와하라까 코리아
CD021-11

CD021 · 11번째 · 1시간 50분 · 원문 녹음

dharma 가르침

ධර්ම දේශනා

viññāṇa kiyana ekak vunā

viññāṇa 라는 것이 되었습니다.

puṇya aṇya āyenna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov viññāṇaya kiyana vacanaya pennannē mē ekayi.

네, viññāṇa 라는 낱말이 가리키는 것은 바로 이것입니다.

mē lōkaya hæmadena māyā dharmaya tamayi katavagena tiyennē. māyā darśanayen pēna dēval vala tamayi mē lōkē tiyena siyalla tiyennē. hon̆dayi kiyana ēvāyi narakayi kiyana ēvāyi siyallama goṇuvelā tiyennē. māyā darśana

이 온 세상은 māyā dharma 로 짜여 있습니다. 이 세상에 있는 모든 것은 māyā 의 봄으로 보이는 것들 속에 있습니다. 좋다고 하는 것도, 나쁘다고 하는 것도 모두 거기에 쌓여 있습니다.

tiyennē. māyā darśana mē māyā darśanaya pennum karana ākāraya tuḷa balāporottu tiyenavā. anna ē balāporottumā viññāṇa

māyā 의 봄 — 이 māyā 의 봄이 드러나는 방식 안에 바람이 있습니다. 바로 그 바람이 viññāṇa 입니다.

balana balāporottu balannē monavada? hadāgāgatta goḍa nagāgatta evā nēda? goḍanagāgatta māyāval balanavā. goḍanagāgata māyāval ahanavā. okkoma māyā māyā svabhāva ē māyā svabhāvaya nisā viññāṇa vennē.

바람이 바라보는 것은 무엇입니까? 지어내고 쌓아 올린 것들이 아닙니까? 쌓아 올린 māyā 를 보고, 쌓아 올린 māyā 를 듣습니다. 모두 māyā, māyā 의 바탕입니다. 그 māyā 의 바탕 때문에 viññāṇa 가 생기는 것입니다.

viññāṇa saṁkhāra vala svabhāvayaṭa viññāṇa anukūla venavā.

viññāṇa 는 saṅkhāra 의 바탕에 맞추어 따라갑니다.

svāmīn vahansa otana sambandhaka dæn ara nirōdhi samāpattiya samādhalā inna rahatan vahansē namak unvahansē samāpattiyen nægī siṭinakoṭa saṁkhāra æti venavānē.

스님, 그와 이어서 여쭙니다. nirodha samāpatti 에 들어 계시던 arahant 한 분이 그 samāpatti 에서 나오실 때 saṅkhāra 가 일어나지 않습니까?

ov

네.

saṁ etakoṭa manō saṁkhārayi īṭa paj saṁkhārayi kāya saṁkhāraya

그러면 mano saṅkhāra, 그다음에 vacī saṅkhāra, kāya saṅkhāra 가 일어나지요.

dæn etakoṭa mona saṁkhāra dē kusala mūla patiyā saṁkhāra etakoṭa ānijābhi saṁkhāra daya ānijbhi saṁkhāra unēda tiyannē. ov

그러면 그것은 어떤 saṅkhāra 입니까? kusala mūla 를 조건으로 한 saṅkhāra 입니까? 아니면 āneñjābhisaṅkhāra 입니까? 그분께 āneñjābhisaṅkhāra 가 있습니까? — 네.

etakoṭa ara manō kiyana viññāṇa etakoṭa ēvā avidyā prattayen haṭaganna sa

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

catutta dhyānayaṭa enakamak tiyenavā ānijāti saṁkhara ānijāti samāpattiya kiyannē caturayāna samāpattiya aritun vahansē

넷째 jhāna 에 이르기까지 āneñjābhisaṅkhāra 가 있습니다. āneñja samāpatti 란 넷째 jhāna 의 samāpatti 를 말합니다. arahant 께서는…

ānijjā saṁkhāra gæṭaluvana citta manō manasaṁ hadaya paṇaḍaraṁ kiyalā viññāṇa vena tænak tiyenavanē viññāṇa kiyana vacanaya bhāvitā karanavā hæbæyi citta manō vitarayi tiyenna

āneñja saṅkhāra 의 문제는 이렇습니다. 'cittaṃ, mano, mānasaṃ, hadayaṃ, paṇḍaraṃ' 이라 하여 viññāṇa 가 되는 대목이 있지요. 거기서 viññāṇa 라는 낱말을 쓰지만, 실은 citta 와 mano 만 있어야 합니다.

hē ē praśnaya æhuvē ēka dæn avidyā pratyayen haṭaganna eka ne ivara kalē

네, 그래서 그 물음을 여쭌 것입니다. 이제 avijjā 를 조건으로 생기는 것은 끝내신 것이지요.

dæn citta manō kiyana deken yanavā kivvē ē mānasaṁ venna ættē eten yanna nættē manō mānasaṁ padayan venna næti ekak tiyenavāna ē kiyannē avidyā pratyayen haṭaganna ēvā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

avidyāyatvaya vaśayaṭa vivēāga nirōdhā saṁkhāra nirōdhō kiyannē anna nirōdha karannē ēdana avidyāven haṭaganna eka nirōdha karana eka kusala mūlaya haṭaganna eka nirōdha karannē næhæna

'avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho' 라고 할 때, 거기서 사라지게 하는 것은 avijjā 로 생기는 것입니다. kusala mūla 로 생기는 것은 사라지게 하지 않습니다.

ēkaṭa venasa yamak yamak nisā pavsiduvayada eya nirōdha kaḷa yutu siyalla væḍena hita nirōdha nokaḷa yuttē ārya mārgaya na dæn ōka tamayi varaya kusala mūlaya ṭika nirōdha kerennē næha

그와 달리, 무엇 때문에 나쁜 짓이 일어난다면 그것은 nirodha 해야 합니다. 모든 것이 자라나는 마음은 nirodha 하지 말아야 합니다. 그것이 ariya magga 이지요. 바로 그것이 요점입니다. kusala mūla 는 nirodha 되지 않습니다.

anna ē viññāṇaya kiyalā bhāvitā vennē hētu hētuva nisā hari o ēkayi menna

그래서 그것을 viññāṇa 라고 쓰는 것은 그 까닭 때문입니다. — 그렇군요. — 네, 바로 그것입니다.

svāmīn vahansa pæhædilima etakoṭa āniābhi saṁkhāra kiyalā apiṭa pāvicci karanna puḷuvan rātan vahansē

스님, 아주 분명합니다. 그러면 arahant 께 āneñjābhisaṅkhāra 라는 말을 쓸 수 있습니까?

tiyena svabhāvaya viññābhi saṁkhāra atima saṁkhāra ēkaṭa ennē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ēvā akusala alōna avidyā patta vennat puḷuvan anna ēkayi kiya

그것들은 akusala 일 수도 있고, avijjā 를 조건으로 한 것일 수도 있습니다. 그래서 그렇게 말하는 것입니다.

manō vennē ānisa næ kusala

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

mē oya avijyā paṭaccā saṁkhārāvala gihilā tuna tiyena anijpa saṁkhāraya ēket tiyenavā. dēvat mē brahmat arūpī kaḷavalaṭa yana ēvā arūpāvacara mē væḍuvot ēvā āniñjābhi saṁkhāra ānijābhi viññāṇa ēkaṭa væṭinnē

이 avijjā paccayā saṅkhārā 로 가 보면 셋이 있는데, āneñjābhisaṅkhāra 도 거기 있습니다. deva 들, brahma 들, arūpa 세계로 가는 것들 — arūpāvacara 를 닦으면 그것이 āneñjābhisaṅkhāra 이고, āneñja viññāṇa 가 거기에 떨어집니다.

ov ē lōka sammatiya mokada hētuva nævata ivadīmaṭa hētukāra næti saṁkhārayak ætnam ārijjāṭa saṁkhāra kivvā.

네, 그것은 세상의 약속(loka sammuti)입니다. 왜냐하면 다시 태어나게 하는 까닭이 되지 않는 saṅkhāra 가 있다면 그것을 āneñja saṅkhāra 라고 불렀기 때문입니다.

itin ē lōka sammatiyē tibi vecca ēvaṭa hitanēdī [ugura kǣrīma] dæn anik kohē ipadunat enavā. aru brahma lōkaya giyāṭa passē āyuṣa pēnnē næha. giyā giyāmayi vimuktiya etana kiyannē gamana. ēkanē nihak

그래서 그 세상의 약속에 따라 생각했던 것입니다. 다른 곳에 태어나면 다시 돌아오지만, arūpa brahma 세계에 가고 나면 목숨이 끝나는 것이 보이지 않습니다. 갔으면 아주 간 것이고, 그곳이 vimutti 라고, 그것이 길이라고 말합니다.

nē. nokarena hindā karapu

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov itin ēgollō ēkacca śāstavādī etana hiṭiya. tērennē næti nisā avidyāṁ tērennē næhæ. mahākalpa asuhārahā gihi ivara vena bava ē sarvajña gōcara gnānayaṭa tamayi kālaya idira tiyennē.

네, 그래서 그들은 ekacca sassatavādī 로 거기 머물렀습니다. 알지 못하기 때문에, avijjā 때문에 알지 못합니다. 8만 4천 mahākappa 가 지나면 끝난다는 것 — 앞으로의 때는 오직 sabbaññu 의 앎이 닿는 곳에만 있습니다.

ēṭam lōka sammataya ānijāgē saṁkhāra kivvē arūpa saṁkhāra vala

그러므로 세상의 약속으로 arūpa saṅkhāra 를 āneñja saṅkhāra 라고 부른 것입니다.

asaṁgna venakoṭa næ asañgna venakoṭa ehemada kiyalā ahanasa vena næ asañña venakoṭa ēgollō kiyannē citta nirōdha karalā tiyalānē hita næti velā tiyenavanē ēgollō nigamanaya karagannē

— asañña 가 될 때는 어떻습니까? — asañña 가 될 때 그들은 citta 를 nirodha 해 두었다고, 마음이 없어졌다고 결론을 내립니다.

næti velā nemeyi næti velā nemeyi æti avidyāven gonnæpu śaktiyayi mē nirmāṇaya kara kara dennē. nirmāṇaya karannē hitalā nemeyi karma śaktiyen nirmāṇaya karannē. karma śaktiya nirmāṇaya karalā denakuṭa hitanna ōnē næha.

없어진 것이 아닙니다. 없어진 것이 아닙니다. avijjā 로 쌓은 힘이 이것을 거듭 지어내 주는 것입니다. 생각해서 지어내는 것이 아니라 kamma 의 힘으로 지어냅니다. kamma 의 힘이 지어내 주니 생각할 필요가 없습니다.

ē paṭicca samuppāda tvaya kæḍennakoṭa edā dæn asaṁ bhavaya vena tænē. paṭicca samuppāda cakya kæḍennē bhava sanna næti vennē nætnam avidyā saṁkhāraya gannakoṭa saṁkhāra ē saṁkhāraya piḷiban̆davama ganna buṭtiyakin gannavanē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

mē saṁkhāra hituvili kriyāva karannē næha kiyalā hitannē næhæ kiyannē nǣhæ karannē næhæ. etaninma saṁkhāra næti kā kiyana eka nikan saṁkhāra næti karalā ēka saṁkhāra nirōdha velā nē

'이 saṅkhāra, 곧 생각하는 짓을 하지 않는다'고 여깁니다. 생각하지 않는다는 것은 하지 않는다는 것입니다. 바로 거기서 saṅkhāra 를 없앤다는 것은, 그저 saṅkhāra 를 없애 놓고 saṅkhāra 가 nirodha 된 것처럼 보는 것이지요.

saṁkhāra kiyana eka mē yaṭa pat yaṭapat saṁgnāva anna ēka vennē ēkanē avidyāva duru karana ekan yaṭapat venuvaṭa hari

saṅkhāra 라는 것이 그저 눌려 있는 것입니다. 눌려 있는 것, saññā 가요. 바로 그것입니다. 일어나는 일이 그것이지요. avijjā 를 걷어내는 것이 아니라 눌러 두는 것입니다. — 그렇군요.

svāmīn vahansa masala praśnayak kara dæn rāma gōtra ē rǣ tiyenavanē svāmīn vahansa dæn etanadī ē karmaca ræhæṇada tiyennē tana kohomada sambandha vennē nāma gaurayak kiyana

스님, 작은 물음 하나 여쭙겠습니다. nāma gotta 라는 것이 있지 않습니까, 스님. 거기에 kamma 의 사슬이 있는 것입니까? nāma gotta 라는 것과 어떻게 이어집니까?

dæn karma karma śaktiyen nikut karapuvahama hadāpu ekē mē matakaya kiyanavā api oya kiyannē mataka kiyannē muratakaya hehavat mæricca kaya mæricca samuya kiyana eka kriyākārītvaya mærilā ēvā kriyā karalā ivara vecca ēka

kamma 의 힘으로 내보내어 만들어진 것에 이 기억이 남습니다. 우리가 기억(mataka)이라 하는 것은 죽은 몸, 곧 죽은 무더기라는 뜻으로, 움직임이 죽어 이미 다 움직이고 끝난 것입니다.

tamayi ē koṭa nāma nāma vala tibennā vū misaka mæricca mæricca nāma koṭihā malā jīvat velā vana nikan kriyātmaka vunā mara passē maḷa minihā anna ē vagē nāma kriyā kriyātma vaekak nāma īṭa passē maḷaveni gōcara mataka ē nisā tamayi nāma gōttaya ṭikak nǣhæ kivvē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ēkayi. dæn mē hædicca ræhænna svāmīn vahansa dæn passaṭa tiyenavā āpa idiriyaṭat tiyenavānē api æti karagatta satya

그렇군요. 그런데 스님, 이렇게 만들어진 사슬은 뒤로도 있고 앞으로도 있지 않습니까 — 우리가 만들어 낸 satta 가요.

itin idiriyaṭa æti karaga satya kriyātmaka vunot vidyāmāna śaktiya tiyenavā. kriyātmaka venavā nam tamayi vidyāmāna. satvayā avidyāmāna

앞으로 만들어 낸 satta 가 움직이면 vijjamāna, 곧 있는 힘이 있습니다. 움직인다면 그것이 바로 있는 것입니다.

tamayi vidyāmāna. satvayā avidyāmāna avidyāven kriyātmaka novana śaktiya tibana vidyāmānayayida satvaya

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

etanak marugē karma śaktiya tiyenavā. tiyenavā issara issarahaṭa tiyenavā. hiṭiyā nam ehema apāgata venna tiyenavā.

거기에 죽음의 kamma 힘이 있습니다. 앞으로도 있습니다. 그대로 있었다면 apāya 에 떨어질 수도 있었습니다.

ē vunāṭa mē kriyātmaka vunē nætnam satvayeknē. satyaye nætnam bhuktiyaknē. gevecca gevuṇā. gevnǣ mataka saṭahan tiyenavā. idiriyaṭa karma śaktiya ituru ṭika tiyenavā. śaktiya tibuna dæn api hitamukō nilā kūrak aragena pattu koranavā kiyalā pattu karapu hariya tiyenavā pattu venna tiyena hariya tiyenavā. gindaruva ara deka tiyanē igini

그런데 그것이 움직이지 않았다면 그저 satta 일 뿐이고, 아니면 겪어 냄일 뿐이지요. 치른 것은 치렀습니다. 치르지 않은 것은 기억의 자국으로 남아 있습니다. 앞으로 남은 kamma 의 힘이 있습니다. 힘이 있었던 것이지요. 자, 우리가 성냥개비 하나를 들고 불을 붙인다고 생각해 봅시다. 탄 부분이 있고 타야 할 부분이 있습니다. 불… 그 둘이 있지요.

anna eyāgē nivan dækkā kiyannē sǣma næti kaḷānē nǣ næna hæmadāma tiyena sǣna tiyenavā ēkak æti karanna bæ. ē sǣna tibunē gini.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

etana vidyāmanaya kenek næ. ēkayi

거기에는 '있는' 이가 없습니다. 바로 그것입니다.

ati tāyatanā kiyalā pennuvanē ekak. eheyi ehema āyatanayak tiyenavā. allagatta ekak nemeyi.

그래서 'atthi bhikkhave tad āyatanaṃ' 이라고 하나를 보여 주신 것입니다. — 그렇습니다. — 그런 āyatana 가 있습니다. 붙잡은 것이 아닙니다.

næti vunē næhæ. satvayā næti vuṇā dahapama uttara dunnē næha. innavāda ahapa kiyanna anna ēka mukut mana næti vuṇāda æhuvot ehema ekak kivvennē næha. gini vuṇā.

없어진 것이 아닙니다. satta 가 없어졌느냐는 물음에는 답을 주지 않으셨습니다. 있느냐고 물어도 마찬가지였습니다. 무엇이든 없어졌느냐고 물었다면 그런 것은 말하지 않으셨습니다. 불이 꺼진 것입니다.

satvayā kriyātmaka nætnam ginna næti kara

satta 가 움직이지 않으면 불이 꺼진 것입니다.

ēka pennuvā nāma gōtara hæṭi karanna ōnē kavamak næha apiṭa nāmaka gōtara haya dudda vennē næhæ. ēkē kriyātmakamakalā aginna nibadevvahama niduktiyen satvayā avidyāva duka vidyāmāna apiṭa duken nidahas venavā satvayā kiyana vidyāhanatvaya ivara karanna ōna nāmagōtta ivara karanna api ov nāmattara kāgavat ivara karagana nam ehema mē buduṇan vahansē kohomada ani pudun he vistara aramuṇu karanna dakinnada

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

supa

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

avasara nāma gōta kar saṁkhāṭa ayiti karanna ǣ nāma gōtta sabpa saṁkhāraṭa ayiti. okkoma ayitiya ēkaṭa sappa saṁkhāraṭa ayiti ekak nē. nāmagōtta kiyannē ov nāmagōtta dharma valaṭa ayitiyi.

— 여쭙겠습니다. nāma gotta 를 sabba saṅkhāra 에 넣을 수 있습니까? — 예? — nāma gotta 는 sabba saṅkhāra 에 들어갑니까? 모두가 거기에 들어가니까요. nāma gotta 라는 것도 sabba saṅkhāra 에 들어가는 것 아닙니까? — 네, nāma gotta 는 dharma 에 들어갑니다.

saṁkhāra kiyannē goḍanagena ēvanē. ov sakas karagena yamak goḍanavā nam goḍanagana nisā saṁkhāra venavā. nāma gōcara kiyana eka ēvā goḍanagalā ivara kara saṁkhata dæn

saṅkhāra 란 쌓여 가는 것들이지요. — 네. — 무엇을 다듬어 쌓아 올린다면, 쌓아 올리기 때문에 saṅkhāra 가 됩니다. nāma gotta 라는 것은 그것들을 쌓아 올려 끝낸 것, saṅkhata 입니다.

tabba saṁkhāraya kiyannē ov tabba saṁkhāraya kiyannē siyaluma hitin kayen vacanaya karana siyaluma kāraṇā piḷiban̆dava

— 그러면 sabba saṅkhāra 란 무엇입니까? — 네, sabba saṅkhāra 란 마음으로, 몸으로, 말로 하는 모든 일에 관한 것을

kæmati sīna.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov sabba saṁkhāra ga saṁkhāra ætula nāma pōttak tiyenavā. nǣ saṁkhāra vala næ. kriyātmaka vena tenayi saṁkhāra tiyennē. kriyātmaka vennē neme kriyātmaka vennē nættena eka saṁkhāra næ.

— 그러면 sabba saṅkhāra, 곧 saṅkhāra 안에 nāma gotta 가 있습니까? — 아니요, saṅkhāra 에는 없습니다. saṅkhāra 는 움직이는 곳에 있습니다. 움직이지 않는 것에는 saṅkhāra 가 없습니다.

saṁkhāra goḍanægennē kriyātmaka vīmat ekkalā. kusala mūlaya hō avidyāva hō kriyātmaka velā tamayi ē kriyāvaliya tuḷa tamayi saṁkhāra hædinnē.

saṅkhāra 는 움직임과 함께 쌓입니다. kusala mūla 든 avijjā 든 움직여야, 그 움직임 속에서 saṅkhāra 가 만들어집니다.

sabba saṁkhāra æsaṭa śarīra cada lōkayaṭa sabba saṁkāra kiyalā. dæn mehema hitannakō api dænmē mehema kiyanavā dæn muraka karu kiyanavā. murakāraya eka adahāva ē vagēma mura væḍē kiyanavā.

눈, 몸 … 세상을 두고 sabba saṅkhāra 라고 하지요. 자, 이렇게 생각해 보십시오. 우리가 '파수꾼'이라고 말합니다. 파수꾼 — 하나의 뜻입니다. 또 '파수 일'이라고도 말합니다.

mura væḍē kivvahama hitana æti vennē pudgalayek nǣ. ēka rækiyāva. mura væḍiyi kiyalā rækiyāvak tiyenavā vidyāmānaya. mura kāryā kivvot etakoṭa pudgalayek vidyāmānak. karanna vidyāmāna.

'파수 일'이라고 하면 사람이 떠오르지 않습니다. 그것은 일자리입니다. 파수 일이라는 일자리가 있는 것이지요. '파수꾼'이라고 하면 그때는 사람이 있습니다. 하는 이가 있는 것입니다.

dæ saṁkhāra kivvot ræs karanna vidyāmāna. saṁkhāra kiyannē kriyāvaliyak ekkalā sambandhava kriyāvaliya vidyāmāna kriyāvaliyak yam tænaka koṭagena saṁkhāra koṭana rækenna.

자, saṅkhāra 라고 하면 쌓는 일이 있는 것입니다. saṅkhāra 란 움직임의 흐름과 이어진 것이고, 그 흐름이 있는 것입니다. 어떤 곳에서 흐름이 일어나야 saṅkhāra 가 쌓입니다.

mē siyalu saṁkhāra tiyenavā nam kriyākāravanna kriyātmaka vīmak etana tiyenna ōnē. kriyātmaka karana dē nætnam saṁkhāra goḍana rægennē nǣ.

이 모든 saṅkhāra 가 있다면 거기에 움직임이 있어야 합니다. 움직이게 하는 것이 없으면 saṅkhāra 는 쌓이지 않습니다.

sabbē saṁkhāra kiyannē siyaluma kriyākārakam sabbē saṁkhāra anicca kæmati sē næhænē. kriyā metana atītaya kat amlē næ atītaya gattahama atītayē mul kere dæn kriyātmaka vena ēvanē atītē saṁkhāra atītayē ēvā mul karennē dæn kriyātmaka venna ēvā anāgataya aramuṇu karalā dæn kriyātmaka venavā.

sabbe saṅkhārā 란 모든 움직임을 말합니다. 'sabbe saṅkhārā aniccā' — 뜻대로 되지 않지요. 여기서 지난 것을 놓고 보면, 지난 것을 뿌리로 삼아 지금 움직이는 것들이 지난 saṅkhāra 입니다. 지난 것을 뿌리로 삼아 지금 움직이는 것들은 앞날을 겨누고 지금 움직입니다.

e nāmagot tan atiya ati ēvā ēvā saṁkhāra nemeyinē nāma gōta valaṭa giyāṭa passē saṁkhata hadapuvā. hadanna hædīma saha hadapu dē. dekak hædīma kiyalā kriyākārayā sambandhayi. hædena ekak. hadalā ivaranāṭa passē kriyā sambandhayen ēka ivarayi.

— 그러면 nāma gotta 는 지난 것… 그것들은 saṅkhāra 가 아니지요? — nāma gotta 로 간 뒤에는 saṅkhata, 곧 만들어진 것입니다. 만들어짐과 만들어진 것 — 둘이 있습니다. 만들어짐은 움직임과 이어져 있습니다. 만들어지는 것이지요. 만들어 끝난 뒤에는 움직임으로 보면 그것은 끝난 것입니다.

sabba saṁkhāra anicca oya sabbē saṁkhārā aniccāti yadā paññāya pa ēka duken nimīma mārgayanē ēka ēsā maggō ēka viśuddhi mārgaya matu matu karanna tiya anna ēkanē mārgayanē vaḍanna tiyennē ēkanē. dænagata yutu hariya nē eka.

'sabbe saṅkhārā aniccā' — 'sabbe saṅkhārā aniccāti yadā paññāya passati', 그것이 dukkha 에서 벗어나는 길이지요. 'esa maggo visuddhiyā' — 그것이 visuddhi 의 길이고, 앞으로 드러내야 할 것입니다. 바로 그것이 길이고, 닦아야 할 것이 그것입니다. 알아야 할 부분이 그것이지요.

saṁkhāra kiyannē kriyāpaya sambandhayi. etakoṭa ēka āryaṣṭhāṁgika mārgaya væḍiya yutuyi. anna væḍiya yutu aṭiya ekak. ahanam purāṇa anna ēvā. purāṇakya kaḷā. navan natti sambhava. matu hadannē næhæ. kriyā dekama ivarayi.

saṅkhāra 는 움직임과 이어져 있습니다. 그러니 ariya aṭṭhaṅgika magga 를 닦아야 합니다. 닦아야 할 여덟 가지가 그것입니다. 묻는다면 purāṇa, 곧 그것들입니다. 'khīṇaṃ purāṇaṃ navaṃ natthi sambhavaṃ' — 옛것은 다했고 새로 생겨남이 없다. 앞으로 짓지 않습니다. 두 움직임이 모두 끝났습니다.

api sabba saṁkhārayat mē lōkayaṭama kaḷā. ov dæn dīva upāsūt sabba saṁkhāraya kiyana aniccā basu anitya dukkha saṁkhyāva kiyannē ov ēka sabba saṁkhāraya lōkaya siyalla kiyalā æsa næ lōkayē siyalla nemeyi oya kiyannē. siyalla æsuru kara kriyākārakam valaṭa sabba saṁkhāra kiyannē saṁkāra karana saṁkhāra kiyannē saṁkhatana nemeyi. saṁkhatayi saṁkhārayi dekak.

