것입니다.
yathārthaya pennannē. anna yathārthayanam mokakda ōkē harayak næ. lōkayā hon̆dayi kiyalā ganna ēvā tiyenavā piyara svabhāva svabhāva hæbæyi harayak næ. ēka æta næta kiyalā gattot
그렇다면 실상이란 무엇인가 — 그것에 알맹이가 없다는 것입니다. 세상 사람들이 좋다고 붙잡는 것들, 사랑스러운 성질과 달콤한 성질은 있습니다. 그러나 알맹이는 없습니다.
hæbæyi harayak næ. ēka æta næta kiyalā gattot ehema nǣ kiyannē koda mē peni peni tiyennē kiyalā minissu ahanavā.
그것을 있다, 없다로 받아들이면, 없다고 할 때 사람들은 '그럼 이렇게 눈에 보이는 것은 무엇이냐'고 묻습니다.
etakoṭa ēka tiyenavā kiyalā gattot um̆balā ātma dr̥ṣṭiyen yuttayi kiyalā nisæraya kiyanavā.
또 그것이 있다고 받아들이면 '너희는 ātma의 diṭṭhi(견해)를 지녔다'고 분명히 말합니다.
ehenam tarkavādayaṭa gōcara vena mē praśnayak vuṇā ehema karalā giya. ōka tibuṇā næ kiyana praśnaya nemeyi tiyenna ōnē. ōkē harayak nǣhæ. ēkaṭa mokada kiyannē?
그렇다면 이것은 따지기로 다룰 물음이 되어 버린 것입니다. 그것이 있느냐 없느냐가 물음이 되어서는 안 됩니다. 그것에 알맹이가 없다는 것입니다. 거기에 무엇이라 하겠습니까?
ēka nam kiyanna deyak næha piḷigannavā kiyanna denavā antima vana ahagena yanakoṭa
끝까지 묻고 들어가면, 그에 대해서는 할 말이 없다고 인정하게 됩니다.
onna oya vacanaya apē ōka tamā pada niruktiyak tiyenavā. mē padayē niruktiya hæn̆gavilā tiyennē. anna nirukti paṭisambhidā gnāṇaṁ
바로 그 낱말에 pada nirutti(낱말 풀이)가 있습니다. 이 낱말의 nirutti가 그 안에 담겨 있습니다.
tiyennē. anna nirukti paṭisambhidā gnāṇaṁ buddha gnānaṁ kivvē onna ōka sivvi pirisubiyā gnānayak. oya anna ē vacanayē tiyena padayē arthaya hæn̆gavacca ekayi mē praśnē tiyennē.
바로 nirutti paṭisambhidā ñāṇa, 부처님의 지혜라고 한 것이 그것이고, 네 가지 paṭisambhidā 지혜 가운데 하나입니다. 그 낱말에 들어 있는 뜻을 드러내는 것, 그것이 이 물음의 핵심입니다.
anna na icca an icca anicca icca sē nǣ kiyana ekayi mē vacanema hæn̆gevilā tiyenavā arthaya tiyenavā.
바로 na icchā, an-icchā, anicca — 바라는 대로가 아니라는 것이 이 낱말 자체에 뜻으로 담겨 있습니다.
anatta anatha kiyanavā saṁskr̥taya anatta kiyanavā pāliyen anātha kiyanavā siṁhataya
anatta. 산스크리트로는 anatha, 빠알리로는 anatta, 싱할라어로는 anātha라고 합니다.
yamak duka nam ēka anāthayi. anāthayi kiyannē
무엇이든 괴로움이라면 그것은 anātha(의지할 데 없음)입니다. anātha란—
æsa næta kiyana vacana dekaṭama ayitina
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anātayi. anna anātha dakinavā. anatta kivvē anna ēkayi.
anātha입니다. 바로 anātha를 봅니다. anatta라고 하신 까닭이 바로 그것입니다.
alanna vaṭinākamak nǣhæ. anāthayi. æsuru kaḷot ivaraṭama ivara anātayamayi. anātha kiyana eka hari hon̆daṭama gæm̆buraṭama dukkhita bhāvaya asaraṇa bhāvaya antima pahatma petta pennana eka tamayi anātha kiyana vacanaya. itin gǣnalā mēka anātha vuṇā
붙잡을 값어치가 없습니다. anātha입니다. 기대면 끝내 완전히 anātha일 뿐입니다. anātha라는 낱말은 아주 깊이 괴로운 상태, 기댈 데 없는 상태, 가장 낮은 끝을 보여 주는 말입니다.
kiyana vacanaya. itin gǣnalā mēka anātha vuṇā gǣnalā mēka asaraṇa vuṇā otana taka asaraṇa vunoma piḷisaraṇak venna puḷuvan. anātha vuṇu muḷu jīvita kālema anātayi kiyana ekaṭa vætna. ehena anātayi kiyalā vacanaya gannē anātha vuṇā. eyā hadanna puḷuvan eka nemeyi. anna ē vagē
그래서 '그 여자는 anātha가 되었다', '그 여자는 기댈 데 없게 되었다'고 하지요. 기댈 데 없는 정도라면 다시 기댈 곳이 생길 수 있습니다. 그러나 anātha가 되면 평생 anātha라는 데 떨어집니다. 그래서 anātha라는 말을 쓰는 것은, anātha가 되었다, 그 사람은 다시 일으켜 세울 수 있는 처지가 아니라는 뜻입니다.
hadanna puḷuvan eka nemeyi. anna ē vagē anāthāyi kiyana vacanayen pennanavā yamak ætnam ēkē ganna mona deyakvat nǣha kiyana ekayi. hadanna bæhæ goḍanāganna bæhæ. anātha vunāṭa pat. ehenam mē lōkē anāthayi.
바로 그와 같이 anātha라는 낱말로 보여 주는 것은, 무엇이 있든 그것에서 붙잡을 것이 아무것도 없다는 것입니다. 고칠 수도 없고 다시 세울 수도 없습니다. anātha 신세가 된 것입니다. 그렇다면 이 세상은 anātha입니다.
terīma kivvalā. ehenam monavada anicca? monavada kæmati sē nættē? mē æhæ api balāporottu venavā kæmati sē pavatvanna. priyamanāpa sē pavatvanna. bæha.
그렇게 풀이했습니다. 그렇다면 무엇이 anicca인가? 무엇이 바라는 대로 되지 않는가? 이 눈을 우리는 바라는 대로, 마음에 들게 지니기를 바랍니다. 그렇게 되지 않습니다.
apriyamanadāpaya enavaṭa kæmatiyi. namut kæmatina apriyamanāpa ēvā enavā. ehenam æhæ aniccayi.
마음에 들지 않는 것이 오기를 바라지 않는데도 마음에 들지 않는 것들이 옵니다. 그렇다면 눈은 anicca입니다.
rūpa api koccara kæmatinat pavatvanna bæha. akæmæti rūpa enavā namut kæmati næhæ. kæmati rūpa yanavā ēkaṭa kæmatit næhæ. namut api koccara kæmati næddat akæmætivā yanavā kæmativā yanavā. ehenam ē rūpa aniccayi.
형상도 우리가 아무리 바라도 붙잡아 둘 수 없습니다. 싫은 형상이 오는데 그것을 바라지 않습니다. 좋은 형상이 떠나는데 그것도 바라지 않습니다. 그러나 우리가 아무리 바라지 않아도 싫은 것이 오고 좋은 것이 떠납니다. 그렇다면 그 형상들은 anicca입니다.
sthira nǣ katāva nemeyi ganna. aniccayi. kæmati sīna. icca sīna. æhæ kæmati sī nǣ, rūpa kæmati sē næhæ. kana kæmati sē næhæ. sabda kæmati sē næhæ. nāsaya kæmati sē nǣhæ, gandha kæmati sē næhæ. diva kæma sē nǣhæ, rasaya kæmati sē nǣhæ, kaya kæmati sē nǣhæ. poṭṭhabbayō kæmati sē næhæ. mana kæmati sē næhæ. dharmayō kæmati sē næhæ. ehenam oya
'영원하지 않다'는 이야기로 받아들이지 마십시오. anicca — 바라는 대로가 아님, icchā대로가 아님입니다. 눈이 바라는 대로 되지 않고, 형상이 바라는 대로 되지 않습니다. 귀도, 소리도, 코도, 냄새도, 혀도, 맛도, 몸도, 감촉(phoṭṭhabba)도, 마음(mano)도, dhamma들도 바라는 대로 되지 않습니다.
næhæ. dharmayō kæmati sē næhæ. ehenam oya ṭika tamayi nāma rūpa kivvēt muḷu lōkema kivvē. eham lōkaya aniccayi kivvā onna ōkayi. kæmati sē nætnam ē kæmati sē næti
그렇다면 바로 그것들을 nāmarūpa라고도, 온 세상이라고도 하신 것입니다. 그래서 세상이 anicca라고 하신 것이 바로 이것입니다.
ōkayi. kæmati sē nætnam ē kæmati sē næti ekak kæmati sē pavatvanna ōnǣhǣ kiyalā dr̥ṣṭiyakin ē passē yanavada ē taramaṭa vennē duka. ehenam ē væḍa ē dæn mē lōka satyayā karanna ōka eham lōkayā anāthayi.
바라는 대로 되지 않는 것이라면, 바라는 대로 되지 않는 그것을 바라는 대로 지녀야 한다는 견해로 그 뒤를 쫓을수록 그만큼 괴로움이 됩니다. 그러니 이 세상의 진실이 이러하다면, 세상 사람은 anātha입니다.
satyaya danna næti lōkayā anāthayak tuḷa goḍanaganavā. anāthayak tuḷa særisaramin piḷisaraṇak hoyanavā. anāthayaka kohomada piḷisaraṇak hamba venavā. anna yathārya
진실을 모르는 세상 사람은 anātha 속에서 쌓아 올립니다. anātha 속을 떠돌며 기댈 곳을 찾습니다. anātha 속에서 어떻게 기댈 곳을 얻겠습니까. 바로 있는 그대로의—
lōkaya āsavanayi dharmatānatayi.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov dæn dekama ahuvenavānē. dæn lōkaya asaraṇa velā tiyennet ēkanē saraṇak nǣha. saraṇak nædda allanna giyāma giya ekkenā anātha venavā.
네, 이제 둘 다 잡히지요. 지금 세상이 기댈 데 없게 된 것도 그 때문이지요, 기댈 곳이 없습니다. 기댈 곳이 없는 것을 붙잡으러 가면 간 사람이 anātha가 됩니다.
anā ēkanē siddha vennē. anātayen midennavā nam nātayi.
anātha... 바로 그것이 벌어지는 일이지요. anātha에서 벗어난다면 그것이 nātha(기댈 곳)입니다.
anā anna anātanāsa dækkannavā budun dækkā. dæn dharmaya tuḷa tiyi budun dækkanna yō dhammaṁ pasaya sōmaṁ passē dækkē næ. anna anāta dækka edā dālā budun dækalā dharmaya dækkā. ehanna dharmaya tiyennē otana nēda?
anātha... 바로 anātha와 nātha를 보면 부처님을 본 것입니다. dharma 안에 계신 부처님을 보는 것 — 'yo dhammaṃ passati so maṃ passati'(dharma를 보는 이는 나를 본다)입니다. 바로 anātha를 본 그날 부처님을 보고 dharma를 본 것입니다. 그렇다면 dharma는 바로 거기에 있지 않습니까?
eheni oya anāta nāsa dakinna tiyena dharmaya pættaka tiyadi o poḍḍa dækagannē nætuva api monavada mē monavada apiṭa koranna tiyennē?
그렇다면 그 anātha와 nātha를 보게 하는 dharma를 한쪽에 제쳐 두고, 그 작은 것을 보지 못한 채 우리가 대체 무엇을 하겠다는 것입니까?
mē oya ṭika tænaganna bæriyida edā mēmē punnā dāsē nivan dækkē oya oya poḍ tōraganna puḷuvan hindā hattārudu daruvadu nivan dæk
이 정도를 알아차릴 수 없겠습니까? 그날 Puṇṇā 하녀가 nibbāna를 본 것은 바로 그 작은 것을 가려낼 수 있었기 때문입니다. 일곱 살 아이도 nibbāna를 보았습니다.
ēka daśaktaya vaḍalā bōdhipāda væḍanlā tiyennaṭa ōna næ itin ōka api nǣha kiyana ada nǣha kiyanna puḷuvan
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
adinna adinna ō taram innavā varida ætta inna ov ættaṭa niyak pennīma
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anna ēkayi kāraṇaya oya poḍḍanē pennaganna ōnē. oya poḍḍa poḍi vuṇā lovturā budurajāṇan vahansē enavā pennakan hæn̆gilā.
바로 그것이 요점입니다. 그 작은 것을 보여 주어야 합니다. 그 작은 것이, lokuttara 부처님이 오셔서 보여 주시기 전까지 가려져 있었습니다.
mēka vaṭinākama eccara loku. ehi vacana tunama mē lōkē hæn̆gavelā tiyena vacana tuna lovturā buduvarayek muvanē næ mēka vidyāmāna karanna.
이것의 값어치는 그만큼 큽니다. 그 세 낱말, 이 세상에 숨겨져 있는 세 낱말을 드러내려면 lokuttara 부처님 한 분이 나셔야 합니다.
ē taram vaṭinavā. mē vaṭinā vacana tuna arthaya hæn̆gicca nisā apiṭa atyāvi harē mahā harayak labāganna kiyana eka væhilā tiyennē. vena nivan hariya væhilā tiyenna ta.
그만큼 값집니다. 이 값진 세 낱말의 뜻이 가려졌기 때문에, 우리가 얻어야 할 꼭 필요한 큰 알맹이가 가려져 있습니다. nibbāna 쪽이 가려져 있는 것입니다.
ēka tamayi paṭisambidāita paṭisambhisanita rahatan vahansēlā hō vahansēlā næti aḍupāḍuvada
(물음) 그것이 paṭisambhidā... paṭisambhidā를 지닌 arahant들이 계시지 않는 모자람 때문입니까?
aḍupāḍuva etanadi ōka matuvelā ennē. yathārthaya matu karagannē ēken. itin oya ṭika apiṭa tērum ganna ōnē. anna dæn api dænagannavā vacanaya padārthaya hariyaṭama niruktiya dækkā.
그 모자람 — 거기서 그것이 드러납니다. 실상을 드러내는 것이 그것으로써입니다. 그러니 우리는 그것을 알아야 합니다. 이제 우리는 낱말의 뜻, 곧 nirutti를 정확히 보았습니다.
etakoṭa anna ē vacanaya tuḷama tiyenavā arthaya. oya vacanē tiyena arthaya pættakin dālā api ōkaṭa vena ena artha paṭalovāgena kiyanna giyahama.
그러면 그 낱말 안에 뜻이 들어 있습니다. 그 낱말에 들어 있는 뜻을 제쳐 두고 다른 뜻을 얽어 넣어 말하려 하면 어떻게 되는가.
ara inna binna paṭadhārayēdī bhikkhu kiyalā pennanavā. bhikkhāṭanēnē bhikkhū kiyalā kiyanavā. ektarā hin̆gakvala ehenam maṭat væn̆da palak puda pallā kiya.
'찢어진 천을 걸친 이'라서 bhikkhu라고 풀이합니다. 탁발하기에 bhikkhu라고 합니다. 그러면 어떤 거지가 '나에게도 절하고 공양하라'고 합니다.
ækola mokada kiyalā sanna vinna paṭa dharaṇaya hindā bhikṣuva kiyanavā mamat mē hin̆duna bidunavā tamayi darannē.
왜냐고 하면, '찢어진 천을 걸치니 bhikkhu라고 하는데, 나도 이렇게 해지고 찢어진 것을 걸치고 있다.
itin mama bhikṣuvak enna epæ ehemanē. nikkaṭa ibēkumā hin̆gā kālalā tamayi jīvat vennē.
그러니 나도 bhikkhu가 되어야 하지 않느냐. 나도 빌어먹으며 살아간다.
eha mē nisā bhikṣuvak enna etana. ehenam maṭat væn̆da pala puda palalā māt bhikṣuvak kivvala dennē nǣ kiyanna.
