antarābhava 는 있는가, 없는가? 온전한 풀이
අන්තරාභවයක් ඇතිද, නැති ද? ගැටළුවට සම්පූර්ණ විසඳුම
hatarak nǣ kiyana eka dharmaya hon̆da vera pæhædiliva pelā tiyenavā abhidharmaya.
cuti 와 paṭisandhi 사이에 틈이 없다는 것은 dhamma, 곧 Abhidhamma 가 아주 분명하게 밝혀 두었습니다.
ætta vaśayenma ē satyayama satvayayi. ē gæna mokak katā karanna deyak næhæ. hæbæyi satyaya bava dænaganna vidihak nætuvayi kiyannē ēka varu kiyalā pelak hæma piḷigannē nǣha kiyannē. ehenam piḷiganna puḷuvan vidihaṭa mama hētu pennanna.
참으로 그것은 틀림없는 진실입니다. 그에 대해서는 따로 말할 것이 없습니다. 그러나 그것이 진실임을 알 길이 없으니, 사람들이 그 pāḷi 말씀을 받아들이지 않는 것입니다. 그러니 받아들일 수 있도록 제가 까닭을 보여 드리겠습니다.
ē vagēma mē kaya maḷaṭa passē matu kayakaṭa yanakan hatarak tiyenavā kiyana ekat satvayama satyaya ēkaṭat mama hētu pennanna. deka parakpāra novena pāra pennanna dharmaya. hæbæyi meccara kal visin̆dalā næti praśnayak mē visin̆dalā pennanna. tēruṇānē?
또한 이 몸이 죽은 뒤 다음 몸으로 가기까지 틈이 있다는 것도 참으로 진실입니다. 그것에 대해서도 까닭을 보여 드리겠습니다. 이 둘이 서로 어긋나지 않는 길을 dhamma 로 보여 드리겠습니다. 지금까지 풀리지 않은 물음을 여기서 풀어 보여 드리겠습니다. 아시겠지요?
kataṁca bhikkhavē jāti mē sūtraya piṭakaya vigraha karanavā jāti yaṁ tēsaṁ tēsaṁ sattānaṁ tammi satta nikāyē jāti saṁjāti okkanti abhinibbatti kandānaṁ pātuō āyatanānaṁ paṭilābhō kāraṇā hayak ayaṁ uccati bhikkhavē jāti. mahannē menna mēkaṭa jāti kiyanavā.
'Katamā ca bhikkhave jāti?' 이 sutta 를 Piṭaka 는 이렇게 풀이합니다. 'Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho' — 여섯 가지 갈래입니다. 'Ayaṃ vuccati bhikkhave jāti.' 비구들이여, 바로 이것을 jāti 라 한다.
dæn jāti kiyannē budurajāṇan vahansē saṁkṣipta karalā mē jāti kiyalā api lōka sampatayē katā karana vacanayada vigraha sahagatava jāti haya ākārayakaṭa venas vena ākāraya venna hayaākārayaka sampinnanaya kivayi mē jāti kiyalā mē lōkayā kiyanna.
이제 jāti 란, 부처님께서 간추려 말씀하신 이 jāti, 곧 우리가 세상에서 쓰는 이 낱말을 풀어 보면, jāti 가 여섯 가지로 달라지는 모습이 있고, 그 여섯 가지를 한데 묶어 세상 사람들이 jāti 라고 부르는 것입니다.
mokakda mē pennē? issellāma pennuvā jātiya kiyalā ekak. ēka avasthāvak. tatvayekgē upattiyēdī haṭaganna ākāraya.
여기서 무엇을 보여 주십니까? 맨 먼저 jāti 라는 하나를 보여 주셨습니다. 그것은 한 자리입니다. 중생이 태어날 때 생겨나는 모습입니다.
deveni avasthāva saṁjātika avasthāva tunveni eka okkantiya avasthāva hataraveni eka avanibbatti avasthāva pasveni eka kandānam pātu bavō avasthāva hayaveni eka āyatanānam paṭilābha āyatana pratilābhaya æli læbuvā. æhæṭa rūpa sabda æhenna divaṭa rasa nāsayaṭa ganna ādi æhenna āyatana pratilābhaya nævata læbuvā. ē kiyannē ayi maslaya kayak labāgena āvā. menna mē sampīḍanaya ayi jāti kiyannē.
두 번째는 sañjāti 자리, 세 번째는 okkanti 자리, 네 번째는 abhinibbatti 자리, 다섯 번째는 khandhānaṃ pātubhāvo 자리, 여섯 번째는 āyatanānaṃ paṭilābho, 곧 āyatana 를 얻음입니다. 눈에 형색이, 귀에 소리가, 혀에 맛이, 코에 냄새가 닿도록 āyatana 를 다시 얻었습니다. 다시 말해 피와 살로 된 몸을 얻어 왔습니다. 바로 이 묶음을 jāti 라 합니다.
ehenam dæn budurajāṇan vahansē jāti pennapu eket anna abhidharmaya pennapu cuti paṭisandhiya atara tibicca jātiya pennalā tibu putelā tiyenavā issellāma anna jātiya anna pennuvā issellāma haya ākārayen paḷaveni eka anna cutiyayi paṭisandhiya atara hatarak næti jātiya avasthāva
그러니 부처님께서 보여 주신 jāti 에서도, Abhidhamma 가 보여 준 cuti 와 paṭisandhi 사이에 있는 jāti 를 보여 주셨습니다. 맨 먼저 여섯 가지로 보여 주신 것 가운데 첫째가 바로 cuti 와 paṭisandhi 사이에 틈이 없는 jāti 자리입니다.
saṁjāti anna ara antarāvayika vagē avasthāva okkanti onna oya antarāvayikaya tamā gandhabbā avakkanti honti okkanti venavā misā paṭisandhi venavada baḍa mē buddha dēśanāva baḍaya parisandhiya gæna kiyalā næha kotanakavat baṭa kiyannē okkantiya.
sañjāti 는 바로 그 antarābhava 같은 자리입니다. okkanti — 바로 그 antarābhava 가 'gandhabbo avakkanto hoti', 곧 okkanti 가 됩니다. 그런데 배 속에 paṭisandhi 가 됩니까? 부처님 말씀 어디에도 배 속의 paṭisandhi 를 말하지 않습니다. 배 속에 드는 것은 어디서나 okkanti 입니다.
kotanat vena okkantikkhaṇē nāma rūpaṁ aññamaññaṁ sahajāta paccīna paccē parisandhikkhaṇē vipākābayānaṁ kaṭattāda rūpānaṁ kamma paccīna paccaya
'Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo; paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo' — okkanti 찰나에 nāma-rūpa 는 서로 sahajāta paccaya 로 조건이 되고, paṭisandhi 찰나에 vipāka-abyākata 와 kaṭattā rūpa 에 kamma paccaya 로 조건이 된다는 것입니다.
paṭisandi kotanada vipāka avyākuta saha karma rūpa avyākr̥ta vipākaya menna mēkayi parisandī vaśayen avaśya vennē kāya dasaka bhāva dasaka vatu dasaka kiyana cittakṣaṇa mē rūpakṣaṇa tunayi. paṭisandhiyaṭa karma rūpayanga haṭagannē. anna æhidiya gahana mohotaka mē kiyalā īlā cuti paṭisandha.
paṭisandhi 는 어디입니까? vipāka-abyākata 와 kamma-rūpa 의 abyākata vipāka, 바로 이것입니다. paṭisandhi 로서 있어야 하는 것은 kāya-dasaka, bhāva-dasaka, vatthu-dasaka 라는 세 rūpa 입니다. paṭisandhi 에는 kamma-rūpa 가 생겨납니다. 눈 한 번 깜빡이는 사이에 이렇다고 하는 것, 그것이 cuti 와 paṭisandhi 입니다.
ehenam cutiyayi paṭisandhiya atara siddha vennē koheda? dæn hitā innē metana cuta vuṇā balaya paṭisandhi vuṇā kiyalā. kāgē hari hita vītiya mokakda tiyennē? maraṇāsanna citta vītiyak aragattahama anna maraṇāsanna citta vītiyak yam kenek maraṇāsanna mohotē malut ehen yuta vunot evelē paṭisandhiyak labana citta vītiyak tiyenavā. onna o citta vītiya avasāna citta vītiya kiyalā gamukō.
그렇다면 cuti 와 paṭisandhi 사이에 일어나는 것은 어디입니까? 지금 사람들은 여기서 cuti 하고 곧바로 paṭisandhi 했다고 생각합니다. 누군가의 citta-vīthi 는 어떻게 되어 있습니까? maraṇāsanna citta-vīthi 를 보면, 어떤 사람이 죽음에 다다른 순간 거기서 cuti 하면 그때 paṭisandhi 를 얻는 citta-vīthi 가 있습니다. 그 citta-vīthi 를 마지막 citta-vīthi 라고 해 둡시다.
dæn avasāna citta vidavata æsuru karenna antima harada rūpaya haṭagannavā. cittakṣaṇa 17ka citta mē kiyannē antima maraṇāsanna citta vītiya atīta bhavāṁga bhavāṁga calana bhavāṁga upacchēda cittakṣaṇa tunak gevuṇā. ē antima apimu dæn maraṇāsanna cakkhut citta viyak āvā kiyalā. haṭagannakoṭa itin īḷan̆gaṭa bhāṇu
이제 마지막 citta-vīthi 가 기대는 마지막 hadaya-rūpa 가 생겨납니다. 17 cittakkhaṇa 의 citta, 곧 마지막 maraṇāsanna citta-vīthi 에서 atīta-bhavaṅga, bhavaṅga-calana, bhavaṅgupaccheda 의 세 cittakkhaṇa 가 지나갔습니다. 그 마지막에 죽음에 다다른 cakkhu-dvāra citta-vīthi 가 왔다고 합시다.
kiyalā. haṭagannakoṭa itin īḷan̆gaṭa bhāṇu upacchēdaya paṁcatvāra āvajjana ēken cakkhu viññāṇa dæn mē paṁcavārayen bæluvat cakkhu viññāṇayaṭa āvata cittakṣaṇa pahak gevuṇā. sampaṭiccana satīraṇa pottana haya hata aṭak gevuṇā. javana javana javana javana javana javana pahak giyā. cittakṣaṇa 13k giyā. 14 veni cittakṣaṇa avasthāva cuti pahalasena cittakṣaṇa avasthāva paṭisandhi tava bhavaṁga dekak tiyenavānēda ituru
그것이 일어나면 그다음 bhavaṅgupaccheda, pañcadvārāvajjana, 그리고 cakkhu-viññāṇa — 이렇게 pañcadvāra 로 보아도 cakkhu-viññāṇa 에 이르기까지 다섯 cittakkhaṇa 가 지났습니다. sampaṭicchana, santīraṇa, votthapana 로 여섯, 일곱, 여덟이 지났습니다. 그리고 javana, javana, javana, javana, javana — javana 다섯이 갔습니다. 13 cittakkhaṇa 가 갔습니다. 14 번째 cittakkhaṇa 자리가 cuti, 15 번째 cittakkhaṇa 자리가 paṭisandhi 입니다. 그러면 bhavaṅga 둘이 남지 않습니까?
bhavaṁgaṭa bhāṁga midullā ov dæn cutiya nivaranē tiya bava
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ē jīvitayaka avasāna avasāna sita cuti sita næt mēka mahattayā menna mehema ekak tiyennē. dæn ota hadā gæm̆buru dæn api dæn aran tiyennē ara kiyana abhidharmaya mūla abhidharmayaṭa passē gatta aṭuvā. ōka hon̆daṭa tōrāganna ōna tænak.
(질문자) 그 삶의 맨 마지막 마음이 cuti-citta 아닙니까? (법사) 선생님, 이것은 이렇게 되어 있습니다. 이제 이것은 깊은 곳인데, 지금 우리가 가져온 것은 근본 Abhidhamma 뒤에 나온 Aṭṭhakathā 입니다. 이 점을 잘 가려 알아야 합니다.
dæn cutiyayi paṭisandhiyayi kiyana vacanaya siddha vena tænadī siddha vena ākāraya mē vigraha venna ōnē.
이제 cuti 와 paṭisandhi 라는 낱말이 쓰이는 자리에서, 그것이 일어나는 모습을 이렇게 풀어야 합니다.
cutiyak paṭisandhi bhavāṁga cuti karmajayi nēda okko pūrṇa karma jayanna karmaya etakoṭa citta vitaya cittajanē ciitta ov karmaca citta dekak tēruṇānē
(질문자) cuti, paṭisandhi, bhavaṅga — 이것들은 다 kammaja 아닙니까? 모두 다요. (법사) 온전히 kammaja 입니다. kamma 입니다. (질문자) 그러면 citta-vīthi 는 cittaja 지요? citta. (법사) 예, kammaja 와 cittaja 두 가지입니다. 아시겠지요?
kar cittaja vū karma vītiya rūpaya haṭaganna cittakṣaṇa 17ka harada rūpaya citta citta rūpayak samaga sakas velayi citta devennē. ēka mādhyaya haṭaganna uppāda ridhi bhaṁga kiyana avasthāvak avasthāvak gannē karmaca rūpa kriyātmaka venavā cittakṣaṇayak gāna. ē kramayaṭa ēkeyi yannē. etakoṭa dæn paṭisandhi
kammaja 와 cittaja — citta-vīthi 의 rūpa 가 생겨나려면, 17 cittakkhaṇa 동안의 hadaya-rūpa 와 함께 짜여서 citta 가 일어납니다. 그 바탕이 생겨나는 uppāda, ṭhiti, bhaṅga 라는 자리를 하나하나 거치며 kammaja rūpa 가 cittakkhaṇa 마다 작동합니다. 그런 방식으로 이어 갑니다.
kramayaṭa ēkeyi yannē. etakoṭa dæn paṭisandhi yamkisi citta antima avasāna citta vītiya haṭagannakoṭa eyiṭa ehā citta vītiyak haṭagannavaṭa karma śaktiya iḍa madivelā avasthāva dæn cutavenna antima tiyena citta rūpaya niṣpādanaya paḷaveni harada rūpen ipadu antima harada rūpayē niṣpādanaya karapu avasthāva ē niṣpādana avasthāva avasāna venakoṭa eyin ehāṭa geniyanna puḷuvan karma śaktiyak næti avasthāvē tamayi antima avasāna hita vidiha pahaḷa vecca avasthāva menna mē avasthāva tuḷadī
그러면 이제 paṭisandhi — 어떤 마음의 마지막 citta-vīthi 가 일어날 때, 그 너머로 또 다른 citta-vīthi 를 일으키기에는 kamma 힘이 모자라는 때, 곧 cuti 하기 직전 마지막 citta 의 rūpa 를 만들어 내는 때, 첫 hadaya-rūpa 에서 이어 온 마지막 hadaya-rūpa 를 만들어 낸 때, 그 만들어 냄이 끝날 때, 그 너머로 이끌어 갈 kamma 힘이 없는 그때에 바로 마지막 마음의 길이 나타납니다.
vecca avasthāva menna mē avasthāva tuḷadī niṣpādanaya karalā tiyā apin atin galak gahalā ataæharabuvahama atin gilihicca gala dunna śaktiya aragena ē maṭṭamaṭa gilā væṭenavā vāgē anna ē ituru ṭika gaman karanavāyi citta vīti antimaṭa hadalā dunnāma menna mēkedī antima avasāna cittakṣaṇa 17 citta vītiya ārambha karalā dīlā ēkē cutiyaṭa giyāṭa passē karada rūpaya mehema
바로 이때에 만들어 놓은 것은, 손으로 돌을 던지고 손을 놓으면 손을 떠난 돌이 받은 힘을 가지고 그만큼 날아가 떨어지듯, 그 남은 만큼을 나아갑니다. 마지막에 citta-vīthi 를 만들어 주면, 여기서 마지막 17 cittakkhaṇa 의 citta-vīthi 를 시작해 주고, 그것이 cuti 로 간 뒤에도 hadaya-rūpa 는 이렇게 남아 있습니다.
tiyenavā. yam mē citta niyamayak yamkisi citta vītiyaka citta vītiyakada rūpayak haṭagattahama ē cittakṣa vītiya avasāna vanaturu ē vattu bījaya vannē harada rūpayayi.
이것은 하나의 citta-niyāma 입니다. 어떤 citta-vīthi 에서 rūpa 가 생겨나면, 그 citta-vīthi 가 끝날 때까지 그 바탕(vatthu)이 되는 것은 hadaya-rūpa 입니다.
ehemanam citta vītiyak haṭagena avasānaya venakanma cittakṣaṇa 17 yanakamma yam harada rūpayak mūlāśraya karanavā haṭagattē ē atarē tavarada rūpayak haṭaganna bæ. ē 17 ivara venna ōnē.
그러니 citta-vīthi 가 생겨 끝날 때까지, 17 cittakkhaṇa 가 다 지날 때까지 어떤 hadaya-rūpa 를 바탕으로 생겨났다면, 그 사이에 또 다른 hadaya-rūpa 가 생겨날 수 없습니다. 그 17 이 끝나야 합니다.
itin menna mē kiyannā vū 17 veni eka avasāna venakam issellā karma śaktiya niṣpādanaya karalā dunna eka tamayi kriyātmaka vuṇē. ē karma śaktiyen tava citta vītiyak goḍanaganna avasthāvak næti avasthāvē tamayi avasāna citta vī rītiya pahaḷa karannē. ē pahaḷa karalā giyāṭa passē ēkē mædak giyāṭa passē cuta vena avasthāvaṭa tamayi karma śaktiya tibuṇē. ē nisā cuti kiyalā kiyannē
그러니 이 17 번째가 끝날 때까지는 앞서 kamma 힘이 만들어 준 것이 작동한 것입니다. 그 kamma 힘으로 또 하나의 citta-vīthi 를 세울 수 없는 때에 마지막 citta-vīthi 를 나타냅니다. 그것을 나타내고 그 중간쯤을 지난 뒤, cuti 하는 때까지만 kamma 힘이 있었습니다.
tibuṇē. ē nisā cuti kiyalā kiyannē cittayak nemeyi. cuti kiyannē karma śaktiya. ē cittakṣaṇayak kriyātmaka vennē issellā hadalā dunna citta vītiyen.