— 우리는 sabba saṅkhāra 를 이 온 세상으로 여겼습니다. — 네. — 지금 sabba saṅkhāra 라고 할 때 anicca, dukkha… — 네. — 그 sabba saṅkhāra 는 세상의 모든 것이라는 뜻이 아닙니다. 그 말은 세상의 모든 것을 말하는 게 아닙니다. 모든 것에 기대어 일어나는 움직임을 sabba saṅkhāra 라고 합니다. saṅkhāra 라는 것은 saṅkhata 가 아닙니다. saṅkhata 와 saṅkhāra 는 둘입니다.

saṁkhārayen goḍanagannē saṁkhata ēka atīta gihillā ēvaoḍanagalā innavā atītaya yanavā ēvā ēka api ov dæn utura rūmē okkoma dæn gas gal pavatvata saṁkhata saṁkhāra nemeyi. saṁkhāra kiyannē ēvā ēvā goḍannaganna nirmāṇaya karapu mūla dharmayak tiyenavā hiten kaya vacanaya kara væḍa karalā hitā. śaktiyak gonna nætuva

saṅkhāra 로 쌓아 올리는 것이 saṅkhata 입니다. 그것이 지나가면 쌓아 올려진 채로 있습니다. 지난 것으로 갑니다. — 지금 세상의 온갖 것들, 나무, 돌, 산은 모두 saṅkhata 이지 saṅkhāra 가 아닙니다. — saṅkhāra 란 그것들을 쌓아 올리고 지어내는 뿌리 dharma 가 있는데, 마음과 몸과 말로 일하고 생각하며 힘을 쌓는 것입니다.

saṁkhata mūlika kara saṁkhāra gonna ganna anna ēkayi. saṁkhata ēvā ēvā kiyanavā mē ēkaṭa mē ē kiyannē ēkaṭa āsanna dharma goḍanægīmaṭa hētukāraka venama ēken goḍana naganavama kiyalā næhæ. ēvā goḍanægīmaṭa ādhāra karana

saṅkhata 를 바탕으로 saṅkhāra 가 쌓입니다. 바로 그것입니다. 그것들을 saṅkhata 라고 부르는데, 곧 그것에 가까운 dharma, 쌓이는 데 까닭이 되는 것입니다. 그것으로 반드시 쌓아 올린다는 것이 아니라 쌓이는 데 도움이 되는 것입니다.

karmayakut avasānē saṁkhata venavā dæn karmayak karalā ivaranāṭa passē karalā ivara vecca eka saṁkhata karma śaktiya bavaṭa pat karapuhama karma valin śaktiyaṭa patvuṇā. dharma avasthāva anna dharma karma avasthāva vitarayi saṁkhāra tiyennē. dharma avasthāva saṁkhata īṭa passē saṁkhatayak mul karagena āyusarayak saṁkhārayak goḍanægenavā āyusarayak nava saṁkhārayak vipāka vaśayen dinna ē saṁkhāraya tamayi ēka tamayi kammā vipākāvattantiya anna karmaya saṁkhāra vipākaya saṁkhara vipākava kamma sambhavō anna āya saṁkhāra goḍanna nætuva.

kamma 도 끝에는 saṅkhata 가 됩니다. kamma 를 하고 끝낸 뒤에는 이미 해 버린 것이 saṅkhata 입니다. kamma 의 힘으로 바뀌면 kamma 에서 힘으로 넘어간 것입니다. dharma 의 단계 — kamma 의 단계에만 saṅkhāra 가 있습니다. dharma 의 단계는 saṅkhata 입니다. 그 뒤에 saṅkhata 를 뿌리로 삼아 다시 saṅkhāra 가 쌓입니다. 다시 새 saṅkhāra 가 vipāka 로 주어지는데, 그 saṅkhāra 가 바로 'kammā vipākā vattanti' 입니다. kamma 도 saṅkhāra, vipāka 도 saṅkhāra — 'vipāko kammasambhavo', 다시 saṅkhāra 가 쌓이지 않고서는…

etakoṭa ēken tamayi yanna. vipākaya karma sambhavayak karannē næ vipākayaṭa puḷuvan vunā nam ehema saṁkhāra goḍanaganna apiṭa nivan dakinna bæhæ. æyi karalā tiyennē ēvā enavānē ædagena geniyanavanē. ehema ituru tiyenavanē. ehema ituru vennē. koccara ituru? dæn nivan dakinavā vagē keḷavara karanavā kiyalā karanna bæhænē.

그래서 그것으로 이어집니다. vipāka 가 kamma 를 일으키지는 않습니다. 만약 vipāka 가 saṅkhāra 를 쌓을 수 있다면 우리는 nibbāna 를 볼 수 없습니다. 왜냐하면 해 놓은 것들이 와서 끌고 가기 때문이지요. 그렇게 남아 있으니까요. 그렇게 남는다면 얼마나 남겠습니까? 그러면 nibbāna 를 보듯 끝을 낸다는 것이 될 수 없습니다.

saṁkhāra goḍanægenavā nikan avidyā pratya vunā nam sasara gamaṭa saṁkhāra goḍanæga ennē næ. ehenam goḍa nagapuvā saṁkhāra nemeyi goḍa nagapu aṁka goḍa naganakan velā tiyennē saṁkhāra vala.

saṅkhāra 는 그냥 쌓이는 것이 아닙니다. avijjā 가 조건이 되지 않으면 saṃsāra 의 길로 saṅkhāra 가 쌓여 오지 않습니다. 그러니 쌓아 올린 것은 saṅkhāra 가 아니고, 쌓아 올리는 동안이 saṅkhāra 에 있는 것입니다.

avurudu avurudu 50kara issellā minihek minihek mæruvānam minihā varaṇa velāvē karapu hiṭiya kivlī kriyādan kriyātmaka velā minihā mærīma dakvā saṁkhāra goḍa næā. mæralā avasānayen passē saṁkhata goḍannagama śaktiya tiyenavā. ēka itin ē saṁkhataya dharma avasthāva ē dharma avasthāvē tiyena eka ævidilā ehenam āyusarayak aramuṇu velā vipāka avasthāvaṭa ennē āyē saṁkhāra goḍanægannē. saṁkhāra goḍanæguvot tamayi āya vipākayaka tiyennē.

50년 전에 어떤 사람이 다른 사람을 죽였다면, 죽이던 그때 생각과 움직임이 일어나 그 사람이 죽기까지가 saṅkhāra 가 쌓인 것입니다. 죽이고 끝난 뒤에는 saṅkhata 로 쌓인 힘이 있습니다. 그 saṅkhata 가 dharma 의 단계입니다. 그 dharma 의 단계에 있는 것이 깨어나 다시 무언가를 대상으로 삼아 vipāka 의 단계로 올 때 다시 saṅkhāra 가 쌓입니다. saṅkhāra 가 쌓여야 비로소 다시 vipāka 가 있습니다.

karmāna rūpa avasāna sata rūpaya diyi kiv nē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ēkayi kivvē ēkayi. mē issellā karapu saṁkhāraya etanṭa enavā nē. saṁkhārayen goḍannapu saṁkhataya aramuṇu velā āya saṁkhārayak goḍa nagā gannavā. ehema goḍanæguvot tamayi īḷan̆ga bhavayaṭa yannē. vipākavala vipākavala. kammā vipākāvattanti vipākava kamma sambhava oya kriyāvaliyayi yannē.

그래서 그렇게 말한 것입니다. 앞서 지은 saṅkhāra 가 그곳에 오지요. saṅkhāra 로 쌓은 saṅkhata 를 대상으로 삼아 다시 saṅkhāra 를 쌓습니다. 그렇게 쌓아야 다음 bhava 로 갑니다. vipāka 에서 vipāka 로. 'kammā vipākā vattanti, vipāko kammasambhavo' — 그 흐름으로 가는 것입니다.

vipākō kamma ov vipākō vipāka sambhava kivvā nam ehema nivanak næha. vipākayanna puḷuvan vunā nam ehema idiriṭa vipāka geniyanna nivan dækalā ivaraenna bæhænē. keḷavara karanna bæhænē satara kama vipākayā karma sambhava karalā āya vipāka hadana kramayak tiyena nisā tamayi. avidyāva ōkaṭa mūku gahalā oya væḍiya karānē. avidyāva dura kaḷot vipākava kamma sambhava nahatinnavā. o vipākava vitarayi. ēkan hariyannē

— vipāko kamma… — 네, 'vipāko vipākasambhavo' 라고 했다면 nibbāna 는 없습니다. vipāka 가 앞으로 vipāka 를 끌고 갈 수 있다면 nibbāna 를 보고 끝낼 수 없지요. 네 apāya 를 끝낼 수 없습니다. vipāka 가 kamma 를 일으켜 다시 vipāka 를 만드는 방식이 있기 때문입니다. avijjā 가 거기에 고삐를 매어 그 일을 하게 했지요. avijjā 를 걷어내면 'vipāko kammasambhavo' 는 멈춥니다. 오직 vipāka 일 뿐입니다. 그것으로 끝납니다.

anicca dura næti aniccayi dukkhāya anattayi kiyalā væḍu vanāma avidyāva duru vunāma karma sambhava karannē næhæ. karma sambhava karannē næha. anna ēkayi etanadi veērennē kiyalā anna ēkayi hatara apen gælavenna hētuva o ēkayi hētu nætnam hatara apāyen gæṭenna bæhæ nē.

anicca … anicca, dukkha, anatta 라고 닦아 avijjā 가 걷히면 kamma 를 일으키지 않습니다. — kamma 를 일으키지 않는군요. — 바로 그것입니다. 거기서 벗어난다는 것이 그것입니다. — 바로 그것입니다, 네 apāya 에서 벗어나는 까닭이. — 네, 그것이 까닭입니다. 그렇지 않으면 네 apāya 에서 벗어날 수 없지요.

karalā tiyennē hatara paya koccara karalā tiyanavada ēkanē kāra na99k malalā ammā varanna giya ekē vipākaya mē karmaya koccara tibuṇada ēka karmayaṭama hækiyāvak venavā vipāka gæna denna apāya mehā bērennē næha. harihatun vahansē venna puḷuvanda keḷavara ganna puḷuvanda ēka vipāka vaśayen enavā. mul karannē karmayak sambannē næti nisā nævata kammā vipākāvattantiyalā īḷan̆ga bhavayaṭa sambandha vennē.

네 apāya 로 갈 일을 얼마나 많이 해 놓았습니까? 그래서 999명을 죽이고 어머니까지 죽이러 갔던 그 일의 vipāka — 그 kamma 가 얼마나 있었습니까? 그 kamma 자체에 vipāka 를 줄 힘이 있다면 apāya 에서 벗어나지 못합니다. arahant 가 될 수 있겠습니까, 끝을 낼 수 있겠습니까? 그것은 vipāka 로 옵니다. 그러나 뿌리로 삼는 kamma 가 이어지지 않기 때문에 다시 'kammā vipākā vattanti' 로 다음 bhava 에 이어지지 않는 것입니다.

ohoma siyum tæn

그처럼 미묘한 곳들이 있습니다.

itin viśēṣayenma aluten bhāvanāvak aluten bhāvanāvak ārambha karanna balāporottu venakoṭa eyā dænaganna ōnǣ bhāvanāvaṭa pasutalaya hadāganna bhāvanāvak karanna ōnanam bhāvanāvaṭa pasutalayak ōna.

그래서 특히 새로 bhāvanā 를 시작하려고 할 때는 bhāvanā 의 바탕을 마련해야 한다는 것을 알아야 합니다. bhāvanā 를 하려면 bhāvanā 의 바탕이 있어야 합니다.

paḷaveni pasutalaya tamayi yathāpō darśanat gnānaya. anicca dē anicca hæṭiyaṭa, dukkha dē dukkha hæṭiyaṭa, anatta dē anatta hæṭiyaṭa manāsē vaṭahaganna ōna. dharma śravaṇaya karalā dharma sākacchā karalā ē tuḷin dænuvat venna ōnē. dænuvat velā mūlika nuvaṇa goḍanagāganna ōnē.

첫째 바탕은 yathābhūta ñāṇadassana 입니다. anicca 인 것을 anicca 로, dukkha 인 것을 dukkha 로, anatta 인 것을 anatta 로 잘 알아차려야 합니다. dharma 를 듣고 dharma 를 함께 이야기 나누며 그것을 통해 깨우쳐야 합니다. 깨우쳐서 밑바탕 슬기를 쌓아야 합니다.

ē nuvaṇa goḍanagāgatta kenāṭa tamayi ōnakama tiyennē. anē mē ælīmayi, gæṭīmayi, mulāvayi nisā. ēkaṭa hētukārakaya vennē mē lōkē vaṭinavā kiyana dr̥ṣṭiya. mē vaṭināvā kiyana dr̥ṣṭiya tiyena tākkāla maṭa mēken midenna kramayak nǣha. hita pihiṭannē næ.

그 슬기를 쌓은 사람에게라야 바람이 생깁니다. '아, 이 들러붙음과 맞섬과 헷갈림 때문에…' 그 까닭은 이 세상이 값지다는 diṭṭhi 입니다. 이것이 값지다는 diṭṭhi 가 있는 한 나는 이것에서 벗어날 길이 없습니다. 마음이 자리 잡지 않습니다.

ehenam metanin ivat karanna hita ivat karana mānasikatvaya udā karaganna pasutalaya hadanna ōnē. ehenam mēka asārayi kiyalā issellā vaṭahagena tiyenna ōnē.

그러니 여기서 마음을 떼어 놓는 마음가짐을 일으킬 바탕을 마련해야 합니다. 그러려면 먼저 이것이 알맹이 없다(asāra)는 것을 알아차려 두어야 합니다.

æhæ asārayi, rūpaya asārayi, kana asārayi, śabdaya asārayi, nāsaya asārayi, gandhayat asārayi. divat asārayi, rasayat asārayi, kayat asārayi, poṭṭhabbayak asārayi baṇat asārayi dharmat asārayi muḷu lōkema dænagattā.

눈도 알맹이 없고 rūpa 도 알맹이 없고, 귀도 알맹이 없고 소리도 알맹이 없고, 코도 알맹이 없고 냄새도 알맹이 없습니다. 혀도 알맹이 없고 맛도 알맹이 없고, 몸도 알맹이 없고 phoṭṭhabba 도 알맹이 없고, 마음도 알맹이 없고 dharma 도 알맹이 없다고 온 세상을 알았습니다.

asārayi kiyalā væṭahuṇā nam ehenam æsa tuḷa kana tuḷa nāsaya tuḷa diva tuḷa kaya tuḷa mana tuḷa tava pævætma geniyanavada sārayi kiyalā. tīraṇaya geniyahanna sāratvayak nǣ. rūpa tuḷa sabda tuḷa gandha tuḷa rasa tuḷa sparśa tuḷa dharma tuḷa mama pævætma geniyanavada? sāratvayak næhæ. mokaṭada yannē?

알맹이 없다고 알아차렸다면, 그러면 눈 안에, 귀 안에, 코 안에, 혀 안에, 몸 안에, 마음 안에 알맹이 있다고 여기며 계속 머무르겠습니까? 붙들고 갈 알맹이가 없습니다. rūpa 안에, 소리 안에, 냄새 안에, 맛 안에, 닿음 안에, dharma 안에 내가 머무르겠습니까? 알맹이가 없습니다. 무엇하러 가겠습니까?

dæn yana mokada vennē? dukaṭa bhājana venavā. dukinnen midenna bæha. dukin midenna mokada karanna ōnē? yǣma natara venna ōnē ē san̆dahā abhāyama natara venna ōnē. ham̆bāyahama natara venna nam mokada venna ōnē? sārā kiyana dr̥ṣṭiya næti venna ōnē. sārā kiyana dr̥ṣṭiya tiyena ekan ham̆bāyama natara karanna bæhæ.

가면 어떻게 됩니까? dukkha 를 받습니다. dukkha 에서 벗어날 수 없습니다. dukkha 에서 벗어나려면 무엇을 해야 합니까? 가는 것이 멈춰야 하고, 그러려면 뒤쫓는 것이 멈춰야 합니다. 뒤쫓음이 멈추려면 무엇이 되어야 합니까? 알맹이 있다는 diṭṭhi 가 없어져야 합니다. 알맹이 있다는 diṭṭhi 가 있는 한 뒤쫓음을 멈출 수 없습니다.

monavā kivvā poḍi eka ama kuṇu ama kanavā. oya kanna epāmayi oyā panuva innavā. una gæīma mona vagē horin ehi kanavā. ennakō enna putē kiyalā an̆ḍa gahanna kiyalā nam kapanavā aba geḍak ara panuvennē kapalalā mē mokda kiyalā balannakō æhæṭama dakinavā inna panu ā kanna dæn kayina. horen kanna innē nǣhæ hæbæhen kanna iṭana. panuva innavā dækkā. oya panuva ṭika pennannē nætuva ōya unā gæṭa kanna epāmaya kivvaṭa ahanavada?

뭐라고 했나요, 어린아이가 썩은 망고를 먹습니다. '그거 먹지 마라, 벌레가 있다' 해도 아이는 몰래 숨어서 먹습니다. 그러면 '이리 와 보렴, 얘야' 하고 불러서 벌레 먹은 망고 하나를 갈라 '이게 뭔지 봐라' 하면 제 눈으로 벌레가 있는 것을 봅니다. 이제 먹을까요? 몰래 먹으려 하지도 않고 대놓고 먹지도 않습니다. 벌레가 있는 것을 봤으니까요. 벌레를 보여 주지 않고 '그거 먹지 마라' 해 봐야 듣겠습니까?

ōvā kanna epā oyā panuva innavā kiyalā nikan kivvat ahannē næha. tamanṭa atdækīma āvē næ. mēka tamanṭa atdækīmak enna ōnē aniccayi kiyana eka ætta kiyalā tamangē atdækīmaṭa gōcara venna ōnē. dukkhayi anattayi kiyana eka tamangē atdækīmaṭa gōcara venna ōnē. menna mē atdækīmaṭa gōcara vecca daragena darśana pahaḷa vuṇā. nætnam sōvān phalayaṭa patvuṇā. anna etakamma ē ṭika karaganna ōnē.

'그거 먹지 마라, 벌레가 있다'고 그냥 말해도 듣지 않습니다. 스스로 겪어 보지 않았으니까요. 이것을 스스로 겪어야 합니다. anicca 라는 것이 참이라고 제 겪음에 닿아야 합니다. dukkha, anatta 라는 것이 제 겪음에 닿아야 합니다. 이렇게 겪음에 닿은 것을 지녀 봄(dassana)이 생겨났습니다. 곧 sotāpatti phala 에 이르렀습니다. 바로 거기까지 그것을 해내야 합니다.

etenṭa āvaṭa passē tamayi ara ōnakama tiyennē. ēkē asārabdaya hariyaṭa atdakinnē. atdækaṭa passē eyāṭa ōnakama tiyenavā. ēken midenna. midīmē vana avaśyatāvē mahat venavā. īṭa passē mokada karannē? utsāhaya vidiha dæḍi karanna puḷuvan midena pættaṭa ē san̆dahā mokakda karanna tiyennē karanna tiyennē ōna væḍak karanna mama midenava

거기에 이른 뒤에야 그 바람이 생깁니다. 그 알맹이 없음을 제대로 겪어 압니다. 겪은 뒤에는 그것에서 벗어나고 싶어집니다. 벗어나야 한다는 바람이 커집니다. 그다음엔 무엇을 합니까? 벗어나는 쪽으로 애씀을 더 굳게 할 수 있습니다. 그러려면 무엇을 해야 하나요? '무슨 일이든 하겠다, 나는 벗어나겠다' 하게 됩니다.

ehemanam ipasanna. ā taram basā ēkaṭa kæmati.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

itin ēka nisā ēkē tiyena svabhāvaya tamanma dakinna ōnē.

그러니 그 안에 있는 바탕을 스스로 보아야 합니다.

dæn api hitamukō yamkisi tuvālayak tiyenavā. tuvālayaṭa bēdānika akkamayi maṭabæhæ nikan innavā. ōka væḍi vēvā. væḍi vunā væḍi vuṇāda bohomat tiyenavā. eknavā ispiritala pēnavā tuvālaya hadāgena salakanna nætuva væḍilā kakula kapāpu kǣli kapana. āma balāganna kivvot ehema ṭenna eka ān hadissiyak æti vennē. ikmak magē tuvālē hon̆da karaganna hedunāṭa balā hariyannē næha. mokada bagi kakula kæpuvama kapanna venavā ē atdækīma āva nam mokada karanna ara bærīma væsīma etakoṭa puḷuvan venavā. anē ē ḍokṭar hidunaṭa kamak nǣhæ kohari mēka hon̆da karalā denna. etakoṭa idiripat vennē. ēka etaṭakam hiena eka loku venavā. satuvālaya hon̆da karaganna ekaṭa vadā. namut ēkē hariyaṭama oḍu gihillā vena ādīnavaya dækka nam ehema dækkanam tamayi ēkaṭa pratikara karanna avaśyatāvaya tiyennē.

자, 어떤 상처가 있다고 생각해 봅시다. 상처를 두고 '괜찮다, 나는 못 하겠다' 하며 가만히 있습니다. 커지라지요. 커지고 또 커져 아주 심해집니다. 병원에 가 보면 상처를 돌보지 않아 커져서 다리를 잘라 낸 사람, 살점을 잘라 낸 사람이 보입니다. 그것을 보라고 하면 그제야 서두름이 생깁니다. '빨리 내 상처를 낫게 해야겠다, 아프다고 바라보기만 해서는 안 된다, 다리를 자르게 되면…' 잘라야 한다는 그 겪음이 오면 어떻게 할까요? 그때는 참고 견딜 수 있게 됩니다. '의사 선생님, 아파도 괜찮으니 어떻게든 이것을 낫게 해 주십시오' 하고 나섭니다. 그때 그 마음이 상처를 낫게 하려는 쪽으로 커집니다. 그러나 그것이 곪아 들어가 생기는 ādīnava 를 제대로 보았다면, 보았을 때라야 고치려는 바람이 생기는 것입니다.

ehenam ælīma, gæṭīma, mulāva athara gænīmē śāntiya avaśyatāvaya yedennē. ē ēkē viciddhatāvaya ādīnavaya meccara kiyiyā dæka davasa næ issellā dækagannavā. darśanayanē pahātabba kivvē ēka darśanaya paha karanakoṭa kaṭa paha karanna issellā.

그러므로 들러붙음, 맞섬, 헷갈림을 놓아 버리는 고요함의 바람이 생기는 것입니다. 그 어지러움의 ādīnava 를 이만큼이라고 보게 되는 날 — 아니, 먼저 보는 것입니다. 'dassanena pahātabbā' 라고 한 것이 그것입니다. 봄으로 버릴 것을 먼저 버리는 것입니다.

īḷan̆gaṭa enavā bhāvanāya pahata. bhāvanāva paha kaḷa yutu koṭasa. bhāvanāya paha kaḷa yutu koṭasa kiyannē ēkayi. issellā satta bojjhaṁga dharma samava væḍena bhāvē dharma dēśanāva dharmaya śravaṇaya kirīma paḷamuva karanna kiyalā pennanavā. dharma śravaṇayēdī satta bojjhaṁga dharma samava væḍenavā.

다음에는 'bhāvanāya pahātabbā', bhāvanā 로 버려야 할 부분이 옵니다. bhāvanā 로 버려야 할 부분이란 그것입니다. 먼저 satta bojjhaṅga dharma 가 고르게 자라는 dhammadesanā — dharma 를 듣는 것을 먼저 하라고 보여 주십니다. dharma 를 들을 때 satta bojjhaṅga dharma 가 고르게 자랍니다.

bhāvanāvēdī deākārayakin væḍennē. dæn mūlika bhāvanāva kiyanakoṭa āryaṣṭhāṁgika mārgaya bhāvanā karanna kiyalayi pennannē. ehenam bhāvanā kirīmaṭa nam issellā dækalā tiyenna ōnē. dæka gænīmaṭa nam dharma śravaṇaya karanna ōnē. dharma śravaṇaya kirīmēdī ehā dænuvat venavā. dænuvat vunāṭa passē tamayi avaśyatāvaya innē ælīm gæṭīm mulāva duru kara gænīmē vaṭinākama dakinnē. etakoṭa tamayi ē san̆dahā karana væḍēṭa bahinē.

bhāvanā 에서는 두 가지로 자랍니다. 밑바탕 bhāvanā 를 말할 때 ariya aṭṭhaṅgika magga 를 bhāvanā 하라고 보여 주십니다. 그러니 bhāvanā 를 하려면 먼저 보아야 합니다. 보려면 dharma 를 들어야 합니다. dharma 를 들을 때 깨우치게 됩니다. 깨우친 뒤에야 바람이 생기고, 들러붙음·맞섬·헷갈림을 걷어내는 값어치를 봅니다. 그때라야 그것을 위한 일에 뛰어듭니다.

ēkaṭa bahinakoṭa ē kerema ahagannavā. dæn kohomada karanna ōnē? etakoṭa pennanavā dhamma vicē sambujjhaṁgī vidarśanā karmasthānayak aragena vaḍanna tīka kara vadanna ēkē dharma katāva hon̆daṭa manāsē væṭehi. etakoṭa nirāmisa prītiya kramakramayen enna paṭan gannavā. issellā ennē dukkhā paṭipadā dukkhē pratipadāva sæpak sæpak ennē næha. atæralā dālā huda kalalā innavā taniyen innavā kivvahama kavuruvat ekka ē katābaha karannet næhæ. taman huda kalāā innavāga hari pāḷuvak issellā.