그러니 나도 bhikkhu다. 그러니 나에게도 절하고 공양하라, 나도 bhikkhu다'라고 하면, 아니라고 말할 수 없습니다.
siduṇa biduṇu paṭaranahin bhikkhūnna binna paṭadhārītīti bhikkhu. dæn tōralā tiyenavā. bhikkhāṭanīna bhikkhu. bhikkhāṭanaya karanavā kiyannē pirisidāganna
'chinnabhinnapaṭadharoti bhikkhu' — 찢어지고 해진 천을 걸쳐서 bhikkhu라고 그렇게 풀이되어 있습니다. 'bhikkhācariyāya bhikkhu' — 탁발해서 bhikkhu. 탁발한다는 것은 빌어서 얻는 것입니다.
ē nisā bhikkhū kiyalā . dæn oya tōranakoṭa arahin ganna kiyanavā. ehenam mā bhikṣū. ē arthayen bæluvana. bhikṣuvakaṭa karana hæpa upā matak kara pallayi gilā.
그래서 bhikkhu라고 합니다. 그렇게 풀이하면 저 거지가 '그렇다면 나도 bhikkhu다, 그 뜻으로 보면. bhikkhu에게 하는 공경을 나에게도 하라'고 합니다.
dæn itin ehema nǣha kiyannē oya vacana valin bhikṣu tavarani.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anna pada nirupaktiyak tiyenavā. bhikkhū kiyana ekē niruktiyak. ēka dækkē næti nisā nisayi ē praśnē tiyennē.
바로 pada nirutti가 있습니다. bhikkhu라는 낱말의 nirutti입니다. 그것을 보지 못했기 때문에 그 문제가 생기는 것입니다.
bhikkhu bī kiyannē bhavaya kū kiyannē kṣaya karanavā. bhavaya kṣaya karana ehīm bhikṣuva kiyanavā nam hin̆gānaṭa kiyanna puḷuvanda māt bhavaya kṣaya karanavā kiyalā.
bhikkhu에서 'bhi'는 bhava(존재)이고 'khu'는 다하게 한다는 것입니다. bhava를 다하게 하는 이를 bhikkhu라고 한다면, 거지가 '나도 bhava를 다하게 한다'고 말할 수 있겠습니까?
bhavaya æhilayi bhavaya kṣaya karagena yana kenek nætnam ē mārgaya næ bhikkhū.
bhava를 다하게 해 나아가는 이가 아니라면, 그 길이 없다면 bhikkhu가 아닙니다.
hæbæyi bhavē kṣaya karana eka bhikkhū kiyana vacanē tiyenavā. niruptiya pada niruptiya ēkayi. pada niruktiya ganna nam siva pirisa ara kiyana artha paṭisambhavidhā gnānaya
그러나 bhava를 다하게 한다는 것이 bhikkhu라는 낱말에 들어 있습니다. nirutti, pada nirutti가 바로 그것입니다. pada nirutti를 얻으려면 네 가지 paṭisambhidā, 곧 attha paṭisambhidā 지혜가 있어야 합니다.
pisambat kena ē gnānayen ganna ōnē. maṭa væṭena oba vahansē tuḷa gnānaya vaḍalā tiyenavā
paṭisambhidā... 그 지혜로 얻어야 합니다. (물음) 제가 보기에 스님 안에는 지혜가 닦여 있습니다.
ektarā maṭṭamak tiyenavā. itin mama nǣha kiyannē næhæ pēna tiyennē dē nokiya bæ nisā kiyanavā. ē nisā taman magē pata vena pada dīlā niyama yathārthaya matu karalā tiyennē.
어느 수준은 있습니다. 그러니 저는 없다고 말하지는 않습니다. 보이는 것을 말하지 않을 수 없어서 말하는 것입니다. 그래서 낱말을 짚어 참된 실상을 드러낸 것입니다.
itin ē nisā kiyannē ēkē tiyenavā yamkisi ākāraya tērum ganna oya yathārthaya tērum gannē otarama
그래서 말하자면, 거기에 어떤 길이 있어서 그 실상을 이해하게 되는 것이 그 정도입니다.
in bhikkhuva kiyana ekaṭa oya mama kivvē ēka padaya hon̆daṭa pæhædili matu karalā dunnaṭa passē namut potpat vala næha.
bhikkhu라는 것에 대해 제가 말한 것은 그 낱말을 잘 분명하게 드러내 준 것이지만, 책에는 없습니다.
bhikkhu kiyana ekaṭa ehema arthaya tiyenavā. bhavaya kṣaya kara pu karanavā kiyannē kṣēya kara dannavā. pahat kara danavā. nindita deyak bavaṭa pat karalā nissāra deyak bava tērum karalā tiyenavā. anna bhikkhū vena hæṭi.
bhikkhu라는 낱말에는 그런 뜻이 있습니다. bhava를 다하게 한다는 것은 다하게 하고, 낮추고, 하찮은 것으로 만들어 알맹이 없는 것임을 깨닫게 하는 것입니다. 바로 그것이 bhikkhu가 되는 방식입니다.
en ōkaṭa cinna binna paṭa darana hindā bhikkhu kivvaṭa hariyannē næha. bhikkhānaya karana hindā bhikkhu kivalā hariyannē næha. bhavēkṣayaka damannā vū væḍapila bæhæ nisā bhikkhu kiyanavā kivvā gælapenavā. ēka hin̆ga aṭa tiyā mē lōkē kāṭavat kiyanna bæhæ bhikkhū kiyalā etakoṭa ehema næti kenek.
그러니 찢어진 천을 걸쳐서 bhikkhu라고 하면 맞지 않습니다. 탁발해서 bhikkhu라고 해도 맞지 않습니다. bhava를 다하게 하는 일을 하기에 bhikkhu라고 하면 들어맞습니다. 그러면 거지는커녕 이 세상 누구도, 그렇지 않은 사람을 bhikkhu라고 부를 수 없습니다.
anna ē vagē deyak oya oya tiyennē. itin yadaniccaṁ tam dukkhaṁ yaṁdukkhaṁ tadanattā
바로 그런 것이 거기에 있습니다. 그러니 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tad anattā'.
dæn ōka koccarayi tōraganna tiyennē. dæn otana muḷu dharmaya dækkā anātha bava dækkā nāta bava dækkā. mokakda nāda? ehenam kāma lōkaya
이것에서 가려낼 것이 얼마나 많습니까. 거기서 온 dharma를 보았고, anātha임을 보았고, nātha임을 보았습니다. 무엇이 nātha인가?
bava dækkā. mokakda nāda? ehenam kāma lōkaya bæluvat tiyennē oya anicca dukkha anatta koṭasamayi. rūpa lōkayaṭa bæluvat anicca dukkha anatta koṭasamayi. arūpa lōkayaṭa bæluvat anicca dukkha anatta koṭasamayi. ehenam kāma lōka anāthayi, rūpa lōka anāthayi, arūpa lōka anātayi. siyaluma lōkavala tiyennē occarayi. siyalu lōka anāthayi. ehenam mokakda karanna ōnē? ōka
그렇다면 kāma loka를 보아도 있는 것은 anicca, dukkha, anatta라는 부분뿐입니다. rūpa loka를 보아도 anicca, dukkha, anatta라는 부분뿐입니다. arūpa loka를 보아도 anicca, dukkha, anatta라는 부분뿐입니다. 그렇다면 kāma loka는 anātha, rūpa loka는 anātha, arūpa loka는 anātha입니다. 모든 세계에 있는 것은 그것뿐입니다. 모든 세계는 anātha입니다. 그렇다면 무엇을 해야 하는가?
anāthayi. ehenam mokakda karanna ōnē? ōka allagena innē yam canda rāgayakin bæn̆dilā innavā nam onna ōka hataharagiya dā ēkayi nāta.
그것을 붙잡고 있는 어떤 chandarāga에 묶여 있다면, 그것을 놓아 버린 날, 그것이 nātha입니다.
atahærīma nātayi. apiṭa āva nē. ata haṭaganna atahærīma vetvā. noyalma nātayi. novælma vetvā. midīma nātayi, midīma vetvā. nivanama nātayi nivanama vetvā. anna pætumayi dharmayayi
놓음이 nātha입니다. 우리에게 왔지요. 놓음이 있기를. 집착하지 않음이 nātha, 집착하지 않음이 있기를. 벗어남이 nātha, 벗어남이 있기를. 바로 nibbāna가 nātha, 바로 nibbāna가 있기를.
nātayi nivanama vetvā. anna pætumayi dharmayayi dekama enavā. dharma āvarjanaya enavā. lōkayē ādīnava dakinna ōnē. nivanē ānisaṁsa dakinna ōnē. menna mārgaya væḍa nǣha.
바로 바람과 dharma가 함께 옵니다. dharma를 되새김이 옵니다. 세상의 ādīnava(허물)를 보아야 합니다. nibbāna의 ānisaṃsa(이로움)를 보아야 합니다. 여기에 길이 있습니다.
dæn api lā anāthaya anātaya hæṭiyaṭa dækkaṭa passē paha kaḷa yutu dahamak api dakinavā. pasvāsa kaḷa yutu dahamak. pasvāsa karanavā kiyannē paha karanaṭayi pasvāsa karanavā kiyannē.
이제 우리가 anātha를 anātha로 본 뒤에는 버려야 할 dharma를 봅니다. 내쉬어야(passāsa) 할 dharma입니다. passāsa한다는 것은 버린다는 것입니다.
etakoṭa mokakda æsuru karanna ōnē? nā tattvaya atahærīmak ætda? novælmak ættada? midīmak ætda yathābhōdhaya labāgannā vū dharma mārgayak sihi kirīmak āvarjanayak ætda ēka tamā āśvāsa dahama.
그러면 무엇을 가까이해야 하는가? nātha의 상태 — 놓음이 있는가? 집착하지 않음이 있는가? 벗어남이 있는가? 있는 그대로 깨닫는 dharma의 길을 떠올리고 되새김이 있는가? 그것이 바로 들이쉬는(assāsa) dharma입니다.
menna mē dahama āśvāsa karamin lōkayē meccara kal gatta avidyā sākaṭa dahama pasvāsa karamin kaṭayutu karapu oya āśvāsa pasvā āsayat oya ānāpānatta ekkenā nivan dakinavā.
바로 이 dharma를 들이쉬며, 세상에서 이토록 오래 붙잡아 온 avijjā의 dharma를 내쉬며 지내는, 그런 assāsa-passāsa, 그런 ānāpāna를 하는 이가 nibbāna를 봅니다.
onna ānāpāna bhāvanāva āśvāsa pasvāsa bhāvanāva dæn ova vena ekak karalā hariyanē.
바로 이것이 ānāpāna bhāvanā, assāsa-passāsa bhāvanā입니다. 이제 다른 것을 해서 맞겠습니까?
dæn ānāpānaya kiyalavā āsvāsa pāsāda kiyalāva baḍa pumbalakullā hari nāhirōs maragena ærilā hari oya ṭika venavada?
ānāpāna라 하고 assāsa-passāsa라 하며 배를 부풀리거나 콧구멍을 조였다 열었다 해서 그것이 되겠습니까?
paha kaḷa yutu dahama tērum aram pahakara dæmmot ē æsuru kaḷa yutu vannā vū dharmaya æsuru karamin nivana asuraṭa gattot eyā nivan dakinnē næda
버려야 할 dharma를 알아보고 버리고, 가까이해야 할 dharma를 가까이하며 nibbāna를 대상으로 삼는다면, 그 사람이 nibbāna를 보지 않겠습니까?
etakoṭa nivan dakinavā hētu tiyenavā. api husmen uḍaṭa aranna pallaṭa nivan dakinna kramaya mokakda æhuvot ehema monavā kiyannē
그러면 nibbāna를 볼 까닭이 있습니다. 숨을 위로 들이쉬고 아래로 내쉬어서 nibbāna를 보는 방법이 무엇이냐고 묻는다면 무엇이라 하겠습니까?
ōkaṭa monavā gæṭagahanna giyā hariyannē nǣ. anna api dæna gata yutu dennē.
그것에 무엇을 엮으려 해도 맞지 않습니다. 바로 그것이 우리가 알아야 할 것입니다.
taṇhāva yam tænakada upadinnē? gevennet etana. sēya kaḷa yuttēet etana. cakkhu lōkē piyarūpaṁ sata rūpaṁ ettēsā taṇhā uppajjamā uppajjati etta nivīsamāṇā nivisati menna taṇhā upadina tænak. æhæ lōkayē priya svabhāvayen nittayi madhura svabhāvaya nityayi ē tr̥ṣṇāva ehi upadinavā. ehi pavatinavā. etta nirujjamānā nirujjita etanamayi niruddha karanna ōnē.
taṇhā는 어디서 일어나는가? 사라지는 것도 거기이고, 다하게 해야 할 곳도 거기입니다. 'cakkhuṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati' — 여기가 taṇhā가 일어나는 자리입니다. 세상에서 눈은 사랑스러운 성질로 늘 그러하고 달콤한 성질로 늘 그러하다 여겨, 그 taṇhā가 거기서 일어나고 거기에 머뭅니다. 'ettha nirujjhamānā nirujjhati' — 바로 거기서 멸해야 합니다.
anna upan tæna upan tænama niruddha karanna ōnē. ehenam æhē upadina tr̥ṣṇāva æhæ nisā upadina tr̥ṣṇāva æhæ mul karagenayi haṭagannē. etanamayi ēka niruddha karaganna ōnē.
바로 일어난 자리, 일어난 그 자리에서 멸해야 합니다. 그렇다면 눈에서 일어나는 taṇhā, 눈으로 말미암아 일어나는 taṇhā는 눈을 뿌리로 삼아 생깁니다. 바로 거기서 그것을 멸해야 합니다.
rūpaṁ lōkē piyarūpaṁ sata rūpaṁ ittēsā taṇhā uppajjamānā uppajjati etamāna nivisati. nirujjamāna nirujjati kiyannē etana.
'rūpaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati, nirujjhamānā nirujjhati'라는 것이 바로 거기입니다.
vīmak puta yaṭapat vīmak yaṭapat nemeyi. yaṭapat karannak tiyenna eka
(물음) 그러면 억누르는 것입니까? — 억누르는 것이 아닙니다. 억누를 것이 있으려면,
tiyena ekak kohe tiyennē tiyenavā kit ātma dr̥ṣṭiya hētuphala kriyākārītvayak hadāyana tiyenavā avidyāven oya kriyākārītvaya nirōdha karanavā. krōdha
있는 것이 어디에 있습니까? 있다고 하면 ātma의 diṭṭhi입니다. avijjā로 원인과 결과의 작용을 만들어 가는데, 그 작용을 nirodha 하는 것입니다.
kriyākārītvaya nirōdha karanavā. krōdha kiyannē karapōvāna yanavā ē passē ravun gahanavā. nirōdha karanavā kiyannē ravun gahana atara karanavā. æti ekak pasit næhæ. næti
'rodha'란 빙빙 돌아가는 것, 그 뒤를 맴도는 것입니다. nirodha 한다는 것은 맴도는 것을 멈추게 하는 것입니다.
karanavā. æti ekak pasit næhæ. næti katāvakut næhæ. dan nirōdha karanavā kiyannē næti karanavā nemeyi. næti karanavā kivvot æti karapu deyak tiyenna ōnē. æta næta kiyana anta dekak ēka gæna mata
있는 것도 아니고 없다는 이야기도 아닙니다. nirodha 한다는 것은 없애는 것이 아닙니다. 없앤다고 하면 만들어 둔 무엇이 있어야 합니다. 그것은 있다, 없다는 두 끝에 대한 견해입니다.
anna kōda kiyana ekē anit pætta nirōdha cakraya natara venavā cakraya natara venavā.
바로 'rodha'의 반대쪽이 nirodha — 바퀴가 멈춥니다. 바퀴가 멈춥니다.
cakrayan nisā vidyāmānaya venavā. cakraya nætnam natara venavā. cakraya api kriyātmaka karanavanē mohotak gānē avidyāven karana væḍapila ōka venavā. itin api visin karana væḍapilan nisā api duk vin̆dinalā misā vena ekak karanavada
바퀴 때문에 드러납니다. 바퀴가 없으면 멈춥니다. 바퀴는 우리가 순간마다 돌리지요. avijjā로 하는 일이 그것입니다. 우리가 하는 일 때문에 우리가 괴로움을 겪는 것 말고 다른 무엇이 일어납니까?
nirōdha karanavā kiyannē ravun gahana eka satara karanavā. īṭa passē ēka ravun gahannē næha. anna natara. dæn api ō banna oya vacana ahana hæṭi kohec
nirodha 한다는 것은 맴도는 것을 멈추게 하는 것입니다. 그 뒤로는 맴돌지 않습니다. 바로 멈춤입니다. 이제 우리가 그런 낱말들을 어떻게 듣는지 보십시오.
ravun gahanna gin āvā nēda metana ara pæraniya ayayi tavat bayinnē. koheda ravun gahanna giyē. gala rōndē gahanna anna ahana vacanayak rōndē.