그러므로 cuti 란 citta 가 아닙니다. cuti 란 kamma 힘입니다. 그 cittakkhaṇa 는 앞서 만들어 준 citta-vīthi 로 작동합니다.
maraṇāsanna citta vītiya kriyāvaliyē ēka hadalā dīlā ivarayi dæn. deveni karma śaktiya niṣpādanaya karanna śaktiyak nætuvahama paḷaveni eken hadalā dīpivaka avasānaya venakoṭa cuta vena sthānaya cuti kiyalā kivvē karma jutiya bhavāṁgayayi cuta vunnē. paṭisandhi velā bhavāṁgen āpu āpu śaktiya tuḷa antima antima karma vēgaya avasāna vīmayi cutikinnē.
maraṇāsanna citta-vīthi 과정에서 그것은 이미 만들어 주고 끝났습니다. 두 번째 kamma 힘을 만들어 낼 힘이 없으면, 첫 번째 것으로 만들어 준 것이 끝날 때 cuti 하는 자리 — cuti 라 한 것은 kammaja cuti 입니다. 떨어져 나간 것은 bhavaṅga 입니다. paṭisandhi 하여 bhavaṅga 로 이어 온 힘 속의 마지막 kamma 기세가 끝나는 것을 cuti 라 합니다.
etakoṭa api kriyātmaka vena citta vītiya eyi avasāna inna issellā avasānayaṭa hatalā dunna citta vītiya citta niyamaya mokakda vastu rūpaya cittakṣaṇa 17 avasāna venaturu tava vastu rūpayak haṭaganna bæhæ. vastu rūpa dekak ekkenuṭa haṭaganna. hædu vasta rūpayak avasāna venakan navattannat bæha. ēka avasāna bhava aṁgaya dekaṭa yanakan ēka giyāṭa passē anna navargayen tamayi īḷan̆ga śiddhītiya pahaḷa karannē. etakoṭa vastu rūpaya hadalā ivarayi. nava karma vēgaya vaktu rūpaya īḷan̆gaṭa hadānna.
그러면 우리에게 작동하는 citta-vīthi, 곧 끝나기 전에 마지막으로 만들어 준 citta-vīthi 의 citta-niyāma 는 무엇입니까? vatthu-rūpa 가 17 cittakkhaṇa 를 마칠 때까지 다른 vatthu-rūpa 가 생겨날 수 없습니다. vatthu-rūpa 둘이 한꺼번에 생겨날 수 없습니다. 만들어진 vatthu-rūpa 를 끝나기 전에 멈출 수도 없습니다. 그것은 마지막 bhavaṅga 둘에 이르기까지 가고, 그것이 지난 뒤에 새 기세로 다음 것을 나타냅니다. 그때 vatthu-rūpa 는 이미 다 만들어졌습니다. 새 kamma 기세가 다음 vatthu-rūpa 를 만듭니다.
dæn otanin dæn cutiya ganna hadana cutiyaṭa cittaya ganna balāporottu venavā. cuti cittaya kiyana haṭam ēkaṭa api dæn api hitā innavā paṭisandhi bhavāṁga cuti kiyana ēvayi. paṭisandhi citta bhavāṁga citta cuti citta kiyana ēvayi. mē deka paṭaḷivillak karagena tiyennē.
이제 거기서 cuti 를 두고, cuti 에 citta 를 붙이려고 합니다. cuti-citta 라고 하면서, 우리는 paṭisandhi, bhavaṅga, cuti 라는 것들을 paṭisandhi-citta, bhavaṅga-citta, cuti-citta 라고 여기고 있습니다. 이 둘을 뒤섞어 놓은 것입니다.
bhavāṁgayayi bhavāṁga citrayayi kiyannē dekak. bhavāṁgaya karma jayi karma vēgayen goḍanagana ekayi cittaya. ēka ēkin goḍanægena eka.
bhavaṅga 와 bhavaṅga-citta 는 서로 다른 둘입니다. bhavaṅga 는 kammaja, 곧 kamma 기세로 세워지는 것이고, citta 는 그것으로 세워지는 것입니다.
etakoṭa karma citta kiyannē sǣyan dekak. karmacarayan tamayi apē kriyātmaka vennē. ē kriyātmaka kiyana ekē pratiphalayak vaśayen tamayi citta pahaḷa vennē. manaṁca paṭicca dhammēca uppaccati manō viññāṇaṁ
그러니 kammaja 와 cittaja 는 두 흐름입니다. 우리에게 작동하는 것은 kammaja 흐름이고, 그 작동의 결과로 citta 가 나타납니다. 'Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ.'
manayi dharmaya purē jātayi. manō viññāṇaya paccē jātayi. purē jātava haṭagannē karma śaktiyen. viññāṇaya haṭagattaṭa passē citta værada karanna. mē karma śaktiya tamayi karmaca rūpa vaśayen paṭisandhi bhavaṁgayaṭa bhavaṁgala sambandha vennē.
mano 와 dhamma 는 purejāta 이고, manoviññāṇa 는 pacchājāta 입니다. purejāta 로 생겨나는 것은 kamma 힘으로 생겨납니다. viññāṇa 가 생긴 뒤에 citta 가 일을 합니다. 이 kamma 힘이 kammaja rūpa 로서 paṭisandhi 와 bhavaṅga 에 이어집니다.
dæn mēkedī vædagat deyak tiyenavā. dæn api hitamukō dæn antimaṭa cuti cittaya mē gannakoṭa apiṭa ada kiyā dīlā tiyennē. pera bhavayēdī gattā vū karma karma nimiti gatinimati nisā læbū paṭisandhiya læbuvaṭa passē bhavāṁga vaśayen āpu aramuṇamayi. cuti cittayaṭa aramuṇu vennē kiyana apiṭa ugannannē. ehemanē uganvanna. ehemanēda mahattayā?
여기서 중요한 것이 있습니다. 마지막에 cuti-citta 를 이렇게 볼 때 오늘날 우리에게 가르쳐 온 것은, 앞 생에서 잡은 kamma, kamma-nimitta, gati-nimitta 때문에 얻은 paṭisandhi 이후 bhavaṅga 로 이어 온 바로 그 대상이 cuti-citta 의 대상이 된다는 것입니다. 그렇게 가르치지요. 그렇지요, 선생님?
dæn balanna kalpanā karā mehema deyak. cakkhutrika aramuṇakin haṭagatta yam citta vītiyak ætnam. sōtāra gānādhāra jivhāt ādī aramuṇak ēkē haṭagannē nǣha kiyalā nītiyak tiyenavanē. sampūrṇa nītiya ehemanē.
이제 이런 것을 생각해 보십시오. cakkhu-dvāra 의 대상으로 생겨난 citta-vīthi 가 있다면, 거기에는 sota-dvāra, ghāna-dvāra, jivhā-dvāra 같은 대상이 생겨나지 않는다는 법칙이 있지요. 법칙 전체가 그렇습니다.
hon̆dayi api hituvu pera bhavayēdī sōtārayaka vannā vū karma karmēdī gatinēdī pahaḷa velā. sōtāra citta vīdiyakin ēgollōjutiyen pattē bhavāṁgayaṭa patvelā āvā nam. ē bhavāngē citta vīdiyaṭa aramuṇē sōtāvārikayi nēda?
좋습니다. 앞 생에서 sota-dvāra 의 kamma, kamma-nimitta, gati-nimitta 가 나타나, sota-dvāra citta-vīthi 로 cuti 하여 bhavaṅga 로 이어져 왔다고 합시다. 그러면 그 bhavaṅga citta-vīthi 의 대상은 sota-dvāra 의 것이지요?
etakoṭa hon̆dayi mē atdæ maraṇāsanna mohotē cakkhutvārika avasāna citta viyak haṭagattā nam ehema ē avasāna citta vidi cakkhudvārika nēda ehenam cakkhutvārika citta vītiyē cutiya kiyana tænaṭa sōtādka citta vītiyak pera bavak sambandha vena karannē kohomada
그런데 이번 생의 죽음에 다다른 순간 cakkhu-dvāra 의 마지막 citta-vīthi 가 생겼다면, 그 마지막 citta-vīthi 는 cakkhu-dvāra 의 것이지요. 그렇다면 cakkhu-dvāra citta-vīthi 의 cuti 자리에 앞 생의 sota-dvāra citta-vīthi 가 어떻게 이어질 수 있습니까?
kōvi svāmīn vahansa mē cuti sitaṭa anuva novayi paṭisandha ætivennē ara manāgītatiya ara javasē pahaṭa anumāna pa
(질문자) 스님, 이 cuti-citta 에 따라서가 아니라, paṭisandhi 는 그 maraṇāsanna vīthi 의 javana 다섯에 따라 일어나는 것 아닙니까?
næ mehemayi āvarjanaya kiyana cittayē paṭangena cittayā ētaya avasāna venaturu ēkaṭa aramuṇa viya yuttē gattā vū dvāra aramuṇamayi kiyalā pelā tiyenavada? dharmaya pelā tiyenavā pæhædiliva.
(법사) 아니요, 이렇습니다. āvajjana citta 에서 시작해 그 citta-vīthi 가 끝날 때까지 그 대상은 잡은 dvāra 의 대상이어야 한다고 pāḷi 에 나와 있습니까? dhamma 의 pāḷi 에 분명히 나와 있습니다.
dæn yamkisi yamkisi citta vītiyak haṭagattahama āvarjana cittayē paṭan gena ekaṭa aramuṇa viya yuttē ēkaṭa gattā vū dvārika aramuṇayi. vena ekak atara magaṭa enna bæha. ēka citta niyamayak.
어떤 citta-vīthi 가 생기면, āvajjana citta 에서 시작해 그 대상은 그것이 잡은 dvāra 의 대상이어야 합니다. 다른 것이 도중에 끼어들 수 없습니다. 그것이 citta-niyāma 입니다.
namut ēta cintanaya mēka hari ov etakoṭa ē gāna namut metana nævata ara pratisaṭa anuvā nayē sidda vennē paṭasaṁ sita mada issellā nævasi pahaṭa anuva tamayi. ov karma karma nimatta gata nimaktaṭa anuva tamayi. ov īḷan̆ga bhavaya pratisandhiya
(질문자) 그렇지만 그 생각은 맞습니다. (법사) 예. (질문자) 그래도 여기서 다시 paṭisandhi 가 일어나는 것은 앞서 말한 javana 다섯에 따라서입니다. (법사) 예. (질문자) kamma, kamma-nimitta, gati-nimitta 에 따라서입니다. (법사) 예. (질문자) 다음 생의 paṭisandhi 입니다.
hari dæn javan sit pahak giyāṭa passē haya hayavena tænaṭa tamayi ennē cutiyaennē. ē bhāma venat puḷuvan sadārammaṇat bhāva sadārammaṇa læbenavā nam avasānayaṭa yanna ōnē.
(법사) 좋습니다. 이제 javana 다섯이 지난 뒤 여섯 번째 자리에 cuti 가 옵니다. 그것은 bhavaṅga 가 될 수도 있고, tadārammaṇa 를 얻는다면 tadārammaṇa 까지 끝까지 가야 합니다.
dæn tava ekak tiyenavā. mē mūla mūla citta niyamayak tiyenavā. javan hit hatak haṭagannē yam citta vītiyakaṭa hētu nætnam. ēka hitakvā haṭagannē næha. etakoṭa pahak vunāṭa passē hayaveni eka vena hitak venna puḷuvan kamak nǣha. mē mokakda vennē? æyi ēkaṭa cuti kivvē? etandi karma śaktiyena karma carana avasānayi.
또 하나가 있습니다. 근본 citta-niyāma 가 있습니다. 어떤 citta-vīthi 에 javana 일곱이 생겨날 까닭이 없다면, 그것은 마음으로 생겨나지 않습니다. 그러니 다섯이 지난 뒤 여섯 번째가 다른 마음일 수는 없습니다. 그러면 여기서 무슨 일이 일어납니까? 왜 그것을 cuti 라 했습니까? 거기서 kamma 힘, 곧 kammaja 흐름이 끝난 것입니다.
mē citta caranak mē yannē cittakṣaṇa valin pennannē. javan cittakṣaṇa hō etana pina cittakṣaṇa kiyannē citta vītiya cittakṣaṇa 17 sambandha ekak. cittakṣaṇa 17ka āyu kālayak sambandhana tæna paṭan giyana. haṭagattā vū cittakṣaṇa kriyātmaka vena avasthāva akē tiyennē. etakoṭa cittakṣaṇa hatak yanaturu javan hit hatak yanakam yanna ayitina æhannam bæhinam ēka hitakvā pahaḷa vennē nǣha kiyana eka dharmaya vallima pelā tiyena ekak. mahan ekkō atimahanta ārammaṇa mahanvārammaṇa āsara citta vivē javan sit paha yanavā kiyana ekak nemayak. ov dæn javan sit paha gihillā haya hata yanavā.
이 citta 흐름은 cittakkhaṇa 로 보여 줍니다. javana cittakkhaṇa 든 무엇이든, cittakkhaṇa 란 citta-vīthi 의 17 cittakkhaṇa 에 걸친 것입니다. 17 cittakkhaṇa 의 수명이 이어지는 자리에서 시작하여, 생겨난 cittakkhaṇa 가 작동하는 때가 거기 있습니다. 그러니 cittakkhaṇa 일곱, 곧 javana 일곱이 갈 힘이 없다면 그것이 마음으로 나타나지 않는다는 것은 dhamma 에 분명히 나와 있습니다. mahanta 나 atimahanta 대상의 citta-vīthi 에서 javana 다섯이 간다는 것은 없습니다. 예, javana 다섯이 지나 여섯, 일곱이 갑니다.
haya javan nemeyi. ēka javan kiyana venuvaṭa pennannē karmaja kriyākārīriya cuti paṭisandhidakaṭa depa gæm̆burin sambandha vena ekak ōkayi praśnē tiyennē. cuti cittayayi paṭisandhi cittayayi kiyana ekak nemeyi hadāyan tiyena praśnaya tiyennē. cr̥tiyayi paṭisandhiyayi kiyannējayi. karmajaya ēka kriyāvaliyak. cittāvaliyak nemeyi.
여섯 번째는 javana 가 아닙니다. javana 라고 하는 대신 보여 주는 것은 kammaja 의 작동이며, 그것이 cuti 와 paṭisandhi 둘에 깊이 이어진 것입니다. 바로 그것이 문제입니다. 문제는 cuti-citta 와 paṭisandhi-citta 라는 데 있지 않습니다. cuti 와 paṭisandhi 는 kammaja 입니다. kammaja 는 하나의 과정이지, citta 의 흐름이 아닙니다.
ēkē lōka kriyāvaliyak. karmaja kiyannē. citta kiyana ekayi cittāvaliyaṭa sambandha vennē. ehenam karmaja kriyāvaliyen deveni vatāvaṭa ēken goḍanagana ekayi cittāvaliya. ehenam karmaja kriyāvaliya purē jātayi. cittāvaliya paccējātayi. purē jātō mulin pahaḷa venavā karmaja kriyāvaliyē paccē dhātuva pasuva pahaḷa citta kriyāvaliyē
kammaja 란 세상의 과정입니다. citta 라는 것이 citta 흐름에 이어집니다. 그러니 kammaja 과정으로 두 번째로 세워지는 것이 citta 흐름입니다. 곧 kammaja 과정은 purejāta 이고, citta 흐름은 pacchājāta 입니다. purejāta 는 먼저 나타나는 kammaja 과정이고, pacchājāta 는 뒤에 나타나는 citta 과정입니다.
ē pahasu kiyannē apaḍi gahana saddaya apuḍi kriyātmaka venna ōnē saddaya piṭa venna ōnē. ē kiyana apaḍi kiyalā vināḍi gahana kiyaṭa paddaya piṭa venavā kiyana eka nemeyi. ē ekkalama āsannayen īḷan̆gaṭa pahaḷa venna eka. ēvayē karmaca
쉽게 말해 손뼉 치는 소리와 같습니다. 손뼉이 작동해야 소리가 납니다. 손뼉을 친다고 해서 치는 그 순간에 소리가 난다는 것이 아니라, 그와 거의 함께 바로 뒤이어 나타나는 것입니다.
āsannayen īḷan̆gaṭa pahaḷa venna eka. ēvayē karmaca kriyāva dæn cakkhuṁca paṭicca rūpēca uppajjati cakkhu viññāṇaṁ n cakkhuṁca paṭicca rūpēca uppajjati kiyannē cakkhu æhæyi rūpayayi gaṭṭanaya vīlā hiṭan ēkaṭa nisā haṭagannā chandara rāgayat ekka gaṭṭa nata pennannē. ēken upadinnē cakkhu viññāṇaya. ehenam cakkhu viññāṇaya paccē jātayi cakkhu rūpa purē jātayi.
kammaja 작동도 그와 같습니다. 'Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ' — 눈과 형색에 기대어 cakkhu-viññāṇa 가 생긴다는 것은, 눈과 형색이 부딪히고 그로 인해 생기는 chanda-rāga 와 함께 부딪힘을 보여 주는 것이며, 그로부터 생겨나는 것이 cakkhu-viññāṇa 입니다. 그러니 cakkhu-viññāṇa 는 pacchājāta 이고, cakkhu 와 rūpa 는 purejāta 입니다.
cakkhu saha rūpa sōta saha sadda gāna saha gandha. ēvā purējātayi. hæma mohotakama ēkē kriyāvaliyat tuḷin goḍanægena ekayi citta. ēka paccējātayi. viññāṇaya hævilēma paccējātayi. ehenam paccējāta kriyāvaliyēdī śuti parisandhi kiyannēja kriyāvaliyak. ēka purē jātayi. mulin pahaḷa venavā. ehenam purē jātakē ē
cakkhu 와 rūpa, sota 와 sadda, ghāna 와 gandha — 이것들은 purejāta 입니다. 매 순간 그 과정을 통해 세워지는 것이 citta 이며, 그것은 pacchājāta 입니다. viññāṇa 는 언제나 pacchājāta 입니다. 그런데 cuti 와 paṭisandhi 는 kammaja 과정입니다. 그것은 purejāta 입니다. 먼저 나타납니다.
mulin pahaḷa venavā. ehenam purē jātakē ē āsannaya ēkama kriyātmaka karanna. ē pratiphalaya gonnaganna pahaḷa vecca mūla hētuva nisā. ēkaṭa kiyanavā cutiya mul karaganna haṭaganna hita cutika paṭisandhi kriyāvaliya mul karagena haṭaganna hita paṭisandhi cittaya.