뛰어들 때 바로 그것을 묻습니다. '이제 어떻게 해야 합니까?' 그러면 dhammavicaya sambojjhaṅga 를 보여 줍니다. vipassanā kammaṭṭhāna 하나를 잡아 닦으라고, 그 dharma 이야기를 잘 새기며 닦으라고. 그러면 nirāmisa pīti 가 차츰차츰 오기 시작합니다. 처음에는 dukkhā paṭipadā, 괴로운 길로 옵니다. 즐거움이 오지 않습니다. 다 내려놓고 홀로 지내고 혼자 있으니 아무와도 말을 나누지 않습니다. 홀로 지내니 처음에는 몹시 쓸쓸합니다.

ē velāvē hitinnē koccarayi kavuru hari kiyalā katā karanna enam poḍḍak hari kiyalā. bhāvanāva navatta kiyalā kavuru hari poḍḍak velā katā karilā henam ara asāhanī mānasikatvaya samanaya karaganna kavuru harika væva pallā hari mona hari katā karagena innavā. ohoma ōhoma kiyalā væḍunāṭa passē sukhā paṭipadā vunāṭa passē. katā karanna enavaṭa kæmatina. etakoṭa ǣt velā huda kalāā inna kæmatiyi. eban situvili kriyāvalin ven velā inna kæmatiyi.

그때는 누군가 와서 조금이라도 말을 걸어 주었으면 하고 몹시 바랍니다. bhāvanā 를 멈추고 누군가와 잠깐이라도 이야기했으면 합니다. 그 견디기 힘든 마음을 달래려고 누군가와 이런저런 이야기를 나누며 지냅니다. 그렇게 닦아 나가 sukhā paṭipadā 가 된 뒤에는 말 걸러 오는 것을 좋아하지 않습니다. 그때는 멀리 떨어져 홀로 지내기를 좋아합니다. 생각의 움직임에서 떨어져 지내기를 좋아합니다.

anna ætivenē bhāvanā pratiphalaya īḷan̆gaṭa itin bhāvanāya pratiphalaya ganna vidihak næhæ. ēkē ānisaṁsaya suvesēdaya dænenakan sukhāpa paṭipadā venakan eyāṭa hari amāru n duka sē tamayi ēvaṭa ē mārgaya anugamanaya karana paṭan ganna ōnē.

그렇게 bhāvanā 의 열매가 생깁니다. 그런데 bhāvanā 의 열매를 쉽게 얻는 길은 없습니다. 그 ānisaṃsa, 그 즐거움이 느껴질 때까지, sukhā paṭipadā 가 될 때까지 그에게는 아주 힘듭니다. 괴로움 속에서 그 길을 따르기 시작해야 합니다.

hæma dēkama bhāvanā karanavala praguṇatāvayak enavā. ēkaṭa næm̆buruyak enavā. ē næm̆buru venatākal ara mē api veta kal bhikṣipta vīmaṭa hētu vennē rāga, dvēśa, mōha, viññāṇayaṭa āhāra denna. rāga viññāṇaya, dvēśa viññāṇaya, mōha viññāṇayaṭa āhāra dunnot ēken balavat vecca viññāṇa avasthāva enakoṭa pariṭṭhānayat nægī siṭīma venavā. avasthāva nætiena anusaya vaśayen nidāgannavā. hæn̆gavilā tiyenavā.

무엇이든 bhāvanā 를 하면 익숙해짐이 옵니다. 그쪽으로 기울어짐이 옵니다. 그렇게 기울어지기 전까지 우리가 어지러워지는 까닭은 rāga, dosa, moha viññāṇa 에 먹이를 주기 때문입니다. rāga viññāṇa, dosa viññāṇa, moha viññāṇa 에 먹이를 주면 그것으로 힘이 세진 viññāṇa 가 때를 만나면 pariyuṭṭhāna 로 일어섭니다. 때가 없으면 anusaya 로 잠듭니다. 숨어 있습니다.

hæn̆gavilā tibilā his venakoṭa āhāra ganna bayinavā. dæn ballā særa nǣhæ nikan velāvaṭa mas kaṭṭak dækka gama pætuva særayi. mokakut nætuva kǣmak næti velāvaṭa ballō nikan sāmānyayen innavā. gedara masu enavā nam ehema bala anit habanavā davaṭa væḍiyi. vena balanna kalā enna denek næhæ. ūvū ēkaṭa ivallā halā innavā. avasthāva læbilā aramuṇa hambavelā. menna mē vagē rāgayaṭa aramuṇak hamba vunahama ē ratvedī innavā. ēka bukti innavā. aramuṇak ennē nætnam pēnnavat aramuṇu vennē nætnam. ē velāvēdī midennē. ehemat tiyenavā kiyalā hoyannat.

숨어 있다가 속이 비면 먹이를 먹으러 덤빕니다. 개는 평소에는 사납지 않다가 고깃덩이를 본 그때 사나워집니다. 아무것도 없을 때, 먹을 것이 없을 때 개들은 그냥 여느 때처럼 있습니다. 집에 고기가 들어오면 개는 다른 개들에게 평소보다 더 짖습니다. 다른 개가 와서 먹지 못하게 그것을 차지하고 지킵니다. 때를 얻고 대상을 만난 것입니다. 이처럼 rāga 에 대상이 생기면 그 rāga 에 달아오릅니다. 그것을 누립니다. 대상이 오지 않으면, 보이지도 않으면, 그때는 벗어나 있습니다. 그런 것이 있는지 찾지도 않습니다.

menna mēkē viññāṇa vala svabhāvaya onna ōkayi. pariyuddhahana vaśayen nægi siṭi velāvak enavā aramuṇak āpuma aramuṇak āvē nætnam viññāṇa nidiya ǣ nirōdha velā næ. yaṭapat velā. itin ē nisā yaṭapat velā tiyenavā mādhyayaṭa yaṭapat velā tibunat ēka mē anusaya geva nætuva pavatinnē. ēkaṭa avaśya karana āhāraya dena tākal ēka jīvat veī pavatinavā.

viññāṇa 의 바탕이 바로 이것입니다. 대상이 오면 pariyuṭṭhāna 로 일어서는 때가 옵니다. 대상이 오지 않으면 viññāṇa 는 잠들어 있습니다. nirodha 된 것이 아니라 눌려 있는 것입니다. 그래서 눌려 있습니다. samādhi 에 눌려 있어도 그것은 anusaya 가 다하지 않은 채 남아 있습니다. 필요한 먹이를 주는 한 그것은 살아 남아 있습니다.

dæn api utsāhayen karannē mokakda? ēvā vælækvot hituvili kriyāvadan tamayi ē āhāra. ē jātiya rāga sahagata dvēśa sahagata mōha sahagata hita kriyāvadan dena tākkal ē viññāṇa maranna bæ. ē viññāṇa jīvat venavā. aramuṇu āpuvahama nægī hiṭinavā. ōkayi siddha vennē. ē viññāṇaya maralā dæmmot aramuṇāvat nægī siṭinna viññāṇayak neme. etakoṭa samathaya.

그러면 우리가 애써서 하는 일은 무엇입니까? 그것들을 막는 것입니다. 생각과 움직임이 바로 그 먹이입니다. 그런 rāga 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 생각과 움직임을 주는 한 그 viññāṇa 는 죽일 수 없습니다. 그 viññāṇa 는 살아 있습니다. 대상이 오면 일어섭니다. 일어나는 일이 그것입니다. 그 viññāṇa 를 죽여 버리면 대상이 와도 일어설 viññāṇa 가 없습니다. 그때가 samatha 입니다.

mē rāgayen, dvēśayen, mōhayen haṭagatta viññāṇa valaṭa āhāraya rāga sahagata, dvēśa sahagatta mōha sahagata hituvili kriyāva vadanna. īṭa passē manā sihiyen in̆dalā en̆duli kriyāva vadanna næmæti āhāra paribhōga natara karanna ōnē. menna mēka natara kara dæmmaha vikāla bhōjanaya ivarayi. vikal karana bhōjanaya ivara karana otennē.

rāga, dosa, moha 에서 생긴 viññāṇa 의 먹이는 rāga 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 생각과 움직임입니다. 그러니 바른 sati 로 있으면서 생각과 움직임이라는 먹이를 먹는 일을 멈춰야 합니다. 이것을 멈추면 vikāla bhojana 가 끝납니다. 때 아닌 먹음이 거기서 끝나는 것입니다.

ǣṭanakāhi kiyannaṭa vikal bhōjanaya bērenna bæha.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

vikāla bhōjanaya væhilā tiyennē ada [ugura kǣrīma] kabaliṁkāraāhāra sparśa āhāra viññāṇa āhāra manō saṁcētanā āhāra kiyalā satara āhārayan satvayā jīvat venavā. oya bhōjana hatara rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa avaśya bhōjana nam ēvā vikāla bhōjanaya

vikāla bhojana 가 덮여 있는 것은 오늘… kabaḷīkāra āhāra, phassa āhāra, viññāṇa āhāra, manosañcetanā āhāra 라는 네 āhāra 로 satta 는 살아갑니다. 그 네 먹이가 rāga, dosa, moha 에 필요한 먹이라면 그것이 vikāla bhojana 입니다.

vikāla bhōjanaya ven venna ōnanam manāsayē in̆dagena kaḍabōna āhārayak āvā rasa tr̥ṣṇāven karanavā nam ēka atharinna ōnē. rūpa saṁs ē vagēma sabda saṁsra gandha saṁsparśa rasa saṁs kāya saṁsra kiyalā avidyāven ganna sparśayak api āhāra karagannavā nam ēkat manāsīhen epada sparśa nokaṭa atharinna ōnē. etakoṭa ē bōdhanayet ivarayi.

vikāla bhojana 에서 떨어지려면, 바른 sati 로 있으면서 kabaḷīkāra āhāra 가 오더라도 맛에 대한 taṇhā 로 먹는다면 그것을 놓아야 합니다. 마찬가지로 rūpa samphassa, sadda samphassa, gandha samphassa, rasa samphassa, kāya samphassa 처럼 avijjā 로 받는 phassa 를 우리가 먹이로 삼는다면, 그것도 바른 sati 로 그 phassa 에 닿지 않고 놓아야 합니다. 그러면 그 먹음도 끝납니다.

kabalinka spar yana eka viññāṇaāhāra yam yam viññāṇayak rāga sahagata dvēśa sahagata mōha sahagata viññāṇa matu venavā nam ēvā yali yalipanan namva ganna āvarjana karagena matu karana mānasikatvaya duru karaganna ōnē. etakoṭa viññāṇaya āhāraya venavā nāma rūpayaṭa nætnam. viññāṇa gattē nætnam. ēvaṭa iradu nætnam. ē tuḷin næginnā vū rāga sahagata, dvēśa sahagata, mōha sahagata nāma rūpa niṣpādanaya natara venavā.

kabaḷīkāra, phassa, 그다음 viññāṇa āhāra — 어떤 viññāṇa 든 rāga 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 viññāṇa 가 떠오른다면, 그것을 거듭거듭 떠올려 되새기며 키우는 마음가짐을 걷어내야 합니다. viññāṇa 는 nāmarūpa 의 먹이가 되는데, viññāṇa 를 붙잡지 않고 거기에 머물지 않으면, 그것을 통해 일어나는 rāga 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 nāmarūpa 의 생겨남이 멈춥니다.

nāma rūpayanṭa āhārayi viññāṇaya. sparśaya vēdanāvaṭa āhārayi. kabaliṁkāra āhāraya kāyika vannā mūla dharmayaṭa rūpayaṭa āhārayi. oya hatara āhāraya natara karanna ōnē. manō saṁcētanā kiyalā kiyannē api æti karana saṁkhāra. saṁkhāra viññāṇayaṭa āhārayi. viññāṇaya nāma rūpayaṭa āhārayi. sparśaya vēdanāvaṭa āhārayi. kabalin āhārayē ara salāyatanayanṭa pahaḷa kirīmaṭa hētukāra mūla dharmayaṭa āhārayi. oya satara āhāraya saṁvara karagatto vikal karana bhōjana okkoma ivarayi.

nāmarūpa 의 먹이는 viññāṇa 입니다. phassa 는 vedanā 의 먹이입니다. kabaḷīkāra āhāra 는 몸이 되는 뿌리 dharma, 곧 rūpa 의 먹이입니다. 그 네 āhāra 를 멈춰야 합니다. manosañcetanā 란 우리가 일으키는 saṅkhāra 입니다. saṅkhāra 는 viññāṇa 의 먹이입니다. viññāṇa 는 nāmarūpa 의 먹이입니다. phassa 는 vedanā 의 먹이입니다. kabaḷīkāra āhāra 는 saḷāyatana 를 드러내는 까닭이 되는 뿌리 dharma 의 먹이입니다. 그 네 āhāra 를 단속하면 때 아닌 먹음이 모두 끝납니다.

ōka āhāra pariharaṇaya karana gaman vikal baven bērenna bæ. niyama vikāla bhōjanaya ōkayi. namut api sammata vikāla bhōjanaya ōka nemeyi. mē paramārtha vaśayen nivan dakinava kenek vikāla bhōjanaya ayin karanna nam onna oya kabaliṁkāra āhāra, sparśa āhāra, viññāṇa āhāra, manōsaṁcētanā āhāra kiyalā. rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa ehē tiyena oya āhāra hatara tōraginna. onna oya āhāra hatara paribōha kirīmē ven venna ōnē.

그 āhāra 를 먹으면서는 때 아님에서 벗어날 수 없습니다. 참된 vikāla bhojana 는 그것입니다. 그러나 우리가 흔히 말하는 vikāla bhojana 는 그것이 아닙니다. paramattha 로 nibbāna 를 보려는 이가 vikāla bhojana 를 떼어 내려면, kabaḷīkāra āhāra, phassa āhāra, viññāṇa āhāra, manosañcetanā āhāra 가운데 rāga, dosa, moha 쪽에 있는 그 네 āhāra 를 가려내야 합니다. 그 네 āhāra 를 먹는 데서 떨어져야 합니다.

ēken ven vecca kenāṭa āhāra nirōdhayen viññā nirōdhayi. eham nāma rūpa nirōdhayi salāyata nirōdhayi sparśa vēdanā taṇhā upādāna bhāgayak okkoma nirōdhayi. anna pratiphala labanavā.

그것에서 떨어진 이에게는 āhāra nirodha 로 viññāṇa nirodha, 그러면 nāmarūpa nirodha, saḷāyatana nirodha, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava 가 모두 nirodha 입니다. 그렇게 열매를 얻습니다.

daval daval 12m passē vatura bibihiṭiyat. oya āhāra hatara tērum ganam oya rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa hitina oya āhāra hatara paribhōga karana tākkal ohugē bhōjanaya eva vikal. ohuṭa kavadāvat vikāla bhōjanaya eva ven vīmak hamba vennē næ. itin mē ōkayi dakinna ōnē. itin ōka hari gæm̆buru tenak.

낮 12시 뒤에는 물만 마시고 있더라도, 그 네 āhāra 를 알아보지 못하고 rāga, dosa, moha 로 기우는 그 네 āhāra 를 먹는 한 그의 먹음은 때 아닌 것입니다. 그에게는 결코 vikāla bhojana 에서 떨어짐이 오지 않습니다. 그러니 바로 이것을 보아야 합니다. 이것은 아주 깊은 곳입니다.

avuruddak yanakan apiṭa oya rǣ āhāra ganna epā kiyana eka budurajāṇan vahansē panavalā tibunē næhæ. bhikṣun vahansē rǣha piṇḍapāta væḍi bava uppenavā api triviṭakēma kiyā tiyenavā. rǣt piṇḍapāta valā tiyenavā. maha rahatan vahansēlā pahaḷa vecca hariyā pahalu vunē væḍi hariyā kavuru issakaṭa issellā īṭa passē o inna aḍu vuṇā.

한 해가 지나기까지 붓다께서는 밤에 먹지 말라는 것을 정해 두지 않으셨습니다. bhikkhu 들이 밤에도 piṇḍapāta 를 다니셨다고 Tipiṭaka 에 그대로 나옵니다. 밤에도 piṇḍapāta 를 다니셨습니다. 큰 arahant 들이 나온 것은 대부분 그보다 앞선 때였고, 그 뒤로는 줄었습니다.

hæbæyi ohoma ekayi kāla bhōjanayak kiyalā paḷavalā tibu næti kālē ēgollō apuraṭama mē arihatyaṭa pat vuṇā. ē vikāla bhōjanaya hæbæyi vikāla bhōjanayat athæriyā. arihatyaṭa pat venna bæhæ.

그런데 kāla bhojana 라는 것이 그렇게 정해지지 않았던 때에도 그들은 훌륭하게 arahant 가 되었습니다. 다만 그 vikāla bhojana 는 놓았습니다. 그렇지 않으면 arahant 가 될 수 없습니다.

monavada rasa tr̥ṣṇāven āhāra gænīmayi, kanabana āhāra gænīmayi. ē vagēma paṁcakāmayangen pinavannā vū rūpa śabda gandha rasa sparśa kiyana sparśayan āhāra kara gænīmat ē vagēma ē ēken labannā vū mē ēvaraṭa læbannā vū viññāṇa gonna nagena ganna nævata āvarjanaya karana ē tuḷa balāporottu haṭagæna ēvayi. natara karanna ē vagēma ē piḷiban̆da hita hitā cētanā pahaḷa kara rāga dvēśa mōha gatavannāvū cētanā goḍanægemin hiteli āvadan goḍanæguma natara natara kaḷā eyā arihatyaṭa pat venavā.

무엇이냐 하면, 맛에 대한 taṇhā 로 먹는 것, 먹고 마시는 먹이를 먹는 것, 그리고 다섯 kāma 로 즐겁게 하는 rūpa, 소리, 냄새, 맛, 닿음이라는 phassa 를 먹이로 삼는 것, 또 그것으로 얻는 viññāṇa 를 쌓아 다시 떠올리며 그 속에서 바람을 일으키는 것 — 그것을 멈추고, 또 그에 대해 생각하고 생각해 cetanā 를 일으켜 rāga, dosa, moha 로 가는 cetanā 를 쌓으며 생각과 움직임을 쌓는 것을 멈춘 이는 arahant 가 됩니다.

pævætmaṭa hētu vena bhōjana vikal bhōjanaya avidyāva tr̥ṣṇāva goṇægenna hētu venavānam yam bhōjanayak ēvā vikal bhōjanaya kanaba eka vitarak ōka pēranna bæha. onna oya kiyannā vū vahāra hatara atæralā vikāla bhōjanaya ven velā hiṭan ara nīti panavanna isselā avurudak tuḷa arihatyaṭa pat vuṇā. īṭa passēt arihat pat vunē lōke.

삶을 이어 가게 하는 먹음이 vikāla bhojana 입니다. avijjā 와 taṇhā 가 쌓이는 까닭이 되는 먹음이라면 그것이 vikāla bhojana 이고, 먹고 마시는 것만 삼가서는 그것을 피할 수 없습니다. 말씀드린 그 네 āhāra 를 놓고 vikāla bhojana 에서 떨어져서, 그 sikkhāpada 가 정해지기 전 한 해 동안 arahant 가 되었습니다. 그 뒤에도 세상에서 arahant 가 되었습니다.

ē nisā tamayi antimaṭa pinvannē yeḷakōk śikṣā pada araṁgu śikṣā tunak obalāṭa dēśanā karanavā. adhiśīla sikkhā, adhicitta sikkhā, adhipaññā sikkhā kiyalā mē śrī śikṣā tuna pirā. menna mē tuḷa anugamanaya karagena yanavānē. oya panavalā tiyena kuḍā kuḍā ævætva valaṭa væḍīmat enavā, nægīmat svabhāvayen venavā. yaḷi yali vaḍannā vū ohuṭa hita sōvān phalayaṭat pat venavā. sakr̥dāgāmīt venavā, anāgāmīt tiyenavā arihatavat velā pūrṇayat karanavā.

그래서 마지막에 sikkhāpada 들을 넘어 세 가지 sikkhā 를 그대들에게 설하십니다. adhisīla sikkhā, adhicitta sikkhā, adhipaññā sikkhā — 이 세 sikkhā 를 채우라. 이 안에서 따라 나아가면, 정해 둔 작은 āpatti 들에 대해서도 자람이 오고 오름이 저절로 일어납니다. 거듭거듭 닦는 그의 마음은 sotāpatti phala 에 이르고, sakadāgāmī 도 되고, anāgāmī 도 되고, arahant 가 되어 다 채웁니다.

menna mē trī śikṣāva mē śāsanayē tiyenakan vadanæha. mokak nisāda mama mē trī śikṣāvaṭa æva panavalā. dēśanā pæhædili karalā pelā tiyenavā. ehenam mē śāsanayē tiyenakan nivan dakinna ōna nam oya trī śikṣāva anugamanaya karā.

이 세 sikkhā 가 이 sāsana 에 있는 한 메마르지 않는다고 하셨습니다. '무엇 때문에 내가 이 세 sikkhā 에 āpatti 를 정하지 않았는가 — 설법으로 분명히 밝혀 두었다' 하셨습니다. 그러니 이 sāsana 가 있는 한 nibbāna 를 보려면 그 세 sikkhā 를 따르십시오.

otanṭa ara pennavapu 227k kivva śikṣāvalōla ekakvat sambandha venavā. hæbæyi oya okkoma sambandhayi. nuvaṇin mehe alā mēka rāgayaṭa mēka dvēśayaṭa mēka mōhayaṭa hētu venavā kiya dænagena natara karanakoṭa ara hatara pārājikāva nikanma natara venavā.

거기에 앞서 말한 227가지 sikkhāpada 가운데 어느 하나가 따로 이어지는 것이 아니라, 실은 그 모두가 이어져 있습니다. 슬기롭게 살펴 '이것은 rāga 로, 이것은 dosa 로, 이것은 moha 로 이끈다'고 알고 멈추면, 그 네 pārājika 는 저절로 멈춥니다.

rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭayi ē ṭika tiyennē. dæn rāga akṣayaṭa dvēśa akṣayaṭa mōha akṣayaṭa hētuven dē pariharaṇaya karanavā. rāgayaṭa, dvēśayaṭa, mōhayaṭa pariharaṇaya pariharaṇaya karannē nǣha kiyalā adhiṣṭhāna kara kaṭayutu karanakoṭa manāsīyen in̆dalā. anik anit ayaṭa ara poḍi poḍi ara væṭena ēvā tiyenavā. ēvā lōka sammatayē tiyena lōka mē pragnaptivat vaśayen pænievvē lōkayē tibena sammata nisā. kaḷukūḍa

그것들은 rāga, dosa, moha 를 위해 있는 것입니다. 사람들은 rāga 쪽, dosa 쪽, moha 쪽으로 가는 까닭이 되는 것을 쓰며 지냅니다. rāga, dosa, moha 를 위해 쓰지 않겠다고 다짐하고 바른 sati 로 지내며 살아갈 때, 나머지 작은 걸림들이 있습니다. 그것들은 세상의 약속에 따라, 세상의 paññatti 로, 세상에 있는 약속 때문에 정해진 것입니다.

pænievvē lōkayē tibena sammata nisā. kaḷukūḍa ihalagena yanavā nam hāmuduruvē minissugē tiyenakava nisā āman dussīrayē nihiyavayi kaḷuṭa gihilagena yanavā. ara mōḍa minissu kiyanna paṭan gannā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

itin budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā mōḍayingē mōḍakam arinna bæhæ. ōka ihaḷu ve næha kiyalā obalā obamē mahanē obalāvaṭa praśnut næhæ. oya minissu amāruvet væṭenavā. oya sammataya vidaharinnat bæhæ mē kālē mē dan boma dæḍi sammatiyak velā tiyenavā. ēka iindā ōka nikan innē. pavu nisā epā kivvā nemeyi. kaḷukuḍēlā giyahanama pav siddha vennē næhæ. hæbæyi nuvaṇin ara

그래서 붓다께서 설하십니다. 어리석은 이들의 어리석음은 걷어낼 수 없다. 그대들 출가한 이들에게는 문제가 없지만, 그 사람들이 곤란에 빠진다. 그 약속을 걷어낼 수도 없다. 그때는 이것이 아주 굳은 약속이 되어 있었습니다. 그래서 그냥 그렇게 두는 것입니다. 나쁜 짓이라서 하지 말라고 한 것이 아닙니다. 검은 우산을 들고 간다고 나쁜 짓이 되는 것은 아닙니다.

pav siddha vennē næhæ. hæbæyi nuvaṇin ara krī śikṣāva yana kenā kaḷu dēśagena ena pavu nam nikan innavā. næ hon̆dagena yanavā. minissu monavā kivvā api moka sammata tiyena kālēdī minissu sammata karagena dæyā mē kālē kalipurak gihillā ik kiyā hita kavuruvak tiyenavada ehema sammayak

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

mēka hari næhæ. tanakoḷa pākagena yanavā anna mē budurajāṇan vahansēgē mē bat gautamayangē śrāvukaya koccara væradida edā tibuna mahā sammatayak hadā goḍa nagāgena tanakoḷa pāgaṭa pav siddha vennē næha.

'이것은 옳지 않다, 풀잎을 밟고 다닌다, 저 사문 고따마의 제자들이 얼마나 잘못하는가' 하는 큰 약속을 그때 쌓아 올렸습니다. 풀잎을 밟는다고 나쁜 짓이 되는 것은 아닙니다.