옛사람들이 쓰는 '맴돌러 갔다'는 말이 있지 않습니까. 어디로 맴돌러 갔느냐 — '론데(rōnde)에 갔다'는, 바로 우리가 듣는 말 '론데'입니다.
prō kiyana vacanaya pennannē rōda karanavā. rōdha karanna giyot andha venavā. avidyā andhakārayaṭa væṭenavā. ehenam ravun gahanna gihillā andha venaek gana rō andhē rōndē yanavā. rōndē yanavā kiyana vacanaya api nikan pærana vacanayak o vagē perunāda balanna. daham vacanaya æti venavā. ravun gahanna gihin andha venna epā. rōndē yanna epā. rōndē gahanna epā.
'ro'라는 말은 바퀴처럼 도는 것을 보여 줍니다. 돌러 가면 눈이 멉니다(andha). avijjā의 어둠에 떨어집니다. 그렇다면 맴돌러 가서 눈이 머는 것 — ro와 andha, '론데'에 가는 것입니다. '론데에 간다'는 말을 그저 옛말로만 보지 말고 살펴보십시오. dharma의 말이 생겨납니다. 맴돌러 가서 눈멀지 마라, 론데에 가지 마라, 론데를 돌지 마라.
anna vacanaya ara āpu hæ. anna niruktiya rō andha rōnda rō kiyannē særisaraṇa nirō nǣ. rō api nirōpa ataraṭa yanna ōnē. ēka næti karaganna.
바로 그 낱말이 거기서 온 것입니다. 바로 nirutti — ro, andha, ronda. 'ro'는 떠도는 것이고 nirodha는 그것이 없는 것입니다. 우리는 ro에서 nirodha 쪽으로 가야 합니다. 그것을 없애는 것입니다.
itin mē nirōdha venavā kiyannē anna ēka. dæn apiṭa āvā karmasthānayak kotanavā.
그러니 nirodha 된다는 것이 바로 그것입니다. 이제 우리에게 kammaṭṭhāna가 어디서 왔는지 보십시오.
miccara velā ahuvē kāma lōka anātayi, rūpa lōka anātayi, arūpa lōka anāthayi, siyalu lōka anātayi. atahærīma nātayi atahærīma vetvā. noyalma anāthayi noyalma vetvā. midīma nātayi midīma vetvā. nivanama nātayi nivanama vetvā.
지금까지 잡힌 것: kāma loka는 anātha, rūpa loka는 anātha, arūpa loka는 anātha, 모든 세계는 anātha. 놓음이 nātha, 놓음이 있기를. 집착하지 않음이 nātha, 집착하지 않음이 있기를. 벗어남이 nātha, 벗어남이 있기를. 바로 nibbāna가 nātha, 바로 nibbāna가 있기를.
dæn āśvāsa dahamak tiyenavā. atahærīma nātayi atahærīma vetvā, noyalmanātayi novalma vetvā, midīmanāyi midīma vetvā. nivanamanātayi nivanama vetta āśvāsa dahama. kāma lōkayi, rūpa lōka anāthayi, arūpa lōka anātayi, siyalu lōka anātayi pasvāsa gaha dæn oya āśvāsayi pasvāsaya karmasthāna tuḷa tiyenavā.
이제 들이쉬는 dharma가 있습니다. '놓음이 nātha, 놓음이 있기를. 집착하지 않음이 nātha, 집착하지 않음이 있기를. 벗어남이 nātha, 벗어남이 있기를. 바로 nibbāna가 nātha, 바로 nibbāna가 있기를' — 이것이 들이쉬는 dharma입니다. 'kāma loka는 anātha, rūpa loka는 anātha, arūpa loka는 anātha, 모든 세계는 anātha' — 이것이 내쉬는 것입니다. 이제 그 assāsa와 passāsa가 kammaṭṭhāna 안에 있습니다.
dæva karana yanakoṭa ānāpānaya siddha venavā. mē ānāpāna yana kenāṭa amutē nivan bava kiyanna deyi dharmayō dharmayava pavatvanavā.
그렇게 해 나가면 ānāpāna가 이루어집니다. 이 ānāpāna를 하는 이에게는 nibbāna를 따로 말해 줄 것 없이 dhamma들이 dhamma를 굴려 갑니다.
itin dharmayō dharmaya pavatvayi nirvāṇa parataraṭa yāma san̆dahā dharmayavama dharmayava puruvayi. mē cētanā karannē sūtraya hon̆daṭa vistara karalā tiyennē. amutuva korandakinnē nǣha kiyalā
dhamma들이 dhamma를 굴리고, nibbāna 저편으로 가기 위해 dhamma가 dhamma를 채웁니다. 이것이 Cetanākaraṇīya sutta에 잘 풀이되어 있습니다. 따로 애쓸 필요가 없다고.
ktā bō dharmayangē matuvīmak ov matuvelā enē. matuva itin mula hari nam ada matu venavā.
(물음) dhamma들이 저절로 떠오르는 것이군요. — 네, 떠오릅니다. 뿌리가 바르면 떠오릅니다.
sǣma sǣma cittakṣaṇayak pāsāma dharmatā matu venna
(물음) 마음 순간(cittakkhaṇa)마다 dharma의 이치가 떠오르는 것이군요.
anna ēkayi kiyannē. itin ē nisā ē mohotak pāsān dahavē abhi dharma kiyannē danna kenennē sarpa kenennē. dæn eka cittakṣaṇaya tuḷa paṭicca samuppā cakra 16k væḍa karana bava pennapu tiyena kapa dharmaya tiyenavā.
바로 그것입니다. 그래서 순간마다 그렇습니다. abhidharma라는 것은 아시는 분, 모든 것을 아시는 분의 것입니다. 한 마음 순간 안에 paṭicca samuppāda 바퀴 열여섯 개가 돌아간다는 것을 보여 준 dharma가 있습니다.
dæn api paṭicca samuppāda tōranna puḷuvanda gihillā nnam nikan lēsina
그러니 우리가 paṭicca samuppāda를 그렇게 쉽게 풀어낼 수 있겠습니까?
eka cittakṣaṇayak pāran gatta sæna uppāda velā ṭiti velā bhaṁga kiyana avasthā tunaṭa yanna issellā ṭiti sampūrṇa venakoṭa hatara ākārayakin væḍa karanavā paṭicca samupacak kiyalā hatarak kriyātmaka venavā.
한 마음 순간을 놓고 보면, uppāda, ṭhiti, bhaṅga 세 단계로 가기 전에 ṭhiti가 다 차는 동안 네 가지 방식으로 작용합니다. paṭicca samuppāda 바퀴 네 개가 돌아갑니다.
svāmīn vahansa dæn dēśanā eyā ada avidyā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇa ādī vaśayen mē sūtra piṭaka tiyena ekak vigraha karannē.
(물음) 스님, 지금 설하시는... — 사람들은 오늘 'avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ' 하는 식으로 sutta piṭaka에 있는 것을 풀이합니다.
vibhaṁgaprakaraṇayē paccayākāra vibhaṁga kiyana koṭasak tiyenavā. ē koṭasē tiyenavā sampūrṇama mē kriyātmaka vena hæṭi. dæn mē mēka ati sūkṣama
Vibhaṅga 책에 Paccayākāra vibhaṅga라는 부분이 있습니다. 그 부분에 이것이 작용하는 방식이 온전히 나와 있습니다.
vena hæṭi. dæn mē mēka ati sūkṣama vidyāva abhidharmaya haklā nivan daki nivan dakinna nemeyi. dharmaya mē yaṭapat vunot ehema koḍanaganna vidiyahak næhæ. ēka viśēṣagna dharmayak. vahagattahama æraganna tiyennē etanin.
이것은 아주 미세한 앎입니다. abhidharma를 치워 두고 nibbāna를 보는 것이 아닙니다. dharma가 이렇게 가려지면 다시 세울 길이 없습니다. 그것은 전문가의 dharma입니다. 가려졌을 때 여는 것은 거기서부터입니다.
dæn api ahanavā āyatana kiyannē monavada ahapu sūtra piṭakaya balāgena ihiyahama kisi denakaṭuvāt vigraha karalā næha āyatana monavada æsa āyatanayak kana diva nāsaya śarīrayē āyatana hæṭiyaṭa venavā. salāyatana æsa kana diva nāsaya śarīraya mana salāyatana kiyanavā.
이제 우리가 āyatana란 무엇이냐고 묻습니다. sutta piṭaka만 들여다보고 있으면 어느 누구도 āyatana가 무엇인지 풀이하지 않았습니다. 눈이 āyatana이고 귀, 혀, 코, 몸이 āyatana라고들 합니다. saḷāyatana — 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음을 saḷāyatana라고 합니다.
dæn api ahanavā budurajāṇan vahansē salāyatana nirōdha karāda nædda kiyalā.
이제 우리가 묻습니다. 부처님께서는 saḷāyatana를 nirodha 하셨는가, 아닌가.
avidyāt vēvā asē virāga nirōdhā saṁkhāra nirōdhō saṁkhāra nirōdhā viññāṇa nirōdhō viññāṇa nirōdhā nāma rūpa nirōdhō nāma rūpa nirōdhā salāta nirōdhō unvahansē avidyāva śēṣayak nætuva virāgayaṭa nirōdhayaṭa pat karapu uttamayada nædda kiyalā āpuvā nǣha kiyannē.
'avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho.' 그분은 avijjā를 남김없이 virāga와 nirodha에 이르게 하신 분인가 아닌가 하면, 아니라고 할 수 있겠습니까.
avidyāva śēṣayak nætuva virāgayen nirōdhayaṭa pat karalā tamayi salāyatana nirōdha karalā tiyennē. salāyatana kiyannē æsa kana diva nāsaya śarīraya mana ov æsa kana diva nāsaya śarīraya mana salāyatana nam lovturā budurajāṇan vahansēṭa budu vunāṭa passē 45 avuruddak æsa kana dinā енеra mana tibunē nædda
avijjā를 남김없이 virāga로 nirodha에 이르게 하셔서 saḷāyatana를 nirodha 하신 것입니다. saḷāyatana가 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이라면 — 그렇지요, 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 saḷāyatana라면 — lokuttara 부처님께 부처가 되신 뒤 45년 동안 눈, 귀, 혀, 몸, 마음이 없었느냐고
æhuvot mokak kiyannada anna ēkanē vennē gata kō dharmaya kohomada dennē? sūtra piṭakayan vidilā tōlan giyot abhidharma ahat velā kohomada ōka tōrannē?
물으면 무엇이라 하겠습니까? 바로 그렇게 되는 것이지요. 그러면 dharma를 어떻게 전하겠습니까? sutta piṭaka만 붙들고 풀려고 하면, abhidharma를 치워 두고 그것을 어떻게 풀겠습니까?
ehenam ōka tōrāganna ekak sūtra piṭakē næhæ. dæn ōka tiyenavā vibhaṁga prakaraṇa. cakkhu cakkāyatana vēda cakkāyatana cakkhu vēda praśna dekak ahalā uttaraya denavā. cakkhu cakkhu vē cakkhāyatana novē. cakkhāyatana cakkāyatana vē cakkhu novē. koccara lassana tōralā tiyenavada? dæn kohomada abhidharmaya ehak velā ehanam tōranna puḷuvanda? oka varadapu anna ēka tamayi kivvē.
그것을 풀어낼 것이 sutta piṭaka에는 없습니다. 그것은 Vibhaṅga 책에 있습니다. 'cakkhu cakkhāyatanaṃ? cakkhāyatanaṃ cakkhu?' 하고 두 물음을 묻고 답합니다. 'cakkhu는 cakkhu이지만 cakkhāyatana는 아니다. cakkhāyatana는 cakkhāyatana이지만 cakkhu는 아니다.' 얼마나 아름답게 풀어 놓았습니까? abhidharma를 치워 두고 이것을 풀 수 있겠습니까? 그것을 그르친 것 — 바로 그것을 말한 것입니다.
etakoṭa prasāda rūpa ganna bǣ nēda? næha. nemeyi ganna. ēka nemeyi ganna. cakkāyatanaya cakkāyatanaya venayi. cakkhāyatanaya venayi.
(물음) 그러면 pasāda rūpa로 받아들일 수는 없지요? — 아닙니다. 그것으로 받아들이는 것이 아닙니다. 그것으로 받아들이는 것이 아닙니다. cakkhāyatana — cakkhāyatana는 다릅니다. cakkhāyatana는 다릅니다.
dæn ōka tōrāganna. menna vistarayak kiyanna. viññāṇaya sēra næ. ēka tēruna mahat kæmenna mehemayi. cakka
이제 그것을 가려 봅시다. 여기서 풀이를 하나 말해 보겠습니다. (물음) viññāṇa와 함께인가요? — 아닙니다.
næ. ēka tēruna mahat kæmenna mehemayi. cakka āyatanaya tōrāganna issellā api mehema dakinna ōnē. mē apē pærænnu kiyanavā nēda? mē śarīrayaṭa śarīra kūḍuva kiyalā vacanayak. mē śarīra kūḍuva paṁcaskandha kūḍuva mehema katāvak kiyannē.
그것을 이해하려면 이렇습니다. cakkhāyatana를 가려내기 전에 우리는 이렇게 보아야 합니다. 우리 옛사람들이 말하지 않습니까? 이 몸을 '몸 우리'라고. '이 몸 우리, pañcakkhandha 우리'라는 이야기를 합니다.
mēka api ada venakan enavā. kæraṇam atarin. onna ōka hon̆da upamāvak.
이것이 여러 사연 속에서 오늘까지 내려옵니다. 바로 그것이 좋은 비유입니다.
apē issara suddha mē apē tibuṇā mē ē kiyannē api ḷan̆gē tibuṇā mē aṭuvā heḷa aṭuvā. heḷa aṭuvāvala tibicca ada nǣhæ. heḷa aṭuvā pattiruvakvat nǣhæ ada okkoma vināśa karalā. passē liyasē buddha gōṣayāṭin gē aṭuvā mul perasat aṭuvā tamayi dæn tiyennē. ēka tamayi ada væhilā tiyennē.
예전에 우리 곁에 있었던 것이 aṭṭhakathā, Hela aṭṭhakathā입니다. Hela aṭṭhakathā에 있던 것이 오늘은 없습니다. Hela aṭṭhakathā는 오늘 한 장도 남아 있지 않고 모두 없애 버렸습니다. 뒤에 Buddhaghosa가 쓴 aṭṭhakathā가 지금 있는 것입니다. 그것이 오늘 가리고 있는 것입니다.
anna dæn api dænagannē menna mehema deyak. mē kūḍuva kiyana vacanaya hari vædagat deyak mē āyatana pennanna. āyatana hæduna hæṭi. cakkhu cakkāyatana novena bava pennanna ōna. hon̆dama dē. dæn mehema deyak hilā balamu. a
이제 우리가 아는 것은 이런 것입니다. 이 '우리'라는 낱말은 āyatana를, āyatana가 생기는 방식을 보여 주는 데 아주 중요합니다. cakkhu가 cakkhāyatana가 아님을 보여 주는 데 가장 좋습니다.
hon̆dama dē. dæn mehema deyak hilā balamu. a kūḍuvak api kaḍen kūḍuvak aran enavā. dæn mēka mokakda? tamayi kūḍuva mayine dæmmu dæn mokakda? mayin kūḍuvak. mayin ahaklā dæmmā giravī kūḍuva ehemayi. dæn girā kūḍuva. ēka ahaklā dæmmā hā pæṭiya. dæn hā kūḍuva dæn baḷu pæṭiyē. dæn baḷu kūḍuva kūḍuva ehemayi.