그러니 purejāta 의 바로 곁에서 그것을 작동시키는 것, 그 결과를 일으키도록 나타난 근본 까닭 때문에, cuti 를 바탕으로 생겨나는 마음을 cuti-citta, paṭisandhi 과정을 바탕으로 생겨나는 마음을 paṭisandhi-citta 라고 합니다.
dæn otanayi sambandha vennē. dæn metandi a oya pæraṇī aramuṇa nemeyi otenṭa ennē. ara bhavāṁga upacchēda kiyana tænaṭa enakan enakoṭa atīta bhavāṁga bhavāṁga cana bhavāṁga upacchēda menna mē bhavāṁga upacchēdaya kiyana bhavāṁgaya sidena tænaṭa āvaṭa passē issellāt mē karma karmēti gatanita āvu bhavāṁga upcayēdiyan etanin ivarayi. dæn āvarjanaya mul karagattā vū īḷan̆ga nava kriyātmaka venama mē cittaya tamayi maraṇāsāna cittaya kiyannē. ēkaṭa aramuṇa vunē
바로 거기서 이어집니다. 여기서 옛 대상이 그 자리로 오는 것이 아닙니다. bhavaṅgupaccheda 자리에 이르기까지 — atīta-bhavaṅga, bhavaṅga-calana, bhavaṅgupaccheda — 이 bhavaṅgupaccheda, 곧 bhavaṅga 가 끊어지는 자리에 오면, 앞서 kamma, kamma-nimitta, gati-nimitta 로 이어 온 bhavaṅga 는 거기서 끝납니다. 이제 āvajjana 를 바탕으로 새로 작동하는 이 citta 가 바로 maraṇāsanna citta 입니다.
maraṇāsāna cittaya kiyannē. ēkaṭa aramuṇa vunē karma karma nivati gatina valin ē āsanna karmaya nisā etanin læbecca aramuṇa. anna ēka tamayi ēka ārambha velā hiṭan etanin paṭan gannē āvarjanā cittayēdī āvarjanā karapu cittaya pahaḷa vennē. anna āvarjanā aramuṇa tamayi karma karama nimiti gatin minissu valin avasāna mohotē vipāka cittiyak pahaḷa karanna ēka.
그 대상은 kamma, kamma-nimitta, gati-nimitta 가운데 그 āsanna kamma 때문에 거기서 얻은 대상입니다. 그것이 시작되어 거기서부터 āvajjana citta 에서 āvajjana 한 citta 가 나타납니다. 그 āvajjana 의 대상이 kamma, kamma-nimitta, gati-nimitta 로서 마지막 순간에 vipāka citta 를 나타내는 것입니다.
vipāka vū kamma sambhava karanna ōnē. vipākaya karmayak sambhāvaya karanakan uppattiyak labā denna næhæ. eccarama tiyennē vipākaya sammā vipākāvattanti vipākō kamma sambōva tasmā kuṇak bava hōti ēvan lōkē pavatvena kramaya ēkayi. ehenam mē issellāma vipāka
vipāka 는 kamma 를 낳아야 합니다. vipāka 가 kamma 를 낳기 전에는 다시 태어남을 줄 수 없습니다. 그만큼입니다. 'Kammā vipākā vattanti, vipāko kammasambhavo, tasmā punabbhavo hoti, evaṃ loko pavattati' — 세상이 굴러가는 방식이 이것입니다.
ēkayi. ehenam mē issellāma vipāka cittayak haṭagannanavā. vipāka cittayē anna karma sambhavaya karanna ōnē nævata yaḷi atdæva haṭaganna. anna vattapana kiyana sthānēdī vipāka vū kakamma sambhava paṭan ganna.
그러니 맨 먼저 vipāka citta 가 생겨납니다. 그 vipāka citta 에서 다시 존재가 생겨나도록 kamma 를 낳아야 합니다. votthapana 자리에서 vipāka 가 kamma 를 낳기 시작합니다.
atīta bhavāṁga bhavāṁga calana bhavāṁga upaccaya tava ēvā vipākayaṭa giya ēvā. ēvā vipāka avasthāva etakoṭa etanin edilā hanam īṭa passēmēsaṭa passē sampaṭiccana santīraṇa mē ē kiyannē etana paṭan gattahenavā bhavangē upēda āvarjana kriyāsitak. etan ēkat mē mē tava karma valaṭa bæse næha. īṭa passē
atīta-bhavaṅga, bhavaṅga-calana, bhavaṅgupaccheda — 이것들은 vipāka 쪽에 든 것들, vipāka 자리입니다. 그 뒤에 sampaṭicchana, santīraṇa 가 옵니다. 다시 말해 거기서 시작하는 bhavaṅgupaccheda 다음의 āvajjana 는 kiriya citta 입니다. 그것도 아직 kamma 로 내려가지 않습니다.
mē tava karma valaṭa bæse næha. īṭa passē sampaṭiccana satīna vipāki vatta vattapanaya kriyāsitāva anna vattapanayaṭa kriyā vana vipākō vipākō kamma sambhava paṭan gannē anna vattapanayen vottapanayēdī gattā vū nigamanaya avidyā tr̥ṣṇātakin yuttava tibuṇā nam tamayi matuvaṭa mokakda mama mēkaṭa kohomat kriyātmaka karanna ōnē nigamanaya karalā kriyātmaka karana īḷan̆ga citta ṭi anna ē
그 뒤 sampaṭicchana, santīraṇa 는 vipāka 이고, votthapana 는 kiriya citta 입니다. 바로 votthapana 에서 'vipāko kammasambhavo' 가 시작됩니다. votthapana 에서 내린 결정이 avijjā 와 taṇhā 와 함께 있었다면, 앞으로 이것을 어떻게든 실행해야 한다고 결정하여 실행하는 다음 citta 들이 이어집니다.
kriyātmaka karana īḷan̆ga citta ṭi anna ē āvarjanaya paṭan gatta tama karma ipadenavā etana nisā vipākō kamma sambava anna javan pahak yanakoṭa balavatma karma śaktiyaṭa balavat velā ivarayi. āsēvana pratyaya labalā ekin ekaṭa ekin eka patama paḷaveni javanayen āsaya vana deveni ekaṭa deveni javanayen tunveni ekaṭa ohoma ohoma gihillā kriyākārī balayak nikōdana eka pasveni ekaṭaraṭa nægilā ivarayi.
그 āvajjana 에서 시작된 그 kamma 가 거기서 생겨납니다. 그래서 'vipāko kammasambhavo' 입니다. javana 다섯이 지나며 가장 강한 kamma 힘으로 강해집니다. āsevana paccaya 를 얻어 하나에서 하나로 — 첫 javana 에서 둘째로, 둘째 javana 에서 셋째로 — 그렇게 가며 작동하는 힘이 다섯 번째까지 올라섭니다.
dæn ē āpu javan mārgaya tuḷa ē aramuṇama tamayi dæn ævidillā. ara digaṭama hayaveni javanayaṭa ennē. hayaveni javanayaṭa āvaṭa api ē hayaveni javanayēdī niṣpādanaya karalā dunna issellā āpu ara karma śaktiyen genak dunna mē mūla vipākaya karma śaktiya niṣpādanaya karalā ivarayi. perabhavīn genāpu karma śaktiya avasāna poru kotendi.
이제 그 javana 길을 따라 그 대상이 그대로 이어져 여섯 번째 javana 까지 옵니다. 여섯 번째 javana 에 오면, 그 여섯 번째 javana 에서 앞서 온 kamma 힘이 가져다준 근본 vipāka 의 kamma 힘은 만들어 내기를 마칩니다. 앞 생에서 가져온 kamma 힘이 끝나는 곳이 거기입니다.
namut etanin ēka avaśya nǣhæ dæn goḍa nagalā tira eka tamayi mē dæn cuṭtiya dīlā tiyennē cittu citta mē citta vīti cittakṣaṇaya hayaveni cittakṣaṇaya ōkaṭa cutiha hita kiyalā api kivē mokakda cuta vennā vū avasthāvēdī pahaḷa velā tiyena cittakṣaṇaya nisā. ē cittakṣanaya goḍanægalā tiyennē cutiyen nemeyi. ēka gonnagalā tibunē citta vīti ārambhaya mul karana velāvē karma śaktiyen. ē karma śaktiyen ihaṭa yanna vidhārenas veena avasānayē cuta vuṇē etendi.
그러나 거기서 그것은 더 필요하지 않습니다. 이미 세워 둔 것이 지금 cuti 를 준 것입니다. 이 citta-vīthi 의 여섯 번째 cittakkhaṇa 를 우리가 cuti-citta 라고 한 것은, cuti 하는 때에 나타난 cittakkhaṇa 이기 때문입니다. 그 cittakkhaṇa 는 cuti 로 세워진 것이 아닙니다. 그것은 citta-vīthi 가 시작될 때 kamma 힘으로 세워진 것입니다. 그 kamma 힘으로 더 나아갈 힘이 다한 끝에서 거기서 cuti 한 것입니다.
īṭa passē paṭisandhi kiyana karma śaktiya nævata karma śaktiya ārambhaya paṭan gattā deveni avasthāva īḷan̆ga cittakṣaṇayen paṭisandhi kiyana hatveni javanaya. onna hatveni javanaya īḷan̆ga bhavayaṭa vipāka dunnē næhanam avasānaya venavā kiyalā tiyenavā nēda?
그 뒤 paṭisandhi 라는 kamma 힘, 곧 다시 kamma 힘이 시작되었습니다. 두 번째 자리, 다음 cittakkhaṇa 인 paṭisandhi 가 일곱 번째 javana 입니다. 일곱 번째 javana 가 다음 생에 vipāka 를 주지 못하면 끝나 버린다고 되어 있지 않습니까?
dæn paḷaveni javanaya melova læbena vipāka valaṭa hatveni javanaya avasānē īḷan̆ga bhavaya labana vipāka valaṭa mæda javan tamayi matu saṁsāra gamanaṭa hētu vennāū kavahari vipāka dena ēvaṭa læbenna kiyanavā. anna hatveni javanaya tamayi hæma velāvakama īḷan̆ga bhavayē labā dennē. paṭisandhi karannē hatveni dhavanaya. mokada pahak gihillā him cuti paṭisandhi kiyalā dekak yanavā.
첫 javana 는 이 생에서 받는 vipāka 에, 마지막 일곱 번째 javana 는 다음 생에 받는 vipāka 에, 가운데 javana 들은 앞으로의 saṃsāra 길에서 언젠가 vipāka 를 주는 것에 해당한다고 합니다. 바로 일곱 번째 javana 가 언제나 다음 생을 줍니다. paṭisandhi 하는 것은 일곱 번째 javana 입니다. 왜냐하면 다섯이 지나면 cuti 와 paṭisandhi 둘이 가기 때문입니다.
cuti paṭisandhi kiyannē karma vivēgaya yaṭī yana eka hata. goḍægilā tiyennē citta vēgaya ēka citta vītiya kiyalā. anna ēkayi cuti paṭisandhi velāvēdī kiyana cittakṣaṇaya deka issellā hadapu citta vitiya hula in̆dan æna eken hæṭagatta ēka ēka muladi nirmāṇaya karalā ivarayi mē cittaya mē karma vivēkaya ivara vunāṭa
cuti 와 paṭisandhi 란 kamma 기세가 그 밑에서 가는 것입니다. 그 위에 세워져 있는 것은 citta 기세, 곧 citta-vīthi 라는 것입니다. 그래서 cuti 와 paṭisandhi 때의 두 cittakkhaṇa 는 앞서 만든 citta-vīthi 의 처음부터 그것으로 생겨난 것이며, 처음에 이미 지어 둔 것입니다. 이 citta 는 이 kamma 기세가 끝났어도 그렇게 이어집니다.
avasāna cr̥tiya vena velāvēdī pera baven ahapu karma śaktiya ivarayi. karma śaktiyak karma śaktiyen gonna mānasikatvaya ekak. karma śaktiyen gonnagannē vastu rūpaya. vastu rūpayaṭa hitak nǣ.
마지막 cuti 때에 앞 생에서 가져온 kamma 힘은 끝납니다. kamma 힘과, kamma 힘으로 세워지는 마음 상태는 서로 다른 것입니다. kamma 힘이 세우는 것은 vatthu-rūpa 입니다. vatthu-rūpa 에는 마음이 없습니다.
vatu rūpa goṇagena yanavā karma śaktiya ē vatu rūpayaṭa manaṁca paṭicca dhammēca uppajjati kiyana eka siddha venna ōnē. dharmayak gaṭṭanavā manō viññāṇayak haṭaganna. ē viññāṇayak haṭagannakoṭat cakkhut dvāra viññāṇaya haṭagena vītiya keḷavara venakan sōtārayak ēken gæṭenna viññāṇayak haṭagannē nǣ. gahanatvārayakin kava ekak ennē næ citta vīti avasānat anubda ādhāraka citta vīti tunak yanna ōnē.
kamma 힘이 vatthu-rūpa 를 세워 갑니다. 그 vatthu-rūpa 에 'manañca paṭicca dhamme ca uppajjati' 가 일어나야 합니다. dhamma 가 부딪혀 mano-viññāṇa 가 생겨납니다. 그 viññāṇa 가 생길 때에도, cakkhu-dvāra viññāṇa 가 생겨 그 vīthi 가 끝날 때까지는 sota-dvāra 에 부딪혀 viññāṇa 가 생기지 않습니다. ghāna-dvāra 로도 무엇이 오지 않습니다. citta-vīthi 가 끝나도 anubandhaka citta-vīthi 셋이 지나가야 합니다.
dæn ōkē gæm̆buru hariyak tiyenavā dharmaya hæn̆gavilā. dæn cakkhutra hō cittakṣaṇa vītiyak giyahama anubda ādhāraka citta vīti tunak gihin tamayi tava citta vītiyak haṭagannē. sōtavāra haṭaganna bæhā. ēken manōvārika vaśayen haṭagannavā anubaddha ādhāraka citta viti tunak. ēken bhukti vin̆dalā tamayi āyusarayak cittakṣaṇa hō āyusarayak nævatat citta viyak dvārayakin haṭagannē. ēkayi dvāra haṭāva. hari gæm̆buru hari hariyak otana tiyennē.
여기에 dhamma 가 일러 주는 깊은 대목이 있습니다. cakkhu-dvāra 의 citta-vīthi 가 지나면 anubandhaka citta-vīthi 셋이 지나가야 비로소 다른 citta-vīthi 가 생깁니다. sota-dvāra 는 생길 수 없습니다. 그로부터 mano-dvāra 로 anubandhaka citta-vīthi 셋이 생깁니다. 그것으로 누리고 나서야 다시 citta-vīthi 가 어느 dvāra 로 생깁니다. 그것이 dvāra 의 모습입니다. 거기에 아주 깊은 대목이 있습니다.
itin otana yanakoṭa anna cittakṣaṇa haṭagænīmēdī paṭisandhi kiyana vacanēdī api dæn aragattē kohoma mē paṭisandhiya haṭagannē. a paṭisa hæma cittakṣaṇayakama uppāda avasthāvēdī paṭan gannavā ēka paṭicca samuppāya
그렇게 가서 cittakkhaṇa 가 생겨날 때, paṭisandhi 라는 낱말에서 우리가 지금 다룬 것은 이 paṭisandhi 가 어떻게 생기는가입니다. 모든 cittakkhaṇa 의 uppāda 자리에서 그것이 시작되는데, 그것이 바로 paṭicca-samuppāda 입니다.
ēka avidyā pratya karagena tibicca yamkisi avidyā pratyayen haṭagattā nam avijyā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ ennē nǣhaṭa viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma patyā caṭṭhāyatanaṁ caṭṭhāyatana patyā passō passa patyā vēdanā vēdanā patyā taṇhā taṇhā pattayā upādāna upādāna pattiyā bahu bhavapatyā jāti jāti patyā jarā maraṇā anna ladaruva avasthāvē jarā maraṇaya avasthā maraṇayak misa cittakṣaṇaya maraṇaya nemeyi pudgala maraṇayak nemeyi etana paṭicca samuppādaya kivvē. ladaru avasthāva sampūrṇa karalā ivarayi.
avijjā 를 조건으로 하여 있던 어떤 avijjā 조건으로 생겼다면, 'avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ' — 아니, 'viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ' 입니다. 바로 그 갓난 자리에서의 jarā-maraṇa 는 한 자리의 죽음일 뿐, cittakkhaṇa 의 죽음도 아니고 사람의 죽음도 아닙니다. 거기서 paṭicca-samuppāda 라 한 것은 갓난 자리를 다 마쳤다는 것입니다.
ē avasthāva jarāmaraṇaya kivvē ēkayi. āyē pahaḷa vuṇā devani cittakṣaṇaya mē cittakṣaṇaya upādā vardhanaya karanna. næn ladaruva avasthāvanam ḷama avasthāva kiyalā api upamāvaka vaśayen gatta hæ.