ē nisā pænevvā. hari misungē karana mulāva væḍalāṭa minissu vikṣipta velā hiṭa minissu pav karaganna hindā oya velāvēdī nogihin eka tænaka hiṭiyā kiyalā apiṭa praśnayak næhæ. ē nisā nivanaṭa upani vistaraya karagena hin nisā ē velāvē dæn minissun bēralā taman væḍē karagannavā. anna ēkaṭa pænapu eka. dæn oya jātiya pænavevīma tamayi mē lōka sammataya tiyena praśna vunē.

그래서 정하신 것입니다. 사람들의 헷갈림이 커져 사람들이 어지러워지고 나쁜 짓을 짓게 되니, 그때는 다니지 말고 한곳에 머물러라, 우리에게는 문제가 없다고 하셨습니다. 그러므로 nibbāna 로 가는 일을 하면서 그때 사람들을 지켜 주고 제 일을 해 나갑니다. 그것을 위해 정한 것입니다. 이런 식으로 정한 것들이 바로 세상의 약속에 따른 문제들이었습니다.

ara gǣniya kǣtissē pisātaya vāgē mē piḷinnak gānē gayi mullak gāna in̆dagena pirēta vāgē ævidilā haṭan balā innavā. mē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

minissu baya venavā ḷamayi baya venavā. oya vidihaṭa bayinna paṭan gatta bayinē hindāyi næti kaḷē mē rātrī piṇṭa pasayan. pavu hindā nemeyi

사람들이 놀라고 아이들이 놀랐습니다. 그렇게 놀라기 시작하니, 놀라기 때문에 밤의 piṇḍapāta 를 없앤 것입니다. 나쁜 짓이라서가 아닙니다.

ara in̆du kora korahaṭa nā ā in̆du korahak nāvalā hin̆dan ēvanē nægeniyanē mama kivva malakkuvāgēra vikusiya perētē ēvāgin dagena api venavā kiyalā kǣ gahen

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

yakek kiya vaṭin dora vahagattā. oya kāraṇaya mul kara tamayi pænevvē. oya praśnaya uḍa vihāra neme pavu nisā pænevvā nemeyi. vitaraka væḍīma.

'yakkha 다' 하며 문을 닫아 걸었습니다. 그 일을 뿌리로 하여 정하신 것입니다. 그 문제 때문이었지, 나쁜 짓이라서 정한 것이 아닙니다. vitakka 를 키울 뿐입니다.

itin mē vagē api dakinavā ē nisā budurajāṇan vahansē ē nisā pennuvā. yamak pav nam ēka nokaranna mehema triī śikṣāvak. ēken nivan magaṭa kisi bādhāvak næhæ. mē adat nivan dakinna ōnē. ē budurajāṇan vahansēgē anumatiyama tiyenavā. yamā pavunam ēka duru karanna. ēka mārgayak.

이처럼 우리는 봅니다. 그래서 붓다께서 보여 주셨습니다. 무엇이 나쁜 짓이라면 그것을 하지 않는, 이런 세 sikkhā 를. 그것으로 nibbāna 의 길에는 아무 걸림이 없습니다. 오늘도 nibbāna 를 보려면 그렇게 하면 됩니다. 붓다께서 허락하신 것이 있습니다. 무엇이 나쁜 짓이면 그것을 걷어내라. 그것이 길입니다.

lōka sammataya æpæt valaṭa væṭenavā. monavada æbæt kiyannē? dæn dukkhāpattē tiyenavā. kaṭayutu karanna duṣkarayi kiyana ekayi. samājaya bahinavā nam karadara karanavā nam hiṁgi hiṁsā karanavā nam eyāṭa jīvitaya geniyanna bæ. ēkayi yapattaya vennē.

세상의 약속으로 āpatti 에 떨어집니다. āpatti 란 무엇입니까? 지금 'dukkhāpatti' 라는 말이 있지요. 해 나가기 어렵다는 것입니다. 사람들이 끼어들어 괴롭히고 해친다면 그는 삶을 꾸려 갈 수 없습니다. 그것이 āpatti 가 되는 것입니다.

ē hāmuduruvō dæn bauddhayan hun̆ga matayak tamayi mē hāmuduruvō samahara viṭa væræddak karāṭa eccara gaṇan gannē næhæ dæn rǣṭavot tamayi viśāla pāva ov ēka tamayi kiyannē. ē kiyannē lōka sammata vala hæṭiya. ē pudgalayō eyā makga pratiphala dækalā gatta nigamana nemeyi. monavāhari mē lōkēdī ahanna hambavecca eka mahā lokavaṭa darāgannā loku deyak dannavā vagē ēkayi kāraṇaya.

— 스님, 지금 붓다를 따르는 이들 사이의 흔한 생각은, 스님이 어쩌다 잘못을 해도 그리 크게 여기지 않지만 밤에 드시면 큰 나쁜 짓이라는 것입니다. — 네, 바로 그것입니다. 그것이 세상의 약속이 돌아가는 모양입니다. 그 사람들이 길의 열매를 보고 얻은 결론이 아닙니다. 세상에서 들은 무언가를 대단히 붙들고 큰 것을 아는 양하는 것, 그것이 까닭입니다.

budupiyāṇan vahansē væḍa inna kallēdī oya katāva hon̆daṭa pæhædiliva pennava nānā prakāraya dæn tiyenavā. oya katāva oya oya tahanam pænuvaṭa passē bhikṣūn vahansēlā illīmak velā nē svāmīni minissu havas varuvaṭa tamayi monavāhari hadāgena mē avaśya deyak anna bō anidāva monavāhari diyā kāla tamayi udēṭa yannē væḍaṭa monavā hari karagannē. itin havasē iḍa denna. budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā ehema iḍa denna bæhæ. ehenam udē piṇḍapāta karagat eka kavasara tiyāganna bæri. ehemat pennapu tæna tiyena vinē piṭa ēkak pelā tiyennē. udē piṇḍapāta kara gattē eka ehemanam havasa tiyāganna

붓다께서 계시던 때에 그 이야기가 잘 드러나 있는 여러 대목이 지금도 있습니다. 그 금지를 정한 뒤에 bhikkhu 들이 청을 올렸습니다. '세존이시여, 사람들은 오후에 무언가를 마련해 두고, 필요한 것을 먹고서야 아침에 일하러 갑니다. 그러니 오후에 허락해 주십시오.' 붓다께서 설하셨습니다. 그렇게 허락할 수 없다. 그러면 아침에 piṇḍapāta 로 얻은 것을 오후까지 둘 수도 없다. 그렇게 보여 준 대목이 vinaya 에 따로 나와 있습니다. 아침에 piṇḍapāta 로 얻은 것을 오후까지 두는 것을…

piṇḍapātaya tahanam kaḷā. ē tahanam kaḷē mokada pahu nisā nemeyi. ara lōka sammataya tibena minissu æti karaganna vibha vikṣiptatāvaya nisā. hāmuduruvan praśnayak nisā nemeyi. itin ē vagē dēval vinaya dannet næti ēkē arthaya ēkē balapatalakama tērum gannat bæri ayayi. vividhākāra adahat pārādhikāra pat vunā vāgē hāmuduruvek gæna hitanavā. [ugura kǣrīma] velāvē passē kǣma gannā.

그 piṇḍapāta 를 금하셨습니다. 그렇게 금하신 것은 나쁜 짓이라서가 아닙니다. 세상의 약속 속에 있는 사람들이 일으키는 어지러움 때문이지, 스님들의 문제 때문이 아닙니다. 그런데 그런 것들을 두고, vinaya 도 모르고 그 뜻도 그 무게도 알아듣지 못하는 이들이 온갖 생각으로, 마치 pārājika 에 떨어진 것처럼 스님을 생각합니다. 때가 지난 뒤에 먹었다고요.

ektarā bhikṣūn vahansē namak arihat pat vunāṭa passē. dæn dāyaṭa velāva pænnā. bhikṣun vahansē vanavā budurajāṇan vahansē ati saṁgnāvak dunnā. enna epā kiyalā. ē samādhiyaṭa ārakṣā karana budurajāṇan vahansēē anika niyama velādī sāmukan dēśanā karanavā unvahansē arihatyaṭa pat vuṇā. dæn davas dekayi velāva. edā kālē hæṭiyaṭa dæn ginahalāṭa pūjā karanna kivvā. itin dānē væran̆duvā unvahansē dæn davasda 12 passē vaḷan̆dapi budurajāṇan vahansēgænīma kiyalā tiyennē.

어떤 bhikkhu 한 분이 arahant 가 된 뒤의 일입니다. 시주(dāyaka)들의 때가 지나 버렸습니다. bhikkhu 들이 가려는데 붓다께서 눈짓을 주셨습니다, 가지 말라고. 그 samādhi 를 지켜 주시느라 그러신 것입니다. 붓다께서는 알맞은 때에 설하셨고 그분은 arahant 가 되셨습니다. 이제 이틀이 지났습니다. 그때의 방식대로 공양을 올리라고 하셨습니다. 그래서 그분은 공양을 드셨습니다. 이틀째 낮 12시가 지난 뒤에 드시게 했다고 붓다께서 말씀하신 것으로 나옵니다.

dæn mahā rahatan vahansē tiya anāgāma pudgalahat vikāla bhōjanaya væ kiyalā apē daham pottula san̆daha venavā.

큰 arahant 들과 anāgāmī 들도 vikāla bhojana 를 하지 않는다고 우리 dharma 책에 나옵니다.

ærihattayaṭa pat vunāṭa passē daval deka ehenam passē āhā karannē nædda. gata parūpa vena ekak nēda? hæbæyi vikāla pōtinak næha tamā. mada avidyāva nisā haṭaganna kabaliṁkināhārayayi, sparśa āhārayayi, viññāṇaāhārayayi, manō saṁcētanā āhārayayi aṁśu mātrayakvat arihatun vahansē vadannē næha. paribhōga karannē næha. ēnisam vikāla bhōjanaya væradi. niyama vikāra bhōjanaya ēkayi. namut dæn

arahant 가 된 뒤 이틀이 지났다면 그 뒤에 먹지 않습니까? 몸을 돌보는 것 아닙니까? 그렇지만 그것은 vikāla bhojana 가 아니라는 것입니다. avijjā 때문에 생기는 kabaḷīkāra āhāra, phassa āhāra, viññāṇa āhāra, manosañcetanā āhāra 를 arahant 께서는 티끌만큼도 드시지 않습니다. 먹지 않습니다. 그러므로 vikāla bhojana 는 잘못입니다. 참된 vikāla bhojana 는 그것입니다.

væradi. niyama vikāra bhōjanaya ēkayi. namut dæn dharmayaṭa artha liyanakoṭa ē liyāpu siṁhala aṭuvā katāma nemeyi. ēvā passē hāmuduruvō gattā ācāryada ācārvāda valaṭa mē peḷa dahama kiyalā ada hadāgena tiyenavā. parāda gatta dæn ōkayi.

그런데 지금 dharma 에 뜻풀이를 쓸 때, 그 쓴 것은 Sinhala aṭṭhakathā 이야기 그대로도 아닙니다. 그것들은 뒤에 스님들이 받아들인 ācariyavāda 입니다. 그 ācariyavāda 를 두고 오늘날 이것이 Pāli 경문이라고 만들어 놓았습니다. 우리가 지고 만 것이 바로 이것입니다.

api dakinna ōnē tamanṭama tērenna ōnē. tamanṭa samādhiyaṭa bādhāvak vaenavā nam pāpayak visiddhatāvayaṭa haṭagannā vū asādhāraṇaya siddha vunot onna ōka pāpayak. ōka varadā. ēka 25yi. ēka tamanṭama tērenna ōnē.

우리가 스스로 보아야 하고 스스로 알아들어야 합니다. 제 samādhi 에 걸림이 된다면 그것은 나쁜 짓입니다. 어지러움으로 생기는 옳지 못함이 일어나면 그것이 나쁜 짓입니다. 그것이 잘못입니다. 그것을 스스로 알아들어야 합니다.

kavuruvat mārgaya kavuruvat kiyalā kiyā dena ekak nemeyi mārgaya guru mārgayen passē mē dharmaya guruvarayā karaganna pudgalayō nemeyi. ānanda hāmuduruvangen budurajāṇan vahansē pirivatvaṭa passē ektarā bhuṇayek ahanavā. svāmīni oba vahansēlāṭa ācāravarayek nædda?

길은 누군가가 일러 주는 것이 아닙니다. 이 dharma 는 사람을 스승으로 삼는 것이 아닙니다. 붓다께서 parinibbāna 하신 뒤에 어떤 brāhmaṇa 가 Ānanda 스님께 물었습니다. '스님, 그대들에게는 스승이 없습니까?'

budurajāṇan vahansēgen passē ahaval bhikṣuva pradhāna pænavada? kavuruva ehema kenek apiṭa næhæ. oba vahansēlā panavagatācāravarayek innavada ehema kenekut næ. ehenam oba vahansēlā anātayinavā. guruvarayek nætuva jīvat venna oba vahansēlā anātayi.

'붓다 다음으로 어느 bhikkhu 를 으뜸으로 세웠습니까?' '그런 분은 우리에게 없습니다.' '그대들이 스스로 세운 스승이 있습니까?' '그런 분도 없습니다.' '그렇다면 그대들은 의지할 데가 없군요. 스승 없이 사는 그대들은 의지할 데가 없습니다.'

nǣ budupiyāṇan vahansē kenek novana dharmayak apiṭa pennavā. dharmaya guru karaganna mē dharmaya tamāgē guruvarayā karagena dharmaya piḷisaraṇa karagena dharmānukūlavayaṭiya karaganna

'아닙니다. 붓다께서는 사람이 아닌 dharma 를 우리에게 보여 주셨습니다. dharma 를 스승으로 삼으라고, 이 dharma 를 제 스승으로 삼고 dharma 를 의지처(paṭisaraṇa)로 삼아 dharma 에 맞게 해 나가라고 하셨습니다.'

ē nisā api anātha. apiṭa guruvarayā dharma mitra sampattiyagē. ē dharmaya ahagannē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

mitra sampattiyagē. ē dharmaya ahagannē kalyāṇa mitrayāgē. hæbæyi guruvarayā kalyāṇa mitrayā nemeyi dharmaya. kiyā dunnē kalyāṇa mitrayā. kalyāṇa mitrayāṭa æpa upasthāna karanna ēvā okkoma karanna ēvā yutukam pr̥tōpakāra

그 dharma 를 듣는 것은 kalyāṇa mitta 에게서입니다. 그러나 스승은 kalyāṇa mitta 가 아니라 dharma 입니다. 일러 준 이가 kalyāṇa mitta 입니다. kalyāṇa mitta 를 받들어 모시는 일, 그 모든 것은 해야 할 도리이고 은혜를 갚는 일입니다.

dharmaya guru karaganna dharmaya guru karagatta nam kāgendahanē? itin mēka karanna depada kiyalā. pota guruvarayā velat næha. paramparāven genāpira guruvarayā velat næha. tamāgē tamāṭama dharmānukūlava væṭahunahama mēka vikṣiptayi, mēka pāpayak, mēka duccaritayak kiyalā. ēka atharinna.

dharma 를 스승으로 삼으십시오. dharma 를 스승으로 삼았다면 누구에게서 받겠습니까? 그러니 이렇게 하라는 것입니다. 책이 스승이 된 것도 아니고, 대대로 내려온 스승이 된 것도 아닙니다. 스스로에게 dharma 에 맞게 '이것은 어지러움이다, 이것은 나쁜 짓이다, 이것은 duccarita 다'라고 알아지면 그것을 놓으십시오.

ēka tamayi niyama kramayaṭama pirisidu venna tiyena mārgaya.

그것이 바로 제대로 맑아지는 길입니다.

ōka dakinnē næti aya nānā prakāra adahas aragena ē dr̥ṣṭiya gatta gattiya ē nisāmat īkṣi siddha venavā. hari væḍē mē kālē nam ævætak nætuva jīvat venna bæhæ. ē nisā apiṭa kohomada mē kālē pratiphalayak labāgannē? jīvat vunāṭa api apāyayi danna innē næhæ mē ævet kalā koḷayak nayek vuṇālu pēraka nāgarādhayā vunā api kohē yayida kiyalā vistita velā innavā svāmīn vahansēlā samahara aya mokada ē kivva vidihaṭa apiṭa jīvat venna bæhæ eka ævætakma novin tamā karannē kāṭada kiyadaya karana kenekut næ.

그것을 보지 못하는 이들은 온갖 생각을 붙들고 그 diṭṭhi 를 붙잡아 그 때문에 어지러워집니다. '요즘 세상에는 āpatti 없이 살 수가 없다. 그러니 우리가 요즘 어떻게 열매를 얻겠는가? 살아도 우리는 apāya 로 간다'고 여깁니다. 'āpatti 를 지어 나뭇잎 하나 때문에 뱀이 되었다더라, Erakapatta nāgarāja 가 되었다더라, 우리는 어디로 갈까' 하며 어지러워하는 스님들도 있습니다. 어떤 이들은 '그 말씀대로는 우리가 살 수 없다, āpatti 하나 없이 산다는 것은…' 하지만, 그렇게 해내는 이도 없습니다.

karanna gihin balapuvahamat kerennē næha. ara

해 보려 해도 되지 않습니다.

kuḍāt kuḍā kuḍāt kiyalā samāna denekut næhæ. siddha velāt tiyenavā. dæn vikṣittatāvayak æti karagannā manasin hari væḍē apiṭa buna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn budurajāṇan vahansē dēśanā karalā tiyena mūla dharmaya at dækkā nam ehema aṁgutara nikāyē śravaṇa vargayē 41 seniviṭiyē aṁgr̥tanayā paḷaveni bhāgaya pæhædiliva vigraha karalā tiyenavā otana sūtra piṭaka lassana mēkaṭa bayavenna epā. mē mē śikṣā tuna dharaṇa ayaṭa mē śikṣā tuna mē śāsanayē tiyena eka van̆da nǣhæ kiyalā pennavā. mokada hētuva? mama mēvaṭa sahaṁci panavalā næha. ævæt panavalā næha. nopanavanna hiruva mokada mehema kramayak tiyennē nisā suddha vennē. visuruddhatva tuḷa suddha vecca kramayama idiriyaṭat anumata karalā tiyenavā. gnānavantaya ē kramaya tuḷin gihillā suddha bhāvayaṭa pat venna.

붓다께서 설하신 뿌리 dharma 를 겪어 알았다면 — Aṅguttara Nikāya 의 samaṇa vagga 41 … 첫째 부분에 분명히 풀어 놓았습니다. 거기 sutta piṭaka 에 아름답게 나옵니다. 이것을 두려워하지 마십시오. 이 세 sikkhā 를 지니는 이들에게 이 세 sikkhā 가 이 sāsana 에 있는 한 헛되지 않다고 보여 주십니다. 왜 그런가? '나는 이것들에 sikkhāpada 를 정하지 않았다, āpatti 를 정하지 않았다. 정하지 않은 까닭은 이런 방법이 있기에 맑아지기 때문이다. 맑음 속에서 맑아진 그 방법을 앞으로도 허락해 두었다. 슬기로운 이는 그 방법을 거쳐 맑음에 이르라.'

ōka api dakinna ōnē

우리는 그것을 보아야 합니다.

snsa maṭa gællak tiyena poyi praśnaya ehemayi ē praśnaya mē mēmē

스님, 제게 걸리는 질문이 하나 있습니다. — 그렇습니까. — 그 질문은 이것입니다.

dæn dæn buduvaru lōkē innavada ov

지금 세상에 붓다들이 계십니까? — 네.

ehema nætnam buddha kōlāya kiyannē mokakda kiyalā denna. a mehema tiyenavā.

그렇지 않다면 buddha-kolāhala라는 것이 무엇인지 알려 주십시오. — 아, 이렇습니다.

[ugura kǣrīma] dæn buddha kōlāya gæna pennanavā oya dæn sakviti kōlāhalē kalpa vināta kōlāhalē buddha kōlāhalaya

[목을 가다듬음] 이제 buddha-kolāhala에 대해 보여 드리겠습니다. cakkavatti-kolāhala, kappa-vināsa-kolāhala, buddha-kolāhala가 있습니다.

lovturaha budupiyāṇan vahansē namak lōkaya pahaḷa venna siyak avuruddakaṭa issellā. mē laukika śāstra vidi tiyenavā ē ban̆da uttamaya pahaḷa venaṭa lakuṇu dænaganna ekē krama ē nisā siyak avuruddaka paṭangena buduvarayek lōkaya pahaḷa venavā āsanna kālaya kiyana mē adahasak lōkayē pracāraya venavā. menna mē velāvaṭa

lokuttara 붓다 한 분이 세상에 나타나시기 백 년 전부터, 세간의 학문에는 그런 거룩한 분이 나타날 징조를 알아보는 방법들이 있습니다. 그래서 백 년 전부터 붓다가 세상에 나타날 때가 가까웠다는 생각이 세상에 퍼집니다.

lōkayē pracāraya venavā. menna mē velāvaṭa vividhākāra adahas hæṭiyayi. ē budu mama tamayi kiyalā eka eka mānākāra lōkayak tama tamangē mata prakāśa karamin vividhākārī dr̥ṣṭiya æti karaōnā. mē nisā æti venavā viśāla nikan minissuṭa viśiddhatāven yutta vana mahā kælam̆billā. menna mēkē tiyenavā buddha kōlā hari. sakr̥tiyaṭa hædenek lōkaya pahaḷa vena

바로 이때 갖가지 생각들이 일어납니다. '그 붓다가 바로 나다' 하며 저마다 자만에 찬 사람들이 제 주장을 내세우고 갖가지 diṭṭhi를 일으킵니다. 그래서 사람들에게 혼란으로 가득한 큰 소동이 일어납니다. 이것이 buddha-kolāhala입니다.

hari. sakr̥tiyaṭa hædenek lōkaya pahaḷa vena kiṭṭuva mē mē kāla sakr̥tiya radenek pahaḷa venna hētu tiyenavā kiyalā laukika śāsana krama valin lōkayē vidyāmānaya venavā emudu karuṇu. ē velāvaṭa eka pudgalayō ē sakviti rajjuruvō mama tamayi kiyalā eka rajavaru æmativaru sakvidiyaṭa raja venna hitāgena hētu næti aya. ē vagē vividhākāra kōla ahalā æti karaōna. ōka tiyanna sakti kōlā ahalaya kalpa

cakkavatti 한 분이 세상에 나타날 무렵에는, 이때 cakkavatti가 나타날 까닭이 있다고 세간의 학문 방법으로 세상에 알려집니다. 그때 어떤 이들은 '그 cakkavatti 왕이 바로 나다' 하고, 어떤 왕들과 대신들은 까닭도 없으면서 cakkavatti로 왕이 되려고 마음먹습니다. 그렇게 갖가지 소동이 일어납니다. 그것이 cakkavatti-kolāhala입니다.

karaōna. ōka tiyanna sakti kōlā ahalaya kalpa vināśayak venna siddha vena kālē onna venna tiyā. menna mē kālēdī kalpa vināśayak enna āsanna næha kiyalā oya vacanaya yanavā. ē velāvaṭa kalpa vināśayak baya velā minissu no viśiddhatāvayanṭa pat velā avin̆da mahā ānandōlanayak æti karagannavā. ēka tiyenavā kalpa vināśa kōlā harihara itin lovturā

kappa가 무너질 때가 다가오면, 이 무렵 kappa가 무너질 날이 가까웠다는 말이 퍼집니다. 그때 사람들은 kappa의 무너짐을 두려워하여 어지러움에 빠지고 큰 동요를 일으킵니다. 그것이 kappa-vināsa-kolāhala입니다.

kalpa vināśa kōlā harihara itin lovturā budurajāṇan vahansēlāṭayi ēka tiyennē. sakiti rada karanaṭayi sr̥ti kōlā hari. kalpa vināśaya siddha venaṭayi kalpa vināśa kōlā. ē

그러니 lokuttara 붓다들께는 buddha-kolāhala가 있고, cakkavatti 왕이 날 때는 cakkavatti-kolāhala, kappa가 무너질 때는 kappa-vināsa-kolāhala가 있습니다.

vināśaya siddha venaṭayi kalpa vināśa kōlā. ē kiyannē lōkaya mē vidihaṭa hin̆ga velā vilā gihillā gihillā avurudu 10ṭa āyuṣa bæhælā muḷu lōkayama viśāla mr̥r̥ga saṁvarāvak hē tatvayen æti venna vināśayak ætivelā yana kālayak

그것은 세상이 이렇게 줄어들고 줄어들어 수명이 열 살로 떨어지고, 온 세상 사람들이 서로를 짐승처럼 여기는 상태가 되어 큰 파멸이 일어나는 때를 말합니다.

oya antak kalpayen antak kalpayaṭa siddha vena ekak. menna mē kalpaya vināśa vīmē siddha vena kōlā haṭiya kiyanavā kalpa kalpa vināśaya. lōka vināśaya kiyannē ara mahāka

그것은 antara-kappa에서 antara-kappa로 일어나는 일입니다. 이 kappa가 무너지며 일어나는 소동을 kappa의 무너짐이라 합니다.

vināśaya. lōka vināśaya kiyannē ara mahāka ē kiyannē 27 akalpayak giyāṭa passē lōkē vināśa vennē. ēket taravayi kōlāyak æti venavā. itin oya ākārayen kōhalā ætivīma

세상의 무너짐이라는 것은 저 mahā-kappa, 곧 스물일곱 kappa가 지난 뒤에 세상이 무너지는 것입니다. 그때에도 큰 소동이 일어납니다.

venavā. itin oya ākārayen kōhalā ætivīma gæna nāya eka ākārayen oya sāhitya katāvaladī hun̆gak gotalā ōkaṭa vigraha karalā pennanavā.