이렇게 생각해 봅시다. 가게에서 우리 하나를 사 옵니다. 이것은 무엇입니까? 그냥 우리입니다. 구관조를 넣었습니다. 이제 무엇입니까? 구관조 우리입니다. 구관조를 꺼내고 앵무새를 넣었습니다. 이제 앵무새 우리입니다. 그것을 꺼내고 토끼 새끼를 넣었습니다. 이제 토끼 우리입니다. 이번엔 강아지 — 이제 개 우리입니다. 우리는 그대로입니다.
dāpu dhāpu satā anuva ē kūḍuvaṭa namak kivvā. hæbæyi kūḍuva venas kaḷē næhæ. satā vitarayi ætulaṭa aragāta piri gattā. dæn tava ekak gamukō. mē sthānayē. dæn itin api mēkē api gannavā mēka gr̥hayak.
넣은 짐승에 따라 우리에 이름을 붙였습니다. 그러나 우리는 바꾸지 않았습니다. 안에 넣은 짐승만 바뀌었습니다. 하나 더 들어 봅시다. 이 자리에 집 한 채가 있다고 합시다.
dæn pasu vaidya væḍa piḷilak mēka karagena yanillā. dæn mēka mona tiyenada? pasu vaidya āyatanaya gē mehemmayi. ohoma ṭikak kara mēka ayin karalā dæmāvā bæṁku āyatanaya grāmī bæṁkuvak pihiṭavvā. dæn mēka bæṁku āyatana gēhiyenmavat.
여기서 가축 진료 일을 해 나갑니다. 이것이 무엇입니까? 가축 진료소 집입니다. 얼마 뒤 그것을 치우고 은행, 마을 은행을 차렸습니다. 이제 이것은 같은 집인데도 은행 집입니다.
ehenam āyatanaya venas vuṇē ēka ætulē karapu væḍa piḷivilla nisā sarasak bāhirin tibicca ara kūḍuva nisā nemeyi.
그렇다면 āyatana가 바뀐 것은 그 안에서 한 일 때문이지, 바깥에 있던 그 우리 때문이 아닙니다.
menna eyāgē æhæ kūḍuvak. mēka sunya grāma nama duvē. mesē pelā tiyenavā.
여기 눈이라는 우리가 있습니다. 이것을 suñña gāma(빈 마을)라고 합니다. 그렇게 경에 나와 있습니다.
āta darapu taram kūḍuva ov mēka kūḍuva mē kūḍuva tiyenavā mē guhāva prasāda rūpaya mē æhæt ekkalā sambandhayi.
(물음) 그저 지니고 있는 우리군요. — 네, 이것은 우리입니다. 이 우리가 있고, 이 굴, pasāda rūpa가 이 눈과 이어져 있습니다.
jīvat velā inna kenāgē cakkhu prasādayayi æhæyi okkoma sambandhayak tiyenavā. etakoṭa mēka kūḍuva vitarayi. dæn mēkaṭa bæri velā api kāma dr̥ṣṭiyen kāma sahagata hæn̆gīmakin api kāmayava æsuru karanna gatan paṭan gattot. mēka kāma vasngē kāma darśanayanṭa āyatanayak karagattā.
살아 있는 사람의 cakkhu pasāda와 눈은 모두 이어져 있습니다. 그러니 이것은 우리일 뿐입니다. 그런데 우리가 kāma의 견해로, kāma 섞인 느낌으로 kāma를 가까이하기 시작하면, 이것을 kāma의 대상과 kāma를 보는 것의 āyatana로 만든 것입니다.
ēka mēka ætulē tiyana ekakan kāmayanṭa āyatanayak. menna āyatana hædena.
그것이 이 안에 있는 한 kāma의 āyatana입니다. 여기서 āyatana가 생깁니다.
mē kana tunin kāma han̆ḍa ahaganna kæmatinavā. ē tākal kandihā innavā. kana gattā ætulaṭa dānna ekak. kāmayanṭa anna āyatanayak karagattā. anna sōta āyatanayak vecca hæṭi.
이 귀로 kāma의 소리를 듣고 싶어 합니다. 그동안 귀를 기울이고 있습니다. 귀를 안으로 들이는 데 썼습니다. 바로 kāma의 āyatana로 만든 것입니다. 그렇게 sota āyatana가 된 것입니다.
cakka āyatanayak vecca hæri. ehaka yam dāsaka rāga akṣaya nam, dvēśa akṣē nam, mōha akṣayē nam āyatana ivarayi kūḍu ṭika tiyenavā.
cakkhāyatana가 된 것도 그렇습니다. 어느 날 rāga가 다하고, dosa가 다하고, moha가 다하면 āyatana는 끝나고 우리들만 남습니다.
ehenam mēka śarīra kūḍuva kivvā. anna āyatana næti vecca sara āyatana nirōdha vecca hæri. dæn budurajāṇan vahansē salāta nirōdhayi kūḍuva tiyenavā.
그래서 이것을 몸 우리라고 했습니다. 바로 āyatana가 없어진 방식, āyatana가 nirodha 된 방식입니다. 이제 부처님은 saḷāyatana가 nirodha 되었고, 우리만 있습니다.
ehenam penīma nemeyi mē kiyannē. penīmaṭa bædu chandara rāgayak ætda ēken tamayi mēka ætulē pavatvannē. canda rāgaya nirōdha karanna kiyalā. penīma nirōdha karannē næ. æhīma nirōdha karannē næ. æhenavā pēnavā.
그렇다면 여기서 말하는 것은 보는 것이 아닙니다. 보는 것에 묶인 chandarāga가 있다면 그것으로 이 안을 굴리는 것입니다. chandarāga를 nirodha 하라는 것입니다. 보는 것을 nirodha 하는 것이 아닙니다. 듣는 것을 nirodha 하는 것이 아닙니다. 들리고 보입니다.
ehenam saṁkhāra nirōdha karanna ōnē etanin etakoṭa saṁkhāra nirōdha karana avidyā pratyayen haṭaganna yam væḍapilak æddā ēka nirōdhayi. ēkat ekka tamayi āyatana hædennē. anē cantara rāga hædennē etana.
그렇다면 거기서 saṅkhāra를 nirodha 해야 합니다. saṅkhāra를 nirodha 한다는 것은, avijjā를 조건으로 생기는 어떤 작용이 있다면 그것의 nirodha입니다. 그것과 함께 āyatana가 생깁니다. chandarāga가 생기는 것도 거기입니다.
itin koyi taram siyum tæn pæṭilat tiyennē.
그러니 얼마나 미세한 자리에 얽혀 있습니까.
itin ēkayi kiyannē abhidharmaya vædagahat hariyā asīmitayi. ē ṭika ayin kara mē dharmaya tōranna giyot ehema tisva hædena
그래서 abhidharma가 끝없이 중요하다고 하는 것입니다. 그것을 빼고 이 dharma를 풀려고 하면 그렇게는...
a tiyenna atyāvaśya
(물음) 꼭 필요하군요.
abhidharmaya kohoma dharmaya tada etakoṭa tō koṭa
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
abhidharma abhidharmaya hari gæm̆buru hariyak abhidharma na sūtra dænagena anitya anitya kivvaṭa hariyannē næha. hariyannē næ hariyanna. monavak ganna bæ. a
abhidharma는 아주 깊은 부분입니다. abhidharma 없이 sutta만 알고 anicca, anicca 해 봐야 맞지 않습니다. 맞지 않습니다. 아무것도 얻을 수 없습니다.
ēkayin abhidharmaya tiyennē dæn mehemayi. dæn samahara ayahanavā abhidharmayen tæbinna issara nivan dækkena dækkā. dæn mehema
그래서 abhidharma가 있는 까닭은 이렇습니다. 어떤 사람들은 abhidharma 없이도 예전에 nibbāna를 볼 사람은 보았다고 합니다.
issara nivan dækkena dækkā. dæn mehema hitannakō vaidyavarayek innavā. sāmānya vaidyavarayāṭa denavā ūgannapu vidyāva menna mē pratirgaya menna mē rōgayada mē rōga lakṣaṇa pennannē mehemayi kiyalā vaidyarayāṭa ugannanavā. eyāṭa denavā pettaka namak gahalā pettē hæḍa raru kiyalā petta pennalā menna mē petta tamayi mēkaṭa dennē kiyalā vaidya veraṭa kiyā denavā. ē kiyannē hon̆dayi ēka samāna varṇa æti. samāna hæḍa æti, samāna bara æti.
이렇게 생각해 보십시오. 의사가 있습니다. 보통 의사에게 가르치는 앎은 '이 약은 이 병에 쓰고, 이 병의 증상은 이렇게 나타난다'는 것입니다. 알약에 이름을 붙여 그 모양을 보여 주며 '이 알약을 이 병에 준다'고 의사에게 가르칩니다. 좋습니다. 그런데 같은 빛깔, 같은 모양, 같은 무게인
yamkisi prativarga kihipayak hadalā ivaralā hiṭan tibuṇa eka vagē leḍavalaṭa ara pækæṭ ekē gahalā okkoma karalā viṣa satgna sthānayen hadalā ævanakoṭa prati visādanāgārayen hadalā ævanavā. ara vagēma nē itin ara ḍokṭar mokada karannē bōtal vala dālā tiyāgattā næhæ mona hæri dālā tiyāgattā. dæn ara petta balalā hitanna leḍē balalā ē kiyana peta bæluvā balalā ēken pet dunā. pallek hari moka hari pænna sadigala peraluvak. dæn peṭi ṭika kalavot ehema dæn dostara asānayi.
약 몇 가지를 만들어 같은 병들에 쓰도록 꾸러미에 담아 약 공장에서 만들어 보냅니다. 그 의사는 무엇을 합니까? 병에 넣어 두었습니다. 병을 보고, 그에 맞는 알약을 보고 그 알약을 줍니다. 그런데 개나 무엇이 뛰어올라 쏟아 버렸다고 합시다. 알약들이 섞이면 의사는 곤란해집니다.
æyi dostara ha hæḍa ruva dakinavā. varṇaya dakinavā, pramāṇaya dakinavā. mē piṭi eka jātiya dekak ehema tibuṇā metana dussaraṭa puḷuvanda kalavan æraganna? dæn dossaṭa pratibalibetdenna vidihak næha petta varadinna puḷuvan.
왜냐하면 의사는 모양을 보고, 빛깔을 보고, 크기를 봅니다. 이 알약이 똑같은 것으로 두 가지가 있다면 의사가 섞인 것을 가려낼 수 있겠습니까? 이제 의사는 약을 가려낼 길이 없습니다. 알약을 잘못 줄 수 있습니다.
dæn oya velāvaṭa mokada karannē mēka viśēṣagnaya dossara laṭa geniyanna ōnē mēka araganna. ehenam viśēṣagnaya iccaṭa passē parvēṣaṇayaṭa dālā balalā hilā baluvahama rasāyana parissenna īṭa vaḍā atisiyum ekak. ēken tōranavā menna mē ahaval peti ṭika menna mē ṭikayi. menna mē ahaval pitiya kiyannē mē ṭikayi kiyalā tōralā dunā pravasē. anna dæn
그때 어떻게 합니까? 이것을 가려내려면 전문가에게 가져가야 합니다. 그러면 전문가가 연구실에 넣어 살펴보고, 화학 검사로, 그보다 더 미세한 방법으로 가려냅니다. '이 아무개 알약은 이것들이고, 저 아무개 알약은 이것들이다' 하고 가려 줍니다.
kiyalā tōralā dunā pravasē. anna dæn āyasarayak vaidyavaraya puḷuvan bēdī vidē hon̆da karanna. dæn peṭi sakas karana nirmāṇatmaka avasthāva vagē tamayi viśēṣa satgna dharmaya. havat abhidharmaya. ē vagē abhi auṣadha vaśayen tiyennē dharmayēnam. sūtra piṭakē nam. sūtra
이제 다시 의사가 약으로 잘 고칠 수 있습니다. 알약을 만드는 창조적 단계와 같은 것이 전문가의 dharma, 곧 abhidharma입니다. 그와 같이 약으로 있는 것은 dharma, 곧 sutta piṭaka입니다.
dharmayēnam. sūtra piṭakē nam. sūtra piṭakayē auṣadhaya varaddapudāṭa balu pænna haran ara pretikalavan kaḷā avabādat ōka velā tiyennē. eka ekkenā tamangē mata liyalā. anna dæn itin apiṭa kalu vunāṭa passē æragannē mokenda abhidharmayaṭa suddha karalā ganna ōnē.
sutta piṭaka의 약이 그르쳐진 날 — 개가 뛰어올라 섞어 버린 것처럼 — 그렇게 된 것입니다. 저마다 제 견해를 썼습니다. 이제 섞인 뒤에 무엇으로 가려냅니까? abhidharma로 바로잡아야 합니다.
anna velā tiyena eka.
바로 그렇게 된 것입니다.
mē vibhaṁgaprakaraṇaya ānāpāna vibhaṁgaya kiyalā ekak tiyenavā. anna vædagatma tænak. dæn apiṭa ānāpānaya vigraha karanna gihillā kiyanavā gaṇana anupūbbaṁcana ṭupana ṭapana sthāna hatarak gæna kiyanavā.
이 Vibhaṅga 책에 Ānāpāna vibhaṅga라는 것이 있습니다. 가장 중요한 자리입니다. 그런데 ānāpāna를 풀이하러 가서는 gaṇanā, anubandhanā, phusanā, ṭhapanā라는 네 단계를 말합니다.
āśvāsa praśvāsa gaṇan karanna kiyanavā nāhē aga hari tol poṭēra hita tiyāgena itin ekayi dekayi tiya nāsaya āsvāsa prāsāvada gaṇan karalā etē enna pahaṭa gayina. mē pahidalā haya hata aṭa namaya ohoma gihillānlā 10hen āpahu āsarayak anuralōma pratilōma vaśayē yanavā. dæn mehema kiyā dīlā tiyenavā visuddhi mārgaya
들숨날숨을 세라고 합니다. 코끝이나 입술 끝에 마음을 두고 하나, 둘, 셋 하며 콧숨의 들숨날숨을 세어 다섯까지 셉니다. 다섯에서 여섯, 일곱, 여덟, 아홉, 그렇게 열까지 가서 다시 순서대로, 거꾸로 갑니다. 이렇게 Visuddhimagga에 가르쳐 놓았습니다.
gaṇana kiyannē husma gayinīva anupubbaṁcana kiyannē eka deka tuha eka tunahatu pahata kiyalā 10ṭa gæna āpahu gayina eku lōpa pratilōma vaśayen anu pūbbaṁjana ṭupana kiyanakoṭa kiyanam nāhē aga hari tōl poṭē hari husma vadina tæna hita tiyāyi inna. capana kiyalā etaninma hita venas karanna epā pihiṭa vagēma hita tiyā.
gaṇanā는 숨을 세는 것이고, anubandhanā는 하나, 둘, 셋 ... 열까지 세고 다시 순서대로, 거꾸로 세는 것이며, phusanā는 코끝이나 입술 끝, 숨이 닿는 자리에 마음을 두고 있는 것이고, ṭhapanā는 거기서 마음을 옮기지 말고 자리 잡은 그대로 마음을 두는 것이라고 합니다.
onna gaṇan hatara kiyā dīlā tiyenavā. hatara kramayak tiyenavā. gaṇana anubbaṁ ṭupana ṭapana kiyana hatara viśuddhi mārgaya ānāpāna vigraha karanna kiyalā kiyā tiyennē.