그 자리를 jarā-maraṇa 라 한 까닭이 그것입니다. 다시 두 번째 자리가 나타났습니다. 이 cittakkhaṇa 는 uppāda 를 키워 갑니다. 갓난 자리 다음은 어린 시절 자리라고 우리가 비유로 든 것입니다.
avijyā paccayā saṁkhāra saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāma nāmaṁ ētaemmayi. nāma paccayā passō passa paccayā vēdanā vēdanā paccayā taṇhā taṇhā paccayā upādāna upādāna patyā bahu bhava patyā jāti jāti patyā jalā balalā deveni avasthāvak ivarayi. tava cittakṣaṇaya malē nǣ. cittakṣaṇayē avasthā dekak ikma giyā.
'Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ' 그대로입니다. 'nāmapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarā' — 이렇게 두 번째 자리가 끝났습니다. 아직 cittakkhaṇa 는 죽지 않았습니다. cittakkhaṇa 의 두 자리가 지났습니다.
ē avasthā varṇaya tamayi kivvē jāti patyā janārāṇaṁ kivvē jāti kivvē cittakṣaṇayē lābhāla avasthāva nætpāda avasthāva ṭīti avasthāvaṭa yana atara tunveni avasthāvak haṭagannavā. avijjā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇa viññāṇa paccā nāma rūpaṁ nāma rūpa paccayā caṭṭhāyatana tava salāyatanam vunē næ. caṭṭhāyatana patyā passu upassa patyā vēdanā vēdanā patyā taṇhā taṇhā patyā upādāna upādāna patyā bō bhava patyā jāja jāti patyā jarā maraṇaṁ avasthā tunak giyā.
그 자리의 바뀜을 'jātipaccayā jarāmaraṇaṃ' 이라 했습니다. jāti 란 cittakkhaṇa 의 갓난 자리, 곧 uppāda 자리입니다. ṭhiti 자리로 가는 사이에 세 번째 자리가 생겨납니다. 'Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ' — 아직 saḷāyatana 가 되지는 않았습니다 — 'chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ' — 세 자리가 지났습니다.
hataraveni avasthāvaṭa haṭagannavā avidyā paccayā saṁkhāra saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ nāma rūpa paccayā salāyatanaṁ salāyatana paccayā passa upassa paccayā vēdanā vēdanā paccayā taṇhā taṇhā paccayā upādāna upādāna patyā bahu bhava paccayā jāti jāti patyā jarāma avasthā bhaṁgayak. anna avasthāvalā bhaṁga vuṇā. oya cittakṣaṇayakadaka paṭicca samuppāda hatara.
네 번째 자리에서 생겨납니다. 'Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ' — 그 자리가 bhaṅga 에 이릅니다. 자리들이 무너졌습니다. 한 cittakkhaṇa 안에 paṭicca-samuppāda 가 넷입니다.
oya paṭicca samuppāda hatara oya hatara ākārayē avijā patyā saṁkhāra avijjā sampitta saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa sampittaṁ viññāṇa paccayā nāmaṁ nāmaṁ nāma sampittaṁ nāma paccā cattāyatanaṁ caṭṭhāyatana sampittaṁ mē vagē sampatta paṭicca samuppādaya kiyannē mēkaṭa ē yana kramayak. avidyā paccayā saṁkhārā saṁkhāra pacci avidyā etakoṭa mē saṁkhāra paccayā viññāṇa viññāṇa paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma paccayā viññāṇaṁ oya vidiyaṭa enavā añña mañña paricca samuppādaya kiyana ekak oya kaḷā. ōkema kriyāvaliyanvaya kiyannē. yanakoṭa hædena hæṭiya.
그 네 paṭicca-samuppāda 는 네 가지 방식입니다. 'avijjāpaccayā saṅkhārā — avijjā sampayuttaṃ; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ — viññāṇa sampayuttaṃ; viññāṇapaccayā nāmaṃ — nāma sampayuttaṃ; nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ — chaṭṭhāyatana sampayuttaṃ' — 이와 같은 것이 sampayutta paṭicca-samuppāda 로 가는 방식입니다. 'avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā avijjā', 그리고 'saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā saṅkhārā', 'viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā viññāṇaṃ' — 이렇게 오는 것이 aññamañña paṭicca-samuppāda 입니다. 그것이 과정이 이루어지는 방식, 가면서 만들어지는 모습입니다.
etakoṭa avidyā pratyā saṁkhāra saṁkhāra pattiyāya hētu paṭicca samuppādaya. etakoṭa avijā paccayā saṁkhārā avij hētukā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ saṁkhāra hētukaṁ viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma viññāṇa hētukaṁ oya vidihaṭa yanavā hētu vena hædi. etakoṭa hētu paṭicca samuppādaya pratya paṭicca samuppādaya a īḷan̆gaṭa añña mē sampitta paṭicca samuppādaya aññamañña paṭicca samuppādaya onna oya kiyana hētu pratya sampiṭṭha añña mañña hatara ākārayakin kriyātmaka vena paṭicca samuppāda cakra hatarak. oya ppāda ṭi bandha kiyana avasthā tuna yanalā ṭi avasthāva sampūrṇa venakoṭa oya cittānayak kriyātmaka velā tamayi oya paṭisandhi cittiyak upadavannē.
그리고 'avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā' 라는 것은 hetu paṭicca-samuppāda 입니다. 곧 'avijjāpaccayā saṅkhārā — avijjā hetukā saṅkhārā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ — saṅkhāra hetukaṃ viññāṇaṃ; viññāṇapaccayā nāmaṃ — viññāṇa hetukaṃ nāmaṃ' 처럼 hetu 가 되는 방식으로 갑니다. 그래서 hetu paṭicca-samuppāda, paccaya paṭicca-samuppāda, 다음으로 sampayutta paṭicca-samuppāda, aññamañña paṭicca-samuppāda — 이 hetu, paccaya, sampayutta, aññamañña 네 방식으로 작동하는 paṭicca-samuppāda 바퀴가 넷입니다. uppāda, ṭhiti, bhaṅga 세 자리를 지나며 ṭhiti 자리가 다 찰 때 이 흐름이 작동하여 paṭisandhi citta 를 낳습니다.
ēka cittakṣaṇaya ætuḷa paṭicca samapa hatarak kriyātmaka venavā. mēka adhivēgavat adhi apē manasaṭa gōcara kanna puḷuvan mēka sarva gōcara dahamak.
한 cittakkhaṇa 안에서 paṭicca-samuppāda 넷이 작동합니다. 이것은 엄청나게 빠릅니다. 우리 마음으로 알아볼 수 있는, 모든 것에 두루 미치는 가르침입니다.
itin etakoṭa mēkē haṭaganna avidyā paccayā saṁkhārā, saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyana ara mē paṭisandhi cittakṣaṇaya udaya ē kiyannē issellāma ārambha avasthāvē ē kiyannē mē haṭagænīmēdī haṭaganna mūlika avasthāva uppāda avasthāvēdī paḷaveni paricca samuppāda avasthāvēt paṭisandhi ahuvelā ivarayi.
그러면 여기서 생겨나는 'avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ' 이라는 이 paṭisandhi cittakkhaṇa 의 udaya, 곧 맨 처음 시작 자리, 생겨날 때의 바탕 자리인 uppāda 자리에서, 첫 paṭicca-samuppāda 자리에서 이미 paṭisandhi 가 잡혔습니다.
paṭisandhi kiyana eka koccara sikma deyakda etana paṭangena læbū paṭisandhiyedī. īṭa passē ekin eka janita karagena janita karagena hatara vārtāvak gihama tamayi paṭisandhi cittakṣaṇaya sampūrṇa vennē. æhipiya gahanakin kōṭi lakṣayen paṁguvatnā velāvēdī mē okkoma velā ivarayi.
paṭisandhi 가 얼마나 미세한 것입니까! 거기서 시작해 얻은 paṭisandhi 에서, 그 뒤 하나하나 낳고 또 낳아 네 차례를 거쳐서야 paṭisandhi cittakkhaṇa 가 다 찹니다. 눈 한 번 깜빡이는 사이의 조 분의 일쯤 되는 동안에 이 모든 것이 끝납니다.
mē taram ati sikṣama cakra dāsayak kriyātmaka velā. otana paṭisandhiya allanna paṭisandhiya allanakoṭat dæn mæricca sena bhavānda ṭikak kiyanakoṭa pæraṇirdha rūpaya pæraṇi niṣpādanaya karalā dunna karma śaktiya mul karagena niṣpādanaya karana rūpaya avasāna cittakṣaṇa dēha kāla sīmāva tava ivara nǣha. ehenam bhavāṁga dekak giyāmayi mē ṭika ivara vennē. anna navahardha rūpayē karma śaktiya dæn nava karma śaktiya ipadavalā ivarayi. ēken tamayi navaharada rūpaya balunam balu vidihaṭa haṭagannē. ēken
이렇게 지극히 미세한 바퀴 열여섯이 작동하여 거기서 paṭisandhi 를 잡습니다. paṭisandhi 를 잡을 때에도, 죽은 쪽의 bhavaṅga 몇이 남아 있는 동안, 옛 hadaya-rūpa, 곧 옛 kamma 힘이 만들어 준 것을 바탕으로 만들어진 rūpa 의 마지막 cittakkhaṇa 수명은 아직 끝나지 않았습니다. 그래서 bhavaṅga 둘이 지나야 이것이 끝납니다. 새 hadaya-rūpa 의 kamma 힘, 곧 새 kamma 힘은 이미 생겨났습니다. 그것으로 새 hadaya-rūpa 가, 개라면 개답게 생겨납니다.
rūpaya balunam balu vidihaṭa haṭagannē. ēken prasāda rūpaya. prahāda rūpayayi mē rūpaya kiyana ekayimē api hitā inna hæradayayi dekak. prasāda rūpayaṭa tiyennē eka dasakaya vatu dasakaya pamaṇayi.
그로부터 pasāda-rūpa 가 생깁니다. pasāda-rūpa 와 이 rūpa, 곧 우리가 생각하는 hadaya 는 서로 다른 둘입니다. pasāda-rūpa 에 있는 것은 한 dasaka, vatthu-dasaka 뿐입니다.
ēka ē kiyannē kāya kāyā prasati kāya dasakaya kāya dasaka bhāva dasaka vattu dasaka tiyanna mē dasaka tunaka tiyut vana paṭisandhiyaṭa occara issellāma paḷaveni cittakṣaṇaya ārambha karanna. ōka pūrṇa karmayi. īṭa passē īḷan̆ga cittakṣaṇaya paṭan genana bhava rūpa 70 vakina ēvā hadanavā.
다시 말해 kāya-pasāda, kāya-dasaka — kāya-dasaka, bhāva-dasaka, vatthu-dasaka 라는 이 세 dasaka 로 이루어진 paṭisandhi 로 맨 처음 첫 cittakkhaṇa 를 시작합니다. 그것은 온전히 kamma 입니다. 그 뒤 다음 cittakkhaṇa 부터 rūpa 일흔 가지를 만듭니다.
cakkhu dasaka sōta dasaka anna āṁ ēka tamayi saṁjāti avasthāva. jātilaṭa saṁjāti vuṇā. jāti samaga ekvatvannē nēda? saṁjātika vuṇā. anna dasaka 7 vak ætuva haṭagatta ara haṭa issellāma prasāda rūpaya haṭagannavā.
cakkhu-dasaka, sota-dasaka — 바로 그것이 sañjāti 자리입니다. jāti 에 sañjāti 가 되었습니다. jāti 와 함께 합쳐지는 것 아닙니까? sañjāti 가 되었습니다. 일곱 dasaka 를 갖추고 생겨난 그것에서 맨 먼저 pasāda-rūpa 가 생겨납니다.
oya prasāda rūpayat ekkama haṭagannavā citta rūpa nægilā citta rūpaya. dæn karmaja rūpa
그 pasāda-rūpa 와 함께 citta 가 일어나 cittaja rūpa 가 생겨납니다.
karmaja kāya cittaja kaya dekak kiyalā utuja kāyatta kiyana eka viparayāsatiya vr̥tta viparayātaya
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
tja kāyika satvayek haṭaganna menna mē tr̥jakāyika satvayā mokada karannē meyāṭa kiyanavā anna haṭagatta kenā tamayi ara sūkṣama kāyakayā kiyalā tiyennē. anna saṁjātikayā.
utuja 몸을 가진 중생이 생겨납니다. 이 utuja 몸의 중생은 무엇을 합니까? 이렇게 생겨난 이가 바로 미세한 몸을 가진 자라고 하는 것입니다. 그가 sañjāti 입니다.
oya saṁjātikayā særisarāgena innavā. karma śaktiya mehe ævillā hin īṭa avaśya vannā garbhayak hō uppatta sthānayak sakas venaturu karma śaktiya sambandha velā ēka sakas venakan kālayak inna puḷuvan. gandhabba
그 sañjāti 는 떠돌며 지냅니다. kamma 힘이 이끌어, 그에게 맞는 배 속이나 태어날 자리가 마련될 때까지, kamma 힘이 이어져 그것이 갖추어질 때까지 한동안 머물 수 있습니다. 그것이 gandhabba 입니다.
anna gandhabbi gandhaya elbagena vāsaya karā. mokakda ekkō sīla sugandhaya ekkō dussīla durgandhaya mēkayi gandhakinma gan̆da suvan̆da mēka nemeyi. mūlakaya tiyennē sīla sugandhaya hō dussīla durgandhaya elbagannē. anna ē gandhaya elba gatta nisā tamā kivvā upādānaya karagata gannē taṇhāven allagatta dē kiyalā.
gandhabba 는 gandha 를 붙잡고 지냅니다. 무엇입니까? sīla 의 좋은 향이거나 dussīla 의 나쁜 냄새입니다. 보통 말하는 냄새나 향기가 아닙니다. 근본은 sīla 의 좋은 향이나 dussīla 의 나쁜 냄새를 붙잡는 것입니다. 그 gandha 를 붙잡았기 때문에 upādāna 한 것, taṇhā 로 붙잡은 것이라고 한 것입니다.
dæn itin ēt anna ē antābhika avasthāvēdī eyā taṇhā upādānaya karagena jīvat venavā. hon̆dayi taṇhāvak upādānaya karaganna ōna. taṇhāva koheda nipada vennē kotanakada hædennē kohomada hædennē. vēdanā paccayā taṇhā vena kramayak nǣ. ehenam yam tænaka taṇhāyatanam vēdanā patyā taṇhā vēdanā sampitta ehenam anna sampatta paṭicca samuppādayen vædagat deyak ganna puḷuvan. yam tænaka taṇhā ætda vēdanāt etanamayi. samagaya yedennē.
그런데 그 antarābhava 자리에서 그는 taṇhā 와 upādāna 를 가지고 삽니다. 좋습니다, taṇhā 를 upādāna 하려면 taṇhā 는 어디서, 어떻게 생깁니까? 'vedanāpaccayā taṇhā' 말고는 다른 길이 없습니다. 그러니 어딘가에 taṇhā 가 있다면 'vedanāpaccayā taṇhā — vedanā sampayutta' 입니다. 바로 sampayutta paṭicca-samuppāda 에서 중요한 것을 얻을 수 있습니다. 어디든 taṇhā 가 있으면 vedanā 도 바로 거기 함께 있습니다.
taṇhā yam tænakaṭa enavā nam vēdanā yam tænaka tibiya yutuyi. ehenam passa paccayā vēdanā passa sampatta sparśaya samagaya yedenna ōnē. vēdanāva ehenam sparśayak tiyenna ōnē. salāyatana paccayā passō salāyatana sampittō ehenam salāyatanak tiyenna ōnē. nāma rūpa paccayā salāyatanaṁ nāma rūpa sampittaṁ ehenam nāma rūpak tiyenna ōnē. viññāṇa paccayā nāma rūpa viññāṇa sampittaṁ ehenam viññāṇat metana tiyenna ōnē. saṁkhāra paccayā, viññāṇaṁ saṁkhāra sampidā saṁkhārayat venna nægilā tiyenna ōnē. ehenam avijyā paccayā saṁkhāra avidyā sampita avidyāvat etana tiyenna ōnē. ehenam
taṇhā 가 어딘가에 온다면 vedanā 도 거기 있어야 합니다. 그러면 'phassapaccayā vedanā — phassa sampayutta', 곧 phassa 가 함께해야 합니다. vedanā 가 있다면 phassa 가 있어야 합니다. 'saḷāyatanapaccayā phasso — saḷāyatana sampayutta', 그러면 saḷāyatana 가 있어야 합니다. 'nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ — nāmarūpa sampayutta', 그러면 nāma-rūpa 가 있어야 합니다. 'viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ — viññāṇa sampayutta', 그러면 viññāṇa 도 여기 있어야 합니다. 'saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ — saṅkhāra sampayutta', saṅkhāra 도 일어나 있어야 합니다. 'avijjāpaccayā saṅkhārā — avijjā sampayutta', avijjā 도 거기 있어야 합니다.
avidyā saṁkhāra, viññāṇa nāma rūpa, salāyatana sparśa vēdanā kiyana okkoma tiyenna ōnē taṇhā bhuktiyak vidinna. ehenam itin satvaya gora nægilā ivarayi nēda? saṁjāti satvayan ehenam anta bhavaya kiyalā amutu bhavaya nemeyi. ēka paṭicca samiddhi labalā.
그러니 taṇhā 를 누리려면 avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāma-rūpa, saḷāyatana, phassa, vedanā 가 모두 있어야 합니다. 그렇다면 중생이 이미 다 세워진 것 아닙니까? sañjāti 중생입니다. 그러니 antarābhava 는 별난 생이 아닙니다. paṭicca-samuppāda 로 이루어진 것입니다.
dæn sampūrṇa satvayek satvayānē sampūrṇa satvaya mēka sūkṣama kāyikayi meccarayi venasa. itin mē sūkṣama kāyikatvaya innē mē pudgalayā tamayi. anna saṁjātika.