이렇게 소동이 일어나는 것에 대해 문학 이야기들에서 많이 꾸며 풀이해 보여 줍니다.

dæn buduvaru lōkē innā næ buduvaru kiyana vacanēdīt mehema tiyenavā. lovturā buddha, patvēka buddha, śrāvaka buddha, suta buddha buddha kiyana vacanayen pennannē caturārya satyaya avabōdha karā nam yam kenek ē anusārayen buddha kiyanavā.

이제 붓다들이 세상에 계시느냐는 것인데, 붓다라는 말에도 이런 갈래가 있습니다. lokuttara-buddha, paccekabuddha, sāvaka-buddha, suta-buddha입니다. buddha라는 말로 보여 주는 것은, 누군가 cattāri ariyasaccāni를 깨달았다면 그에 따라 그를 buddha라 부른다는 것입니다.

etanin lovturā buddha kiyannē ara asādhāraṇa mahā gnāna æti tun lōka āgravū budupiyāṇan vahansē. ēka lovturā buddha. ē lovturā

그 가운데 lokuttara-buddha는 남과 견줄 수 없는 큰 ñāṇa를 지니신, 세 세계에서 으뜸이신 붓다를 말합니다. 그것이 lokuttara-buddha입니다.

vahansē. ēka lovturā buddha. ē lovturā buduvaru lōkē ehema hituna matakē pahaḷa vennē næhæ. ē buduvaru pahaḷa vennē dæn mē kalpayaṭa pas denek pahaḷa vena bava pennannē maitrī bōsatan vahansē budun tamayi lovturā buddha pahaḷa vennē. paccēka buddha

그 lokuttara 붓다들은 세상에 마음 내키는 대로 나타나지 않습니다. 이 kappa에는 다섯 분이 나타난다고 보여 주는데, Metteyya bodhisatta께서 붓다가 되시면 그분이 lokuttara-buddha로 나타나십니다.

lovturā buddha pahaḷa vennē. paccēka buddha kiyana eka pahaḷa vennē abuddhōtpāda kālaya ēt buduvaru. hæbæyi ara kiyana mahā gnāna æti buduvaru nemeyi. caturārya satya avabōdha karalā tiyenavā arihatyaṭa patvelā tiyenavā.

paccekabuddha는 붓다가 나지 않은 때(abuddhuppāda kāla)에 나타납니다. 그들도 붓다입니다. 다만 앞서 말한 큰 ñāṇa를 지닌 붓다는 아닙니다. cattāri ariyasaccāni를 깨달아 arahant가 된 분들입니다.

śrāvaka buddha kiyannē sōtāpanna phalaya paṭan gena ē maṭṭamē arihatyaṭa pat venakan śrāvakatvayen caturārhaya avabōdha karavā śrāvaka buddha śrāvaka buddha mē kālē inna puḷuvan ōta ēka nǣ kiyanna bæhæ.

sāvaka-buddha는 sotāpatti-phala부터 arahant가 되기까지 제자로서 cattāri ariyasaccāni를 깨달은 이들입니다. sāvaka-buddha는 이 시대에도 있을 수 있습니다. 없다고 말할 수 없습니다.

sr̥ta buddha kiyannē caturārya satyaya piḷiban̆dava anumānat gnānayaṭa hita væḍapu tērum gatta vigraha karanna puḷuvan nuvaṇak hæti. ē maṭṭamē dænīma tiyena ayaṭa kiyanavā suta buddha ehema ayat mē kālē innavā.

suta-buddha는 cattāri ariyasaccāni에 대해 짐작으로 아는 ñāṇa로 마음을 닦아 이해하고 풀이할 수 있는 슬기를 지닌 이들입니다. 그만한 앎을 지닌 이들을 suta-buddha라 하며, 그런 이들도 이 시대에 있습니다.

lovturā buddha pahaḷa vennē kalpayakaṭa samahara buddha sūnyayi. kalpayaka karavat næti aya. dæn mē kalpayaṭa kakusan̆da kōnāgama kāśyapa gautama maitrī kiyalā buduvaru pas denek kæna sadāgena anna lovturā buddha kālaya. eyin

lokuttara-buddha는 kappa마다 나타나는 것이 아닙니다. 어떤 kappa는 붓다가 비어 있어(suñña), 한 분도 나지 않는 kappa입니다. 지금 이 kappa에는 Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa, Gotama, Metteyya라는 다섯 붓다가 계시니, 그것이 lokuttara-buddha의 때입니다.

sadāgena anna lovturā buddha kālaya. eyin mē dæn mē tiyennē gautama buddha kālē buddha śāsanaya unvahansē pinvan pavaṭa passē nævatat ē lovturā buddha varaya dakinna ōnam. maitrī bōsadan vahansē kāraha budu dakinna ōnē.

그 가운데 지금 있는 것은 Gotama 붓다의 시대, buddha-sāsana입니다. 그분의 parinibbāna 뒤에 다시 lokuttara 붓다를 뵈려면 Metteyya bodhisatta께서 붓다가 되시는 것을 보아야 합니다.

etakam buddha lovturā buddha pahaḷa vennē næha. patvēka buddha pahala venna nam abuddhōtpāda kālayaka pasē buduvaru. ēka tērum ganna minihekvat mē lōkē næha ē kālēṭa buduvaruda kiyalā avat dænaganna puḷuvan kamak næhæ. unvahansēṭa kiyā denna puḷuvan kamakut næhæ. mokada dēśanā prātihārayak næti nisā.

그때까지는 lokuttara-buddha가 나타나지 않습니다. paccekabuddha는 붓다가 나지 않은 때에 나타나는 분들인데, 그때에는 그것을 알아볼 사람이 세상에 하나도 없어 그분이 붓다인지조차 알 수 없습니다. 그분이 가르쳐 줄 수도 없습니다. desanā-pāṭihāriya가 없기 때문입니다.

namut ē kālē patyaka buddha væḍa innavā. śrāvaka buddha kiyana eka mē buddha śāsanayē tiyena eka væḍa innavā. ē tæna śrāvakayan vahansēlā mārgaphalī piriṇat pirisa śrāvaka buddha suta buddha kiyannē dharmaya avabōdha kara

그래도 그때 paccekabuddha는 계십니다. sāvaka-buddha는 이 buddha-sāsana 안에 계십니다. 곧 magga-phala를 얻은 제자 스님들이 sāvaka-buddha입니다.

buddha suta buddha kiyannē dharmaya avabōdha kara dharma dēśanā kirīmē hækiyāvak tiyennē. caturāya hatya gæna vigraha karanna vistara karanna panavanna hækiyāvak tiyennē dænīmak hæṭi aya suta buddha. ehenam śrāvaka buddha saha suta buddha mē kālē inna puḷuvan. inna puḷuvan nemeyi nætnam mē dharmaya pavatinnē næhænē vissara kara pavatinnē ehē kiyalā.

suta-buddha는 dharma를 깨쳐 dharma를 설할 수 있는 이, cattāri ariyasaccāni를 풀이하고 자세히 밝히고 세울 수 있는 앎을 지닌 이들입니다. 그러니 sāvaka-buddha와 suta-buddha는 이 시대에 있을 수 있습니다. 있을 수 있는 정도가 아니라, 그렇지 않으면 이 dharma가 이어지지 못하겠지요.

dæn doraval miratum maharuva

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov eyā kiyanavā mē viśvaya yamtākkal tiyenavā nam ē tākkal dharmaya tiyenavā. dharmaya yamtākkal ē tākkal viśvayē tiyenavā.

네. — 그는 이 우주가 있는 한 dharma가 있고, dharma가 있는 한 우주가 있다고 말합니다.

buduvaru lōkayē innavayi kiyana ekayi dæn mehema tiyenavā. ananta anantā parimāṇa sakvala buduvarayek mē kālē nǣ kiyanna bæhæ.

붓다가 세상에 계시느냐는 것은 이렇습니다. 끝없고 헤아릴 수 없는 cakkavāḷa들 가운데 이 시대에 붓다가 한 분도 없다고는 말할 수 없습니다.

hæbæyi dasa dahasak sakvalin ehāṭa mē inna satvayekuṭa mē divæsak pahaḷa vuṇā. brahmaya kiyalā iddi bala læbuvalā brahma iddhiyak pahaḷa vuṇā. særiha saranna puḷuvan kærakenna puḷuvan dasa dahasak sakvala tuḷa pamaṇayi. mē vagē

다만 만 개의 cakkavāḷa 너머로는 그렇습니다. 여기 있는 어떤 이에게 dibba-cakkhu가 생기고, brahma의 iddhi 힘을 얻었다 해도, 돌아다닐 수 있는 것은 만 개의 cakkavāḷa 안뿐입니다.

puḷuvan dasa dahasak sakvala tuḷa pamaṇayi. mē vagē dasa dahasak sakvala podi tava tavat viśva ǣta tiyenavā. tava tavat ǣtaṭa tiyenavā. ananta ākāśayē tava tava ǣtaṭa tiyenavā. hæbæyi ēvaṭa yanna bæ. ēvaṭa ēvaṭa ehanna bæ.

이런 만 cakkavāḷa 묶음이 저 멀리 또 또 있습니다. 더 멀리에도 있습니다. 끝없는 허공 저 멀리에 또 있습니다. 그러나 그곳으로는 갈 수 없습니다. 그 너머로는 갈 수 없습니다.

ēmē eyā mē śaktiyak gamanāgamana śaktiyak næhæ. pudgalayekgē tiyena iddhi balayaṭa ē nisā ē dasa dahasak ēkā.

그에게는 그만한 힘, 오가는 힘이 없습니다. 한 사람이 지닌 iddhi 힘으로는 그렇습니다. 그래서 만 개까지가 한계입니다.

mē dasa dahasak sakvala podiyaṭa buduvaru pahaḷa venavā nam eka dasa dahasak sakvalaka eka buduvaraṇan vahansē namayi. dennek pahaḷa vennē nǣ.

이 만 cakkavāḷa 묶음에 붓다가 나타난다면, 한 만 cakkavāḷa에는 붓다 한 분뿐입니다. 두 분이 나타나지 않습니다.

ēka nya buddha nyāya ēka nyāya dharmayak. dasa dahasak sakvalaṭa ayiti venna buddha kṣētrayak tiyenavā. ē buddha kṣētraya tuḷa buduvaru dennē pahaḷa venna loturā buduvaru.

그것이 buddha-niyāma, 하나의 정해진 법칙입니다. 만 cakkavāḷa에 속하는 buddha-khetta가 있습니다. 그 buddha-khetta 안에 lokuttara 붓다 두 분이 함께 나타나지 않습니다.

tavat buddha kṣētrayā tiyenna puḷuvan ananta buddha kṣētra tava tiyenavā. namut ēvā apiṭa aramuṇu karannavat ghōjara karannavat puḷuvan kamak nǣ. koheda innē kiyalā.

다른 buddha-khetta도 있을 수 있고, 끝없는 buddha-khetta가 또 있습니다. 그러나 그것들을 우리는 마음에 두지도, 가 닿지도 못합니다. 어디에 계신지조차 모릅니다.

ananta viśvayē ananta buduvaru tavat inna puḷuvan. mē kālayēt inna puḷuvan. hæbæyi ē kiyannē apiṭa kōcara karanna puḷuvan tænakavat si karanna puḷuvan mātrayakavat tiya nemeyi. ē nisā apiṭa prayōdhanayak ganna bæ.

끝없는 우주에 끝없는 붓다들이 또 계실 수 있습니다. 이 시대에도 계실 수 있습니다. 다만 그것은 우리가 가 닿을 수 있는 곳에도, 무엇을 할 수 있는 거리에도 있지 않습니다. 그래서 우리가 그로부터 이로움을 얻을 수는 없습니다.

ē vagē eka sakvala podiyakaṭa eka buduvarayek pahaḷa vuṇā nam ē sakvala ē atara tava ekkenek pahaḷa vennē næha. ehema kramayak tiyenavā. ēkayi

그처럼 한 cakkavāḷa 묶음에 붓다 한 분이 나타났다면, 그 cakkavāḷa 안에 그동안 다른 분이 나타나지 않습니다. 그런 법칙이 있습니다. 그것입니다.

dæn oya budu kenek lōkayē pahaḷa venna issellā praśna valin balanē. ov kālaya divaya, dsē kulaya mavva ov

그런데 붓다 한 분이 세상에 나타나시기 전에 살펴보신다지요. — 네. — 때, 대륙(dīpa), 나라(desa), 가문, 어머니를요. — 네.

ehema balapu bōsatrayā buddhatvaya labāgattaṭa passē ov dēśanā karanavā naccā vasala hōti nadaccā hōti bāhmana ov kammanā vasala hōti kammanā hōti bāhmana ov

그렇게 살펴보신 bodhisatta께서 깨달음을 얻으신 뒤에는 — 네. — 'Na jaccā vasalo hoti, na jaccā hoti brāhmaṇo' — 네. — 'kammunā vasalo hoti, kammunā hoti brāhmaṇo'라고 설하십니다. — 네.

buduhāmuduruvō buddhatvaya labannaṭa hon̆da kulayak balanavā. balalā ivara velā æyi ara vidihaṭa dēśanā kara

붓다께서는 깨달음을 얻으시려고 좋은 가문을 살피십니다. 살펴 놓고 나서 왜 저렇게 설하셨습니까?

bohoma hon̆dayi ē praśnē hari vædagat eyā. dæn api menna mehema deyak dakinavā. api mē dharmaya dēśanā karanna balāporottu velā innē mūlika vaśayen avidyā sahagatava inna namut hētu vāsanā æti lōkayaka

참 좋습니다. 그 질문은 아주 중요합니다. 우리는 이런 것을 봅니다. 이 dharma를 설하려고 기대하는 곳은, 바탕은 avijjā에 싸여 있지만 까닭과 인연(vāsanā)이 있는 세상입니다.

lōkayā avidyā sahagatayi mulin. samaha velāvaṭa mē hētu vāsanāva æti aya budurajāṇan vahansēga baṇa ahanna āvē budurajāṇan vahansēṭa bænna bæhæ. puḷuvan nam uttara dī tiba ālōkayak sækivvē magē praśnēṭa uttara du kakuṭa galalā gahanavā gan̆gin ehā pættaṭa papuva palanavā.

세상 사람들은 처음엔 avijjā에 싸여 있습니다. 때로는 이런 인연 있는 이들이 붓다의 법을 들으러 온 것이 아니라 붓다를 꾸짖으러 왔습니다. '대답할 수 있으면 대답해 보라, 내 질문에 대답하지 못하면 다리를 잡아 강 건너편으로 내던지고 가슴을 찢겠다'고 합니다.

dæn avidyāven koccara væhicca mānasikatvayak tibuṇada? mē hētu vāsana æti pudgalayāṭa

avijjā에 얼마나 덮인 마음이었습니까? 이런 인연 있는 사람에게도 말입니다.

dharma dēśanā avasānayēdī caturārya satya dharmaya avabōdha kara gænīmē hētu vāsanāvak tibicca pudgalayangē īṭa poḍḍakaṭa ehā mānasikatvaya tibunet oya jātiyaka lotarā budurajāṇan vahansēlāṭa bææna vadina mānasikatvayak dæn menna mē vagē

desanā가 끝날 때 cattāri ariyasaccāni를 깨칠 인연이 있었던 이들조차, 그보다 조금 전까지는 그런 종류의, lokuttara 붓다를 꾸짖는 마음을 지니고 있었습니다.

mānasikatvayak dæn menna mē vagē budurajāṇan vahansē lōkaya pahaḷa vuṇē avidyāven tora vūva aya galavanna nemeyi. avidyāvē væhilalā inna hētu sādhagatiya ayayi galavanna ōna. ehenam avidyāva sahagata

이처럼 붓다께서 세상에 나타나신 것은 avijjā 없는 이들을 건지려는 것이 아닙니다. avijjā에 덮여 있으면서 인연을 지닌 이들을 건져야 합니다.

ayayi galavanna ōna. ehenam avidyāva sahagata lōkayāgē tiyenavā nigamana karana kramayak. mokakda kulēda kula bhēdaya kiyana eka avidyā sahagatana pudgalayāgē avidyāvē inkan karana ēka nigamanayā. eyā kæmati nǣ aḍukulē kenekma padayak vacanayak ahanna garu karanna etakoṭa

그렇다면 avijjā에 싸인 세상 사람에게는 판단하는 방식이 있습니다. 무엇입니까? 가문입니다. 가문 차별이라는 것은 avijjā에 싸인 사람이 avijjā 속에서 내리는 판단입니다. 그는 낮은 가문 사람의 한 구절, 한 마디도 듣고 존중하려 하지 않습니다.

padayak vacanayak ahanna garu karanna etakoṭa budurajāṇan vahansē bōdhisatva avasthāvēdī bæluvē sam prayōgayak etana yeduvē īṭa passē kulaya hoyana eka kula bhēdayak nisā nemeyi dæn api hitamuka yamkisi

그래서 붓다께서 bodhisatta 때 살피신 것은 거기에 알맞은 방편을 쓰신 것이지, 가문을 찾으신 것이 가문 차별 때문은 아닙니다.

nemeyi dæn api hitamuka yamkisi pudgalayek mehema tiyenavā. maṭa nam mona æn̆dumat ēkayi. gamanak karanna maṭa ōkē praśnayak næha. ehenakoṭa apē gedara inna kaṭiyaṭa læjjayinē. ēgollō na gahanē æn̆dumak ehema æn̆dalā yanna apit ēkalā inna epā apiṭat ræjyi kiyalā. mama anik ayaṭa mē æn̆dagena yannē. dæn eyā æn̆duma bændat eyāma kiyanavā. æn̆dumē minissu mayinna bæhæ kiyalā.

이렇게 생각해 봅시다. 어떤 사람이 '나는 어떤 옷이든 다 똑같다, 나들이하는 데 아무 상관 없다'고 합니다. 그러면 우리 집 식구들이 부끄러워하지요. '그들이 입지 않는 그런 옷을 입고 다니지 마라, 우리도 부끄럽다'고요. 그래서 나는 남들을 위해 이것을 입고 갑니다. 그런데 그 사람은 옷을 갖춰 입고도 스스로 '옷으로 사람을 재서는 안 된다'고 말합니다.

kāraṇaya ætta ehenam eyā æsuru karana parisaraya æyi mayina ayan apiṭa inna velā tiyennē ehigul vatara venavā. apiṭa siddha venavānē ara api mēka koccara yathārthaya dænagattā. ē sammataya tuḷa ē ākārayen

그 말은 맞습니다. 그렇다면 그가 어울리는 환경에서, 옷으로 사람을 재는 이들 사이에서 살아야 하니 그렇게 됩니다. 우리가 아무리 실상을 알아도 그 관습(sammuti) 안에서는 그 방식대로 해야 하는 것이지요.

anna ē vagē deyak kotana tiyenavā. īṭa avaśya kālayē dvēśayē dīpaya kulaya mav kiyana ekē sammata pætta oya æha. oya ṭika bæluvet oya hētuvak uḍa mokada ē kiyannē avidyā sahagata lōkayā raja kukulē kenekgen, brāhma kulaya kenekgen ærenna sudrayasaya kiyana goḷavala kenek kiyana katāva ahanna kæmati næha. koccara ætta kivvat piḷiganna kæmati næ. mē hindā ē nisā lōkayāṭa piḷiganna nam īṭa avaśya sampa prayōgayen etanaṭa patvelā īṭa passē kiyā denna ōnē. ē kiyana tattvaya.

그와 같은 것이 거기 있습니다. 그에 필요한 때, 나라, 대륙, 가문, 어머니라는 것의 관습적인 측면이 그것입니다. 그것들을 살피신 것도 그런 까닭에서입니다. avijjā에 싸인 세상 사람은 왕족이나 brāhmaṇa 가문 사람이 아니면, sudda 같은 천한 가문 사람의 말은 듣고 싶어 하지 않습니다. 아무리 참을 말해도 받아들이려 하지 않습니다. 그래서 세상이 받아들이게 하려면 필요한 방편으로 그 자리에 올라선 뒤에 가르쳐야 합니다. 그런 처지입니다.

dæn kulahīna kivvanam ehema kula bhēdaya væḍak nǣha kiyalā. ū hīnayē. ē hindā ū ē pættalā tiyenavā. ohoma kiyalā. edāra va samāja tattvaya anna ēkayi. etakoṭa kulayen ihaḷa tænaka inna

천한 가문 사람이 가문 차별은 쓸데없다고 말하면 '저놈은 천하다, 그래서 그쪽 편을 든다'고 합니다. 그 시대 사회 형편이 바로 그랬습니다.

anna ēkayi. etakoṭa kulayen ihaḷa tænaka inna kenā kivvot ehema kulan gannam ganna epā kiyalā. ē kiyana kenā kavuda? eyā ihaḷama kulē samata kenek. æ eyāyi kiyannē mela gaṇan ganna epā kiyalā. ēka piḷiganna hētu tiyenavā. mokada eyā kirīma lābhayak balāgenavat nætnam eyāṭa mē pārak vædilāvak katā karanavā nemeyi. anna minihā kramakramen næm̆buru vennē ē kramaya. ē nisā ēka gælapena eka. itin ē nisā dvēśayak avaśyayi dæn

그런데 가문으로 높은 자리에 있는 사람이 '가문을 따지지 마라'고 말하면, 그 말을 하는 이가 누구입니까? 가장 높은 가문에 속한 사람입니다. 그가 '이것을 따지지 마라' 하니 받아들일 까닭이 있습니다. 그는 이익을 바라거나 어떤 상처를 입어서 말하는 것이 아니니까요. 사람들은 차츰 그 방식으로 기웁니다. 그래서 그것이 알맞은 것입니다.

eka. itin ē nisā dvēśayak avaśyayi dæn api namakō mehema deyak. yamkisi kuṇu goḍak tiyenavā. tænin tæna tet velā. samahara tæna vēvilā. dæn apiṭa ōnē mē kuṇuguraṭa gindara tiyanna. api pollatu kǣlla pattu karagena ara tet velā kiyana tiyenna issellā gini tiyanna hadanavā. puḷuvanda karanna? karanna bæ. ara eka pættaka eka pradēśayak vēvillā tiyenavā. api ōkaṭa gini tiyanna balanavā. bæyida? ēkaṭa gini tibbæ. ē gini ara nægilā āvaṭa passē burāgena nægenakoṭa ara heṭa mæḍa pāvat ē pættat ekka puccāgena yanavā.

그래서 알맞은 나라(desa)가 필요합니다. 이런 것을 생각해 봅시다. 쓰레기 더미가 하나 있는데 군데군데 젖어 있고 어떤 곳은 말라 있습니다. 우리는 이 더미에 불을 붙이고 싶습니다. 야자잎 횃불을 붙여 들고 젖은 곳부터 불을 붙이려 하면 될까요? 안 됩니다. 한쪽에 마른 곳이 있으니 거기에 불을 붙여 보면 되지요? 거기에 불을 붙이면, 불이 일어나 타오르면서 젖은 쪽까지 함께 태우며 번져 갑니다.

etakoṭa ēka kollat ē karanna bæri vuṇā. ara pidurugora eka teta tiyena tæna puccanna pollak ēn bæhæ. hæbælilā tiyannē piduruṭiya gindara næginnē mahaginnē. ara heta saṁsiduna ē pættak puṭagena yanna æti.

횃불로는 할 수 없었던 일, 젖은 짚더미를 태우는 일은 횃불 하나로는 안 되었지만, 마른 짚에 붙은 큰 불은 젖은 쪽까지 태워 버렸을 것입니다.

læv ginnak haṭagannavā. amu gas valaṭa gindara tiyanna bæhæ. oya atara væhillā tiyena vēlija kuṇuḍuvalaṭa gin tiyalā maha ginna haṭagattahama amusut ekka puccāgena yanavā. menna mē vagē dvēśayak avaśyayi īṭa

산불이 일어납니다. 생나무에는 불을 붙일 수 없습니다. 그 사이에 덮여 있는 마른 쓰레기에 불을 붙여 큰 불이 일어나면 생나무까지 함께 태워 버립니다.

yanavā. menna mē vagē dvēśayak avaśyayi īṭa gælapena paṭan gænnuvē. etanin ārambha velā giya eka lævginna næguṇā vagē nægunāhama ara sāmānyayen mityā dr̥ṣṭa vidihaṭa piḷigannē næti kenāṭat piḷiganna hētu venna sādhakaya edilā. ēkaṭa næm̆buru venavā. ēka tamayi mūlārambhaya sudusu tenak ōnē. ē hētuven dvēśayak gattā misak. ē vena ekak nemeyi gattē. ēkaṭa hētu kārga venavā.

이처럼 시작하기에 알맞은 나라가 필요합니다. 거기서 시작된 것이 산불처럼 번지면, 보통 micchā-diṭṭhi 때문에 받아들이지 않던 사람에게도 받아들일 계기가 생겨 그쪽으로 기웁니다. 그래서 첫 시작에는 알맞은 곳이 필요합니다. 그 까닭에 나라를 고른 것이지 다른 까닭이 아닙니다. 그것이 원인이 됩니다.

dpaya ehena ēka pættak. ēkaṭa eka eka vidihē ē ē dpaya upadinnē ē gati lakṣaṇa tiyena ayada. yamkisi dvīpayaka pragnāvantiyaṭa gælapena ekak tiyayā. ma nikan haṭagattē ēvā nemeyi. hētuphala dharmānuva anukūla haṭagattē. ara hariyaṭa gan̆ga galanakoṭa vællā haṭagattā vāgē. [ugura kǣrīma] kaḷu vællā eka tīruvaka. kīṁ vællā īḷan̆ga tīruvayi. boralu vællā īḷan̆ga tīruvayi. padagal loku gal īḷan̆ga tīruvē.