이렇게 넷을 가르쳐 놓았습니다. 네 가지 방법이 있다는 것입니다. gaṇanā, anubandhanā, phusanā, ṭhapanā라는 넷으로 ānāpāna를 풀이하라고 Visuddhimagga는 말합니다.
dæn api ōka kara innavā kiyamu. hon̆dayi ānāpāna vibhaṁgaya kiyannē tripiṭakayaṭa ayiti mē abhidharma piṭakayaṭa ayiti vibhaṁgaprakaraṇaya ānāpāna vibhaṁgaya. vibhaṁgayē tiyena ānāpāna vibhaṁgaya. ānāpāna vibhaṁgayē tiyenavā gaṇana anubhūpbanupaṭana kiyana vacana hatara. hæbæyi ēka
이제 우리가 그것을 하고 있다고 합시다. 좋습니다. Ānāpāna vibhaṅga는 tipiṭaka에 속하는, abhidhamma piṭaka에 속하는 Vibhaṅga 책의 Ānāpāna vibhaṅga입니다. 그 Ānāpāna vibhaṅga에 gaṇanā, anubandhanā, phusanā, ṭhapanā라는 네 낱말이 있습니다.
anubhūpbanupaṭana kiyana vacana hatara. hæbæyi ēka kohomada tiyennē? mē prathama dhyānayayi mē adhyānayayi mē r̥tiya adhyānayayi mē caturattayānayayi kiyalā gaṇanin tērum ganna anna gaṇana anupūrvaka saṁvadinna
그런데 그것이 어떻게 되어 있습니까? '이것은 첫째 jhāna, 이것은 둘째 jhāna, 이것은 셋째 jhāna, 이것은 넷째 jhāna'라고 세어서 이해하는 것이 gaṇanā입니다. 차례대로 이어 가며,
prathamadhyānaṭa samilā ena द्विtiya dhyānayaṭa īḷan̆gaṭa tr̥tiya dhyayannaṭa catura dhyayanna mēka purudu karaganna anupubbbaṁcanupana pihiṭanna ekin ekaṭa prathama dhyānaya adhiṣṭhāna karāganna द्tī dhyānaya mē eka pihiṭa pihiṭa yanna tapana onnanam avas ōna velāvak pihiṭilā inna purudu karanna onna vasīkr̥tabhāvaya
첫째 jhāna에서 둘째 jhāna로, 이어서 셋째 jhāna로, 넷째 jhāna로 이것을 익히는 것이 anubandhanā입니다. 하나하나에 자리 잡기 — 첫째 jhāna를 adhiṭṭhāna 하고, 둘째 jhāna를, 이렇게 하나씩 자리 잡아 가는 것이고, ṭhapanā는 원하는 때만큼 자리 잡고 머무르도록 익히는 것, 바로 vasībhāva(자유자재)입니다.
dhyāna hatara vasīkarana hæṭi mē pelalā tiyennē.
네 jhāna를 자유자재로 다루는 방법이 이렇게 경에 나와 있습니다.
etakoṭa vibhaṁga prakāṇayē tripiṭakayē maharahatan vahansēlā livē gaṇanapu anupupajanaya ṭapanṭa apana occara pæhædiliva pelā tiyed.
그러니 tipiṭaka의 Vibhaṅga 책에, 대 arahant들이 쓰신 gaṇanā, anubandhanā, phusanā, ṭhapanā가 그토록 분명하게 경에 나와 있는데도,
viśuddhi mārgaya nāhē husma gayi eka deka tunahaṭa pahilā gayi nāhē akahaṭa tol poṭē hari husma tiyāgannayi. etana vitara pihiṭavayi innayi kiyalā kiyanavā. dæn mokakda itin yathārthaya?
Visuddhimagga는 코로 숨 쉬며 하나, 둘, 셋 다섯까지 세고, 코끝이나 입술 끝에 숨을 두고, 거기 자리 잡고 머물라고 말합니다. 그러면 무엇이 실상입니까?
dæn itin metana hon̆daṭa pæhædiliva pēnnē nædda? amuttāk oya oya vibhaṁga prakaraṇaya nobælū kenekda? viśuddhi mārgaya dihā tiyennē?
여기서 아주 분명하게 보이지 않습니까? (물음) Visuddhimagga를 쓴 이는 Vibhaṅga 책을 보지 않은 사람인가요?
ē kānāntayen dækkā kenek. ehenam dækkā kenek meccara mē apiṭa mē bælu bælmaṭa pērenavā nam mēka mehema ekak kohomada pæṭalevvē metanaṭa gælapuvē kohomada mē husmaṭa ælluvē ǣn̆duvē mona hētu vennēda?
그것을 다 본 사람입니다. 그렇다면 본 사람이, 우리가 대충 보아도 이렇게 보이는데, 어떻게 이것을 얽어 놓았고, 어떻게 여기에 맞추었으며, 무슨 까닭으로 이것을 숨에 붙여 엮었겠습니까?
ehenam metana hon̆daṭa pæhædiliva pēnavā nēda? mē nivan dakinna tibena ārya mārgaya ānāpāna satiya pælennada? mēka gōtalā tiyena hæda? venas karalā tiyennē næ. hon̆daṭa pæhædili.
그렇다면 여기서 아주 분명히 보이지 않습니까? nibbāna를 보는 ariya 길인 ānāpāna sati를 쪼개 놓은 것 아닙니까? 비틀어 놓은 것 아닙니까? 바꿔 놓은 것 아닙니까? 아주 분명합니다.
budu pasē budu maharatveni mahā prāgnayanṭa ānāpāna hatiya sarāyēdī mōha caritāṭa ānāpānayan nokiyami budurajan vahansē majjamana nikāya dēśanā karalā tiyennē.
부처님, paccekabuddha, 대 arahant 같은 큰 지혜를 지닌 이들에게 ānāpāna sati가 알맞다 하셨고, 'moha 기질인 이에게는 ānāpāna를 말하지 않는다'고 부처님께서 Majjhima nikāya에서 설하셨습니다.
visuddhi mārgayē kiyanavā ānāpāna satiya mōha caritaya ara satāya vē dæn kavu gælapuvennē? ē koheda hariyannae dharmayaṭa gælapilā kōnāpa
그런데 Visuddhimagga에서는 ānāpāna sati가 moha 기질인 이에게 알맞다고 합니다. 이제 누가 맞추었습니까? 그것이 어디서 dharma에 들어맞습니까?
ov ayīma mē mōha
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
mōha caraya ara ānāpāna satiya satrāya mē kotanada gælapi viśuddhi mārgayanē anna viśuddhi mārgaya ehema kiyanavā.
moha 기질에 ānāpāna sati가 알맞다니, 이것이 어디서 맞습니까? (물음) Visuddhimagga지요. — 그렇습니다, Visuddhimagga가 그렇게 말합니다.
budurajāṇan vahansēgē ānāpāna satiya mokakda ēka dakinnē. itin svāmīn vahansa apē ayaṭa væradilā tiyena sivva pisin biyāpat aritun vahansēlā liyapu kiyavannē næhæ.
부처님의 ānāpāna sati가 무엇인지는 그것(경)이 보여 줍니다. (물음) 그러니 스님, 우리 사람들이 잘못된 것은 네 가지 paṭisambhidā를 얻은 arahant들이 쓰신 것을 읽지 않기 때문이군요.
anna ēkayi kiyanna sāmānyayen siv piḷisin biyāpat arihatun vahansēlāgē baṇa abhidharmaya pasē hadāgattā kiyalā dānavā pættakaṭa ara viśuddhi mārgaya ara kæmeyi kiyana eka mudu malgarak kiyalā tarāgannavā. ēka hari ekak. dæn kotanada innē?
바로 그것입니다. 흔히 네 가지 paṭisambhidā를 얻은 arahant들의 가르침인 abhidharma는 뒤에 지어낸 것이라며 한쪽으로 치워 두고, 저 Visuddhimagga를 왕관의 보석처럼 붙들고 있습니다. 그것이 옳다는 것이지요. 이제 어디에 와 있습니까?
kāṭa kiyannada mē buddhagōsa hāmuduruvō mē sammā diṭṭha sōvān phalayak næhænē. dæn buddha gōta hāmuduruvō kiyannē dæn on api nuvaṇin menehi karapu næti adukārayen mē apē itihāsa katāvat bæluvānam vædagat deyak dakinna puḷuvan.
누구에게 말하겠습니까. (물음) Buddhaghosa 스님에게는 sammā diṭṭhi도, sotāpatti phala도 없었지요. — 이제 Buddhaghosa 스님이라는 분은, 우리가 지혜롭게 숙고하지 않은 방식으로 보아 왔지만, 우리 역사 이야기를 살펴보면 중요한 것을 볼 수 있습니다.
oya mahā vihārayaṭa ævidihanam tēravādī parapurat ekka sambandha vuna hæṭi api hitā innavā buddhagō hāmuduruvō gæna.
Buddhaghosa 스님이 Mahāvihāra에 와서 Theravāda 전통과 이어졌다고 우리는 생각하고 있습니다.
tēravādī parapurat ekka mahā vihāraya sambandhayē tiyena tibuṇē mahā vihāraya ginipat karanakan vitarayi mulati.
그러나 Mahāvihāra가 Theravāda 전통과 이어져 있던 것은 Mahāvihāra가 불태워질 때까지뿐이었습니다.
mahā vihāraya ginipat karanakoṭa sampūrṇama mahā vihāraya hiṭa bhikṣūn vahansēlā tēravādī parapura dālā yanna giyā okko dina hatak potgul ginigattā kiyalā mahāṁśaya vigraha venavā. mahā mē mahā vihāra
Mahāvihāra가 불태워질 때 Mahāvihāra에 있던 bhikkhu들은 모두 Theravāda 전통을 두고 떠나갔고, 이레 동안 책 더미가 불탔다고 Mahāvaṃsa에 풀이되어 있습니다.
mahāṁśaya vigraha venavā. mahā mē mahā vihāra vecca pot pat. ehenam etakoṭa potgu potgulu geniganna dina hatak ittē. tripiṭakē grantāruvara karanna nisā tibilā nædda apē pot pat monavada ginigatda?
Mahāvihāra에 있던 책들입니다. 그렇다면 책 더미가 이레 동안 탔다는 것은 tipiṭaka를 글로 적어 두었기에 그만큼 있었던 것이 아니겠습니까? 우리 책들 가운데 무엇이 탔겠습니까?
ehenam īṭa passē oya velāva venakoṭa abhēgiri vihārayayi mahā vihārayayi dekē vēdayak nisayi oya praśnaya matu vuṇē. īṭa passē mē mahā vihāraya ipat karapuvā abhēgirivāsī rājapākṣayi. āya tanaturu darāgena rājatānāntara darāgena minissungē siṭa dināganna krama hadāgena hipu pirisak. oya pirisin̆danu koṭasak bedi velā dakṣiṇagiri kiyana vihārayakaṭa giyā.
그 무렵 Abhayagiri vihāra와 Mahāvihāra 둘 사이의 갈라짐 때문에 그 문제가 생겼습니다. 이 Mahāvihāra를 무너뜨린 이들은 Abhayagiri에 사는, 왕 편에 선 이들이었습니다. 직위를 차지하고 왕실 칭호를 지니며 사람들의 마음을 얻는 방법을 꾸며 온 무리입니다. 그 무리에서 한 갈래가 떨어져 나가 Dakkhiṇagiri라는 vihāra로 갔습니다.
ē dakṣiṇa sāgalika kiyana bhikṣuvak dakṣiṇagiri giri kiyana vihāraya paṭicca velā etana hadāgattā tamayi gōla pirisāva.
Dakkhiṇa Sāgalika라는 bhikkhu가 Dakkhiṇagiri vihāra에 기대어 거기서 만든 것이 그 제자 무리입니다.
ara mahā vihāraya iripat karapuvahama mē bauddhayangē ætivecca kō kærællak æti vuṇā. kōpa velā bauddhayō rajjuruvō ēkaṭa mē baya velā hinānam rajjuruvō poran̆dunā mahā vihāraya tibuṇa hæṭiyanavā hadalā denavā kiyalā.
Mahāvihāra를 무너뜨리자 불교도들 사이에 분노의 봉기가 일어났습니다. 불교도들이 분노하자 왕이 겁이 나서 Mahāvihāra를 있던 그대로 다시 지어 주겠다고 약속했습니다.
otana udu væravā kiyenavā bima ahalā. mokada mahā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
vihari vināśa karalā issellā. etana tibicca hæṭiyaṭa hadalā bāra dunnē kārada? ara dakṣiṇagiri gi vihārayeṭa giyē ara sāgarika paramparāva
Mahāvihāra를 먼저 무너뜨렸기 때문입니다. 거기 있던 그대로 지어서 누구에게 넘겨주었습니까? 저 Dakkhiṇagiri vihāra로 갔던 Sāgalika 계보입니다.
dæn īṭa passē mahā vihāya alut mahā vihāraya kavuda innē? abēgiriyen bētilā dakṣiṇa giri vihāraṭa gihillā ēken āpu koṭasa mahā vihāra dæn innē. dæn mahā vihāra bhikṣūn kiyalā anna etenṭa tamayi āvē buddhakō hāmuduruva
그 뒤 Mahāvihāra, 새 Mahāvihāra에는 누가 있습니까? Abhayagiri에서 갈라져 Dakkhiṇagiri vihāra로 갔다가 거기서 온 갈래가 지금 Mahāvihāra에 있는 것입니다. Mahāvihāra bhikkhu라고 하는 바로 그곳에 Buddhaghosa 스님이 온 것입니다.
buddhakōsa hāmuduruvō ædilā tiyennē tēravādī parapurak naga itin otanadi bohomada ttak niya vennē? ēgollanṭa ōna kohoma tiyennē lābhaki prahaṁsā labāgena ārya mārgaya piriha vadālā minissu atara nama tiyāgena tamangē væḍē karaganna. itin ōkē nevelā tiyennē.
Buddhaghosa 스님이 이어진 곳은 Theravāda 전통이 아닙니다. 그러니 거기서 무엇이 일어났겠습니까? 그들이 바란 것은 이득과 칭찬을 얻으며, ariya 길을 무너뜨리고, 사람들 사이에 이름을 남기며 제 일을 하는 것이었습니다. 그래서 그것이 그렇게 된 것입니다.
kohomada aṭuvāya oya praśnaya apiṭa kohomada api hætiyaṭa gannē? aṭuvāya kohomada vigraha velā tiyennē?
(물음) aṭṭhakathā라는 그 문제를 우리는 어떻게 받아들여야 합니까? aṭṭhakathā는 어떻게 풀이되어 있습니까?
peḷa dahama hari. mokada mātalē lu ehaṭa ādī vihaṭam unvahansēlā gihillā hæmatænama mē tripiṭaka pot liyalā tibbā ahaṁgalā tibba nisā tripiṭakaya hæn̆gu. æn̆gilā matu velāva tripiṭaka vākya. aṭuvā liyanna giyāṭa passē tamanṭa ōnē aṭuvā liya.
경(pāḷi)의 dharma는 옳습니다. 왜냐하면 Matale의 Aluvihāra 같은 곳에 그분들이 가서 곳곳에 tipiṭaka 책을 적어 숨겨 두었기 때문에, tipiṭaka가 숨겨져 있다가 tipiṭaka 문장이 다시 드러났습니다. 그런데 aṭṭhakathā를 쓰러 가서는 제가 원하는 대로 aṭṭhakathā를 썼습니다.
īṭa passē aṭuvālayan api mē apiṭa hoyāganna bæhæ dæn tripiṭakē arthaya mokakda arthaya
그 뒤로는 aṭṭhakathā에서 tipiṭaka의 뜻이 무엇인지 우리가 찾아낼 수 없습니다. 그 뜻을.
ēka nemeyi svāmīn vahansa giyāpatak næti anna ēkayi kiyannē. ē kiyiyanam mē peḷamottarama æti. ātan vahansēlā aliyu ekat artha nirukti valin ganna bæhæ. anna uganna bæn nætima ēkayi. itin artha dharma nirukti paṭibāṇa tiyenavā.
(물음) 그게 아니라 스님, paṭisambhidā가 없는... — 바로 그것입니다. 그렇다면 pāḷi 경만으로 충분합니다. 그것 없이는 arahant들이 쓰신 것도 attha와 nirutti로 받아들일 수 없습니다. 가르칠 수 없는 까닭이 바로 그것입니다. 그러니 attha, dhamma, nirutti, paṭibhāna가 있는 것입니다.
næguṇā nam ara dharmaya balanakoṭa lassanaṭa pēnna paṭan ganna nam menna niyama dahma arthaya menna varaddalā kiyana eka mēkē hētuva menna. oya dekama tiyē hæṭa menna mē hētu mēka væradi. mē hētuvē mēka hari. vigraha karanna puḷuvan. dæn itin oya ṭika pennakoṭa
그것이 생겨나면 dharma를 볼 때 아름답게 보이기 시작합니다. '여기 참된 dharma의 뜻이 있고, 여기 그르친 말이 있으며, 그 까닭은 이것이다. 둘 다 있을 때 이 까닭으로 이것은 틀리고, 이 까닭으로 이것은 옳다'고 풀이할 수 있습니다.
puḷuvan. dæn itin oya ṭika pennakoṭa cattārō assō adhigatō hōti kiyalā satara āśvāsayak labanavā kiyalā pennalā tiyenavā. api dannavā hæmadāma kālāma sūtraya agaṭa tiyennē.