이제 온전한 중생입니다. 중생이지요, 온전한 중생입니다. 다만 몸이 미세하다는 것, 그만큼만 다릅니다. 이 미세한 몸으로 있는 것이 바로 이 사람입니다. 그것이 sañjāti 입니다.
jāti saṁjāti deveni avasthāva. anna okkanti kiyanavā. okkanti ekkanē nāma rūpaṁ aññamaññaṁ saha jāta patyana patya dæn gihillā baṭṭa gihillā kalalayak haṭaganna lavasagena śukrāṇimbānu ekatu velā tiyennē janakāḍuvak hædena visthānaṭa gihil nam mēka gihillānam mokada karannē? metanin sambandha venavā ara vastu rūpayat ekkalā.
jāti 다음 sañjāti 가 두 번째 자리입니다. 그다음을 okkanti 라 합니다. 'Okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo' — 이제 배 속으로 가서, kalala 가 생겨나도록 정자와 난자가 합쳐져 새 생명의 덩어리가 만들어지는 자리로 간다면, 그는 무엇을 합니까? 여기서 그 vatthu-rūpa 와 이어집니다.
yannē kavuda? menna mē nāma rūpaya. ē nāma rūpaya tamayi api yannē ēka antabhayi kiyalā kivvē nǣ okkan mē ara okkanti valaṭa giyē mē saṁjāti diyā. nætnam gandhayak. anna saṁjāti giyā okkantiyaṭa giyāṭa mokada karannē? gæṭi vennā vū māṁsa pēti sailat ekka sambandha velā. ēka mē hædayaṭa aragena mēka ē hæḍiyaṭa aragena deka ekaṭa sambandha veyi. ēkaṭa
가는 것은 누구입니까? 바로 이 nāma-rūpa 입니다. 우리가 antarābhava 라 한 것이 바로 그 nāma-rūpa 입니다. okkanti 로 간 것은 바로 이 sañjāti, 다시 말해 gandhabba 입니다. sañjāti 가 okkanti 로 가서 무엇을 합니까? 엉기는 살덩이 세포들과 이어집니다. 이것을 그 모양대로 받아들여 둘이 하나로 이어집니다.
pævakoṭa tiyenavā aññamañña pratyayen pratya venavā. ē sahajāta pratyayen pratya venavā. ekin ekaṭa jātaka venavā. ēken ēkaṭa udav ōnē ēken mēkaṭa udav ōnē. aragena mēkenna paṭan gannavā. okkanti asā abhinibbāttī. anna tunveni asā balaya ætuilē abhyantara nirmāṇayak vēdana.
그것을 보여 주는 것이 aññamañña paccaya 로 조건이 되고 sahajāta paccaya 로 조건이 된다는 말입니다. 하나가 하나를 낳습니다. 이것에서 저것으로, 저것에서 이것으로 도움이 필요합니다. 그렇게 받아들여 시작합니다. okkanti 다음이 abhinibbatti 입니다. 세 번째 자리로, 배 속에서 안쪽의 꼴이 지어집니다.
anna kandānam pātu bava dæn ætulē væḍenavā skandhaya. āyatanānam paṭilāva bihi vuṇā, æhæṭa rūpa kana sabda æhuṇā piha vecca eka āyatanā paṭilāva ayaṁ uccana bhikkhavē jātiya. mahaṇa mēkaṭa jātiya. oya sampīḍanayamayi jātiya kiyannē.
그다음 khandhānaṃ pātubhāvo — 이제 안에서 khandha 가 자랍니다. āyatanānaṃ paṭilābho — 태어나 눈에 형색이, 귀에 소리가 들어오게 된 것이 āyatana 를 얻음입니다. 'Ayaṃ vuccati bhikkhave jāti' — 비구들이여, 이것을 jāti 라 한다. 바로 이 묶음을 jāti 라 합니다.
itin cuṭi paṭisandhiya atara hatarak nǣha kiyana ekat ætta. saṁjātika avasthāva dakina ganna bæri ekayi mē antarābhayikayak kiyalā mehekē pelā nǣha abhidharmaya kiyalā mē sēravādī parapurē pennalā nǣ. gandha bayaga saṁjātikēya pennalā tiyenavanē. okkanti pennalā tiyenavada? okkanti yannē gandhabya kiyā pennalā tiyenavānē gandhabba avakkanti hontiya kiyalā. dæn
그러니 cuti 와 paṭisandhi 사이에 틈이 없다는 것도 사실입니다. 다만 sañjāti 자리를 보지 못해서, 이 antarābhava 라는 것이 pāḷi 에도 Abhidhamma 에도 없다고 이 Theravāda 전통에서는 보여 주지 않았습니다. 그런데 gandhabba, sañjāti 는 보여 주었지요. okkanti 는 보여 주었습니까? okkanti 로 가는 것이 gandhabba 라고, 'gandhabbo avakkanto hoti' 라고 보여 주었지요.
ov ē tiyenavā hon̆da pæhædiliva pelā tiyenavā.
(질문자) 예. (법사) 그것은 아주 분명하게 pāḷi 에 나와 있습니다.
avasākē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
tiyenavā ov ēka hari ēka tiyenavā. itinē unvahansē mēka vigraha karalā næhæ. vigraha karalā næ. oya vidiyaṭa vigraha karalā næha. oya vidiyaṭa vigraha. anna ēkayi kārya
(질문자) 있습니다. 예, 맞습니다, 그것은 있습니다. 그런데 그분들은 이것을 풀이하지 않았습니다. (법사) 풀이하지 않았습니다. 그런 식으로 풀이하지 않았습니다. 그런 식의 풀이를요. 그래서 그것이 할 일입니다.
dæn hun̆ga denekgē bayak tiyenavā mehema ekak. metanin sūkṣama kayak piṭa velā yanavā kiyalā ekak piḷigattot ātmavādayaṭa væṭenavā kiyalā. ē kiyannē ātmavādaya tērum aranna næti ayagē adahasa ōkayi.
지금 많은 사람이 이런 두려움을 가지고 있습니다. 여기서 미세한 몸이 빠져나가 간다는 것을 받아들이면 attavāda 에 빠진다는 것입니다. 그것은 attavāda 를 이해하지 못한 사람들의 생각입니다.
ātma kiyannē mokakda? venas no vena bidennē næti, kæḍennē næti, venas vennē næti yamak lōkē tiyenavā nigamanaya karapu kenāṭayi. ātmavādayak ēka sambandha vennē. dæn mē sūkṣamava giyat, kāyikava giyat, mōnavā giyat ehema ekak venavada? dæn hon̆dayi metanin tava kenek yanavā vāgē dækkot ehema ēka piḷigannavā kiyot ātmavādaya kiyalā. man apē svāmīn
attā 란 무엇입니까? 바뀌지 않고, 부서지지 않고, 깨지지 않고, 변하지 않는 무엇이 세상에 있다고 결론 내린 사람에게 attavāda 가 이어지는 것입니다. 이제 이것이 미세하게 가든, 몸으로 가든, 무엇으로 가든 그런 것이 됩니까? 좋습니다, 여기서 누군가 가는 것처럼 보았다고 해서 그것을 받아들인다고 하면 attavāda 라는 것입니다.
kiyot ātmavādaya kiyalā. man apē svāmīn vahansē namak æhuvā abhidharma viśārata hāmuduruvō namak mē kaḷubala satana jōti hāmuduruvō. itin unvahansē gæna ma kivvā mattayā ōka piḷigattot tātmādiyaṭa væṭennē nædda? mama kan̆dayi oba vahansēgen poḍi praśnayak ahanna. mehema doroḍaval dekak tiyenavā. mama mē dæn mē pudgalayek mē dorakoṭa koḍen ætilā metanin yanavā apiṭa pēnavā nēda? ov pēnavā. dæn kavuru hari kivvot ehema mama mē dorakaṭa yana kenek metanin yanavā dækkā kiyalā. ātmavādayaṭa væṭenavada kiyalā kiyanna issellama.
저는 저희 스님 한 분께 여쭈었습니다. Abhidhamma 에 밝으신 Kaḷubala Sathanajoti 스님이었습니다. 스님께서 제게 '선생, 그걸 받아들이면 attavāda 에 빠지지 않겠소?' 하셨습니다. 저는 '스님께 작은 질문 하나 드리겠습니다. 이렇게 문간이 둘 있습니다. 지금 한 사람이 이 문간으로 들어와 여기를 지나가는 것이 보이지요?' 했고, 스님은 '예, 보입니다' 하셨습니다. '이제 누군가 이 문으로 가는 사람이 여기를 지나가는 것을 보았다고 말하면 attavāda 에 빠집니까? 먼저 말씀해 주십시오.'
dæn etakoṭa hāmuduruvan ṭikak praśnayak vuṇā. mama ṭikak vigraha karalā dennam. metanin dorakaḍin yanakoṭa mama ēka vigraha karalā dennē ātmavādayaṭa ahu novena hæṭi. yamki ehema kiyanakoṭa sammata lōka sammata katāvaṭa kiyanna ēka ganna ōnē. namut ātma vaśayen ēkak tibunē nǣha kiyalā mama pennavā dennam. metandi yam kriyākārīcca rūpa svabhāvayak tibuṇa nam ē rūpa svabhāvaya metanin ara durakaṭa yanakoṭa ē svabhāvayamada tibuṇē? nætnam venas velāda? nǣ ēka venas velānē. hon̆dayi metandi yam ākāraya vindana
그러자 스님께서 좀 난처해하셨습니다. 저는 '제가 좀 풀어 드리겠습니다. 문간으로 지나갈 때 그것이 attavāda 에 걸리지 않는 모습을 풀어 드리겠습니다. 그렇게 말할 때는 세상의 관례적인 말로 받아들여야 합니다. 그러나 attā 로서는 아무것도 없었음을 보여 드리겠습니다. 여기서 어떤 움직이는 rūpa 의 성품이 있었다면, 그 rūpa 성품이 여기서 저 문까지 갈 때 같은 성품이었습니까, 아니면 변했습니까?' 했습니다. '아니요, 변했지요.'
velānē. hon̆dayi metandi yam ākāraya vindana svabhāvayak sæpa duk upēkṣā vaśayen tibuṇā nam metanadi dæni dænī ē dænena svabhāvayada metanin yanakoṭa tibunē. ēkat venas velā. metanadi yam rūpa saṁgnā, sabda saṁgnā diāk aran tibuṇa nam yam saṁgnāvaka hiṭiyena nam mānasikatvaya tuḷa ē saṁgnāva mādhyamada atanin kiyatiya tiyenakoṭa yannē. metandi yam saṁkhārayan ipadanna tiyana nam ara dora yana ē saṁkhāraya tibunē. ēt næhæ. ehenam metana yam viññāṇa svabhāvayak tibunam ē viññāṇa svabhāvaya atana ænuṭu tibuṇāda? ēt næhæ. ehenam metanin yana ekkenā atanin yana eka
'좋습니다. 여기서 즐거움, 괴로움, 덤덤함 같은 느낌의 성품이 있었다면, 여기서 느낀 그 성품이 저기로 갈 때도 있었습니까? 그것도 변했습니다. 여기서 형색의 saññā, 소리의 saññā 같은 것을 잡고 어떤 saññā 에 머물렀다면, 그 saññā 가 그대로 저기까지 갔습니까? 여기서 어떤 saṅkhāra 가 일었다면 저 문까지 그 saṅkhāra 가 있었습니까? 그것도 아닙니다. 그러면 여기서 어떤 viññāṇa 성품이 있었다면 그 viññāṇa 성품이 저기에도 그대로 있었습니까? 그것도 아닙니다.'
ehenam metanin yana ekkenā atanin yana eka giyā vagē dækkahama rūpa giyet nætnam vēdanā giyet nætnam, saṁgnā giyet nætnam, saṁkhāra giyat nætnam, viññāṇa giya nam mona ātmaya giyā kiyada eyā eyāṭa piḷiganna tiyennē? ātmayā giyāda? dækkē nædda?
'그러면 여기서 가는 이가 저기로 간 것처럼 보였을 때, rūpa 도 가지 않았고, vedanā 도 가지 않았고, saññā 도 가지 않았고, saṅkhāra 도 가지 않았고, viññāṇa 도 가지 않았다면, 무슨 attā 가 갔다고 그가 받아들일 수 있습니까? attā 가 갔습니까? 보지 않았습니까?'
yanavā yanavā dækka phaliyaṭa ātmayak yannē nǣha kiyana eka onna ōken tōrāganna ōnē. ehenam ātma dr̥ṣṭiya bin̆da gattaṭa passē yanavat pēnavā, enavat pēnavā, innavat pēnavā ātma dr̥ṣṭiyen ganna ekak etana næti bava dakinna ōnē otana yanavā dækkaṭa enavā dækkaṭa ātma dr̥ṣṭiyak gæna æhennē næhæ. ātma dr̥ṣṭiya
가는 것을 보았다고 해서 attā 가 가는 것이 아니라는 것을 바로 거기서 가려 알아야 합니다. 그러니 attā-diṭṭhi 를 깨뜨린 뒤에도 가는 것도 보이고, 오는 것도 보이고, 머무는 것도 보입니다. 거기에 attā-diṭṭhi 로 잡을 것이 없음을 보아야 합니다. 가는 것을 보고 오는 것을 보았다고 attā-diṭṭhi 가 생기지는 않습니다.
dr̥ṣṭiyak gæna æhennē næhæ. ātma dr̥ṣṭiya tōrāganna bæruvayi tiyennē. mokada mē kayā tuḷē ātmayak tiyenavā kiyaṭa mulāvaṭa buno hipu hindā ē ayaṭa ātma dr̥ṣṭiyak væṭenavā kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā karapu kramayak tiyenavā. ākāra mē sakkāya diṭṭiyak haṭaganna hæṭi. ōka tōrāganna bærivā oya kiyannē.
attā-diṭṭhi 를 가려 알지 못해서 그런 것입니다. 이 몸 안에 attā 가 있다는 미혹에 빠졌기 때문에 그들에게 attā-diṭṭhi 가 생긴다고 부처님께서 가르치신 방식이 있습니다. sakkāya-diṭṭhi 가 생겨나는 모습입니다. 그것을 가려 알지 못한다는 말입니다.
ē nisā ēgollō ektarā vætana ekaṭa bahinavā mokada mē kæḍennē næti, bidennē næti, vænasenna næti sadākālika ātmayā tiyenavā kiyana dr̥ṣṭiyak ēgollangē tiyenavā. ē dr̥ṣṭiya pænalā tiyenna aya yana ekkenā nisā. itin ebā ātmaya kaḍuvakin to kæpiya nohæka, ginkin toba dæviya nohæka, kurullā kūḍuvak hæra kūḍuvak annat tisa ta oba kayak hæda kayaknan kiyalā bhagavat gītāvalaya mulaṭama ātma dr̥ṣṭiya aran tiyenavā oya vidihaṭa.
그래서 그들은 한쪽으로 기웁니다. 깨지지 않고 부서지지 않고 사라지지 않는 영원한 attā 가 있다는 견해가 그들에게 있기 때문입니다. 그 견해가 굳어 있어서 가는 이를 그렇게 봅니다. 그래서 '그 attā 는 칼로 벨 수 없고 불로 태울 수 없으며, 새가 둥지를 떠나 다른 둥지로 가듯 이 몸을 떠나 다른 몸으로 간다' 하여, Bhagavad Gītā 는 바로 첫머리부터 attā-diṭṭhi 를 그렇게 잡고 있습니다.
itin mokada ēgollanṭa pennena svabhāvayen ehāṭa dakinna bæri. nisā paṁcaskandha svabhāvaya dækkē næha. paṁcaskandhayangē vipariṇāma svabhāvaya dækkā nam ē yana ekkenāgē paṁcaskandhaya vipariṇāma svabhāvayen yanavā nam mona ātmayakda giyē? yanavā enavā pevunaṭa. danna ēka dakinavā. ēka dækkanam yanavā enavā pēnnē nættē næhæ pēnavā. ēkē svabhāvayak tiyenavā. ē nisā tamayi budurajāṇan vahansē
그들은 보이는 성품 너머를 보지 못하기 때문에 pañcakkhandha 의 성품을 보지 못했습니다. pañcakkhandha 의 vipariṇāma 성품을 보았다면, 그 가는 이의 pañcakkhandha 가 vipariṇāma 성품으로 간다면 무슨 attā 가 간 것입니까? 가고 오는 것이 보여도, 아는 이는 그것을 꿰뚫어 봅니다. 그것을 보았다 해서 가고 오는 것이 안 보이는 것은 아닙니다, 보입니다. 거기에는 그 나름의 성품이 있습니다.
tiyenavā. ē nisā tamayi budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷē ara uḍu mahatala ilā innakoṭa yanakoṭa kalavalaṭa ætul vena aya piṭa vena aya pārisa saraṇa aya dækkā vagē mē sacuta paṭisanna satvayangēngē svabhāvaya dækkā kiyalā. ehema ekak pēnavā. hæbæyi ēka pennana paliṭa ātma dr̥ṣṭiya væṭennē næha.
그래서 부처님께서는, 높은 다락에 서서 집에 들어가고 나오고 오가는 사람들을 보듯, 이렇게 cuti 하고 paṭisandhi 하는 중생들의 모습을 보았다고 가르치셨습니다. 그런 것이 보입니다. 그러나 그것이 보인다고 해서 attā-diṭṭhi 에 빠지지는 않습니다.