대륙(dīpa)도 그렇습니다. 대륙마다 그 기질을 지닌 이들이 태어납니다. 어떤 대륙에는 지혜에 맞는 것이 있습니다. 그냥 생긴 것이 아니라 hetu-phala dharma에 따라 생긴 것입니다. 강이 흐를 때 모래가 쌓이는 것과 같습니다. [목을 가다듬음] 검은 모래가 한 띠, 고운 모래가 다음 띠, 자갈이 다음 띠, 큰 돌이 그다음 띠에 놓입니다.

yamkisi dharmānukūlava pihiṭanavā vagē mē viśvayē dīpa vihilā tiyenavā. pudgalayāgē manasa yamtā daptimakda? ē dīpatiyē tiyena aḍuvæḍi tāvayaṭa anuva karalā tamayi hæma dvīpayakma pihilā tiyennē. ē nisā eka eka dvīpayen dvīpaya minissungē mānasikatvaya venavā.

어떤 법칙에 따라 자리 잡듯이 이 우주에 대륙들이 놓여 있습니다. 사람의 마음이 얼마나 밝은가, 그 밝음의 많고 적음에 따라 대륙마다 놓여 있습니다. 그래서 대륙마다 사람들의 마음가짐이 다릅니다.

anna usasma dīpiyak vat ālōkamat mānasikatvayak tiyena aya innē yam dpayakada ēka tamayi madhya dēśayē. anna ēka tamayi mahanavat minissu innē. eban̆da dīpiyak avaśyayi issellā mē dahama pracāraya karannē.

가장 높은 밝음, 빛나는 마음을 지닌 이들이 사는 대륙, 그곳이 Majjhimadesa입니다. 거기에 뛰어난 사람들이 삽니다. 이 dharma를 처음 펴려면 그런 밝음이 필요합니다.

itin kulē ara vidihaṭa kula balapǣma tiyenavā. mav.

가문도 그렇게 영향을 끼칩니다. 그리고 어머니.

yamkisi pudgalayekgē mātr̥tvē pavā. lōkayā edat piḷigattā piḷigata hæki mavpiya pārśavayak aragattā. mavpiya pārśavayen piḷiganna puḷuvan kenek tamayi bhāvana kiyā tōragatta bamuṇu mattaya. sāmānyayen ē tænamat dunnē næhæ. de pā pārasēven venma hatmutu paramparāvaka saśuddhatāvayak vana kiyalā mav piya pārśava kiyalā ēgollangē matayak tibuṇā. dæn ē nisā ē matenut etana suddha vuṇē nætnam aśuddha bhavanīyekgē paramparāva aśuddhayi kiyalā. eyā piḷiganna.

어떤 사람의 어머니 됨까지도 그렇습니다. 세상은 그때에도 받아들일 만한 부모 쪽을 따졌습니다. 부모 쪽으로 받아들일 만한 사람을 고르는 것이 brāhmaṇa들의 견해였습니다. 보통은 그 자리조차 주지 않았습니다. 양쪽 부모 모두 일곱 대에 걸쳐 순수해야 한다는 견해가 있었습니다. 그 견해로 보아 거기서 순수하지 않으면, 순수하지 않은 이의 혈통은 불순하다 하여 받아들이지 않았습니다.

n oya kiyana kāraṇā hæma ekinma piḷiganna dæna ganna ōnē lōkayā mulinma næm̆buru karaganna pasutalaya avaśya vena nisā. pasutalayen næm̆buru karena yathādharmaya denakoṭa pennuvā. oya eka kivvā harayak ætivanavā. harē tiyennē menna mē dharmaya mē tuḷin yathābōdhaya labanna.

이런 것들을 하나하나 알아야 합니다. 세상을 먼저 기울게 할 바탕이 필요하기 때문입니다. 그 바탕으로 기울게 한 뒤에 참된 dharma를 줄 때 보여 주었습니다. 그렇게 말하면 핵심이 드러납니다. 핵심은 바로 이 dharma, 이를 통해 참된 깨침을 얻는 것입니다.

piḷiganna giya pudgalayō in edat bamuṇava katā karanakoṭa ē kālēt ōbayi katā kivvā. pokkara satiyē brāhmaṇayaṭa kiyanavā anik aya æyi oba yannē apit guruvarayā. oba mēka paḷavæniyā anik aya oba ḷan̆gaṭa namaskāra karagena enavā. oba yannē mokaṭada? mē bhavat gautavā hambavenna. oba kuliya mehema dænagena obē dēha vilāsaya mehemayi. mē vidihaṭa kiyanakoṭa

받아들이러 가는 사람들에게 그때에도 brāhmaṇa들은 그런 말을 했습니다. 다른 이들이 Pokkharasāti brāhmaṇa에게 말합니다. '왜 당신이 갑니까? 당신은 우리 스승이고 으뜸입니다. 다른 이들이 당신에게 절하러 옵니다. 당신이 무엇하러 이 bhavaṃ Gotama를 만나러 갑니까? 당신의 가문은 이러하고 당신의 풍채는 이러합니다.'

vilāsaya mehemayi. mē vidihaṭa kiyanakoṭa pokkarasā brāhma kiyanavā. mama yam kulayaka ætnam oya batda bautumā raja kuliyē. etakoṭa ē vagēma sūrya vaṁśaya ihaḷama vaṁśayē innē. ehenam mama ē unvahansēlā giyāṭa kulayen bādhakayak vennē næhæ. kula hīna araṭa mama giyē næhænē. itin anna ē vagē ekin ekaṭa vigraha karalā pennuvā. unvahansēgē dēha lakṣaṇat mehemayi. unvahansēgē vēda dænīmat mehemayi. ē nisā unvahansēlā mama giyā kiyalā kisima aḍupāḍuvak enna bæhænē. hētu pennuvā. īṭa passē ē nisāma anumata

이렇게 말하자 Pokkharasāti brāhmaṇa가 말합니다. '내가 어떤 가문이라 해도 그 Gotama 존자는 왕족 가문입니다. 또 태양 혈통, 가장 높은 혈통에 계십니다. 그러니 내가 그분께 간다고 가문이 걸림이 되지 않습니다. 천한 가문 사람에게 가는 것이 아니지 않습니까.' 그렇게 하나하나 풀어 보여 주었습니다. '그분의 몸의 특징도 이러하고 그분의 Veda 지식도 이러합니다. 그러니 내가 그분께 간다고 아무 흠도 생길 수 없습니다.' 이렇게 까닭을 보여 주었습니다.

hētu pennuvā. īṭa passē ē nisāma anumata vuṇā. tokara sati brāhmaṇayaṭa budurajāṇan vahansēlāṭa gihillā pirisat ekkalā gihillā bohoma gauravayen in̆dagena baṇa ahanna puḷuvankama læbuṇā. itin mokada bunō ē vagē

그 뒤 바로 그 까닭으로 인정을 받아, Pokkharasāti brāhmaṇa는 무리와 함께 붓다께 가서 아주 공손히 앉아 법을 들을 수 있었습니다.

puḷuvankama læbuṇā. itin mokada bunō ē vagē viha kæmati vunē næhæ. unvahansēgē tiyena svabhāvaya ladaruvē api mahaḷu bamuṇu mahaḷu bamuṇē kavadāva ladaru bamuṇek nam in̆daganna siritak næhæ. ēka apē dharma bamuṇu dharmayaṭat viruddhayi. mehema katā tamayi kivvē. ekin ekaṭa ē hētu bin̆dalā tamanṭa hækiyāvak tibuṇā. unvahansē epata hiṭapu nisā. unvahansē ara kiyannā vū aramo uku potu koḷa sæḍalu kula væḍi dē gepatilā giyān ehema kisi davasaka hambavennē nǣ oya mē sammataya kaḍāgena unvahansēgema baṇa ahanna

그런데 어떤 brāhmaṇa들은 그렇게 하려 하지 않았습니다. '그분은 젊은이고 우리는 늙은 brāhmaṇa다. 늙은 brāhmaṇa가 젊은 brāhmaṇa 앞에 앉는 관습은 없다. 그것은 우리 brāhmaṇa dharma에도 어긋난다.' 이런 말을 했습니다. 그분은 그 까닭들을 하나하나 깨뜨릴 수 있었습니다. 그분이 그 자리에 계셨기 때문입니다. 만일 그분이 천한 가문들에서 태어나셨다면, 그들이 이 관습을 깨고 그분의 법을 들으러 가는 일은 결코 없었을 것입니다.

hāmudura dæn oya jayana mahāra nigaṇṭha nātaput kiyannē ekkenā dæn eyā matayak idiripat karana ātmaya sadākālika ātmayak tiyenavā kiyalā

스님, 저 Jaina의 Mahāvīra, Nigaṇṭha Nātaputta라는 분이 있지요. 그는 영원한 attā가 있다는 견해를 내놓습니다.

dæn buduhāmuduruvō ātmayak tiyenavā kiyanavada næha kiyanavāda

그러면 붓다께서는 attā가 있다고 하십니까, 없다고 하십니까?

dæn æta næta kiyana dekama budurajāṇan vahansē lōkayē yathārthaya dakinnē næti eka hæṭiyaṭa pennuvā. mokada hētuva? ē lōkayā ātmayak æta kiyana eken væṭilā tiyennē śāsta dr̥ṣṭiyaṭa næta kiyana eken ucchēda dr̥ṣṭiyaṭa oyi nihā dattayak sāmānya lōkayāṭa næti nisā ātmayak æta næta kiyana ekema budurajāṇan vahansē dharma dēśanā karanna gattē. ēka hētu vaśayenma pennuvā. æta kivvot ē dæn

있다, 없다 둘 다를 붓다께서는 세상의 실상을 보지 못하는 것으로 보여 주셨습니다. 왜냐하면 세상 사람은 attā가 있다고 하여 sassata-diṭṭhi에, 없다고 하여 uccheda-diṭṭhi에 빠지기 때문입니다. 보통 세상 사람에게는 그런 지혜가 없으므로, 붓다께서는 attā가 있느냐 없느냐 하는 바로 그 문제를 두고 dharma를 설하셨고, 그 까닭을 들어 보여 주셨습니다.

vaśayenma pennuvā. æta kivvot ē dæn vaccakutta paribrājika mul karagenayi pennavā. ātmayak ætda kiyanakoṭa budurajāṇan vahansē ēkaṭa uttara dunnē nætuvahama ānanda hāmuduruvō ahanavā æyi ehema kivvē nættē? mē peni peniyanna gamana gæna vigraha kaḷē nættē. mama ātmayak æta kivvanam vacagotta paribrājika ēyāgē dattaya yaṭanavā mityā dr̥ṣṭiyaṭa gannavā śāstra dr̥ṣṭiyaṭa væḍenavā. mamat śāsta dr̥ṣṭiya anumata karalā tiyenavā. næta kivvot ehema pera ātmayak tibuṇā dænnē nǣha kiyanavā dænnē nǣha kivvā. ātmaya ivara karā kivvā.

있다고 말하면 어떻게 되는지, Vacchagotta paribbājaka를 두고 보여 줍니다. attā가 있느냐고 묻는데 붓다께서 대답하지 않으시자, Ānanda 스님이 여쭙니다. '왜 그렇게 말씀하지 않으셨습니까? 왜 풀어 설명해 주지 않으셨습니까?' '내가 attā가 있다고 했다면 Vacchagotta paribbājaka의 지혜가 가려져 micchā-diṭṭhi, 곧 sassata-diṭṭhi로 자랄 것이다. 나도 sassata-diṭṭhi를 인정한 셈이 된다. 없다고 하면, 전에는 attā가 있었는데 이제는 없다고, attā가 끝나 버렸다고 여길 것이다.'

ē nisā æta næta kiyana deken uttara dunnot dattayan næti lōkaya oya dr̥ṣṭika dekaṭa væṭenavā. ē nisā ēken uttara dennē næha.

'그래서 있다, 없다 둘 가운데 하나로 대답하면 지혜 없는 세상은 그 두 diṭṭhi에 빠진다. 그래서 그것으로 대답하지 않는다.'

ē nisā anisa antimaṭa budurajāṇan vahansē vacotta paribrāti karamu.

그러면 끝으로 붓다와 Vacchagotta paribbājaka의 이야기를 해 봅시다.

ātmayak ætda nædda kiyanakoṭa oya praśnaya kiyannē æti venavā vacagatta paribrādhika eyāgē mē pirisa atarin ektarā sākacchāvak. mokada ē bamuṇanget tibuṇā dharma dēśanālā ēvaya ē vagē kenāgē mata prakāśa karalā ōvā gæna sarka vāda kirīma ōvā tibuṇā.

attā가 있느냐 없느냐 하는 이 질문은 Vacchagotta paribbājaka의 무리 가운데서 있었던 어떤 토론에서 생깁니다. 그 brāhmaṇa들에게도 설법이 있었고, 저마다 견해를 내놓고 그것을 두고 따지는 논쟁이 있었습니다.

ēka avasthāvaka budurajāṇan vahansē vaḍinna issellā īḷan̆ga īṭa issellā davasē ē bamuṇu pirisa ekatu velā sākacchāvak velā ātmaya gæna.

한번은 붓다께서 오시기 전날, 그 brāhmaṇa 무리가 모여 attā에 대해 토론을 벌였습니다.

ēgollō kivvā ātmayak tiyenavā. ē monavada ōlārika kaya kāyātmaya rūpī manōmaya ātmaya arūpī saṁgnāmē ātmaya kiyalā ātma tunak tiyenavā. mē ātmaya tun ākārayayi. ehema kiyalā vigraha karā. namut mē vigraha karapu ākāraya ēgollō atara avulak misak. vedumak ganna bæri vuṇā. ē velāvēdī vacagōtta

그들은 attā가 있다고 했습니다. 무엇인가? oḷārika kāya attā, rūpī manomaya attā, arūpī saññāmaya attā, 이렇게 세 attā가 있다, attā는 세 가지라고 풀이했습니다. 그러나 그렇게 풀이한 것이 그들 사이에 혼란만 남기고 결론을 얻지 못했습니다.

ganna bæri vuṇā. ē velāvēdī vacagōtta paribrājikaṭa adahasak āvā. mē velāvaṭa mē piḷiban̆da hon̆da manā dænumak æti bhavat gautavayan vahansē hiṭiyā nam. oya praśnayaṭa hon̆da uttarayak ganna tibuṇā.

그때 Vacchagotta paribbājaka에게 이런 생각이 들었습니다. '이때 이에 대해 잘 아시는 bhavaṃ Gotama께서 계셨다면 이 질문에 좋은 대답을 얻을 수 있었을 텐데.'

mehema adahasak æti kara itin edā itin ēlavasa evilā giyā. īṭa īṭa passē davasē budurajāṇan vahansē væḍiyā vacagōta paribrājakaya āśramayaṭa væḍiyā kiyana svāmīni oba vahansē enna tibunē ada nemeyi īyē mē hari vædagat deyak.

그런 생각을 하고 그날은 그렇게 흩어졌습니다. 그다음 날 붓다께서 Vacchagotta paribbājaka의 āsama로 오셨습니다. 오시자 그가 말합니다. '스승님, 오실 날은 오늘이 아니라 어제였습니다. 아주 중요한 일이 있었습니다.'

okkoma eka mē ātmaya gæna saṁkalpayak æti karagena mē gæna vigraha karalā vidumakaṭa bahinna bæruva ikṣitavama yanna kiyalā. maṭa kalpanā vuṇā oba vahansē edā hiṭiyā nam īyē hiṭiyā nam mē praśna hon̆da piḷiturak ganna tibuṇānē.

'모두 attā에 대한 생각을 세워 풀이하다가 결론에 이르지 못하고 어지러운 채로 갔습니다. 그때 저는 스승님께서 어제 계셨다면 이 질문에 좋은 대답을 얻었을 텐데 하고 생각했습니다.'

ehema kiyalā kivvā. itin svāmīni eta praśnaya menna mēkayi. mē ātmaya tun ākārayakin ē aya vigraha karanavā. ōlārika karaja kāyātmaya rūpī manōmaya ātmaya arūpī saṁgnāmē ātmaya kiyalā. itin mēken kōkada ātma īya āvā nam oba vahansēṭa īyama maṭa dænaganna tibunē. mēken ātmayaka ōkada kiyalā budurajāṇan vahansēgen ahanavā.

그렇게 말하고는 '스승님, 그 질문은 이것입니다. 그들은 attā를 세 가지로 풀이합니다. oḷārika karaja kāya attā, rūpī manomaya attā, arūpī saññāmaya attā라고요. 이 가운데 어느 것이 attā입니까? 어제 오셨다면 어제 알 수 있었을 텐데요. 이 가운데 attā는 어느 것입니까?' 하고 붓다께 여쭙니다.

budurajāṇan vahansē yanavā vacakotta oba mē ōlārika karātmaya kiyalā mokakda panavannē? ē pisa mokakda panavannē?

붓다께서 말씀하십니다. 'Vacchagotta, 그대는 oḷārika karaja kāya attā라고 하여 무엇을 내세웁니까? 그 무리는 무엇을 내세웁니까?'

svāmīni mē maslē sahita ghanībhāvana kayak æti mē śarīraya ātma koṭa salakalā. mēkaṭa ōlārika kāya ātmaya kiyalā dakinavā kiyana ekayi api paṇi. ēka ē pirisa panavanna ehemayi. apē pirisa panavanna ehemayi.

'스승님, 살과 피가 있는 이 단단한 몸을 attā로 여겨 이것을 oḷārika kāya attā로 본다는 것이 우리가 내세우는 것입니다. 그 무리도 그렇게 내세우고 우리 무리도 그렇게 내세웁니다.'

ē kiyannē rūpa vēdanā saṁgnā

그것은 rūpa, vedanā, saññā를 말합니까?

næ ē ṭika nemeyi. kes lom niyadā sammas nahara æṭa æṭin̆du vādī vaśayen tiyami daṭēs guḍumapu koṭṭhāsaya tune mē kaya ōlāriki karaja kaya kivvē ēkayi. ātmaya kiyannē mēkayi. ēka pænavīmak. itin budurajāṇan vahansē

아닙니다, 그것이 아닙니다. 머리털, 몸털, 손발톱, 이, 살갗, 살, 힘줄, 뼈, 골수 등 서른두 부분으로 이루어진 이 몸, 그것을 oḷārika karaja kāya라 했고 attā는 이것이라 했습니다. 그것이 하나의 내세움(paññatti)입니다.

ēka pænavīmak. itin budurajāṇan vahansē ahanavā eka rǣyak, eka aḍa ræyak, eka davālak, eka aḍa davālak. ekākārava taman kæmati sē pavatvanna puḷuvan ōriyagē karayak oba dækalā tiyenavāda

그러자 붓다께서 물으십니다. '하룻밤, 반나절 밤, 하루 낮, 반나절 낮 동안 한결같이 제 뜻대로 유지할 수 있는 oḷārika 몸을 본 적이 있습니까?'

svāmīni ehema ekak nam panavanna bæ. eka rǣyak, eka aḍa rǣyak, eka davālak eka aḍa davālak taman kæmati sē panavanna ekākāra tamanṭa ōna hæṭiyaṭa pavatvāganna bæri mē kaya allagena itin ātmayak panavannē kotenda

'스승님, 그런 것은 내세울 수 없습니다.' '하룻밤, 반나절 밤, 하루 낮, 반나절 낮 동안 한결같이 제 뜻대로 유지할 수 없는 이 몸을 붙잡고서 어디에 attā를 내세운다는 말입니까?'

nē dæn tamanṭa tērennē nædda ēkē ātmayā panavannē koyi kǣllada svāmīni ēka æta maṭat væṭahenavā. ēka ehemayi. ēka ātmayak kiyalā piḷiganna næhatu

'이제 스스로 알지 않습니까? 그 안의 어느 조각을 attā로 내세웁니까?' '스승님, 그 말씀이 맞다는 것을 저도 압니다. 그렇습니다. 그것을 attā라고 받아들일 수 없습니다.'

svāmīn vahanpī manōmaya ātmaya ē gæna mokakda pennannē?

'rūpī manomaya attā, 그것에 대해서는 무엇을 보여 줍니까?'

mē maslē kaya æsuru kara inna aya mēken ehā dhyānalābhīva manōmē kayakin siyalu an̆ga pasan̆gin yuttava vannā vū manōmaya kayak mavāgena mavada mēken piṭavilā ehema særi saranavā. yanna enna puḷuvan ehema kayak gæna kiya venavā. anna ēkātmaya kiyalā panavā.

'이 살과 피의 몸에 의지해 있는 이들이 그 너머로 jhāna를 얻어, 모든 팔다리를 갖춘 마음으로 된 몸(manomaya kāya)을 만들어 이 몸에서 빠져나와 돌아다닙니다. 오갈 수 있는 그런 몸을 말합니다. 그것을 attā라고 내세웁니다.'

budurajāṇan vahansē ēkedit ahanavā. eka rǣyak ēka aḍu rǣyak, eka davālak ēka aḍalak taman kæmati sē pavatvāganna puḷuvan. tamanṭa ōna hæṭiyaṭa pavatinavā. ebandi rūpayē manōmaya kayak oba dannavada anumata karanna puḷuvanda?

붓다께서 거기서도 물으십니다. '하룻밤, 반나절 밤, 하루 낮, 반나절 낮 동안 제 뜻대로 유지할 수 있는, 제 뜻대로 머무는 그런 rūpī manomaya 몸을 알고 있습니까? 인정할 수 있습니까?'

svāmīni ehema ekak nam bæ. ehenam ē tuḷa ātmayā panavanna puḷuvanda ēt bǣ ki

'스승님, 그런 것은 없습니다.' '그렇다면 그 안에 attā를 내세울 수 있습니까?' '그것도 안 됩니다.'

arūpī saṁgnāmē ātmaya ēken mokakda panavannē svāmīni mē apiṭa yamkisi deyak dækkahama væṭahena saṁgnāvak ætnam menna mē saṁgnāva arūpī ē saṁgnāva tiyenavāsa dænenavā. menna mē saṁgnāva ātmakaṭa panvanavā.

'arūpī saññāmaya attā, 그것으로는 무엇을 내세웁니까?' '스승님, 우리가 무엇을 보았을 때 알아차려지는 saññā가 있다면, 이 saññā가 arūpī입니다. 그 saññā가 있다는 것이 느껴집니다. 이 saññā를 attā로 내세웁니다.'

mohotak ekākāra pavatina saṁgnāvak obaṭa atdakinna tiyenavada? obaṭa eka eka velāvaṭa ena saṁgnāva atanin vividhayaṭa pat vennē næha tibicca saṁgnāvaṭa mokada vennē? tiyenavada kæmati yam saṁgnāvaka oba inna kæmati nam obaṭa ē saṁgnāvesē inna puḷuvanda?

'한순간이라도 한결같이 머무는 saññā를 겪어 본 적이 있습니까? 때마다 오는 saññā가 이리저리 여러 가지로 바뀌지 않습니까? 있던 saññā는 어떻게 됩니까? 바라는 대로 있습니까? 어떤 saññā에 머물고 싶다면 그 saññā에 그대로 머물 수 있습니까?'

venas venavā venas venavā. ehenam venas vena kæmati sē nopavatinna yamkisidi saṁgnāvakaṭa ātmaya panavanavā nam puḷuvanda panavanna svāmīndinnē.

'바뀝니다.' '바뀝니다. 그렇다면 바뀌고 뜻대로 머물지 않는 어떤 saññā에 attā를 내세운다면, 내세울 수 있습니까?' '스승님, 안 됩니다.'

ehenam oyanama ātma ātma panavanna puḷuvanda? ātmīya vaśayen ganna puḷuvanda? bǣnē svāmīni. unvahansē nægilalā væḍiyi.

'그렇다면 그것을 attā로 내세울 수 있습니까? attā로 여길 수 있습니까?' '안 됩니다, 스승님.' 그분은 일어나 떠나셨습니다.

væḍiyāṭa passē anik paribrājakaya okkoma ekatu velā. ohoma apē mahā ahapanak apē guruvarayā bavat gautama āpuvahama ahana ahanaṭa eheyi svāmīni ehemayi svāmīn. ēkama anumata karanavā ē nihā katā karatak nǣ. ahagattada ātma mokakda dæn ātmaya ahagattā nam kiyannakō apiṭa unvahansē ātmayā pænevvē næhænē mēka ehayi ehiya gahagiya misa ahagattē næhænē. oya vidihaṭa apavāda karanna paṭan gattē.

떠나신 뒤 다른 paribbājaka들이 모두 모여 말했습니다. '그렇게 우리의 큰 질문을 두고, 우리 스승인 당신은 bhavaṃ Gotama가 오자 묻는 대로 그렇습니다 스승님, 그렇습니다 스승님 하며 그것만 인정하고 제대로 말도 못 했소. 들었소? attā가 무엇인지, attā를 들었다면 우리에게 말해 보시오. 그분은 attā를 내세우지 않았지 않소. 그렇다 그렇다 맞장구만 쳤지 들은 것은 없지 않소.' 그렇게 헐뜯기 시작했습니다.

kiyana ehē kiyana itin ehē kiyanavā giyā monavā kiyannada ætta hētu nætuva pennuvaṭa passē vena ekak kiyannē kohomada maṭa vena ekak kiyanna bæhæ itin yathārthaya dækkahama pennapuvahama ē nisā ma itin ehema kiyannē. ē okoṭama eheyi ehayi kiyalā kiya hiṭiya avaśya praśnaya pirisu gattē næhæ.

그가 말합니다. '무엇을 말하겠소? 까닭을 들어 참을 보여 주신 뒤에 다른 말을 어떻게 하겠소. 나는 다른 말을 할 수 없소. 실상을 보여 주셨으니 그래서 그렇게 말한 것이오.' 모두에게 그렇다 그렇다 했을 뿐, 정작 필요한 대답은 무리가 얻지 못했습니다.

ohoma kivvara pasē tavat gōliyekut ekkalā īḷan̆ga davasē budurajāṇan vahansē hambenna gihillā nam edā īḷan̆ga budurajāṇan vahansē væḍiyaṭa passē ara vecca okkoma siddhiya kivvā.