이제 그것을 보일 때, 'cattāro assāsā adhigatā honti' — 네 가지 assāsa를 얻는다고 보여 놓았습니다. 우리가 늘 아는 Kālāma sutta 끝에 있습니다.
vaira pahak baya pahak duru kaḷā śrāvakayā ihātmayama āsvāsa hatarak labā cattārō assa śāsō adhigatōhu danna assa kiyana vacanaya pæhædiliva tiyena tænak satō assa sati en husmaganna nemeyi kivvē anna āśvāsaya ganna kiv anna etana tiyena āśavāsa mokakda asvæsili hatarak labanavā. tænasīm hatarak labanavā.
다섯 가지 원한과 다섯 가지 두려움을 없앤 제자는 바로 이생에서 네 가지 assāsa를 얻습니다. 'cattāro assāsā adhigatā' — assāsa라는 낱말이 분명히 나오는 자리입니다. 'sato assasati'도 숨을 쉬라고 한 것이 아니라 바로 assāsa를 얻으라고 한 것입니다. 거기 있는 assāsa란 무엇인가 — 네 가지 안도를 얻습니다. 네 가지 위안을 얻습니다.
mokada yathārthaya læbayā ē taman viṭa visin mē etanṭa etanaṭa patvenakoṭa eyā pāpaya athærilā yanavā eyāgē mokak nisāda mē lōkayāṭa vairaya æti karana baya æti karana mē yam paṁca duścarita eyāgen kerennē nætuva yanavā.
왜냐하면 실상을 얻었기 때문입니다. 자기 스스로 그 자리에 이르면 악을 놓아 버리게 됩니다. 세상 사람에게 원한을 일으키고 두려움을 일으키는 다섯 가지 나쁜 행위가 그에게서 더는 일어나지 않게 됩니다.
etakoṭa anna ē velāvē mokada vennē? onna oya kiyana mēmē nætivelā yannē. kāgevat dr̥ṣṭiya valaṭa ahuvelā nemeyi. kavuruvat kiyana pada ahalā nemeyi. varada varada hæṭiyaṭa dækalā duṣcartaya duṣcaraya hæṭiyaṭa nokaṭa vittak hæṭiyaṭa dækalayi pahakara damayi. dharmāvabōdhayēdī
그때 무엇이 일어납니까? 그런 것들이 없어져 갑니다. 누구의 견해에 걸려서가 아닙니다. 누가 하는 말을 들어서가 아닙니다. 잘못을 잘못으로, 나쁜 행위를 나쁜 행위로, 해서는 안 될 것으로 보고서 버립니다. dharma를 깨달을 때.
ē kālē eka eka mata tiyenavā. eka eka ayanibrācika hædilā eka dēśanā karalā yanavā. pelakkayā ædilā haṭan kiyanavā. a
그 시대에는 여러 견해가 있었습니다. 저마다 유행자(paribbājaka)들이 생겨나 가르치고 다니며 서로 다투었습니다.
yamkisi kenek karannā dæn mehema ē kiyannē paralovat tiyenavā. karana lalada pin pavula vipāka pala denavā. dæn eka kaṭṭiyak itin mehema dēśanā karanē.
어떤 이는 이렇게 말합니다. 저세상이 있고, 지은 공덕과 악은 과보를 맺는다. 어떤 무리는 이렇게 가르칩니다.
ē nisā pavu karanna ehema epā. ehemat kiyanavā. dæn ēgollangē baṇa ahalā hiṭā mē sōvān pudgalayāṭa nætnam mē ārya śrāvakayāṭa ēgollangē baṇa ahalā pav nokara inna ōnakamak nǣha.
그러니 악을 짓지 마라, 그렇게도 말합니다. 그런데 이 sotāpanna, 곧 ariya 제자는 그들의 설법을 듣고서야 악을 짓지 않을 필요가 없습니다.
mokada mama varada varada hæṭiyaṭa dækalā duṣcaritaya duṣcaritiya hæṭilā mama mēka athæralā innē. maṭa paralovat tibuṇat ekayi nætat ēkayi. pin pav tibuṇat ekayi nætat ekayi. mama ē nisā maṭa mē athærenna ōnē kamak nǣha oya alakīma ahalā. ā vastula dasa sampadā anna etana labalā tiyenavā.
왜냐하면 '나는 잘못을 잘못으로, 나쁜 행위를 나쁜 행위로 보고 그것을 버리고 있다. 나에게는 저세상이 있어도 마찬가지, 없어도 마찬가지다. 공덕과 악이 있어도 마찬가지, 없어도 마찬가지다. 그러니 그 말을 듣고서 내가 버릴 필요는 없다.' 바로 거기서 얻은 것입니다.
aya kiyanavā paralōt nā karanalāda pin pavula vipāyakut næha. maya mokada mama pav nokara innē. taralavak næti hin davat pin pavula vipāka næti hindā anna meyā væradi bavaṭa pēna hindā meyā duccaradi bava pēna hindā nokaḍa næti bava pēna hindā avaḍa bava pēna hindā anna deveni āśvāsayak labanavā.
어떤 이들은 저세상도 없고 지은 공덕과 악의 과보도 없다고 합니다. 그러면 나는 왜 악을 짓지 않는가? 저세상이 없어서도, 공덕과 악의 과보가 없어서도 아니라, 그것이 잘못으로 보이기 때문에, 나쁜 행위로 보이기 때문에, 해서는 안 될 것으로, 그릇된 것으로 보이기 때문입니다. 바로 둘째 assāsa를 얻습니다.
karannāṭayi mē pav siddha vennē kiyalā tava kaṭṭiyak tiyenavā. pav karapu kenāṭa pava mayiema ohodi kohomahari mara pav karana kenāṭa pahu vunāt pav nokarana kenā balanavā maṭa karanna yannē næhæ. mama ehema nisā pav nokara innavānē kiyalā. ē nisā oyagollangē baṇak maṭa ahalā amutuven tarāganna ekak næhæ. anna tunveni āsāyat labanavā. karannāṭa pavva
짓는 이에게 악이 일어난다고 하는 또 다른 무리가 있습니다. 악을 지은 이에게는 어떻게든 악이 닥친다 해도, 악을 짓지 않는 이는 '나에게는 닥치지 않는다. 나는 그래서 악을 짓지 않고 있으니'라고 봅니다. 그러니 그대들의 설법을 듣고 새삼 가려낼 것이 없습니다. 바로 셋째 assāsa도 얻습니다.
anna tunveni āsāyat labanavā. karannāṭa pavva sidu novē mokada mama melovat paralavā sænasillē innavana mokada mama ē nisā pav siddha vennē næti hindāma pav nokara innavā nē itin praśnayak næhæ. mēka varadeheṭa maṭa pēnavā. menna mē ākārayen āśvāsa hatarak labanavā melovīma kiyalā pennavā.
짓는 이에게 악이 일어나지 않는다고 해도, 나는 이 세상에서도 저세상에서도 평안히 있습니다. 악이 일어나지 않는다 해도 나는 악을 짓지 않고 있으니 문제가 없습니다. 이것이 잘못이라는 것이 나에게 보입니다. 이렇게 이생에서 네 가지 assāsa를 얻는다고 보여 줍니다.
menna āśvāsa menna cattārō assō adhigatō hōti vena adhigata karana eka.
여기에 assāsa가 있습니다. 바로 'cattāro assāsā adhigatā honti' — 얻는 것입니다.
āśvāsa sūtraya kiyalā sūtrayak tiyenavā. asvāsa sūtraya saha parama āśvāsa sūtraya. sparśa āyatana haya piḷiban̆da udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaraṇa tatusaya dakinna eka āśvāsaya pūrṇaya venavā. menna pūrṇa karana āśvāsayak mē śāsanayē tiyennē. aragena aragena paha karana ekak nemeyi. araganna ekak nemeyi. aragena paha karana ekak nemeyi. pūrṇa karana ekak. ēkat nammanē
Assāsa sutta라는 경이 있습니다. Assāsa sutta와 Paramassāsa sutta입니다. 여섯 phassa āyatana에 대해 udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa를 있는 그대로 보면 assāsa가 완성됩니다. 이 sāsana에 있는 것은 이렇게 완성하는 assāsa입니다. 받아들였다가 내놓는 것이 아닙니다. 받아들이기만 하는 것도 아닙니다. 받아들였다가 내놓는 것이 아니라 완성하는 것입니다.
cakkhu sparśa āyatanaya cakkhu saṁsra āyatanaya, sōta saṁspara āyatanaya, ghāna saṁsra āyatanaya jihā saṁsra āyatanaya kāya saṁsra āyatanaya manō saṁsra āyatanaya menna mē haya piḷiban̆da udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaraṇa satusē dakida eka āśvāsaya pūrṇaya menna pūrṇa karana āśvāsaya tiyena tænak. menna satō assa sati sihiyen araganna kivvē.
cakkhu samphassa āyatana, sota samphassa āyatana, ghāna samphassa āyatana, jivhā samphassa āyatana, kāya samphassa āyatana, mano samphassa āyatana — 이 여섯에 대해 udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa를 있는 그대로 보면 assāsa가 완성됩니다. 여기가 완성하는 assāsa가 있는 자리입니다. 바로 'sato assasati' — sati로 받아들이라고 한 것입니다.
monavada pūrṇa karaganna āsāda? anna cakkhu saṁsparśaya api dakinna ōnē.
(물음) 완성해야 할 assāsa란 무엇입니까? — 바로 cakkhu samphassa를 우리가 보아야 합니다.
mē æhen ganna sparśayak tiyenavā saṁsyak tiyenavā. sparśa saṁsyak vennē mokak nisāda? sparśa karalā natara karanna bæhæ saṁs kiyannē ēkat ekka api ekatu venavā. mokak nisāda? avidyā tr̥ṣṇāva nisā.
이 눈으로 받는 phassa(닿음)가 있고 samphassa가 있습니다. phassa가 samphassa가 되는 것은 무엇 때문인가? 닿기만 하고 멈출 수가 없습니다. samphassa란 그것과 우리가 하나로 어울리는 것입니다. 무엇 때문인가? avijjā와 taṇhā 때문입니다.
anna āyatanayak hædena hæṭi. sōta saṁsparśa dāna saṁsra mēvā hædennē ehemayi. avidyāvat tr̥ṣṇāvat ekka ekatu velā ara tiyanna dr̥ṣṭiyen aragattaṭa passē ātma dr̥ṣṭiyen gattaṭa passē apiṭa saṁsparśa koṭagenavā. menna mē āyatana haya piḷiban̆dava udaṁgamaya dakinna ōnē.
바로 āyatana가 생기는 방식입니다. sota samphassa, ghāna samphassa 이것들도 그렇게 생깁니다. avijjā와 taṇhā와 함께 어울려 그 견해로 받아들인 뒤, ātma의 견해로 받아들인 뒤에 우리에게 samphassa가 됩니다. 바로 이 여섯 āyatana에 대해 udaya를 보아야 합니다.
atthaṁgamaya dakinna. etakoṭa asthaṁgama kiyalā tōranna yannē. haṭagænīma vināśaya kiyanavā. udayaṁgamaya kiyannē udā vena hæṭi. atthaṁgamaya kiyannē udā vecca eka pævættu pēna hæṭi.
atthaṅgama를 보아야 합니다. 그런데 사람들은 atthaṅgama를 생겨남과 무너짐이라고 풀이합니다. udaya란 떠오르는 방식이고, atthaṅgama란 떠오른 것이 이어지며 드러나는 방식입니다.
āśvādaya kiyannē ēken labana āśvādaya ādīnava kiyannē ēkē antimaṭa læbena væhærī yana ākārayen ādīnava dakinna ōnē. īḷan̆gaṭa nikkama nikkāma etakoṭa ēka ivara vena hæṭi. paṭiva kriyā karalā ivarayi. mē siyaluma dēkaṭa æhæ, kana, diva, nāsaya, śarīraya kiyana mē vaṭat. ē vagēma rūpa, śabda, gandha, rasa, poṭṭhabba dharma kiyana mē vaṭat udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaraṇa kiyana kriyākalāpayaka kriyā pinḍanayak tuḷa. sampiṇaḍanayak tuḷa siddha vena kriyādhāma tamayi mē lōkē hæma deyakma.
assāda란 그것에서 얻는 맛이고, ādīnava란 그 끝에 오는, 시들어 가는 모습으로 보아야 할 허물입니다. 다음으로 nissaraṇa — 그것이 끝나는 방식, 작용을 다 마친 것입니다. 이 모든 것에, 눈, 귀, 혀, 코, 몸이라는 이 둘레도, 또 형상, 소리, 냄새, 맛, 감촉, dhamma라는 이 둘레도 udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa라는 작용의 묶음, 그 모둠 속에서 일어나는 작용의 흐름 — 그것이 이 세상의 모든 것입니다.
æhæ, kana diva, nāsaya, śarīraya bæluvat. rūpa, śabda, gandha, rasa, sparśa gæna bæluvat abhyantara bāhira kohē bæluvat yamak nirmāṇaya venē udayaṁgamē udāva vuṇā. udā vecca eka udā vena maṭṭamak tiyenavā. ē maṭṭamaṭa āvā. attaṁgamayaṭa āvā. īṭa passē ēka āśvāda vena kālayak āvā. īṭa passē ē kālē gevi giya ādīnava kālaṭa āvā. īṭa passē væn̆dilā giyā.
눈, 귀, 혀, 코, 몸을 보아도, 형상, 소리, 냄새, 맛, 감촉을 보아도, 안이든 밖이든 어디를 보아도, 무엇이 만들어지면 udaya — 떠오른 것입니다. 떠오른 것에는 떠오르는 수준이 있습니다. 그 수준에 이르렀습니다. atthaṅgama에 이른 것입니다. 그 뒤 assāda의 때가 왔습니다. 그 뒤 그 때가 지나 ādīnava의 때가 왔습니다. 그 뒤 무너져 갔습니다.
menna mē kriyāvaliyayi mehi lōkē tiyennē kiyalā hariyaṭa dækka dā. āśvāsa pūrṇayi. æsuru kaḷa yutta occara æsuru karana. daham æsuru karanavā. otanṭa enna.
바로 이 흐름이 이 세상에 있다고 제대로 본 날, assāsa가 완성됩니다. 가까이해야 할 것은 그만큼만 가까이합니다. dharma를 가까이합니다. 거기로 오십시오.
dæn balanavā kohomada ēka udayaṁgamu ḷamayek piḷin̆da vækdena baḍaṭa āvā. etana paṭan genna ḷamayā væḍenna paṭan gattā. udēkama vuṇā. dæn ḷamayak bihi vuṇā. bivuṇāṭa passē avurudu 16k vitarena eka ḷamayak udēṁgama avasthāva nægilā enavā.
이제 그것이 어떻게 udaya인지 봅시다. 아이가 수태되어 배에 들었습니다. 그때부터 아이가 자라기 시작했습니다. udaya였습니다. 이제 아이가 태어났습니다. 태어난 뒤 열여섯 살쯤까지 한 아이는 udaya 단계로 자라 올라옵니다.
nægilā itin avurudu 16k 17k giyāṭa passē mōravanavā misak uyannē nǣ mahat ē vena ekak nǣ mōranavā tiyena ætta. æn̆ga væḍilā ivarayi. anna attahaṁgamēṭa āvā.
자라서 열여섯, 열일곱 살이 지나면 여물어 갈 뿐 더 크지는 않습니다. 다른 것이 아니라 여무는 것이 사실입니다. 몸은 다 자랐습니다. 바로 atthaṅgama에 이른 것입니다.
da itin āśavā taruṇaya taruṇī āsvāda hoyāgena yanavā. āsvāda kāle ē avasthāvakma giyā. mædi væyeṭa āvā. ādinavā kālaṭa āvā. mæralā giyā. nikma oya atara kālayak tuḷayi upatayi maraṇaya atara kriyā siddhāntaya yannē udayaṁgama attaṁgama āsvādānava nisā
그러면 젊은 남녀는 assāda를 찾아다닙니다. assāda의 때, 그 단계도 지나갔습니다. 중년이 되었습니다. ādīnava의 때가 왔습니다. 죽어 갔습니다 — nissaraṇa. 그 사이, 곧 태어남과 죽음 사이에서 작용의 원리는 udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa로 흘러갑니다.
ōken ahak velā mærapu tænak kotanakavat kirimi satvayekuṭa næ. gahak hiṭōnavā.