ātma dr̥ṣṭiya araganna ōnē ara dharma rūpa, vēdanā, saṁgnā, saṁkhāra, viññāṇa yathā svabhāvaya balalā sihi karalā balalā. ātmayayi kiyalā hitā innavā nam yamkisi dēka api ahanavā dæn mē mohota dæn ē pavatina mohotak pavatina ekak tiyenavada? mohotak pavatina rūpaskandhayak tiyenavada ekākāra mohotak ekākārava padina vēdanā skandhayak, saṁgnā skandhayak tiyenavada vidyāmāna venavada?
attā-diṭṭhi 를 걷어 내려면 그 dhamma 들, 곧 rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa 의 있는 그대로의 성품을 살피고 새기며 보아야 합니다. 무엇인가를 attā 라고 여기고 있다면 우리는 묻습니다. 지금 이 순간 한순간이라도 머무는 것이 있습니까? 한순간이라도 그대로 머무는 rūpakkhandha 가 있습니까? 한순간이라도 그대로 가는 vedanākkhandha, saññākkhandha 가 있습니까, 드러납니까?
kohe kiyanna puḷuvanda kāṭavat tiyenavā kiyalā. ehema nætnam ē ṭika ærelā mokakda pennanna satvayā oṭa ehā satvaya pennanna puḷuvanda panavanna puḷuvanda panavanna bæhæ. ehenam oya ṭikaṭa sūla satvayek panavannat bæhenam ātmayak panavannat bæhenam ātma dr̥ṣṭiyak otana katāvak tiyenavā. ehema ekak otanaṭa sambandha. ehenam anātma katāvak ōnennē næhæ. ātma katāvak ōnē næhæ. api ēkat dakinavā. ōgollō kiyana jātiyakak otana næha. ēka api dakinavā.
어디 있다고 누가 말할 수 있습니까? 그렇지 않다면 이것들을 빼고 무엇을 중생이라 보여 줄 수 있습니까? 그 너머에 중생을 보여 줄 수 있습니까, 세울 수 있습니까? 세울 수 없습니다. 그러면 이것들에 굵직한 중생 하나도 세울 수 없고 attā 도 세울 수 없다면, 거기에 attā-diṭṭhi 이야기가 있습니까? 그런 것이 거기에 이어집니까? 그러면 anattā 이야기도 필요 없고 attā 이야기도 필요 없습니다. 우리는 그것도 봅니다. 여러분이 말하는 그런 것이 거기 없다는 것을 우리는 봅니다.
otana tiyennē hētuphala kriyādhāmaya. nǣ kiyannet næha. ohu kiyannet næha. hētuva hētuvak ætiphala dannē. sāmīni mē jarāmaraṇa kāṭada vennē? ēka bhikṣūn vahansē namak ahanavā budurajāṇan vahansē mahanavaya praśnaya væradiyi. jarāmaraṇa kesē vēda kiyalā ahannē jāti pattayen darāmarayi. ōkayi uttaraya.
거기 있는 것은 hetu-phala 의 작용 흐름입니다. 없다고도 하지 않고, 있다고도 하지 않습니다. hetu 가 있으면 phala 가 있다는 것을 압니다. '스님, 이 jarā-maraṇa 는 누구에게 일어납니까?' 하고 한 비구가 여쭈자, 부처님께서 '비구여, 그 질문은 틀렸다. jarā-maraṇa 가 어떻게 일어나느냐고 물어야 한다. jāti 를 조건으로 jarā-maraṇa 가 있다. 그것이 답이다' 하십니다.
svāmīni kāgē jāti kāgeda etakoṭa jātiyaṭa ayitikāra mahaṇa praśnaya æhuvā væradiyi. jāti kesē viyada ahanna bhava pratyayen jāti vēvā. oya vidihaṭa uttaraya gannavā. oya vidihaṭa vin̆dadā ganna
'스님, 누구의 jāti 입니까?' — jāti 의 임자를 묻자, '비구여, 그 질문은 틀렸다. jāti 가 어떻게 생기느냐고 물어라. bhava 를 조건으로 jāti 가 있다.' 이렇게 답을 받습니다. 그렇게 이해하십시오.
īṭa passē ahanavā svāmīni bhava kāgeda ē praśnaya væradi. upādāna pratyayen bhavī ē vidihaṭa ganna kriyāvaliya ganna kriyātmaka vena hæṭi balanna æta næta dekaṭama nǣhæ etakoṭa ayitikārayakut næhæ. mama maget næha. ara ahannē ēka konak allagannada mama kiyana ekak maya kiyana ekak lōkē allaganna ekak tiyenavada kotanahata kiyiya allaganna itin
그다음 '스님, bhava 는 누구의 것입니까?' 하고 묻습니다. 그 질문은 틀렸다, upādāna 를 조건으로 bhava 가 있다 — 그렇게 과정을 잡으십시오. 작동하는 모습을 보면 있다·없다 어느 쪽에도 들지 않습니다. 그러면 임자도 없습니다. '나'도 '내 것'도 없습니다. 그렇게 묻는 것은 한쪽 끝을 잡으려는 것입니다. '나'라는 것, '내 것'이라는 것이 세상 어디에 잡을 만한 것으로 있습니까?
ekak tiyenavada kotanahata kiyiya allaganna itin sāmani upādāna kāgeda nē svāmīni taṇhā kāgeda? itin ohoma ahanna sāmīni vēdanā kāgēda itin upādāna prattiyen bhava vē kiyalā ganna ehemayi bhava hædennē. taṇhā pattayen upādāna vennē. vēdanā pattayen taṇhā vennē.
그래서 '스님, upādāna 는 누구의 것입니까?', '스님, taṇhā 는 누구의 것입니까?', '스님, vedanā 는 누구의 것입니까?' 이렇게 묻지만, upādāna 를 조건으로 bhava 가 있다고 이해하십시오. 그렇게 bhava 가 생깁니다. taṇhā 를 조건으로 upādāna 가, vedanā 를 조건으로 taṇhā 가 생깁니다.
etakoṭa ē passa pattayen vēdanāvē. salāyatana pratyayen passa vē. nāma rūpayen salātana vē. viññāṇa prattayen nāma rūpa vēṭa kriyātmaka vena vidihaṭa kriyādhāmaya tērum ganna. ōvā nǣ kiyannet næhæ. ohu tiyenavā kiyannet næhæ. ætæta dekama hak karalā hētuphala kriyāvaliya balanna vidyā hæṭi balanna vidyāmānatvayak tiyenavā oya
그리고 phassa 를 조건으로 vedanā, saḷāyatana 를 조건으로 phassa, nāma-rūpa 로 saḷāyatana, viññāṇa 를 조건으로 nāma-rūpa 가 있습니다. 이렇게 작동하는 방식으로 그 작용 흐름을 이해하십시오. 그것들이 없다고도 하지 않고, 있다고도 하지 않습니다. 있음과 없음 둘 다 내려놓고 hetu-phala 과정을 보십시오. 드러나는 모습을 보십시오.
hæṭi balanna vidyāmānatvayak tiyenavā oya vidihaṭa ēka æti deyakda næti deyakda kiyana uttarayen ganna yanna nǣ giyot anta valaṭa væṭenavā. etakoṭa hētuphala dāmaya dækkahama æta næta kiyana deket næha. praśnaya niyama pirilāt ævillā.
그렇게 드러남이 있습니다. 그것이 있는 것이냐 없는 것이냐 하는 답으로 가려 하지 마십시오. 가면 극단(anta)에 떨어집니다. hetu-phala 흐름을 보면 있음도 없음도 아닙니다. 물음이 제대로 풀려 왔습니다.
mē balanna koccara lassana dharmayakda mē tiyennē? hari gæm̆buruvek. itin oya praśnaya ehu vunahama cuti paṭisandhiya atara hatarak kiyannat næha. antara bhavayaṭa yannē kavuda? etana ehekut pēnavā. ē sūkṣama kāyakaya tamayi ara api kivvē saṁjāti. taviyen kiyanavā nam gandhabbayak.
보십시오, 얼마나 아름다운 dhamma 입니까! 아주 깊은 것입니다. 그 물음이 풀리면 cuti 와 paṭisandhi 사이에 틈이 있다고도 하지 않습니다. antarābhava 로 가는 것은 누구입니까? 거기서도 누군가가 보입니다. 그 미세한 몸을 가진 것이 우리가 말한 sañjāti 입니다. 달리 말하면 gandhabba 입니다.
itin oya ōna ekin apiṭa kiyanna puḷuvan kælapena namak dālā. namut ē namin dālā metanin yana kenek atanāva dækkā kiyalā. ātma dr̥ṣṭiyakaṭa yana kenek ætulē ātmayā giya ekak nǣha kotana kivvā
그러니 어느 것이든 알맞은 이름을 붙여 말할 수 있습니다. 그러나 그 이름을 붙이고 여기서 가는 이를 저기서 보았다고 해서, attā-diṭṭhi 로 가는 사람이 말하듯 안에서 attā 가 갔다는 것은 어디에도 없습니다.
ēkat nǣ pævīmak tiyenavā. anna ēkayi. mē pævīmak tiyenavā ēkat mahattayā mehemayi. pæya vīmak tiyenavā kivvot ahētukavādayak vennat puḷuvannē. hētuphala vādaya kiyana ekēdī āyanna hētuvakut tiyenavā. anna ēkayi ov
(질문자) 그것도 아니고, 이어짐이 있는 것이지요. (법사) 바로 그것입니다. 이어짐이 있다는 것, 그것도 선생님, 이렇습니다. 이어짐이 있다고만 하면 ahetuka-vāda 가 될 수도 있지요. hetu-phala 가르침에서는 거기에 hetu 도 있습니다. (질문자) 바로 그것입니다. (법사) 예.
anna ēkayi. karana kenek neveyi. karana kriyāvaliyak siddha vena ākārayak tiyenavā. hētuphala kramayak. ē ē hētuven ē phalaya ēka hētuvak ehaṭa phalaya venavā tavaṭa hētuva venavā. ēka tava ehekaṭa phalaya venavā. ēka tava ehekaṭa hētuva venavā. ekak phalaya ēka hētuva ē kramayat aya hētuphala hædennē.
바로 그것입니다. 하는 이가 있는 것이 아닙니다. 하는 과정, 일어나는 방식이 있습니다. hetu-phala 방식입니다. 그 hetu 로 그 phala 가 되고, 그것이 다시 hetu 가 되어 저쪽의 phala 가 되며 또 다른 것의 hetu 가 됩니다. 그것이 또 저쪽의 phala 가 되고 또 저쪽의 hetu 가 됩니다. 하나가 phala, 하나가 hetu — 그 방식으로 hetu-phala 가 이루어집니다.
etaka ahētuka ahētuka nemeyi. aiyavādayek nemeyi. ahētukavādayek nemeyi. ēvā okkoma 62k dekak vidyāpāda valaṭa ayi. mē hētuphala dharmaya kiyannē anna ēkayi. pūrṇa vidyāva. ōka hari gæm̆buru. nisā ē hin nisā kiyanavā pravucī paṭicca samuppādaya paṭisandhi paṭicca samuppāda ē ē vidihaṭa yanna ōnē.
(질문자) 그러면 ahetuka 는 — (법사) ahetuka 가 아닙니다. 그런 vāda 도 아니고 ahetuka-vāda 도 아닙니다. 그것들은 모두 예순두 가지 diṭṭhi 에 속합니다. 이 hetu-phala dhamma 가 바로 그것입니다. 온전한 vijjā 입니다. 그것은 아주 깊습니다. 그래서 pavatti paṭicca-samuppāda, paṭisandhi paṭicca-samuppāda 로 저마다 그렇게 가야 한다고 합니다.
paṭicca samuppāda kiyannē mē mahāsāgaraya vagē paṭicca samuppādaya. æhæ saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. rūpa saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. sē dharmayi vaya dharmayi. pelā tiyenavā meccara lassannaṭa kana saṁkhatāyi paṭicca samuppannayi. sabdaya saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. nāsaya saṁkhatayi paṭicca samupannayi. gandhaya saṁkhatayi paṭicca samuppannayi. ehenam mē bāhira lōkayat paṭicca samuppannayi.
paṭicca-samuppāda 는 큰 바다와 같습니다. 눈은 saṅkhata 이고 paṭiccasamuppanna 입니다. 형색도 saṅkhata 이고 paṭiccasamuppanna 입니다. khaya-dhamma, vaya-dhamma 입니다. 얼마나 아름답게 pāḷi 에 나와 있는지 — 귀도 saṅkhata 이고 paṭiccasamuppanna, 소리도 saṅkhata 이고 paṭiccasamuppanna, 코도 saṅkhata 이고 paṭiccasamuppanna, 냄새도 saṅkhata 이고 paṭiccasamuppanna 입니다. 그러니 이 바깥 세계도 paṭiccasamuppanna 입니다.
dæn mokakda ē? kohomada bāhira lōkē paṭicca samuppanna vunē? abhyantara paṭicca samapannatāvaya mokakda? bāhira paṭicca samuppānatāvaya mokakda? dæn mē paṭicca samuppāda dharmatāvaya pennalā dunnē satvayek pudgalayek innavā kiyalā pennanna nemeyi mē satva pudgala dharmatu kiyana mē liyalu pævætma tuḷa yathārthaya pennannayi. mēvā haṭaganna hæṭi pennanna. haṭaganna hētuva haṭaganna ākāraya næti karanna hētuva næti karana vidiha oya kiyana kāraṇā hatara vigraha karanakoṭa muḷu lōkema ayiti.
그것은 무엇입니까? 바깥 세계는 어떻게 paṭiccasamuppanna 가 되었습니까? 안의 paṭiccasamuppanna 됨은 무엇이고, 바깥의 paṭiccasamuppanna 됨은 무엇입니까? 이 paṭicca-samuppāda 의 dhammatā 를 보여 주신 것은 중생이나 사람이 있다고 보여 주시려는 것이 아니라, 중생·사람·dhamma 라는 이 모든 있음 속의 참모습을 보여 주시려는 것입니다. 이것들이 생겨나는 모습을 보여 주시려는 것입니다. 생겨나는 까닭, 생겨나는 모습, 없애는 까닭, 없애는 길 — 이 네 가지를 풀면 온 세상이 거기 듭니다.
abhyantarayē bāhiravayi kiyannam amutuven haṭagatta ekak akriyava haṭagatta ekak næhæ. ahētukava haṭagatta ekak nǣ. okkoma hētuphala dharmatāvayaṭa anuvayi haṭagannē. haṭaganna ākāraya pennanna tamayi mē paṭicca samuppāda kriyādhāmē vigraha vuṇē. ēka tamayi mē bohōkaṭama satvayakuṭama sambandha karalā pennanna tiyennē. dæn upādānaya kiyannē
안이든 바깥이든 따로 생겨난 것, 저절로 생겨난 것은 없습니다. ahetuka 로 생겨난 것은 없습니다. 모두 hetu-phala dhammatā 에 따라 생겨납니다. 생겨나는 모습을 보여 주려고 이 paṭicca-samuppāda 작용 흐름이 풀이된 것입니다. 그런데 그것을 대개 중생에게만 이어 붙여 보여 주고 있습니다.
pennanna tiyennē. dæn upādānaya kiyannē dæḍiva allā gænīma kiyana vacanayen api aran purudu velā tiyennē. upādānayaken dæḍiva allā gannavā. dæn budurajāṇan vahansēgē vacōtta paribrājika ahanavā. svāmīni uḍa yana ginisoṭuvaṭa upādānaya mokakda? hulan̆ga upādāna vātaya upādānas budurajāṇan vahansē uttarayak denavā. dæn vātaya ayi ginduṭa vayasadakaṭa hitak tibuṇada? upādānayak gæna kivvē nædda? budurajāṇan vahansē upādānayak tiyenavā yanak kivvā. uḍē yana ginisoṭa vātaya upādānaya. ehenam gindaruvaṭuvaṭa upādānayak pennavā
upādāna 를 우리는 '꽉 붙잡음'이라는 말로 익혀 왔습니다. upādāna 로 꽉 붙잡는다는 것입니다. 그런데 Vacchagotta 유행자가 부처님께 여쭙니다. '스님, 위로 솟는 불길의 upādāna 는 무엇입니까?' '바람이 upādāna 다, 바람이 그 upādāna 다' 하고 부처님께서 답하십니다. 바람과 불, 이 둘에 마음이 있었습니까? upādāna 에 대해 말씀하시지 않았습니까? 부처님께서는 upādāna 가 있다고 하셨습니다. 위로 솟는 불길에는 바람이 upādāna 라고요.
ehenam gindaruvaṭuvaṭa upādānayak pennavā bāhira rōgī. dæn api upādānaya gæna katā karanakoṭa kiyanavā hitēn dæḍiva allā gatta nam ēka upādānaya kiyalā. dæn hita kivva gælapīma.
그러니 바깥 세계의 불길에도 upādāna 를 보여 주십니다. 그런데 우리는 upādāna 를 말할 때 마음으로 꽉 붙잡으면 그것이 upādāna 라고 합니다. 마음이라고 한 것은 억지로 갖다 맞춘 것입니다.
anna mēka tamayi kiyana vacanayēma nirr̥tiyak tiyenavā. upa ādāna kiyannē āsannayaṭa ædilā hiṭa. āsannayaṭa ædī hiṭīmaṭa kiyanavā upādāna taṇhā kiyalā kiyannē taṇhāva vena nisā taṇhā kiyalā. tahā tanhi hā tanhi hā vennē taṇhāya yamak yam tænaka hā venavada taṇhā ælenavā. ælīmayi bæn̆dīmayi kiyana eka tamayi taṇhā upādāna kiyana ekaṭa pennava. mē hita gæna sambandhiyak metana næha. mē tiyennē ektaraha kriyādāmayak siddha vena hæṭi.