그렇게 말한 뒤 그는 다른 제자 하나와 함께 이튿날 붓다를 뵈러 가서, 붓다께서 떠나신 뒤 일어난 일을 모두 말씀드렸습니다.

budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā vaccagotta tērum ganna bæri mulā mānasikatvaya pudgalayō atarē. mama ātmabhāvayak gæna katā karanna giyā nam oya minisan kohoma tērum ganna ē nisayi mama ēka gæna nokiyā væḍiyē.

붓다께서 설하십니다. 'Vacchagotta, 알아듣지 못하는 미혹한 마음의 사람들 사이에서 내가 attā에 대해 말하려 했다면 그 사람들이 어떻게 알아들었겠습니까. 그래서 그것에 대해 말하지 않고 떠난 것입니다.'

svāmīni mē ṭika ātma nemeyi kiyalā oba vahansē pennavanē. ehenam ē ātmayak oba vahansēṭa panavanna puḷuvanda

'스승님, 이것들은 attā가 아니라고 보여 주셨지요. 그렇다면 스승님께서 내세울 수 있는 attā가 있습니까?'

kiyalā ahanavā vacakata paribrādayaṭa anna ē śāstr̥ nāyakayekvanna anna ē dr̥ṣṭṭiya lkayekvanna obaṭa mama pennana ātmayak pænevvot oba kohoma piḷigannada kō obaṭa datta yannē. ē nisā obaṭa piḷiganna hētu næhanē.

하고 Vacchagotta paribbājaka가 여쭙니다. '다른 스승을 따르고 다른 diṭṭhi를 지닌 그대에게 내가 보여 주는 attā를 내세운들 그대가 어떻게 받아들이겠습니까? 그대에게 그만한 지혜가 어디 있습니까. 그러니 그대가 받아들일 까닭이 없지 않습니까.'

svāmīni oba vahansē hētuphala ætuva pennanna yamak ætnam mama nuvaṇin tērum maranna anumata karagannavā. ēka mama piḷigannavā. maṭa anukampāyē kiyana eka panavanna kayen monavada ātma ōragiya karāya ātmaya rūpaya manōmē ātmaya arūpīya saṁgnāmē ātmaya ara vacana tunama oya dēśanā kaḷā.

'스승님, 인과를 갖추어 보여 주실 것이 있다면 저는 지혜로 이해하여 인정하겠습니다. 그것을 받아들이겠습니다. 저를 가엾이 여겨 그것을 내세워 주십시오. oḷārika kāya attā, rūpī manomaya attā, arūpī saññāmaya attā라는 것을요.' 그 세 낱말을 다 들어 말했습니다.

dæn vacata paribiti gahanavā. svāmīni hari puduma katāvak nemeyi. dæn īya ahapuhama okkoma ahapugahama hētu sāta vennavā mēvā āmaga ātma vaśayen ganna harayak mēkē nǣha kiyalā. dæn oba vahansēgen ātmayak panavanna puḷuvan ahapu oba vahansē puḷuvan kiyalā oya ṭikama kiyanavā. dæn mama kohomada tērum gannē mēka ātmayak kiyalā anit aya hētu nætuva pennavanē ātmayak nemeyi. ātma nǣha kiyalā.

Vacchagotta paribbājaka가 말합니다. '스승님, 참 이상한 이야기가 아닙니까. 어제 여쭈었을 때 모두 들어 보니, 까닭과 함께 이것들에는 attā로 여길 핵심이 없다고 하셨습니다. 이제 스승님께 attā를 내세울 수 있느냐고 여쭈니 할 수 있다며 바로 그 셋을 말씀하십니다. 이것을 제가 어떻게 attā로 알아듣겠습니까? 다른 이들은 까닭 없이 attā라고 보여 주는데, 스승님은 attā가 아니다, attā는 없다고 하셨으니까요.'

mama ē nisā tamayi kivvē anya dr̥ṣṭiyak darana anna dhiyak darana kenekuṭa yam ātma pænavīmak vennavā nam oba ḷan̆ga dattē yannē næha. oba kohomada piḷigannē? anē svāmīni vistara karanna balanna ēka ātmayak vena hæda etakoṭa mama piḷigannavā.

'그래서 내가 말했지요. 다른 diṭṭhi, 다른 생각을 지닌 이에게 어떤 attā를 내세우면 그대에게 그만한 지혜가 없으니 어떻게 받아들이겠습니까?' '아, 스승님, 풀어 주십시오. 그것이 attā가 되는 까닭을 보여 주시면 그때 받아들이겠습니다.'

ehenam hon̆din pacakuvot ahaganna kiyalā budurajāṇan vahansē ēka ātma vena raṭāvak pennuvā. ōlāriya kara kaya neveyi mē ātmayaki.

'그렇다면 잘 들으십시오, Vacchagotta' 하시고 붓다께서는 그것이 attā가 되는 틀을 보여 주셨습니다. oḷārika karaja kāya 그 자체가 아니라 이것이 attā라고 하셨습니다.

arihat vū, samyak sambuddha vū, vidyā taraṇa sampanna vū, sugata vū, lōka vidhi vū mē ādi vaśayen navama mahā guṇa kiyalā. tathāgatayan vahansē lōkē pahaḷa venavā. ati durlabhava pahaḷa venavā. ē tathāgatayan vahansē mula yahapat, mæda yahapat, aga yahapat artha sahita vū vyaṁjana sahita vū sarvākārayen paripūrṇa śāsana brahmacariyāva dēśanā karanavā.

Arahaṃ, Sammāsambuddha, Vijjācaraṇasampanna, Sugata, Lokavidū 등 아홉 가지 큰 덕을 지니신 Tathāgata께서 세상에 나타나십니다. 아주 드물게 나타나십니다. 그 Tathāgata께서는 처음도 좋고 가운데도 좋고 끝도 좋으며, 뜻과 글을 갖춘, 모든 면에서 온전한 sāsana brahmacariya를 설하십니다.

sædæhæpat kulaputraya. mē dēśanāva hanava kulaputrayā kiyalā otana pennuvē nam nemeyi. budu guṇayaṭa anukūla vecca pud ē guṇaya prata karaganna guṇa ættā. ēkayi kula putrayak kivvē. kædæhavat kula putrayak. sædæhæt kulaputrayek mē dharmaya ahanavā.

믿음 있는 kulaputta. 이 desanā에서 kulaputta라고 한 것은 누구의 이름을 말한 것이 아닙니다. 붓다의 덕에 맞는, 그 덕을 이룰 자질을 지닌 이, 그래서 kulaputta라 했습니다. 믿음 있는 kulaputta. 믿음 있는 kulaputta가 이 dharma를 듣습니다.

mē dharmaya ahalā lōkayē asāratvaya vaṭahāgannavā dharmānukūlava ohu hitāgannavā. mē uttarītara vannāvū dharma mārgaya vaḍannē mē gihi jīvitaya duṣkarayi kam kaṭaḷu bādhaka sahitayi. liyevu sakgeḍiyakvan nidahas ahatakvan pævidda mēkaṭa manā parisarayi.

이 dharma를 듣고 세상의 알맹이 없음을 dharma에 맞게 깨닫습니다. 그는 생각합니다. '이 더없이 뛰어난 dharma의 길을 닦기에 이 집안 살림은 어렵고 일과 걸림이 많다. 갈고닦은 소라껍데기처럼, 트인 허공처럼 출가(pabbajjā)야말로 이를 위한 알맞은 환경이다.'

ē nisā kavadā hari mama balāporottuvak enavā anna ē tattvayaṭa patvelā mē karaganna. oya adahagannavā. ohu pasukālayaka kuḍā mahat vū nǣ dǣ pirisaru piris dēpoḷova miladal vatkam athæralā vatara sivurak ē vagēma piṭusu gāgannaṭa pātrayā sahitava anāgārika śāsanayē pæviddaṭa yanavā. dæn otana paṭan ganna kramayak pēnavā.

그래서 언젠가 나도 그런 처지가 되어 이것을 하리라는 바람이 생깁니다. 그렇게 마음먹습니다. 그는 뒷날 작든 크든 친척과 무리, 재산과 돈과 가진 것을 버리고, cīvara 그리고 밥을 빌 patta를 갖추고 집 없는 sāsana의 출가로 나아갑니다. 여기서 시작하는 차례가 보입니다.

etana paṭan genna ēken ekaṭa cūla sīla, madhyama sīla, mahā sīla kiyana kramayakin sil vigrahayak kaḷā. sīla pævætma davasakana væḍa piḷivelā.

거기서부터 하나하나 cūḷa sīla, majjhima sīla, mahā sīla라는 차례로 sīla를 풀이하셨습니다. sīla를 지키는 날마다의 할 일 차례입니다.

prāṇaghātayen ven velā prāṇaghātaya atæralā danuma mukulu dællulu āyudha bahā tabalā ē vagēma pāpayaṭa lajja væṭava bē ætiva dāyaætiṭa venna siyalu prāṇa bhūtayan kira hitānukampāven vāsaya karanavā. tora mæravaṁcā okkomat æralā nudun dē gæninna un dē gænamat æralā denna deyak ara kararan dun dēkin mē jīvitayē suddhātma pariharaṇaya karanavā. mē ādi vaśayenmē dasa akusalayen venvīma pæni

목숨 해침(pāṇātipāta)을 떠나 버리고, 몽둥이와 칼 같은 무기를 내려놓고, 악을 부끄러워하고 두려워하며, 자비로워져 모든 살아 있는 것의 이로움을 가엾이 여기며 지냅니다. 도둑질과 속임을 모두 버리고, 주지 않은 것을 가짐을 버리고, 주어진 것으로 이 삶을 깨끗하게 꾸려 갑니다. 이렇게 열 가지 akusala에서 떠남을 보여 줍니다.

mesē kaṭayutu karana pudgalayā kāmacchanda, vyāpāda, thīnaddha, uddacca, kukkucca, vicikicchā kiyana menna mē nīvaraṇa pahagena tibicca yam hētuvak tibunam menna mē hētuva duru karanavā. ē hētuva duru kirīma nisā nīvarṇa paha nætivelā yanavā. duru velā yanavā.

이렇게 지내는 사람은 kāmacchanda, byāpāda, thīna-middha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā라는 다섯 nīvaraṇa를 일으키던 원인이 있다면 그 원인을 없앱니다. 그 원인을 없앰으로써 다섯 nīvaraṇa가 사라지고 떠나갑니다.

upamāvak dēśanā karanavā mehema deyak. yamkisi manussayek hirēṭa niyama velā hirē vilaṁ væhælā inna manussayek. yam davasaka hiren nidahas velā. sænasillen nidahas velā hitan nævatat samājayaṭa enavā nam. mama pera hirakāraya kiyalā bohō duk vindā. mama hiren nidahas karā satuṭak æti vennē yam sē. mahā rōgayak hædilā asādhaya rōgayak hædilā dukvīn peḷamin hiṭapu manussayā rōgayen peḷamin hiṭapu manussayā. pasukālī ēka nirōgī bavaṭa patvelā. pera mama rōgiyekva hiṭiyā dæn mama nirōgiyā satuṭaṭa pat vennē yamsē.

이런 비유를 설하십니다. 어떤 사람이 감옥살이 벌을 받아 족쇄에 묶여 있다가, 어느 날 감옥에서 풀려나 편안히 다시 사회로 돌아온다면, '나는 전에 죄수로 많은 괴로움을 겪었는데 감옥에서 풀려났다' 하고 기뻐하는 것처럼. 큰 병, 고칠 수 없는 병에 걸려 괴로움에 시달리던 사람이 뒷날 병이 나아 '전에는 병자였는데 이제 나았다' 하고 기뻐하는 것처럼.

ē vagēma anungē vahal væṭaṭa velā hiṭapu vahalek velā hiṭapu kenek vahal bhaven nidahas vuṇā nam pera mama vahalek velā hiṭan anuvaṭa gætivelā hiṭiyā. mama ada nidahas jīvitayak ata karanna læbilā innavā. ē satuṭu vennē yam sēvaya. etakoṭa a ē vagēma ṇayaṭa mudalā aragata kenek taman vyāpārayak karalā diyuṇu velā ē mudalat tiyavalā. væḍimat yamak hamba karannē. peṭa mama ṇayakārayek velā bohōma asahanayen hiṭiyā. dæn mama nen nidahas vecca pudgalayek kiyalā innavā kiya saturu vennē yamsē. menna mē ākāra pahak

또 남의 종이 되어 있던 사람이 종살이에서 풀려나 '전에는 종이 되어 남에게 매여 있었는데 오늘은 자유로운 삶을 얻었다' 하고 기뻐하는 것처럼. 또 빚으로 돈을 얻은 사람이 장사를 해서 잘되어 그 돈도 갚고 더 벌어, '전에는 빚진 사람으로 몹시 괴로웠는데 이제 빚에서 풀려난 사람이다' 하고 기뻐하는 것처럼.

saturu vennē yamsē. menna mē ākāra pahak vigraha karalā pennavā. oya pahama ekaṭa læbuṇā nam yamkisi pudgalayaṭa koccara satuṭada

이런 다섯 가지를 풀이해 보여 주십니다. 그 다섯을 한꺼번에 얻는다면 사람이 얼마나 기쁘겠습니까.

menna mē vagē kāmacchandaya, vyāpādaya, thīnamiddhaya, uddacca kukkuccē vitikikicchāgema nīvaraṇa dharmayanṭa hira velā hiṭapu yamkisi manussayek. oya vidihaṭa dasākusalayen ven velā pāpa dharmayangen akusala dharmayangen ven velā kaṭayutu karanakoṭa menna mē dasākusalayangen nidahas vīmen labana citta prasādaya yam sēda menna mē citta prasādayak labanavā.

이처럼 kāmacchanda, byāpāda, thīna-middha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā라는 nīvaraṇa에 갇혀 있던 사람이, 그렇게 열 가지 akusala에서 떠나 악한 dharma, akusala dharma에서 떠나 지낼 때, 열 akusala에서 풀려남으로써 얻는 마음의 맑음(citta-pasāda), 바로 그런 마음의 맑음을 얻습니다.

menna mē citta prasādaya nisā. nirāmisa prītiyen opna venna paṭan gannavā. prīti manasa kāyō passaddhiti passaddha kāyō sukhandēti supinō samādhiya. menna mē hētu karena prītiya manassa kāya nisā. nidahas prītiyen praśbdayaṭa evā sæhællu bavaṭa pat venavā. menna mē

이 마음의 맑음 때문에 세간의 미끼 없는 기쁨(nirāmisa pīti)으로 차오르기 시작합니다. 'pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati.' 이것을 원인으로, 마음에 pīti가 있기에 몸이 자유로운 pīti로 가라앉아(passaddhi) 가벼워집니다.

sæhællu bavaṭa pat venavā. menna mē pudgalayā sata pāpa dharmayangen akusala dharmayangayen ven velā, kāma dharmayangayen venvelā.

이 사람은 악한 dharma, akusala dharma에서 떠나고 kāma dharma에서 떠납니다.

vivitakka vū savicāra vū vitarka sahita kiyalā ōka potē pennavā. savitakka savicāra kiyannē avyāpāda avihiṁsā nik nikkampa saṁkalpanāvalaṭayi. savitakka vū savicāra vū vivēkayen haṭagat para pītika æti prathama dhyānaya labanavā.

vitakka가 있고 vicāra가 있다고 책에는 보여 줍니다. savitakka savicāra라는 것은 abyāpāda, avihiṃsā, nekkhamma의 생각들을 말합니다. vitakka가 있고 vicāra가 있으며 떨침(viveka)에서 생긴 pīti와 sukha가 있는 첫째 jhāna를 얻습니다.

menna mē pansa prathama dhyāna suvayen jīvat vena pudgalayā. mē ōlārika vū karjakaya pariharaṇaya karanavā kanabona āhāraya kālā bīlā mē śarīraya ætuvama jīvat venavā. onna oya satyaya tuḷin āpu śāntiyen yutta.

이 첫째 jhāna의 행복으로 사는 사람은 이 oḷārika karaja 몸을 지니며, 먹고 마시고 이 몸을 그대로 지닌 채 살아갑니다. 그 진리를 통해 온 고요함을 갖추었습니다.

menna meban̆du śāntiyak mē ōlārika karajakaya pariharaṇaya kirīma labanavā nam menna mēkaṭa kiyanna puḷuvan sænasumak læbuvā. ohu læbū sænasuma satyaya tuḷin āpu ekak nisā. akæmættakin pariharaṇaya karanavā nemeyi ē śāntiya. ē śānta vū praṇita vū nivana karā æda yannā vū ē mārgaya metana itāma satuṭin labāgannavā lōkaya pariharaṇaya karana vastuvakin læbū deyak nemeyi asāratvaya dækalā athærīma læbū nidahasa menna mē nidahasa næti venna hētuvak nǣ.

이 oḷārika karaja 몸을 지니면서 이런 고요함을 얻는다면, 이것을 위안을 얻었다고 말할 수 있습니다. 그가 얻은 위안은 진리를 통해 온 것이기 때문입니다. 마지못해 누리는 고요함이 아닙니다. 고요하고 뛰어난(santa paṇīta) nibbāna로 이끄는 그 길을 여기서 아주 기쁘게 얻습니다. 세상이 쓰는 물건에서 얻은 것이 아니라, 알맹이 없음을 보고 놓아 버려 얻은 자유입니다. 이 자유가 사라질 까닭이 없습니다.

mēkē hētukāraka vannā vū laukika phalayakin haṭagatta deyak mē hētuvakin haṭagatta deyak nemeyi. lōkōttarayaṭa næm̆buru vuna hitakin læbuṇā vū ē pættaṭa næm̆buru vecca phalayak śāntra praṇita bavak. menna mē śānta praṇita bavak læbū kenāṭa āpahu yǣmak nǣha. ēkāntayen idiriyaṭa suddha velā yana ekayi.

이것은 원인이 되는 세간의 결과에서, 어떤 원인에서 생긴 것이 아닙니다. lokuttara로 기운 마음으로 얻은, 그쪽으로 기운 결과인 고요하고 뛰어남입니다. 이 고요하고 뛰어남을 얻은 이에게는 되돌아감이 없습니다. 오로지 앞으로 깨끗해져 갈 뿐입니다.

ohuṭa harayak læbuṇā kiyalā satuṭu vennatnam nam menna mēkaṭa satuṭu næhæ hæ. pōlāka vū masliyē sahita kayak pariharaṇaya karaganna labana onna oya śāntiyak ætnam menna mēkaṭa kiyanavā mē mē ārya vinayehi ōlārika karāya ātmabhāvayak læbuvā kiyalā.

그가 핵심을 얻었다고 기뻐한다면 바로 이것을 두고서입니다. oḷārika한 살과 피의 몸을 지니면서 얻는 그런 고요함이 있다면, 이것을 이 ariya vinaya에서 oḷārika karaja attabhāva를 얻었다고 합니다.

maslē kaya tibariyannē næha. ē kayen onna oya dharmānukūlaya væhidina otanṭa ahapu kenāṭa ē masliyē kaya pariharaṇaya kīma onna oya śāntiya paribhō karanna læbenavā. menna mē śāntiyaṭa kiyanavā ōrajjika kāya ātmabhāvaya mē ara ātmabhāvaya ekak.

살과 피의 몸이 없어지는 것이 아닙니다. 그 몸으로 dharma에 맞게 거기에 이른 이에게는 그 살과 피의 몸을 지니는 것이 그런 고요함을 누리게 합니다. 이 고요함을 oḷārika kāya attabhāva라 합니다. 이것이 attabhāva 하나입니다.

metanin ehāṭa savitakka savicārayangēt ādīnava dækalā eyin nidahas vecca samādhiyen nægu prītiya sukhaya ēkagatāvaya saha ditiyaha dhyānayaṭa pat velā vāsaya karanavā. ē prītiya tōlāri bava dækalā ēkat atælā sukha ēkaggatāvayen yuktavannā upēkṣā sahagata sati pāriśuddhiyen yuttava vannāhā upēkṣāvaṭa pat velā vāsaya karanavā. r̥tiya adhyānayaṭa pat velā avavāśaya karanavā. ē sukhaya ikmavāgiya upēkṣāvuta ati pariśuddha vū upēsā ēkagratāva nitam catutta dhyānayaṭa pat velā vāsaya karanavā. menna mē caturattāyanṭa patvuna kenā ē citta prahādayen næguṇā vū manōmaya svabhāvayen manōmaya rūpayak mavanna hækiyāva labanavā.

그 너머로 vitakka와 vicāra의 허물(ādīnava)도 보고 거기서 벗어난 samādhi에서 일어난 pīti, sukha, ekaggatā가 있는 둘째 jhāna에 들어 지냅니다. 그 pīti도 거칠다고 보고 그것마저 버려, sukha와 ekaggatā를 갖추고 upekkhā와 함께 sati가 깨끗한 셋째 jhāna에 들어 지냅니다. 그 sukha마저 넘어선 upekkhā, 아주 깨끗한 upekkhā와 ekaggatā의 넷째 jhāna에 들어 지냅니다. 이 넷째 jhāna에 든 이는 그 마음의 맑음에서 일어난 manomaya 성품으로 manomaya rūpa를 만들어 내는 힘을 얻습니다.

siyalu an̆ga pasan̆ga innat manōmaya kayakin ē kaya pættaka tiyalā yanna puḷuvan. parvata prākārāśayen yanna puḷuvan. poḷova kimi anit pætten ē manōmaya kayen yanna puḷuvan. ōna ǣtaka gihillā enna puḷuvan. menna mevan̆du hækiyāvak æti manōmaya kāyika avasthāvak labanavā. menna mē avasthāva kalinṭa vaḍā śāntayi praṇagilā. mē avasthāva læbunet yamakin goḍanæguvā nemeyi. asāra bava dækalā athærīmen noyalmeena læbuṇā vū īḷan̆ga phalaya.

모든 팔다리를 갖춘 manomaya 몸으로, 이 몸은 한쪽에 두고 갈 수 있습니다. 산과 담을 지나 갈 수 있습니다. 땅속으로 들어가 다른 쪽으로 그 manomaya 몸으로 갈 수 있습니다. 아무리 먼 곳이라도 갔다 올 수 있습니다. 이런 힘을 지닌 manomaya 몸의 상태를 얻습니다. 이 상태는 앞보다 더 고요하고 뛰어납니다. 이 상태도 무엇으로 쌓아 올린 것이 아닙니다. 알맹이 없음을 보고 놓아 버림으로써 얻은 다음 결과입니다.

menna mē avasthāvaṭa pas vunāhama kiyanavā rūpī manōmaya kayak æsuru karagena inna mē pudgalayāgē ātmīya gasayen ganna harayak tibuṇanam menna mē śāntiya harayak. mē nivī sænasiyāma harayak. menna meban tattvayaṭa patvelā mē daham lōkayē sr̥ṣṇa chanda rāgayangen nidahas velā læbuvā vū mē nivīmē sænasīmē menna mē guṇa svabhāvayak nætnam mēka næti vennē næha. idiriyaṭa enna enna vardhanaya velā haṭam vimuktiya salasā anna ē harē deena ē nisā kiyanna puḷuvan rūpī manōmaya kāyaka ātmabhāvayak yuttayi mē kiyannē mē āraya vana onna ōkaṭa

이 상태에 이르면, rūpī manomaya 몸에 의지해 있는 이 사람에게 attā로서 취할 핵심이 있다면 이 고요함이 핵심입니다. 이 꺼지고 편안해짐이 핵심입니다. 이런 상태에 이르러 이 세상의 taṇhā, chanda, rāga에서 벗어나 얻은 이 꺼짐과 편안함의 덕성이 있다면, 이것은 사라지지 않습니다. 나아갈수록 자라나 마침내 vimutti를 이루어 그 핵심을 줍니다. 그래서 rūpī manomaya kāya attabhāva를 갖추었다고 말할 수 있습니다. 이것이 ariya vinaya에서 말하는 것입니다.

yuttayi mē kiyannē mē āraya vana onna ōkaṭa mē tattvayen giya pudgalayā kohē særisarannada monavā hoyannada giyā mē lōkē siyalu tænaka tiyena anicca dukkha anatta vaśayen dækalā. allanna allanna kisima tænaka kisi deyak nǣha kiyalā. jīvat velā innavā kiyana saṁgnā mātraya tuḷa innavā innē hærayak nætuva arihat valin menna metanaṭa pat vuna kenāṭa kiyanavā

이 상태로 나아간 사람이 어디를 돌아다니고 무엇을 찾겠습니까. 이 세상 모든 곳에 있는 것을 anicca, dukkha, anatta로 보고, 붙잡을 것이 어디에도 아무것도 없다고 압니다. 살아 있다는 saññā만으로, 핵심 없이 머뭅니다. arahatta로 여기에 이른 이를 두고 말합니다.

nidahas śānta vū praṇīta vū nivan suvayaṭa pat vuna menna mē læbū nivan suvē kavadāvala næti velāsili yannē næǣhæ harayak gena denavamayi. anatta saṁsāra du keḷavara karalā dānavā. menna mē hētukāra uttama tattvaya labā dena nisā onna otanṭa kiyanavā arūpī saṁgnāmē ātmabhāvayak magē ārya vin̆dē tiyenavā. onna ōkaṭa ayi kivvē. oya saṁgnāvaṭa nemeyi oya kivvē. onna otanṭa pat velā hitannam labannā vū saṁsidīmē labannā vū saṁgnā ēkakatvayak æti venavā menna mē tattvayaṭa mēka tamayi mē āryaṇayē tiyena ātmabhāva tuna kiyalā vigraha kaḷā.