그것에서 벗어나 죽은 경우는 어디에도, 벌레 한 마리에게도 없습니다.
kirimi satvayekuṭa næ. gahak hiṭōnavā. abǣṭayak hiṭevvā. udē aṁga pælavilā āvā. itin gaha væḍilā enavā. ektarā maṭṭamak tiyenavā gahakṭa loku vena maṭṭamak. oyiṭa loku venna bæhæ. mōraṇavā misā attaṁgamaṭāva. itin phala daranavā hon̆da am̆ba gaha dǣm̆bul am̆ba gaha giyavā. phala daranavā. āśvāda kālē īṭa passē am̆ba gaha mōralā amōralā gihillā dæn kolat hīn velā atu kæḍilā gihillā ādīnava kālē gahama mærilā giyā. nissaraṇaya
나무를 심습니다. 망고 씨를 심었습니다. udaya — 싹이 터 나왔습니다. 그러면 나무가 자라 옵니다. 나무가 커지는 데는 어느 수준이 있습니다. 그보다 더 커질 수 없습니다. 여물어 갈 뿐 — atthaṅgama에 이르렀습니다. 그러면 열매를 맺습니다. 좋은 망고나무, damba 망고나무가 열매를 맺습니다 — assāda의 때입니다. 그 뒤 망고나무가 늙어 잎도 가늘어지고 가지가 부러지는 ādīnava의 때를 지나 나무 자체가 죽어 갔습니다 — nissaraṇa.
am̆ba gahaṭat eccarayi. tu gahaṭat eccarayi. kos gahaṭa pōl gahaṭat eccarayi. mē vagē dravya vasturaṭat eccarayi apiṭat eccalayi. dæn haṭagatta hæma deyakma udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaragena menna mē kriyādhāmaya tuḷa gaṁgā pravāhayak nonavatvā galā yanavā vāgē gihillā vænasilā yanavā. ōkē navattanna kiv ōkē dharmatāvaya oya dharmatāvaya dharmatāvaya hæṭiyaṭa dækka nam ē anna edāṭa mokada karannē?
망고나무도 그만큼이고, 다른 나무도 그만큼이며, 잭프루트 나무, 야자나무도 그만큼입니다. 이런 물건들도 그만큼이고, 우리도 그만큼입니다. 생겨난 모든 것은 udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa라는 이 작용의 흐름 속에서, 멈추지 않고 흐르는 강물처럼 흘러가 사라집니다. 그것의 이치, 그 dharma 이치를 dharma 이치로 본다면, 그날에는 무엇을 합니까?
āśvāsayak karagattā ætta āśvāsa kaḷā. asvætilā læbenavā. ehenam ōka ohoma nam ōkē mama kivvaṭa, magē kivvaṭa, magē ātmaya kivvaṭa puḷuvanda tiyāganna? kohokada hira
assāsa를 이룬 것입니다. 참된 assāsa를 한 것입니다. 안도를 얻습니다. 그렇다면 그것이 그러하다면, 그것을 '나'라고, '나의 것'이라고, '나의 ātma'라고 말한다고 붙잡아 둘 수 있겠습니까?
kivvaṭa puḷuvanda tiyāganna? kohokada hira karannē mama kiyalā gannē mokakda? magē kiyannē monavada? magē vacanayak vitarayi ē kivvaṭa siddha venavada? mama balāporottu vunaṭa eka hariyanna næha. udayaṁgama attaṁgama āsvādānavā nisā mē kriyāvē liyaka yanavā iduva. īḷan̆ga eka væḍanasilā yanavā. ōka mama kivvat navatinnē næhæ. magē kivvat navatinnē næhæ. mahā rajjuruvan kivvaṭat navatinnē næhæ. deviyangē brahmayā kivvaṭa navatinnē næhæ. navattanna bæ.
어디에 가두겠습니까? '나'라고 붙잡는 것은 무엇입니까? '나의 것'이란 무엇입니까? '나의'라는 말뿐입니다. 그렇게 말한다고 이루어집니까? 내가 바란다고 맞아떨어지지 않습니다. udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava 때문에 이 작용 속에서 하나가 가고, 다음 것이 사라져 갑니다. 그것은 '나'라고 해도 멈추지 않고, '나의 것'이라 해도 멈추지 않습니다. 대왕이 말해도 멈추지 않고, 신이나 Brahma가 말해도 멈추지 않습니다. 멈출 수 없습니다.
oya dharmatāvaya uccalayi. ehenam ōka nam dharmatāvaya ōka dækka gaman āśvāsaya pūrṇayi. ōka tamayi dækkaganna ōnē. anna dahama āśvāsaya hulaka nemeyi.
그 dharma 이치는 그만큼입니다. 그렇다면 그것이 dharma 이치이니, 그것을 보는 즉시 assāsa가 완성됩니다. 바로 그것을 보아야 합니다. 바로 dharma의 assāsa이지 바람(숨)이 아닙니다.
itin meccara pæhædiliva pelā tiye sūtra vala huḷan̆gaṭa pennapu tenak kotanada tiyennē?
이토록 분명히 경에 나와 있는데, sutta에서 숨을 가리킨 곳이 어디에 있습니까?
ovjana ov vahansē æti nisā ēka ōkaṭa penavānē ē kivvē dæn avu ov ov kālayak puṇa
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
næ ē tiyennē mehemayi kapak hō āsanna kālayak væḍa inna puḷuvan. sadahaṭa væḍa inna bænē.
아닙니다, 그것은 이렇습니다. 한 kappa 또는 그에 가까운 동안 머무를 수 있습니다. 영원히 머무를 수는 없지요.
dæn udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nisaraṇa nissaraṇaya venna issellā ādīnava kal neva yannē. dæn unvahansē hon̆daṭa pæhædiliva pennavanē. eka avasthāvaka avuva apiin innavā. sītala velāvē vayasa ṭika avurudu 80vak vayasa ē velāvēdī sivruvaṭa ahak karalā hiṭan innakoṭa ānanda hāmuduruvō kiyanavā
udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa — nissaraṇa에 이르기 전에 ādīnava의 때가 지나가지요. 그분께서 아주 분명하게 보여 주십니다. 한때 햇볕을 쬐며 계셨습니다. 추운 때, 나이 여든 무렵, 가사를 걷어 두고 앉아 계실 때 Ānanda 스님이 말합니다.
anē svāmīni kohoma tibicca śarīrayakda dæn mē kon̆du væra ṭika matuvelā æṭa vækilan pēnavā. ila æṭa pēnavā. æn̆ga okkoma hamara æliva vælamiccara lassana tibiccahama dæn mē pēnnē mokada itin ānanda ehema tamayi mē dharma lōka sabhāvē mēkayi. hariyaṭama oya dæn puhuṇa gevicca diracca barakaratvayā mē nā gaṇek æædagena yannē kohomada ehāṭa væenenavā mehāṭa vannavā. ē vagē tamayi dæn mē kaya balannakō mē lōka dharmatāvaya hæṭiyē. itin budurajāṇan
'아, 세존이시여, 어떠하던 몸이었는데 이제 등뼈가 드러나 뼈대가 보입니다. 갈비뼈가 보입니다. 온몸의 살갗이 늘어졌습니다. 그토록 아름다웠는데 이제 이렇게 보입니다.' '왜 그러느냐, Ānanda, 세상 dharma의 본성이 이러하다. 꼭 낡고 삭은 짐수레를 끌고 갈 때 이리 기울고 저리 기우는 것처럼, 이 몸을 보아라, 세상 dharma 이치 그대로이다.'
lōka dharmatāvaya hæṭiyē. itin budurajāṇan vahansē pelā tiyena pæhædilivama mē kayaṭa vena eka buddha dēha rataya na udayaṁgama vuṇā, attaṁgama vuṇā āsvāda ādīnava nisaraṇa ēka nætta iccaraya kālaya ṭikak ikma karaganna puḷuvan amē mokakda metana ara mē tiyenavā satara iddhipada væḍū abhignālābhiyekuṭa puḷuvankamak tiyenavā onnam āya saṁskāra kiyalā poḍḍak kālayak di karaganna
그러니 부처님께서 분명하게 보이신 대로, 이 몸에 일어나는 일 — 부처님의 몸이라는 수레도 udaya가 되고, atthaṅgama가 되고, assāda, ādīnava, nissaraṇa를 거칩니다. 다만 그 기간을 조금 늘릴 수는 있습니다. 여기에 무엇이 있느냐 하면, 네 iddhipāda를 닦아 abhiññā를 얻은 이에게는 āyu saṅkhāra라 하여 시간을 조금 늘리는 능력이 있습니다.
ē dik velā kiyana sadahara tiyāganna bæhænē kalpa gānak nema ehemayi kalpayak āyuṣa kalpayak aluta dīrpa
(물음) 늘린다 해도 영원히 지닐 수는 없지요, 여러 kappa가 아니고요. — 그렇습니다. kappa란 āyu kappa, 수명의 kappa를 늘리는 것입니다.
kiyannē ē avurudda kāya kāla ē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov ayutkalpayak ecca eccarayi.
(물음) 네, āyu kappa로군요. 그만큼이고요. — 그만큼입니다.
kalpa kiyannē kālāprēśaya kiyana ekayi. yamakaṭa uruma kāla sīmāva kalpaya kiyannē. lōkeṭa lōkeṭa nam lōka kalpa
kappa란 기간이라는 뜻입니다. 무엇에 주어진 시간의 한계가 kappa입니다. 세상의 경우라면 세상의 kappa,
avurudu 8da000k vaḍa inna kāleka nam avuru sudā anna ēkayi.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
jīvitāyuṣaya nam jīvita āyuṣa kalpa kālāprēśaya kiyana ekayi kalpa kiyannē.
생명의 수명이라면 수명의 kappa입니다. kappa란 기간이라는 뜻입니다.
avurē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ēka hari. mehema deyak tiyenavā. dæn api nodanna pæṭin gāhak tiyenavā mē dæn mē minis kaya tiyāgena inna pudgalayāṭa puḷuvankamak tiyenavā manōmaya kayak mavalā ahakaṭa yanna. ēka abhignālābhī pudgalayā abhignālāpalā karana væḍak. ē manōmaya kāyikatvayen jīvat vena pudgalayāṭa puḷuvan mē kaya pættaka dīlā manōmaya kaya praguṇa karaganna ēken kālā bīlā ēkayi jīvat karalā ēka ganī bava karanna puḷuvan.
맞습니다. 이런 것이 있습니다. 우리가 모르는 묘한 것이 있습니다. 이 사람의 몸을 지닌 이가 마음으로 된 몸(manomaya kāya)을 지어내어 밖으로 나갈 수 있습니다. 그것은 abhiññā를 얻은 이가 하는 일입니다. 그 manomaya 몸으로 사는 이는 이 몸을 한쪽에 두고 manomaya 몸을 익혀, 그것으로 먹고 마시며 그것을 살려 단단하게 만들 수 있습니다.
ē ghanībhavanaya karagatta kenā eyā dakinavā mē maslē sahitava hædagatta mavgenmē mavgē śarīraya haṭayi detissuna koṭṭhāsītta mē kuṇu kaya vāpisen sahita mē kuṇu kaya tiyāgena ēka vehetaṭa pat venavā. mama mēka diralayan æralā hiṭama mēkē innavā kiyanavā. īṭa passē mokada
그렇게 단단하게 만든 이는 봅니다. 살과 피로 어머니에게서 만들어진, 서른두 부분으로 된 이 썩은 몸, 바람과 담으로 된 이 썩은 몸을 지니고 지쳐 간다고. '나는 이것이 삭아 가도록 두고 그대로 이것에 머물러 있다'고 합니다. 그 뒤 무엇을 합니까?
karannē? ara ē vagē tamayi ara mē væl gihillā atya væl gihillā ehema gihilaṭanam ara æṭa sækili tibicca vāgē mehema gilahanam dira kaḍavelā yanavā kiyana yōgīngē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ē śarīraya matya śarīraya. ēka diga kaḍanna nam manōmayen jīvat vena pætta karalā. in ṭika kālayak giyāṭa passē manōmaya kaya praguṇa karagena eyā innē ammā tāttayen gata kayi nemeyi kiyalā. ē ayaṭa ē jīvita kālayaṭa yam taramak karumada ē kālē inna puḷuvan. ēka nirmāṇaya karagatta kaya
그 몸은 죽을 몸입니다. 그것을 오래 끌려면 manomaya로 사는 쪽을 택합니다. 얼마 지나면 manomaya 몸을 익혀 '나는 어머니 아버지에게서 받은 몸이 아니다'라며 지냅니다. 그들은 그 삶에서 kamma가 허락하는 만큼 그 기간을 머물 수 있습니다. 그것은 지어낸 몸입니다.
hæbæyi ē kayat udēṁgama velā tiyenavā. attaṁgatayata dæn āśvāda kālē yanavā. ōkat ādīnaṭa pat velā nissaraṇa pattena davasak tiyenavā kavadaha ēkayi kāradaha
그러나 그 몸도 udaya가 되었고 atthaṅgama가 되었으며, 이제 assāda의 때가 지나갑니다. 그것도 ādīnava에 이르러 nissaraṇa에 이르는 날이 언젠가는 있습니다. 그것이 까닭입니다.
inna nǣ venna puḷuvan itin innē ara kaya mē maslē kayi mē api hitānē maslē kayi ennē.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
dæn dæn ara dæn balannaē apē inna apē maharahatan vahansēlā atarak tibuṇa abhignalābhīn vahansēlā atara dæn dabba mallaputta hāmuduruvō kiyannē dæn mē hadanna denakoṭa vaṭē mokada ara āsana panavanna sa gāṇak ævidina ekapa pārenā apiṭa vināḍi pahen āsana panavada mēbavayamē mē balanna hadanna abhignā phalaya balanna hon̆dayi kiyanavā yanavā gilā 100k vitara mavā gannavā. māgēnē kaṭṭiyaka kiyalā giyā āsana ṭika tiyā hadalā tibbā ivarayi hari kiyanavā.
이제 보십시오. 우리 대 arahant들 가운데 abhiññā를 얻은 분들이 계셨는데, Dabba Mallaputta 스님은 자리를 마련해 줄 때, 자리를 펴려면 여러 번 오가야 하는데 우리가 5분 걸릴 자리를 한 번에 펴십니다. '이것을 보라, abhiññā의 결실을 보라'고 하면 '좋다' 하고 가서 100명쯤을 지어냅니다. 자기 무리처럼 가서 자리들을 펴 두고 '다 됐다'고 합니다.
anna ehema śaktiyak tiyenavā. ēka tamā manōya manōmaya kāya anna ē mavanna puḷuvan. ēka tamā manōmē iddī iddividha kiyannē. ē śaktinaṭa ē kaya mæiyē hædi dahasak dæn culla pantaka hāmuduruvō dahak māvāgena hiṭiyā. æyiin balapuhama kāṭa hoyanna bæhæ. ē vagēmayi. tava niek hāmuduruvot ē vagēmayi. katābahat karanavā ē vagē væḍapalak karanavā.
바로 그런 힘이 있습니다. 그것이 manomaya kāya입니다. 그것을 지어낼 수 있습니다. 그것이 manomaya iddhi, iddhividha입니다. 그 힘으로 그 몸을 천 개 — Cūḷapanthaka 스님은 천 명을 지어내고 계셨습니다. 보아도 누가 누구인지 찾아낼 수 없었습니다. 그와 같습니다. 다른 스님들도 그와 같습니다. 이야기도 나누고 그런 일도 합니다.
itin ē vagē itin unvahansēlāṭa ōnakamak næhæ mē lōkē harayak nǣha kiyalā dækalā ivara hindā. ōka mavāgena mehe inna ōnakamak unvahansē lakganē. mē avidyāva tr̥ṣṇāva tiyena nisāma ōya jātiyakak hadāgena avurudu gan jīvat venavā mē yōgī.
그런데 그분들은 그럴 바람이 없습니다. 이 세상에 알맹이가 없음을 다 보셨기 때문입니다. 그것을 지어내어 여기에 머물 바람이 그분들에게는 없습니다. avijjā와 taṇhā가 있기 때문에 그런 것을 만들어 여러 해를 사는 것이 이 yogī들입니다.