바로 이 낱말 자체에 nirutti 가 있습니다. upa-ādāna 란 가까이 끌려 머무는 것입니다. 가까이 끌려 머무는 것을 upādāna 라 합니다. taṇhā 라 하는 것은 달라붙음이 되기 때문에 taṇhā 라 합니다. 거기에 달라붙는 것이 taṇhā 입니다. 무엇이 어딘가에 달라붙으면 그것이 taṇhā, 들러붙는 것입니다. 들러붙음과 묶임, 그것이 taṇhā 와 upādāna 로 보여 주는 것입니다. 여기에는 마음과의 관련이 없습니다. 여기 있는 것은 어떤 작용 흐름이 일어나는 모습입니다.
vēdanā kiyannē vīmak danavannē vēdanā ē vīmak danavena eka hitaṭa dænena hæriya mē apiṭa hienavā ækkumayi āsayi mē hon̆dayi kiyalā dænennē. ēka vēdanāvalayak dænena hæṭiya. taṇhā lakṣaṇayak tiyenavā dālā yanna bæ. hita ædi yanavā. ē taṇhā lakṣaṇaya upādānaya lakṣaṇayak tiyenavā bæn̆dilā atahæraganna bæ. ēka ēkē upādānaya lakṣaṇaya. ē lakṣaṇayaṭa upādānaya kiyalada hitā innavā. taṇhāvē lakṣaṇayaṭa taṇhā kiyalā hitā innavā. vēdanāvala lakṣaṇayaṭa vēdanā kiyalā hitā innavā.
vedanā 란 됨을 알려 주는 것이 vedanā 입니다. 그 됨이 알려지는 것이 마음에 느껴지는 방식으로, 우리는 '좋다, 탐난다, 이것 괜찮다' 하고 느낍니다. 그것이 vedanā 가 느껴지는 방식입니다. taṇhā 의 특징이 있습니다. 놓고 갈 수 없습니다. 마음이 끌려갑니다. 그것이 taṇhā 의 특징입니다. upādāna 의 특징이 있습니다. 묶여서 놓을 수 없습니다. 그것이 upādāna 의 특징입니다. 그런데 그 특징을 upādāna 라고 여기고 있습니다. taṇhā 의 특징을 taṇhā 라고, vedanā 의 특징을 vedanā 라고 여기고 있습니다.
mēken apiṭa pæṭenavā. ē nisā satva pudgalatvayaṭama sambandha venna yanavā paṭicca samuppādaya. hitak næti vena paṭicca samuppādayak koyida kiyanna næha praśnayak enavā. dæn budurajāṇan vahansē satva pudgala bhēdī ayin karannayi paṭicca samuppādaya dunnē. hētuphala pennannē. mona hateda o ahannē. kavuru vidiyana ekakda ahannē? anna ēka pennanna æti siddha vena hæṭi pennanna.
그래서 우리가 헷갈립니다. 그래서 paṭicca-samuppāda 가 중생·사람 됨에만 이어 붙여집니다. 마음이 없는 paṭicca-samuppāda 가 어디 있느냐는 물음이 나옵니다. 그러나 부처님께서는 중생·사람이라는 가름을 걷어 내시려고 paṭicca-samuppāda 를 주신 것입니다. hetu-phala 를 보여 주십니다. 무슨 마음이냐고 묻는 겁니까? 누가 느끼는 것이냐고 묻는 겁니까? 그것을 보여 주려는 것이 아니라 일어나는 모습을 보여 주려는 것입니다.
ehenam menna mē kriyādhāmaya siddha venakoṭa dænena ākāra tiyenavā. anna ē svabhāvayan tamayi api mē rævaṭilā innē. ēkē hæṭiyak tiyenavā. vēdanā kiyannē vīmak danavanakoṭa dænena ākārayak tiyenavā lakṣaṇayak. ēkaṭa vēdanā kiyalā hitā innavā. vīmak dænīma kriyāvaliyak ēkē lakṣaṇaya tava ekak.
그러니 이 작용 흐름이 일어날 때 느껴지는 방식들이 있습니다. 바로 그 성품들에 우리가 속고 있습니다. 거기에는 나름의 모습이 있습니다. vedanā 란 됨을 알릴 때 느껴지는 방식, 곧 특징이 있고, 우리는 그것을 vedanā 라고 여기고 있습니다. 그러나 됨이 알려지는 과정과 그 특징은 서로 다른 것입니다.
taniāvīma kriyāvaliyak ēkē lakṣaṇaya tava ekak. upādānayavat āsannaṭa bæn̆dīma ædī hiṭīma tava ekak. ēkē kriyāvala bæn̆di lakṣaṇaya tava ekak. bhava kiyannē kriyāvaliyak bhava lakṣaṇaya tava ekak. jāti kiyannē kriyāvaliyat jātivala vidyāmā lakṣaṇaya tava ekak. itin hæma ehakama tiyennē oya vidyā siddhāntayak.
taṇhā 가 되는 과정과 그 특징도 서로 다른 것입니다. upādāna, 곧 가까이 묶임·끌려 머묾도 다른 것이고, 그 과정의 묶임 특징도 다른 것입니다. bhava 는 과정이고 bhava 의 특징은 또 다른 것입니다. jāti 도 과정이며 jāti 의 드러나는 특징은 또 다른 것입니다. 그러니 모든 것에 있는 것이 이런 드러남의 원리입니다.
edān balak pipilā tiyenavā. mama oya oya
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
poḍḍak vigrahayak karalā pennanavā oya manō pubbaṁgamā dhammā kiyana muladī ōka mē mānasikatvayē tiyena avidyā praṣnātakin goḍanagena mānasikatvaya hā sambandhayi. ē sambandhayen gihilā aturikilla giya vāgē ādhyātmika bāhira depættakaṭa mēka vihidilā giyāvē yannē ehemayi. nāma rūpa ven venakoṭa abhyantara nāma rūpa saha bāhira nāma rūpa kiyana deken mama magē kiyana dekaṭa ven velā yanavā lōkayaṭa mamayi lōkayayi. hædena ākārayaṭa paṭicca samahama pālayayi dekama. anna etanṭa yanakoṭa nāma
좀 풀어서 보여 드리겠습니다. 'Manopubbaṅgamā dhammā' 라는 첫머리에서, 그것은 마음속 avijjā 와 taṇhā 로 세워지는 마음 상태와 이어집니다. 그 이어짐에서, 싹이 갈라져 나가듯 안과 바깥 두 쪽으로 이것이 뻗어 나갑니다. 그렇게 갑니다. nāma-rūpa 가 갈라질 때 안의 nāma-rūpa 와 바깥 nāma-rūpa 둘로, '나'와 '내 것' 둘로 갈라져, 세상에 대해 나와 세상으로 생겨나는 방식으로 둘 다 paṭiccasamuppanna 가 됩니다.
samahama pālayayi dekama. anna etanṭa yanakoṭa nāma rūpa kiyanakoṭa abhyantara nāma rūpa bāhira nāma rūpa dekin abhyantara nāma rūpaṭa æsa kana diva nāsaya śarīrayē mana hædena pættaṭa enavā. rūpa śabda gandha rasa, sparśa dharmayanṭa vanavā bāhira nāma rūpa kiyana pættaṭa. etakoṭa nāma rūpa kiyana vacanaya tōrāganna ōnē. nāma rūpa kiyana ekē tartha goḍak tiyenavā.
거기에 이르면, nāma-rūpa 라 할 때 안의 nāma-rūpa 와 바깥 nāma-rūpa 둘 가운데, 안의 nāma-rūpa 는 눈·귀·혀·코·몸·마음이 만들어지는 쪽으로 오고, 형색·소리·냄새·맛·닿음·dhamma 는 바깥 nāma-rūpa 쪽으로 갑니다. 그러니 nāma-rūpa 라는 낱말을 가려 알아야 합니다. nāma-rūpa 라는 말에는 뜻이 여럿 있습니다.
hitayi gatayi dekaṭat nāma rūpa kiyanavā. mēka avasthāvaka namtāvaya hārappa anukūla rūpanayaṭat nāma rūpa kiyanavā. mē tava ekak. natāvayak dennara apiṭa ahana gōlayak hadannē næha. gōlayaka namatāvayak dunnot yamkisi satara mahābhūtayangē ekatu karapu muliyakaṭa namyatāvayaṭa anukūlava rūpanaya vuna eka bōlaya.
마음과 몸 둘을 nāma-rūpa 라고도 합니다. 그것은 한 경우입니다. 이름 붙임과 그에 맞는 꼴 지음도 nāma-rūpa 라 합니다. 이것이 또 하나입니다. 이름을 주지 않으면 우리는 공 하나도 만들지 않습니다. 공이라는 이름을 주면, 네 mahābhūta 를 모은 덩어리를 그 이름에 맞게 꼴 지은 것이 공입니다.
hæbæyi nam ē rūpanayen ayin karanna bæha. ē namayatāva yahak kaḷot bōlaya vidihaṭa hitinnē næhæ. ehenam bōlayak kiyalā pennanna bæ. kōṭuvak oyāgē hæduvā nam kōṭuvak vidihaṭa tibbānam. ē anuva kōṭuva kiyalā ekak vidyāmānaya vuṇā. satara mahābhūtayanga. hæbæyi nam ahak kaḷot ehema kōṭuva kiyalā pennapu deyak næhæ. anna ēka tamayi kiyannē nāmayayi rūpayayi ayin karanna bæhæ kivva nam etā rūpa onna ōka nāma rūpa ōkayi. dæn nāmayen rūpaya ayin karanna bæhæ kiyanakoṭa hiten gatā ayin karanna bæhæ kivvot pætta dæn hata hita nāma kiyanavā gata rūpa kiyanavā kiyalā gattot
그러나 그 이름을 그 꼴 지음에서 떼어 낼 수 없습니다. 그 이름을 떼어 내면 공으로 여겨지지 않습니다. 그러면 공이라고 보여 줄 수 없습니다. 막대기를 만들어 막대기로 두었다면, 그에 따라 막대기라는 것이 네 mahābhūta 로 드러났습니다. 그러나 이름을 떼어 내면 막대기라고 보여 줄 것이 없습니다. 바로 그것이 nāma 와 rūpa 를 떼어 낼 수 없다는 말이 뜻하는 nāma-rūpa 입니다. 그런데 nāma 에서 rūpa 를 떼어 낼 수 없다는 것을 마음에서 몸을 떼어 낼 수 없다는 뜻으로, 마음을 nāma, 몸을 rūpa 라고 받아들인다면 —
minihek mara dæmaṭa pattē mē kō nāmaya hitana etana hita tiyenavada kan̆danam tiyenavā. ayin kaḷē næda? ven kaḷē nædda? ehenam nāmayan rūpaya ven karanna bǣha kiyapu deenak apē dharmaya tiyenavā. anna nam saha anukūla rūpanayak karanna ayin karanna bæha. ēkayi etana ayin karanna bæri nāma rūpa deka.
사람이 죽었을 때 그 nāma, 곧 마음이 거기 있습니까? 몸은 있습니다. 떼어지지 않았습니까? 갈라지지 않았습니까? 그러니 우리 dhamma 에서 nāma 와 rūpa 를 갈라놓을 수 없다고 한 그 둘은, 이름과 그에 맞는 꼴 지음이며, 이것은 떼어 낼 수 없습니다. 그것이 거기서 떼어 낼 수 없는 nāma 와 rūpa 둘입니다.
hitaṭa nāma kiyannē haṭayi mak ædagassannaṭa mūlika vena nisā. anna nāma kiyana ekē hata nam kiyana ekayi. yamak namyatāvayaṭa pat karannē nāmayi. hiten yamak nam pat karana nisā namanna puḷuvan. ē nisā ē ādhāra kiyannē ādēśayak vaśayen ādēśa nāmayak denavā hitaṭa nāma kiyalā. ēkayi hētuva. yam namyatāvayak dena ākārayen ē hētuven ekaṭa nāma kiyanavā. ēta nāma kiyannē ēkayi. api sammata karagatta nāma tiyenavā. yamak pennanna panavā gata namak. ē hētuven ēkaṭa nāma kiyanavā.
마음을 nāma 라 하는 것은 무엇을 끌어다 맞추는 데 바탕이 되기 때문입니다. nāma 라는 말의 뜻은 이름입니다. 무엇에 이름을 붙여 놓는 것이 nāma 입니다. 마음으로 무엇에 이름을 붙이기에 그쪽으로 굽힐 수 있습니다. 그래서 대신하는 이름으로 마음을 nāma 라 부릅니다. 그것이 까닭입니다. 어떤 이름됨을 주는 방식이라는 까닭으로 nāma 라 합니다. 또 nāma 란 이것입니다 — 우리가 약속해 정한 이름이 있습니다. 무엇을 가리키려고 붙인 이름입니다. 그 까닭으로 nāma 라 합니다.
itin ē nāma kiyannē eka hun̆gāk vigraha sahita ekak. itin ēkē nāma rūpa kiyapu paliyaṭa siyallama hitayi kiyalā gattot væradiyi. ē ē dæn bāhira nāma rūpa kiyannēāvaṭa anukūlava satara mahābhūtiyangē hæḍagæsmak æti karannē ē nāma rūpayi. abhyantara nāma rūpa kiyannē gatak hitak sakas karalā dennā vū eka nāma rūpayi. ē pætten hadalā dena eka. etakoṭa mēken nāma rūpa kiyannē ē vagē sampiṇḍanayak vigraha karalā ganna ōnē ēkayi.
그러니 nāma 란 풀이가 아주 많은 것입니다. nāma-rūpa 라고 했다고 해서 모두 마음이라고 받아들이면 틀립니다. 바깥 nāma-rūpa 란 이름에 맞게 네 mahābhūta 의 꼴을 짓는 nāma-rūpa 입니다. 안의 nāma-rūpa 란 몸과 마음을 짜 주는 nāma-rūpa 입니다. 그쪽으로 만들어 주는 것입니다. 그러니 nāma-rūpa 를 그런 묶음으로 풀어서 받아들여야 합니다.
dæn puk kivvahama eka puvat jātiyak nēda. balava kiyannet puk. kabboḍa kivvat puk. nila boḍu kivvat pukva. eka ekaka nam valin kiyanavā. etakoṭa paṭapu kiyanavā. itin kalpiṭivak kiyanavā. eka ēka eka vidiṭa api kiyanavā. monavā vagē puvak kiyana vacanayaṭa kiyanavā. itin etakoṭa apiṭa kivvot ehenavā. piṭak puva geḍiyak gēnna ōnaka. api kiyi kiyalā hiṭam ara mē nila boṭu kiyana ēvā pættē antima ladaru mokut turukulǣ geḍiyak gahadenavā. ā kiyalā. mokakda mē genāvē? puvak geḍiyanna nailluva puvak nemeyida?
이제 puvak 이라 하면 puvak 의 한 갈래 아닙니까? 'balava' 도 puvak, 'kabboḍa' 도 puvak, 'nila boḍu' 도 puvak 이라 하여 하나하나 다른 이름으로 부릅니다. 'paṭapu' 라고도 하고 'kalpiṭi' 라고도 합니다. 저마다 다르게 부르지만 모두 puvak 이라는 말로 부릅니다. 그런데 누가 씹을 거리로 puvak 하나 가져오라고 했는데, 그 'nila boḍu' 쪽의 아주 어린, 아무 쓸모없는 열매를 하나 따다 줍니다. '아, 이게 뭐요? puvak 을 달라 했는데 이건 puvak 이 아니잖소?'
nēna itin monavā kiyanna? geḍiyak kilavā mama puk geḍiyak galā dunnā. oyāuvak nemeyi hariyannē næhænē væṭi. piṭak kanna pu geḍiyak illuvā nam ē velāvaṭa mokada karanna ōnē? ēkaṭa avaśya karanna rabbola geḍiyak ē jātiya pava geḍiyak ēkaṭa genak denna ōnē. ēkaṭa gælapena ekayi. huvak vuna phaliyaṭa genanna bæhæ. æta tænē hæṭiyaṭa ganna ōnē. anna ēkaṭa kiyanavā tænaṭa obana vidihaṭa nirukti sakas karaganna ōna nirukti venna enna ōnē.
'그럼 뭐라 하오? 열매를 달라기에 puvak 열매를 따다 줬소.' 그 puvak 은 맞지 않지요. 씹으려고 puvak 을 달라 했다면 그때 무엇을 해야 합니까? 거기에 필요한 'rabbola' 열매, 그 갈래의 puvak 을 가져다주어야 합니다. 거기에 맞는 것이어야 합니다. puvak 이라고 해서 아무거나 가져올 수 없습니다. 그 자리에 맞게 받아들여야 합니다. 그것을 두고 자리에 맞게 nirutti 를 세워야 한다, nirutti 가 되어야 한다고 합니다.
uktayen nirṇaya vannē niruktī ukta kāraṇaya kiyannē ukta ukta kiyannē ēkē mūlika vecca pradhāna ēken nirṇaya karannē nirukti anna nirukti kiyana ekē niruktiya niruktina padaya nirr̥ttiya ēkayi. etakoṭa tērum gannaka nirukti tērum gannē yamakin nirṇaya karannē nirukti nirukti kiyana padayen pennannē yamkisi vacanayak kivvahama ēken mokakda kivvē tænaṭa oba
주어진 말(ukta)로 정해지는 것이 nirutti 입니다. ukta 란 그 바탕이 되는 으뜸 말이며, 그것으로 정하는 것이 nirutti 입니다. nirutti 라는 낱말의 뜻이 그것입니다. nirutti 로 이해한다는 것, 무엇으로 정한다는 것 — nirutti 라는 말이 보여 주는 것은, 어떤 낱말을 말했을 때 그것으로 무엇을 말했는지를 그 자리에 맞게 받아들여야 한다는 것입니다.
vidihaṭa ganna ōna baṭaliya paju tiyenavā paṭalīya purut tiyenavā. dæn ē uktayen nirṇaya vana eka pan baṭaliya kiyannē paḷaveni yuktayē nirṇaya vunē baṭaliya kaja tiyenavā. mē gamakaṭa kiyannavā. mama etana baṭaliya kivvē gamakaṭa baṭaliya purut tiyenavā. etana nirṇaya vunē gahakaṭa.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anna nirupti
그것이 nirutti 입니다.