ēkayi ē hētuva. yōgin ēka jīvat venna anicca dukkha anatta dannē næta kiyalā. ēkayi budurajāṇan vahansēṭa bæru tibuṇada? nǣ ehema ekak nemeyi tibuṇē. budurajāṇan vahansēṭa
그것이 그 까닭입니다. yogī들이 그렇게 사는 것은 anicca, dukkha, anatta를 모르기 때문입니다. (물음) 그래서 부처님께는 그것이 안 되었던 것입니까? — 아닙니다, 그런 것이 아니었습니다.
ekak nemeyi tibuṇē. budurajāṇan vahansēṭa pævætma ōnakama tibuṇē. māgē bhikṣu bhikṣunusaka upāsikā kiyana sivvanak pirisa adharmayak duu tæna dharmayen karuṇu pennā adharmaya yaṭapat kara dharmaya nagā siṭavanna dakṣa venaturu. avinayak duru tæna vinayen karuṇu pennā avinaya yaṭapat kaḷa vinaya agā siṭuvan dakṣa venaturu mārayā magē pinvam pǣma balāporottu venna epā kiyalā mārayāṭa issellā budurajāṇan vahansēgē ē ṭika tamayi mama mē magē buddha pævætma avaśya vennē īṭa passē maṭa avasthē næhæ innē. mē magē āsāvaṭa magē ōnekaṭa mē pævætmē innavā nemeyi.
부처님께 있었던 것은 존속해야 할 필요였습니다. '나의 bhikkhu, bhikkhunī, upāsaka, upāsikā 네 무리가 adhamma를 본 자리에서 dhamma로 근거를 보여 adhamma를 누르고 dhamma를 세울 수 있게 될 때까지, avinaya를 본 자리에서 vinaya로 근거를 보여 avinaya를 누르고 vinaya를 세울 수 있게 될 때까지, Māra여, 나의 parinibbāna를 바라지 마라'고 부처님께서 먼저 Māra에게 말씀하셨습니다. '나의 부처로서의 존속이 필요한 것은 그것 때문이고, 그 뒤에는 나에게 머물 까닭이 없다. 내 욕심, 내 바람으로 이 존속에 머무는 것이 아니다.'
anna ē katāva kivvaṭa passē 8 45 vuda giyāṭa passē tamayi ara ānanda hāmuduruvan innalādī ahak venna mæ itin kivvē. svāmīni oba vahansē edā budu vunada avasthāvē maṭa poronduvak vuṇā. ē kālē mama pirinivam pāna illā hiṭenakoṭa svāmīni oba vahansēgē bhikṣu bhikṣu mē kiyannē mahaṇa mē mārayē mē māgē bhikṣi bhikṣunī upāsa upāsikā sivvanak pirisa adharmayak duṭu tæna dharmaya nagā siṭavā adharmaya nagā adharmaya yaṭapat karalā dharmaya nagā siṭavanna dakṣaru. avinayak duratæna vinaya nagā siṭa avinaya yaṭapat kara vinaya naganna dakṣaru māgē pinvan pǣ balāporottu venna epā kivvā. ada ṭika siddha velā ivarayi.
그 이야기를 하신 뒤 45년이 지나서야, Ānanda 스님이 곁을 떠나 있을 때 Māra가 와서 말했습니다. '세존이시여, 그날 부처가 되셨을 때 저에게 약속하셨습니다. 그때 제가 parinibbāna를 청하자 세존께서는, 나의 bhikkhu, bhikkhunī, upāsaka, upāsikā 네 무리가 adhamma를 본 자리에서 adhamma를 누르고 dhamma를 세울 수 있게 되고, avinaya를 본 자리에서 avinaya를 누르고 vinaya를 세울 수 있게 되기 전에는 나의 parinibbāna를 바라지 마라 하셨습니다. 오늘 그것이 다 이루어졌습니다.'
ē bala svāmarē oya kivva kāraṇaya siddha velā tiyenavā. ehema oya ætta magē tænadī balāporottu venna deyak næhæ. tava tun vasake mama puṇavā pānavā. oba kalabala venna ōnē næ kiyalā avasthāva dunnā. dæn metana hon̆daṭa pæhædiliva pēna
'보십시오, 세존이시여, 말씀하신 일이 이루어졌습니다.' '그렇다면 그 일에 관해 나에게 바랄 것이 없다. 석 달 뒤 나는 parinibbāna에 든다. 그대는 서두를 필요 없다'고 하시며 기회를 주셨습니다.
dunnā. dæn metana hon̆daṭa pæhædiliva pēna deyak tamayi. ehenam budurajāṇan vahansē namak lōkē mē lōkē pahaḷa velā væḍa innē ara avidyā śr̥ṣṇāva vennē nemeyi. anik ayaṭa ovat jīvat venna rāsāvaṭa neveyi. avaśya kāraṇaya karanna. hæbæyi ē kārya nakan
이제 여기서 아주 분명히 보이는 것이 있습니다. 부처님 한 분이 이 세상에 나타나 머무시는 것은 avijjā와 taṇhā 때문이 아닙니다. 다른 이들처럼 살고 싶은 욕심 때문도 아닙니다. 해야 할 일을 하시려는 것입니다.
avaśya kāraṇaya karanna. hæbæyi ē kārya nakan unvahansēlā marannat bæhæ kavadā ehenam budu maranna bæhæ. budugē lēsolōnavā kiyana lē upaddavanavā misā antima ēn hari budulaṭayak karanna bæhæ. mokada ēka pāramitāpuru asaṁkhya kalpa lakṣaṇa pāramitāpurūravaya ōkatayi. itin ē kālē mē lōkē samatek næha. ē kālē atarama kalapal karoravanna. ēsayi budurajāṇan vahansēva ēvā vināśa karanna bæri. ēka pāramitā balayak.
그리고 그 일이 끝날 때까지는 그분을 죽일 수도 없습니다. 언제든 부처를 죽일 수는 없습니다. 부처의 몸에 피를 나게 할 수는 있어도 끝내 부처를 해칠 수는 없습니다. 왜냐하면 그것은 셀 수 없는 kappa 동안 채운 pāramī 때문입니다. 그 무렵 이 세상에 맞설 이가 없습니다. 그래서 부처님을 해칠 수 없습니다. 그것은 pāramī의 힘입니다.
etana mē udayaṁgama attaṁgama āsvādānassana kiyana eka kisi praśnayak næha.
거기서는 이 udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa라는 것에 아무 문제가 없습니다.
koccara naḷan̆gā siṭivvat ēkaṭa himi kālē oya yannē ohomayi. udēṁgamē nægī hiṭiyā. itin etan̆gaṭa uya athaṁgamē væḍilā āvā. ē āśvāda kālē itin ēken karannā vū væḍapillā karannē giyā. bæri kālēt āvā ādīna kālaṭat āvā nisaraṇā ēkat keḷavara vuṇā. lovturā buddha rādiya pahaḷa velāt siddha vennē ōka.
아무리 일으켜 세워도 그에 주어진 때는 이렇게 흘러갑니다. udaya로 일어섰습니다. 이어서 atthaṅgama로 자라 왔습니다. 그 assāda의 때에는 그것으로 할 일을 해 나갔습니다. 힘이 다한 때도 왔고, ādīnava의 때도 왔고, nissaraṇa — 그것도 끝났습니다. lokuttara 부처님 같은 분이 나타나셔도 일어나는 것은 그것입니다.
udā vuṇā, udāmē attaṁgaya pævætmaṭa āvā. āśvādaya ēken itin lokuvaṭa anik okkoma mityā daṣṭa bidahærilā sammā diṭṭhiya nægilā æævilā viśāla jayagrāhita tattvayak udā vuṇā. āśvāda dæn itin pirihilā yana kālē eyāva vā ādīna kālē eken eka aḍuvelā aḍuvelā gihillā nissaraṇa. dæn itin 5000 gæna ivarayi. pirilā taranna bæ. āyi kasanayē yaṭapat vunā.
떠올랐고, 떠오른 것이 atthaṅgama, 곧 존속에 이르렀습니다. assāda — 그것으로 크게 다른 모든 micchā diṭṭhi를 깨뜨리고 sammā diṭṭhi가 일어나 큰 승리의 상태가 왔습니다. 그 assāda가 기울어 가는 때, ādīnava의 때에 하나씩 줄고 줄어 nissaraṇa에 이릅니다. 이제 5000년이 다 되었습니다. 다시 채워 일으킬 수 없습니다. sāsana가 가려졌습니다.
itin ēkat eccarayi. lōkē hæma deyakma oya kriyāvaliya.
그것도 그만큼입니다. 세상 모든 것이 그 흐름입니다.
itin api dakinna ōnē. ōka dakinavā nam ehenam mē udayaṁgama, attaṁgama āśvāda, ādīnava, nissaraṇa kiyana mē dharma raṭāva tuḷa mēka nam dharmatāvaya mē tuḷa nam gaman karanna mē haṭagatta hæma deyakmē. haṭagatta eka væjabenna maṭa kālayak næhæ. ēka mulāvak. ehena haṭagatta ekēdi maṭa ganna tiyena prōdanayak ōken aṭaṁgamen ādīnavaṭa yanna nisāṭa yanna issellā hæki taram ikman karalā pramādī ārya mārgaya pūrṇaya karaganna ōnē kiyalā anna utsāhavanta venavā. ehenam taman væḍi karagannavā. anna ēkayi etana ganna nigamana.
그러니 우리는 보아야 합니다. 그것을 본다면, udaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa라는 이 dharma의 틀 속에서, 이것이 dharma 이치라면, 생겨난 모든 것은 이 속에서 갑니다. '생겨난 것이 버티고 있을 시간이 나에게는 없다. 그것은 속임이다. 그렇다면 생겨난 것에서 내가 얻을 이로움은, atthaṅgama에서 ādīnava로, nissaraṇa로 가기 전에 될 수 있는 한 서둘러 게으름 없이 ariya 길을 완성하는 것이다' 하고 애쓰게 됩니다. 그렇게 자신을 키워 갑니다. 바로 그것이 거기서 얻는 결론입니다.
ehenam eyāṭa hitā lavanna deyak næti bava eyā etanama dannē. mama monavaṭa hitā allavāganna monavā allagannada? koheda allaganna ekak tiyennē? mama kivvaṭa pavatinnē kokada ehema ekak lōkē nǣ. anna dharmatāvaya dakinnavā.
그러면 그는 마음 붙일 것이 없다는 것을 바로 거기서 압니다. '내가 무엇에 마음을 붙이고 무엇을 붙잡겠는가? 붙잡을 것이 어디 있는가? 내가 말한다고 이어지는 것이 어디 있는가? 그런 것은 세상에 없다.' 바로 dharma 이치를 보는 것입니다.
etana paṭan gena eyā mokata karannē? dharmatāvayaṭa anukūlava yana lōkaya maṭa ōna hæṭiyaṭa hadanna bæhæ. ehenam meccara kal dæn̆geluvē ananta apramāṇa saṁkhāraya mama dan̆geluvanam dan̆galā tiyennēt ōkaṭa. dæn mē dan̆gala dan̆galannet ōkaṭa bærik karanna dan̆gelīma attara karalā hiṭā ada hiṭāyi yathābōdhaya kaṭayutu karanavā kiyalā.
그때부터 그는 무엇을 하는가? 'dharma 이치를 따라 가는 세상을 내가 원하는 대로 만들 수는 없다. 그렇다면 끝없는 saṃsāra에서 이토록 오래 발버둥 친 것도 그것 때문이었고, 지금 발버둥 치는 것도 그것 때문이다. 할 수 없는 것을 하려는 발버둥을 놓아 버리고' 오늘 멈추어 있는 그대로의 깨달음을 위해 힘쓴다고 합니다.
vena ekak vecca aya issellā gatēdī
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
yathābōdhaya labāganna mama mehe karagannavā kiyalat dharmāvabōdhaya labāganna. monavaṭa kampā vennē næ. ēkayi antima nigama
'있는 그대로의 깨달음, dharma의 깨달음을 얻으려고 나는 여기서 힘쓴다'고 하며, 무엇에도 흔들리지 않습니다. 그것이 마지막 결론입니다.
dæn itin oya abhidharmaya piḷiganna næti venna kiyalā noyek katā kiyana aya innavā. dæn cuti paṭisandhiya atara hatara hatarak nǣha. api dharmaya pennanavā. itin anta itin aragollō kiyanavā hatarak tiyenavā. mē
이제 abhidharma를 받아들이지 않게 하려고 여러 이야기를 하는 이들이 있습니다. 우리는 죽음(cuti)과 재생(paṭisandhi) 사이에 중간 상태(antarā)가 없다는 dharma를 보여 줍니다. 그런데 저들은 중간 상태가 있다고 말합니다.
antabhāvayak tiyenavā. mē aṭyak innavā api piḷigannē næntarā buduhāya dak næha nam nætti parśanāsa antarak buduhāsaya dæk
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
næhæ ætta dæn budurajāṇan vahansē pennapu mehema titta. dæn api hitamu dæn loku praśnayak vindāganna ōnē. atya eyāvē praśnayak ōka
사실 부처님께서 보이신 것은 이러합니다. 이제 큰 물음 하나를 풀어야 합니다. 바로 그 물음입니다.
a cutiyayi paṭisandhiyayi atara antaraya budurajāṇan vahansēgen mehemana vacagota paribrādhikaya svāmīni mē kayat athæriyā matu kayakaṭa giyet næha. ē atara satvayā kumak upādānaya karamin jīvat venavada?
cuti와 paṭisandhi 사이의 중간에 대해, Vaccha 유행자가 부처님께 이렇게 여쭈었습니다. '세존이시여, 이 몸도 버렸고 다음 몸에도 아직 가지 않았을 때, 그 사이에 중생은 무엇을 붙잡고(upādāna) 삽니까?'
anna vaca mē kayat athæriyā matu kayaṭa geṭa næhæ. mē atara hattayā taṇhā upādāna karagen jīvat venavā. dæn budurajāṇan vahansē mē kāya athæralā matu kāyaṭa yanna issellā hatarak gæna peillā tiyenavā.
'Vaccha여, 이 몸도 버렸고 다음 몸에도 아직 가지 않았을 때, 그 사이에 중생은 taṇhā를 붙잡고 산다.' 이렇게 부처님께서는 이 몸을 버리고 다음 몸으로 가기 전의 중간에 대해 경에 남기셨습니다.
pæhædiliva cutūpapātat gnānayen lō balana velāvēdī. hariya hataraman sandhiyaka uḍumahan taliyakaṭalā balanakoṭa hatarama kaḍavalaṭa ætula venna minissu kaḍa valin piṭa vena aya pārē særisaraṇa aya oya vagē dækkā vāgē mē særisaraṇa satvaya mama dækkā kiyalā. mehema dēśanāvak tiyenavā. dæn pæhædiliva dēśanāvak tiyenavā
분명하게, cutūpapāta ñāṇa로 세상을 보실 때 — 네거리 위 높은 다락에 올라서서 보면 네 가게로 들어가는 사람, 가게에서 나오는 사람, 길을 오가는 사람을 보듯이, 이 떠도는 중생을 나는 보았다 — 이런 설법이 있습니다.
tiyenavā. dæn pæhædiliva dēśanāvak tiyenavā metanin malāṭa passē yam manussa yam tænaka matu kayak haṭagannakan atarat tiyena kālayak tiyena bavat ē kālē jīvat vena bavak. itin etakoṭa dæn ēka ætta. hæbæyi cutiyaṭa anuva paṭisandhiya atara hatarak nǣha kiyana ekat sampūrṇa ætta.
이렇게 분명한 설법이 있습니다. 여기서 죽은 뒤 어떤 사람이 어느 곳에 다음 몸이 생길 때까지 그 사이에 있는 시간이 있고, 그 시간 동안 산다는 것입니다. 그러니 그것은 사실입니다. 그러나 cuti에 이어 paṭisandhi 사이에 중간이 없다는 것도 온전한 사실입니다.
abhidharmaya aragena ivi velā ōka boru karanna bæha. mokakda mē praśnaya etakoṭa
abhidharma를 가져와 그것을 거짓으로 만들 수는 없습니다. 그러면 이 물음은 무엇입니까?
dæn mēka mē avurudu dæn 50 genavā visan̆danna bæri praśnayak. adakama mona pḍitavat ōka visadalā nǣ vādē yanavā dæn balamu vāda
이것은 50년이 되도록 풀지 못한 물음입니다. 오늘까지 어떤 학자도 그것을 풀지 못했습니다. (물음) 그렇지요. — 논쟁이 이어집니다. 이제 그 논쟁을 살펴봅시다.