ē nisā nirukti dakinna ōnē hæmatænama nāma rūpa kiyalā tibicca phaliyaṭa ē nāma rūpa kotanada gælapena eka mokakda viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ kiyana tana mona nāma rūpada kivvē? itin ēken ekeka balanna nāma rūpa paccā salāyatanaṁ salāyatana paccā nāma rūpaṁ mehemat yedenavā. ē tænvalena nāma rūpa monavada ē nirukti dakinna ōnē. harima gæm̆buru tæn
그러니 nirutti 를 보아야 합니다. 어디서나 nāma-rūpa 라고 되어 있다고 해서 같은 것이 아니라, 그 nāma-rūpa 가 어디서 어떤 뜻으로 맞는지를 보아야 합니다. 'viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ' 이라는 곳에서는 어떤 nāma-rūpa 를 말했습니까? 하나하나 보십시오. 'nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ', 'saḷāyatanapaccayā nāmarūpaṃ' 처럼도 쓰입니다. 그 자리들의 nāma-rūpa 가 무엇인지, 그 nirutti 를 보아야 합니다. 아주 깊은 곳들입니다.
ē nirukti dakinna ōnē. harima gæm̆buru tæn ōvā. dæn budurajāṇan vahansēnam viññāṇa mavkusaṭa bina viṭa nāma rūpayak haṭagannavada ehema itin ānā hāmuduruvō ehemayi svāmīn uttara denavā. ē viññāṇaya mavken bæhæra giyot nāma rūpayak balaya hædenavada? ē nāma rūpaya væḍenavada? itin etana væḍena ekakuyi innē ahanna nāmarūpaya. viññāṇaya magasaṭa giyāma nāma rūpaya paḍaya væḍenavada nædda kiyalā ahanavā. itin væḍenavā kiyalā ē viññāṇaya ivata giyahama nāma rūpaya væḍenavada mē nōhētaṁ pabantaya kiyalā kiyannē. nǣ api nivenna ēka hētu nǣ kiyanavā. ehenam ē nāma rūpaya kivvē mokakda?
부처님께서 'viññāṇa 가 어머니 배 속에 들 때 nāma-rūpa 가 생기느냐?' 하시자 아난다 스님이 '그렇습니다, 스승이시여' 하고 답합니다. 'viññāṇa 가 어머니 배 속에서 벗어나 나가면 nāma-rūpa 가 배 속에서 만들어지겠느냐, 그 nāma-rūpa 가 자라겠느냐?' 거기서 자라는 것이 무엇인지 물어보십시오 — nāma-rūpa 입니다. viññāṇa 가 배 속에 들면 nāma-rūpa 가 배 속에서 자라느냐 안 자라느냐 묻고, 자란다고 합니다. viññāṇa 가 떠나면 nāma-rūpa 가 자랍니까? 이것을 'no hetaṃ bhante' 라고 합니다. 아니라고, 그럴 까닭이 없다고 합니다. 그러면 그 nāma-rūpa 란 무엇입니까?
kala rūpayak vaśayen mē baḍilē daruvā væḍiyagena enakoṭa namyatāvayaṭa anuva ēka rūpanēvī hædi hædī væḍi væḍi enavā. ē viññāṇaya nisā labana śaktiyen tamayi ēka væḍi ennē. viññāṇaya evat vunāṭa passē. araka væḍennē næha. anna nāma etana viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ kiyalā pennuvē satvayekgē sasara gamana tuḷa gihillā ṭam baṭaṭa gihillā uppattiyennē nāma rūpa haṭagannē onna ohomayi. saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyana tæna pennuvē anna ara antaraba mokada viññāṇayak anivā haṭagannē nǣ.
kalala rūpa 로서 배 속 아기가 자라 갈 때, 이름됨에 따라 그것이 꼴 지어지고 만들어지며 자라 옵니다. 그 viññāṇa 덕분에 얻는 힘으로 자라 오는 것입니다. viññāṇa 가 떠난 뒤에는 그것이 자라지 않습니다. 그래서 'viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ' 이라고 보여 주신 것은, 중생의 saṃsāra 길에서 배 속에 들어가 태어날 때 nāma-rūpa 가 바로 그렇게 생긴다는 것입니다. 'saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ' 이라는 곳에서 보여 주신 것은 바로 그 antarābhava 입니다. 왜냐하면 viññāṇa 는 그냥 생기지 않기 때문입니다.
rūpayen tuorava, viññāṇayen tuḷa, saṁgnāven tuḷa, saṁkhārayen tuḷa viññāṇaya gamanak hō hitīmak nægīmak hō væḍīmak hō cutiyak hō nokiya. ehenam viññāṇaya kiyana ekē svabhāvayaṭa rūpayak, vēdanāva, saṁgnā, saṁkhāra tiyenna ōnē. etanakayi viññāṇayak vidyāmāna vennē. ehenam viññāṇayak amataka vidyāmānaya nam rūpayak etana tiyenna ōnē. rūpayak nætuva viññāṇayak vatana vidyāmānaya vennē næha.
rūpa 없이, vedanā 없이, saññā 없이, saṅkhāra 없이 viññāṇa 의 감이나 옴, 일어남, 자람, cuti 를 말할 수 없습니다. 그러니 viññāṇa 라는 것의 성품에는 rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra 가 있어야 합니다. 그런 곳에서만 viññāṇa 가 드러납니다. 그러니 viññāṇa 가 어딘가에 드러난다면 거기에 rūpa 가 있어야 합니다. rūpa 없이 viññāṇa 가 거기 드러나지 않습니다.
viññāṇaya mavkusara bahinakoṭa kumarekaya hō kumariyakagē viññāṇayak mavkusara bæsa ganīda. kumara kumari hædilā ivarayi nēda budurajāṇan vahansē dēśanāṭa viññāṇaya magura bahinnakaṭa pæhædiliva dēśanā karalā tiyenavada ānanda kumarekugē hō kumariyakagē viññāṇayak mavkusaṭa bæsa ganīsada mavkuseyi nāma rūpaya hædenavā. viññāṇaya mavkusen nivataya ada nāma rūpaya hædennē næ.
viññāṇa 가 어머니 배 속에 들 때 'kumāra 나 kumārī 의 viññāṇa 가 어머니 배 속에 드는가' 하는데, kumāra 나 kumārī 가 이미 만들어져 있는 것 아닙니까? 부처님 말씀에 viññāṇa 가 배 속에 드는 것을 분명히 가르치셨습니까? '아난다, kumāra 나 kumārī 의 viññāṇa 가 어머니 배 속에 들면 어머니 배 속에서 nāma-rūpa 가 만들어진다. viññāṇa 가 어머니 배 속에서 끊어지면 nāma-rūpa 는 만들어지지 않는다.'
ē nisā kiyanavā viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ anna sasara gamanēdī api sasara gamanaṭa yanakoṭa mē paṭicca samuppādaya kriyātmaka vena hæṭi pēnnavā. mē siyaluma tæna paṭicca samuppāda cakra valin pirilā tiyennē. anna ēkayi. kuḍā saha mahat hæma deyakma paṭicca samupa cakravaṭa ayitiyi. ē nisā mahāsāgaravāgē kivvē onna ōkayi. itin mē paṭicca samuppāya kiyalā mē minihe mærilā upadinna teraṭa vitarak kada aragena innavā.
그래서 'viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ' 이라 합니다. saṃsāra 길에서, 우리가 saṃsāra 길을 갈 때 이 paṭicca-samuppāda 가 작동하는 모습이 보입니다. 이 모든 자리가 paṭicca-samuppāda 바퀴들로 가득 차 있습니다. 바로 그것입니다. 작고 큰 모든 것이 paṭicca-samuppāda 바퀴에 속합니다. 그래서 큰 바다와 같다고 한 것입니다. 그런데 이 paṭicca-samuppāda 를 사람이 죽어 다시 태어나는 일에만 묶어 두고 있습니다.
anna ēkayi. dæn nāma rūpa pahaḷa venna hæṭi balanna giyāma anna ēkayi kiyannē. aṁśu mātrayē pavā paṭicca samuppā kriyā paṭicca samahama pālakayi okkoma dæn bāhira hæma deyakma mē vagē. dæn mama ōkaṭa pennavā dennavā dæn malak hædenakoṭa paṭicca samuppāda kriyāvaliya ēkaṭa gælapana hæṭi. mēka tamayi daham dakina hæṭi. daham dækīmēdī muḷu lōkema dakinna puḷuvan paṭicca samuppādaya dækkadā.
바로 그것입니다. nāma-rūpa 가 나타나는 모습을 보러 가면, 바로 그 말입니다. 아주 작은 알갱이에도 paṭicca-samuppāda 작용이 있으며 모두 paṭiccasamuppanna 입니다. 바깥의 모든 것이 이와 같습니다. 이제 꽃 한 송이가 생겨날 때 paṭicca-samuppāda 과정이 거기에 들어맞는 모습을 보여 드리겠습니다. 이것이 dhamma 를 보는 법입니다. dhamma 를 볼 때, paṭicca-samuppāda 를 보는 날 온 세상을 볼 수 있습니다.
yō paṭicca samuppādaṁ passati sō dhammāpassati. dæn mē paṭicca samuppādayan ohu dharma. dharmaya dakinavā. dharmaya kiyalā kiyannē mē tripiṭaka dharmaya potē liyā tiyena vakr̥ṭika nemeyi. mē lōkē darana hæṭi. dharma kiyannē daranavaṭa. anna ēkayi. mē yamak yam sē darannē dharma valin.
'Yo paṭiccasamuppādaṃ passati so dhammaṃ passati.' 이 paṭicca-samuppāda 를 보는 이는 dhamma 를 봅니다. dhamma 란 Tipiṭaka 책에 적힌 글자가 아닙니다. 이 세상이 지탱되는 모습입니다. dhamma 란 지탱하는 것입니다. 바로 그것입니다. 무엇이 어떻게 지탱되는 것은 dhamma 로써입니다.
anna ēkayi. yamak yamsē daranavā. nītiyaṭa vitarak nemeyi. dæn yamak yam sē daranavā. ēka ehema darannē æyi? ehema pavatinnē æyi? monavā nisāda? anna ēka vigraha karaganna ōnē. anna etakoṭa ēkaṭa avaśya karana dēval yamak sambandha venna ōnē taraṇa kramayak tiyenavā. krama raṭāvak ehemayi hædennē. dæn
바로 그것입니다. 무엇이 어떻게 지탱됩니다. 규칙에만 해당하는 것이 아닙니다. 무엇이 어떻게 지탱됩니다. 그것이 왜 그렇게 지탱됩니까? 왜 그렇게 이어집니까? 무엇 때문입니까? 바로 그것을 풀어야 합니다. 그러면 거기에 필요한 것들이 이어져야 하는 지탱의 방식이 있습니다. 질서가 있어 그렇게 만들어집니다.
krama raṭāvak ehemayi hædennē. dæn pipunā malāva dæn api jātiya kiyana eka dæn paṭicca samuppādaya mē kālē apiṭa ugannanna hadannē mē mē satva pudgalayanṭa sambandha karalā vitarayi. budurajāṇan vahansē satva pudgala dravya vastu kiyannē mē bhēdayak kiyannē nætuva hētuphalavādaya pennannē dharmatāvaya pennannayi pennā dunnē paṭicca samuppādaya. ehenam mēkē jāti kiyanavā dæn mal jāti. apē vacanayak tiyenavā. gat jāti, gal jāti, mal jāti, koḷa jāti, væli jāti jāti kiyana vacanaya hæma tanama dālā tiyenavā. minissunṭa vitarak nemeyi. satvayanṭa vitarak nemeyi. hæma dēkaṭama ehenam jāti kiyannē ēkaṭa ōvā okkoma ayitiyi. dæn mal
이제 꽃이 피었다고 합시다. 지금 jāti 라는 것, paṭicca-samuppāda 를 요즘 우리에게 가르치려는 것은 중생과 사람에게만 묶어서입니다. 부처님께서는 중생·사람·물질·사물이라는 가름 없이 hetu-phala 가르침, 곧 dhammatā 를 보여 주시려고 paṭicca-samuppāda 를 보여 주셨습니다. 그러니 여기서 jāti 라 하면 이제 꽃의 jāti 입니다. 우리 말에도 있지요 — 나무 jāti, 돌 jāti, 꽃 jāti, 잎 jāti, 모래 jāti. jāti 라는 낱말이 어디에나 붙어 있습니다. 사람에게만도, 중생에게만도 아니고 모든 것에 붙습니다. 그러니 jāti 라는 것에는 그 모든 것이 속합니다.
kiyannē ēkaṭa ōvā okkoma ayitiyi. dæn mal jātiyak. api tamayi rōsa malak. monavā hari kamak næha. gattā mal jātiyak. dæn apiṭa balanna jātiyak tiyenavā. dæn jāti paccayā jarā maraṇa. dæn etana mokakda jarā maraṇaya? ē mal jātiyaka jarāvak dakinna puḷuvanda? ē mala pipunē enna.
이제 꽃의 한 jāti, 장미꽃이든 무엇이든 상관없습니다, 꽃 한 jāti 를 잡았습니다. 이제 우리에게 볼 jāti 가 있습니다. 'jātipaccayā jarāmaraṇaṃ' — 여기서 jarā-maraṇa 는 무엇입니까? 그 꽃 jāti 의 jarā 를 볼 수 있습니까? 그 꽃이 피어야지요.
dæn paravenna enna rōsa malak dækka hæda rōsa malā pipunē næhanam. dakinna bænē. dæn n ā an rōsa mala vænna abhimu naṭuven gælilā rōsa malayē maraṇaya rōsa mal maraṇayak dakinna puḷuvanda rōsa malak jarāvaṭa pat velā værenna vipunē nætnam. dæn rōsa mal jātiyak lōkē tiyenakan rōsa malaka jarāvak hō rōsa malaka maraṇayak dæk hæ. dæn jarā maraṇaya apiṭa mē satvayen puddu venna bæn karalā næhæ. hæmatēṭama poduyi jarā maraṇa yamak haṭagattā nam jarāvaṭa pat velā maraṇayaṭa patvenavā. anna vaṭena podu svabhāvaya anna rōsa malaya jarā maraṇaya ehenam rōsa mala kiyana jātiyē pipuṇa nisayi.
이제 시들어 가는 장미꽃을 보았다면 — 장미꽃이 피지 않았다면 볼 수 없지요. 이제 장미꽃이 시들어 꽃자루에서 떨어지는 장미꽃의 죽음을 볼 수 있습니까? 장미꽃이 피지 않았다면 늙어 떨어지는 것도 볼 수 없습니다. 장미꽃이라는 jāti 가 세상에 있는 동안에만 장미꽃의 jarā 나 장미꽃의 죽음을 봅니다. 이제 jarā-maraṇa 를 중생에게만 매어 두지 않았습니다. jarā-maraṇa 는 모든 것에 두루 있습니다. 무엇이 생겨났다면 늙어 죽음에 이릅니다. 그것이 두루 같은 성품입니다. 그러니 장미꽃의 jarā-maraṇa 는 장미꽃이라는 jāti 로 피었기 때문입니다.
ēkē jarā maraṇaya api dæki jāti paccayā jarāmaraṇaṁ kiyana eka rōsa malaṭē paṭicca samuppādayayi mē kiyannē. tēruṇānē? anna rōsa malayē jātiya kohomada haṭagattē? siddhāntaya mokakda? bhava paccayā jāti siddhāntaya. dæn bhava kiyannē vīma dīmak nirmāṇaya. nirmāṇaya nisā jāti nipada venavā.
그 jarā-maraṇa 를 우리가 보는 것, 'jātipaccayā jarāmaraṇaṃ' 이 바로 장미꽃의 paṭicca-samuppāda 입니다. 아시겠지요? 그러면 장미꽃의 jāti 는 어떻게 생겼습니까? 그 원리는 무엇입니까? 'bhavapaccayā jāti' 원리입니다. bhava 란 됨, 곧 지어짐입니다. 지어짐 때문에 jāti 가 생깁니다.
dæn nirmāṇayak hædenna ōnē pōṣa mala kiyana eka vidyā māla pipilā inna ēkaṭa avaśya dēval etenṭa ædilā nirmāṇaya venna ōnē. ehenam mokakda vennē? upādāna paccayā bavō mē nirmāṇaya venna nikan bæha. sōsa mala hædenna nirmāṇaya venna avaśya kiyana ḷan̆gaṭa ædennē monavada? upādānayak tiyenna ōnē. āsannayaṭa ædena yamak tiyenna ōnē. āsannayaṭa
장미꽃이라는 것이 드러나 피어 있으려면 지어짐이 이루어져야 하고, 그에 필요한 것들이 거기로 끌려와 지어져야 합니다. 그러면 무엇이 일어납니까? 'upādānapaccayā bhavo' — 이 지어짐은 그냥 될 수 없습니다. 장미꽃이 만들어지려고 지어짐에 필요하다며 가까이 끌려오는 것은 무엇입니까? upādāna 가 있어야 합니다. 가까이 끌려오는 무엇이 있어야 합니다.
āsannayaṭa ædena yamak tiyenna ōnē. āsannayaṭa monavada ædennē? āpō dhātu, tējō dhātu, vāyō dhātu, paṭhavi dhātu kiyana dhātu hatarē saṁkal haṭagatta ojasak ara rōsa malayē nægē gihillā kikilla digē ævidilā næṭuven ætul velā. ara mala pipenaṭa gihillā ṭam mokada vennē āsānayaṭa upādāna venna ōnē. etakoṭa ēken tamayi nirmāṇaya karana bhava karalā hitanna jātiyak kiyalā narōdhamā jātiya pahaḷa karanna. M.
가까이 무엇이 끌려옵니까? āpo-dhātu, tejo-dhātu, vāyo-dhātu, paṭhavī-dhātu 라는 네 dhātu 가 어우러져 생긴 ojā 가 그 장미 줄기를 타고 올라가 가지를 따라 꽃자루로 들어갑니다. 그 꽃이 피려면 무엇이 일어나야 합니까? 가까이로 upādāna 되어야 합니다. 그러면 그것으로 지어짐, 곧 bhava 가 이루어져 장미라는 jāti 를 나타내게 합니다.