자유롭고 고요하고 뛰어난 nibbāna의 행복에 이른 이, 그가 얻은 이 nibbāna의 행복은 결코 사라지지 않고 반드시 핵심을 줍니다. 끝없는 saṃsāra의 괴로움을 끝내 줍니다. 이렇게 가장 높은 상태를 주기에 여기를 두고 '나의 ariya vinaya에 arūpī saññāmaya attabhāva가 있다'고 말합니다. 바로 그것을 두고 한 말입니다. 보통의 saññā를 두고 한 말이 아닙니다. 여기에 이르러 마음이 얻는 가라앉음, 그로써 얻는 saññā의 하나됨이 생깁니다. 이 상태를 두고, 이것이 ariya vinaya에 있는 세 가지 attabhāva라고 풀이하셨습니다.

dæn mē ātmabhāva tunayi lōka sammata ātmabhāvayi kiyannē viśāla parasparayak. lōka sammatayē ātmabhāva panavanna dæn mē budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷa ātmabhāva lōkaya ē sammata ātmabhāva viśāla parasparayi. kiyana ekaṭa durak. lōkayā ātmabhāvanavannē pævætmīma avasthāvak allagena anicca vū, dukkha vū, anatta vū yamak allagena ātmabhāva panavanavā nam ēkē kisima hētuphalayak.

이 세 attabhāva와 세상이 말하는 attabhāva는 크게 어긋납니다. 세상 관습으로 attabhāva를 내세우는 것과 붓다께서 설하신 attabhāva는 크게 어긋나고 멀리 떨어져 있습니다. 세상은 존재의 어떤 한 상태를 붙잡고 attabhāva를 내세웁니다. anicca이고 dukkha이며 anatta인 무엇을 붙잡고 attabhāva를 내세운다면 거기에는 아무런 인과의 근거도 없습니다.

nivana mul karagena śānta vū praṇīta vū saṁsidīmaṭa pat vuṇāna ēka hētuvakin goḍanagu phalayak nemeyi. gini phalaya haṭagænīmaṭa tibicca gini hētu nirōdha karapuvahama giniphalaya saṁsin̆dīmē labana nivīma sænasīmak. ehenam hētuven haṭagatta phalayak nemeyi. hētu nirōdhayen giniphala nirōdha kirīmē śāntra praṇītabhāvaya. menna mēka yam tenaka haṭagattā nam menna mēka haravā. mēkē vimuktiya tiyenavā. menna mē ārya vinaya pennannā vū ātmabhāvala harayak tiyenavā.

nibbāna를 바탕으로 고요하고 뛰어난 가라앉음에 이른 것은 원인으로 쌓아 올린 결과가 아닙니다. 불이라는 결과를 일으키던 불의 원인을 멈추게 하면, 불이라는 결과가 가라앉아 얻는 꺼짐, 편안함입니다. 그러니 원인에서 생긴 결과가 아닙니다. 원인이 멈춤으로써 불의 결과가 멈추는 고요하고 뛰어남입니다. 이것이 어디서든 생겼다면 이것이 핵심입니다. 여기에 vimutti가 있습니다. 이 ariya vinaya가 보여 주는 attabhāva에 핵심이 있습니다.

hæbæyi pennalā kiyanavā ātmabhāva vaśayen hētu ætuva kiyanavā nam ōkaṭa kiyanna puḷuvan. namut ōka hæn̆denna bæn̆dena ekak hon̆da nǣhæ kiyalā dænagannavā. ehena ēka saṁgnā mātra vitarayi ēvat ganna deyak nǣ kiyalā ēkat atæralā ivaralā keḷavara karanavā. ehenam ōlārika karaja kāya næmati ātmabhāvaya ganna mē indriyan damanaya karanna ōna. ōlāṭika karjakāya ātmabhāvaya damanaya kirīmen labanavā.

다만 보여 주시면서, 까닭을 갖추어 attabhāva로서 말한다면 그렇게 말할 수 있지만 그것에 매이는 것도 좋지 않다는 것을 압니다. 그래서 그것도 saññā일 뿐이고 붙잡을 것이 없다며 그것마저 놓아 끝냅니다. 그렇다면 oḷārika karaja kāya라는 attabhāva를 얻으려면 이 indriya들을 다스려야 합니다. oḷārika karaja kāya attabhāva는 다스림으로 얻습니다.

indriyan damanaya karagatta kenā rāga, dvēśa, mōha rāga dvēśa saṁsin̆danavā. saṁsin̆davalā tamayi rūpī manōmayakāyika avasthāvaṭa pat vennē. ehenam ē avasthāva samanaya karalā labanavā. arūpī saṁgnāmē ātmabhāvayen gatta samattiya nāma mātrayak vitarayi allanna deyak nǣhæ ēkak dænagena piraṇava pǣmin ēkenut midenavā. menna mēkayi magē śāsanayē tiyena ātmabhāva tuḷa kiyalā vigraha karanavā. dæn ōka lassanaṭa vigraha karalā tiyenavā namut ōka tērum ganna bærikamayi tiyennē.

indriya를 다스린 이는 rāga, dosa, moha를 가라앉힙니다. 가라앉혀서 rūpī manomaya kāya의 상태에 이릅니다. 그러니 그 상태는 가라앉힘으로 얻습니다. arūpī saññāmaya attabhāva로 얻은 samāpatti도 이름뿐이고 붙잡을 것이 없다고 알아, 지혜로 그것에서도 벗어납니다. 이것이 나의 sāsana에 있는 attabhāva라고 풀이하십니다. 이것이 아름답게 풀이되어 있는데도 그것을 알아듣지 못하는 것이 문제입니다.

vacotta sūtrayē diga nikāyē hon̆daṭa pæhædiliva vigraha karalā tiyenavā. itin ātmabhāva kiyana ekē arthaya anna ēkayi.

Dīgha Nikāya의 그 sutta에 아주 분명하게 풀이되어 있습니다. attabhāva라는 말의 뜻이 바로 그것입니다.

dæn mē vidarśanā kirīma yana kumakda? dæn mēkat daki karanna ōna. itin vidarśanā kirīma kiyannē mokakda dænaganna? anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen lōkayē vividhatvaya pætivala peḷa pennalā bæluvānam menna mehema mē mē ākārayen aniccayi. mē mē ākārayen dukayi. mē mē ākārayen anattayi. menna mēka issellāma darśana pahaḷa vīmaṭa dharma dēśanāva tuḷin śravaṇaya karē. mūlika gnānaya pahaḷa karaganna ōnē vidarśanā gnānaya bhāvanāmaya vaśayen vadannē labāgatta gnānayen yaḷi yaḷi āvarjanaya karalā prabala gnānayaṭa pat vennē ehemayi. bhāvanāmē gnānaya labannē ehemayi. issellama darśanaya tuḷin labanna nam vidarśanā gnānaya darśanaya læbenna ōna. ēkaṭa

이제 vipassanā를 한다는 것은 무엇입니까? 이것도 보아야 합니다. vipassanā를 한다는 것이 무엇인지 알려면 이렇습니다. 세상의 갖가지 모습을 anicca로, dukkha로, anatta로 이리저리 펼쳐 보아, 이것은 이런 식으로 anicca, 이런 식으로 dukkha, 이런 식으로 anatta라고, 먼저 봄(dassana)이 생기도록 desanā를 통해 들었습니다. 바탕이 되는 ñāṇa를 일으켜야 합니다. vipassanā ñāṇa를 bhāvanā로 닦는다는 것은 얻은 ñāṇa로 거듭거듭 되새겨 강한 ñāṇa에 이르는 것이 그렇습니다. bhāvanāmaya ñāṇa를 얻는 것이 그렇습니다. 먼저 봄을 통해 얻으려면 vipassanā ñāṇa의 봄이 생겨야 합니다.

nam vidarśanā gnānaya darśanaya læbenna ōna. ēkaṭa dharma śravaṇaya avaśyayi. kalyāṇa mitara sampattiya dharma ē vagēma mē dharma śravaṇaya labanna ōnē nuvaṇin menehi karanna ōnē dharmānama pratipattiya yedenna ōnē. mē mūlika kāraṇā hatara sōtāpanna aṁga hatara mē sōtāpanna vīmaṭa hētu vennā mē aṁga hataren kaṭayutu karana pudgalayāṭa mē dharma śravaṇaya manā sihi novanuvaninva karanakoṭa dharmaya piḷiban̆dava anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen væṭehenna paṭan gannavā lōkaya piḷiban̆dava monavada lōka dharmaya kivvē?

그러려면 dharma를 듣는 것이 필요합니다. kalyāṇamitta를 갖추고, 이 dharma를 들어야 하고, 지혜롭게 마음에 새겨야 하고, dhammānudhamma paṭipatti를 해야 합니다. 이 네 가지 바탕, 곧 sotāpanna가 되는 원인인 네 sotāpattiyaṅga로 지내는 사람이 바른 sati와 지혜로 dharma를 들을 때, dharma에 대해, 세상에 대해 anicca로, dukkha로, anatta로 알아차려지기 시작합니다. 세상의 dharma라 한 것은 무엇입니까?

lōka dharmaya kiyanakoṭa lōkē darana hæṭi. ēken venvīmē dharmaya nivan dakina hæṭi. ehenam eka dharmayakin pennanavā lōkayat lōkaya haṭagænīmak. ēka allana eka nemeyi. ē lōkayayi lōkaya haṭagænīmayi hæri dækkahama ē ara tīraṇayak enavā. mē ban̆du lōkayak allanna vaṭinnē nǣ. mēken midenna ōnē. lōkē midīma śāntayi praṇītan karana. anna etakoṭa nirōdha dharmayayi nirōdha dharmayaṭa pratipadā mārgaya kiyanavā īḷan̆ga avasthā deka.

세상의 dharma라 하면 세상이 있는 모양새입니다. 거기서 떠나는 dharma는 nibbāna를 보는 길입니다. 그러니 한 dharma로는 세상과 세상의 생겨남을 보여 줍니다. 그것을 붙잡으라는 것이 아닙니다. 세상과 세상의 생겨남을 바르게 보면 한 결정이 옵니다. 이런 세상은 붙잡을 가치가 없다, 여기서 벗어나야 한다, 세상에서 벗어남이야말로 고요하고 뛰어나다고. 그때 nirodha dharma와 nirodha에 이르는 paṭipadā magga라는 다음 두 단계를 말합니다.

ehenam eka dharmayak tamayi lōkē pævætma dharmaya. lōkaya saha lōkayaṭa hētuva ēka dharmatāvak. ēka tamayi duk duk pætta. duken nidahas vena pætta nirōdhayayi. nirōdhayaṭa hētu vannā vū mārgaya dakina dharmaya. ēka tava pættak. anna kusala mūla paccayā

그러니 한 dharma는 세상이 있는 dharma입니다. 세상과 세상의 원인, 그것이 하나의 dhammatā입니다. 그것이 dukkha 쪽입니다. dukkha에서 벗어나는 쪽은 nirodha와 nirodha에 이르는 magga를 보는 dharma입니다. 그것이 또 한쪽입니다.

ēka tava pættak. anna kusala mūla paccayā saṁkhāra saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyalā kiyannē dukkha nirōdhaya saha nirōdhayaṭa hētukāra dharmaya bæ. avijjā paccayā saṁkhārā, saṁkhāra

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dharmaya bæ. avijjā paccayā saṁkhārā, saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyalā yannē lōkaya saha lōkaya haṭaganna dharmaya bæ. oya dekenma dharmaya dækadā yō paṭicca samuppādaṁ passati sō dhammaṁ passati kiyana tatvayaṭa patvenavā.

'Avijjā paccayā saṅkhārā, saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ' 하고 이어지는 것은 세상과 세상이 생겨나는 dharma입니다. 그 둘로 dharma를 보면 'yo paṭiccasamuppādaṃ passati so dhammaṃ passati'라는 경지에 이릅니다.

sūtra koccara katā pāḷam karagattat paṭicca samuppādayen oya ṭika dækennā. dharmaya dækkā kiyana tænaṭa væṭennē næ. 44k gnāna æti mē paṭicca samuppādaya yam kenek dækkada tērum gattada? ohuṭa guruvarayekka ōnē næha. parapraya rahitayi. sōtāpanna phalaya hō in ehā. oya ṭika vigraha velā pennanavā. 44k gnāna darśana æti 77k gnāna darśana æti. paṭicca samuppādaya yam kenek nōnin dækka nam īṭa passē eyāṭa guruvarayek kavuēna. tava ahanna deyak ōnē næha. siyalla mēkē tiyenavā.

sutta와 이야기를 아무리 외워도 paṭiccasamuppāda로 이것들을 보지 못하면 dharma를 보았다는 자리에 이르지 못합니다. 마흔네 가지 ñāṇa가 있는 이 paṭiccasamuppāda를 누군가 보고 이해했다면, 그에게는 스승이 필요 없습니다. 남에게 기대지 않습니다(aparappaccaya). sotāpatti-phala이거나 그 너머입니다. 이것이 풀이되어 보여집니다. 마흔네 가지 ñāṇa-dassana, 일흔일곱 가지 ñāṇa-dassana가 있는 paṭiccasamuppāda를 누군가 지혜로 보았다면, 그 뒤로 그에게 스승이 누구겠습니까. 더 물을 것이 없습니다. 모든 것이 여기에 있습니다.

menna mēka apimē poḍḍak dænaganna puḷuvan iti mēka mē vidarśanā kirīma kiyannē oya mula dakinna ōnē oya ṭika avidyā pattayen saṁkhāra vē. menna mē saṁkhāra kiyannē monavada? saṁkhāra goḍanægennē mona raṭāvainnēda? saṁkhāra kiyannē monavada kiyalā tērum gattahama eka gnānayak. saṁkhāra goḍanægena mona raṭāvada kiyalā tērum gattahama tavat gnānayak pahaḷa vuṇā. mē saṁkhāra nirōdhayen læbena śānta praṇita vū nivana kesē kiyalā vaṭahā gattahama tava gnānayak pahaḷa vunā. saṁkhāra nirōdha kirīmaṭa kumakda karanna ōnē kiyana vistaraya pahaḷa vunahama hataraveni gnānaya pahaḷa vuṇā.

이것을 우리가 조금은 알 수 있습니다. 그러니 vipassanā를 한다는 것은 그 뿌리, 바로 이것들을 보아야 한다는 것입니다. avijjā를 조건으로 saṅkhāra가 생깁니다. 이 saṅkhāra란 무엇입니까? saṅkhāra는 어떤 틀로 쌓입니까? saṅkhāra가 무엇인지 알면 ñāṇa 하나입니다. saṅkhāra가 어떤 틀로 쌓이는지 알면 또 한 ñāṇa가 생깁니다. saṅkhāra의 nirodha로 얻는 고요하고 뛰어난 nibbāna가 어떠한지 알면 또 한 ñāṇa가 생깁니다. saṅkhāra를 멈추려면 무엇을 해야 하는지가 밝혀지면 넷째 ñāṇa가 생깁니다.

menna mē ṭika pahaḷa vunahama ohu dænagattā nivan magak. nivan dakinna nam saṁkhāra kiyannē monavada dænagena? ē saṁkhāra goḍanægennē kohomada kiyalā dænagena saṁkhāra nirōdhaya śānta vū praṇita vū nivīma sænasīma dænagena ē san̆dahā væḍiya yutu mārgaya menna mēka kiyalā tērum gattā nivan dakina eka magak hambavuna. anē gnāna hatarak hambuna avijjā, paccayā, saṁkhāra kivvā saṁkhāra piḷiban̆da mul karagena. atītayē yam kenek saṁkhāra dækalā, saṁkhāra valaṭa hētuva dækalā, saṁkhāra nirōdhaya dækalā, saṁkhāra nirōdha mārgaya dækalā hitan nivan dækka nam saṁkhāra mul karagena yathārthaya dækalā nivan dækka nam mē kramaya misak vena kramayakin nemeyi. vena kramayak næha.

이것들이 생기면 그는 nibbāna로 가는 한 길을 안 것입니다. nibbāna를 보려면 saṅkhāra가 무엇인지 알고, 그 saṅkhāra가 어떻게 쌓이는지 알고, saṅkhāra의 nirodha인 고요하고 뛰어난 꺼짐과 편안함을 알고, 그것을 위해 닦아야 할 길이 이것이라고 알았을 때 nibbāna를 보는 한 길을 만난 것입니다. 이렇게 'avijjā paccayā saṅkhārā'라 한 데서 saṅkhāra를 바탕으로 네 ñāṇa를 얻었습니다. 과거에 누군가 saṅkhāra를 보고, saṅkhāra의 원인을 보고, saṅkhāra의 nirodha를 보고, saṅkhāra nirodha의 길을 보아 nibbāna를 보았다면, saṅkhāra를 바탕으로 실상을 보아 nibbāna를 보았다면, 그것은 이 방법으로였지 다른 방법이 아닙니다. 다른 방법은 없습니다.

menna tava gnānaya. matu anāgatayē yam kenek nivan avabōdha karanavā nam saṁkhāra dækīmen, saṁkhāra hētuva dækīmen, saṁkhāra nirōdhaya dækīmen, saṁkhāra nirōdha mārgaya dækīmen ē tuḷin nivan dakina kramaya ōka misak. vena kramayak ōkaṭa. dæn mē vartamānayē mesē vaṭahagattā vū yam gnānayak ætda mēkat maṭa vaṭinavā kiyalā uddāmayen allaganna vaṭinākamak næhæ. menna mē gnāna tuna pahaḷa vunāma saṁkhāra piḷiban̆da gnāna hatak pahaḷa venavā.

여기 또 하나의 ñāṇa가 있습니다. 앞으로 누군가 nibbāna를 깨친다면, saṅkhāra를 봄으로써, saṅkhāra의 원인을 봄으로써, saṅkhāra의 nirodha를 봄으로써, saṅkhāra nirodha의 길을 봄으로써, 그것을 통해 nibbāna를 보는 방법은 그것뿐입니다. 다른 방법은 없습니다. 이제 지금 이렇게 깨친 어떤 ñāṇa가 있다 해도, 이것도 내게 값지다며 들떠서 붙잡을 가치는 없습니다. 이 세 ñāṇa가 더 생기면 saṅkhāra에 대해 일곱 ñāṇa가 생깁니다.

viññāṇa piḷiban̆davat ē vagē. viññāṇa dænagannavā. viññāṇa valaṭa hētuva dænagannavā. viññāṇa nirōdhaya dænaganna, viññāṇa nirōdha mārgaya dænaganna gnāna hatara

viññāṇa에 대해서도 마찬가지입니다. viññāṇa를 압니다. viññāṇa의 까닭을 압니다. viññāṇa의 nirodha를 알고, viññāṇa nirodha에 이르는 길을 아는 네 가지 ñāṇa입니다.

viññāṇa dækalā viññāṇa mul karagena yamek nivan dækkanam atītayē nivan dækkanam viññāṇa dækalā viññāṇa valaṭa hētuva dækalā, viññāṇa nirōdhaya dækalā, viññāṇa tuḷa mārgaya dækalā ē mārgaya anugamanaya karalā nivan dækkā misā vena kramayak viññāṇa dækalā nivan dakinna bæhæ. oya kramaya mayi dakinnē.

viññāṇa를 보고 viññāṇa를 바탕으로 누군가 nibbāna를 보았다면, 지난날에 nibbāna를 보았다면, viññāṇa를 보고 viññāṇa의 까닭을 보고 viññāṇa의 nirodha를 보고 그 길을 보고 그 길을 따라서 nibbāna를 본 것이지, 다른 방법으로 viññāṇa를 보고 nibbāna를 볼 수는 없습니다. 바로 그 방법으로만 봅니다.

yakkara dækalā tiyennē ohomayi.

본 이들은 그렇게 본 것입니다.

ē tava gnānayak pahaḷa vuṇā. matu anāgatayēdī yam kenek viññāṇa mul karenna yathārthaya āpata karagattā nam nivan dækka nam viññāṇa dækalā viññāṇa valaṭa hētuva dækalā viññāṇa nirīrōdhaya dækalā viññādha mārgaya dækalā anugamanaya karalā ē tuḷin yathābōdhaya læbuvā misak vena kramayak nǣhæ næha matuvaṭak dæn

또 하나의 ñāṇa가 일어났습니다. 앞으로 다가올 때에 누군가 viññāṇa를 바탕으로 참모습을 깨달아 nibbāna를 본다면, viññāṇa를 보고 viññāṇa의 까닭을 보고 viññāṇa의 nirodha를 보고 그 nirodha의 길을 보고 그것을 따라 그로써 참된 깨달음을 얻는 것이지 다른 방법은 없습니다.

misak vena kramayak nǣhæ næha matuvaṭak dæn mē vartamānayē mesē væṭeheena yam nuvaṇak ætnam maṭa uddāma venna ekak nǣha mē piḷiban̆dava magē væḍē karagannavā misak. menna mē gnāna tuna pahaḷa vunāma viññāṇa piḷiban̆da gnāṇa hatak āvā. dæn ekak dekak kivvahama tērum

이제 지금 이렇게 깨달은 지혜가 있다 해도 그것에 들뜰 일은 없고, 그저 이것에 관해 내 할 일을 할 뿐입니다. 이 세 가지 ñāṇa가 일어나면 viññāṇa에 관해 일곱 가지 ñāṇa가 생겼습니다.

hatak āvā. dæn ekak dekak kivvahama tērum gannavāda nāma rūpat ehemayi salāyatana sparśa vēdanā, taṇhādī e tiyenavā kāraṇā oya 11 piḷiban̆davama gnāna hata hata pahaḷa vunāma kiyanavā 77k gnāna darśanaya pahaḷa vuṇā.

이제 하나둘 말하면 알아들으시겠지요. nāma-rūpa도 그렇고, saḷāyatana, phassa, vedanā, taṇhā 같은 것들이 있습니다. 그 열한 가지 하나하나에 대해 일곱 가지씩 ñāṇa가 일어나면 일흔일곱 가지 ñāṇadassana가 일어났다고 합니다.

caturārya satyayaṭa mul karapu hatara gattanāvala atīta anāgata vartamānaya hētuna æralā 44k gnāna darśana etana tiyenavā hatara gānē 11ṭa 44k hō 77k vanna mē gnāna darśanayē yamkiṭa saca saturārya mē paṭicca samuppādaya pahaḷa vuṇā nam ohuṭa guruvarayekka avaśya paraprati velā hitayi. ohuṭa dahama væṭahilā ivarayi. ohu sōtāpanna eyin ehāyi.

catu ariya sacca를 바탕으로 한 네 가지를 들면, 지난날·앞날·지금의 까닭을 빼고 마흔네 가지 ñāṇadassana가 거기 있습니다. 열한 가지에 넷씩 마흔넷, 또는 일흔일곱이 됩니다. 이 ñāṇadassana로 누군가에게 catu ariya sacca와 이 paṭicca samuppāda가 드러났다면, 그에게는 스승이 필요 없고 남에게 기대지 않는 이(aparappaccaya)가 됩니다. 그에게 dharma가 이미 다 이해되었습니다. 그는 sotāpanna이거나 그 너머입니다.

menna budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷā tamanṭa śāstr̥varayak.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

īṭa passē tavakinna eka avaśya vennē næ. onna oya ṭika tōraganna kiyalā. ehenam oyin piṭassava apakma pænavīm tiyennē mē bāhira pragnalaṭa

그 뒤로는 다른 어떤 것도 필요 없습니다. 바로 그것을 가려 잡으라는 것입니다. 그렇다면 그 밖에 있는 우리 쪽의 규정들은 이 바깥의 지혜에 속한 것입니다.

mūla dharmaya sattis bōdhi pākṣika dharma valaṭa aḍaṁgu velā tiyennē mokakda onna oya kiyana særatak gnāna darśanaya paṭicca samuppādaya oya ṭika anugamanaya karana kenā dænagena hiṭiyat nætat gaman karannē sattis bōdhi pākṣiya tuḷin nivana karā.

근본 dharma로서 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma 안에 들어 있는 것이 무엇입니까? 바로 앞서 말한 ñāṇadassana, paṭicca samuppāda입니다. 그것을 따르는 사람은 알든 모르든 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma를 통해 nibbāna로 갑니다.

lēsima karapu

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

eyāṭa sækakusenna hētuvakut næha. ana oya ævata issellā hadapu ekakda pasē hadapu ekakda peḷak aya kiyanavā passē potala hadāgatta eka oya tunveni dharma san̆gānayāva koḷā kiyanavā pelak aya kolēku boruvak kiyanavā peḷak aya ættada varuda oya vikṣitā ekakvat otana næha.

그에게는 의심할 까닭도 없습니다. 그 āpatti 규정이 먼저 만들어진 것인지 나중에 만들어진 것인지 — 어떤 이들은 나중에 책으로 만든 것이라 하고, 세 번째 saṅgāyana 때 만들었다고 하고, 어떤 이들은 완전히 거짓이라 하고, 어떤 이들은 참이라 합니다. 참이든 거짓이든, 그런 어지러움은 거기에 하나도 없습니다.

ēvā okkoma bāhira itihāsa katāva. itihāsat ekkalā sæka upaddā ganna væḍavala bæsāhama apiṭa kukusak æti venavā. apiṭa mokada kukus gnānavantava meluva tōraganna puḷuvan nam oya ṭika nivan dakina dharmaya oya ṭika nam api væḍē karagattā ivarayi. api mokada ekak næddavaṭa paṭala amāru væḍenna.

그런 것은 모두 바깥의 역사 이야기입니다. 역사와 함께 의심을 일으키는 일에 빠지면 우리에게 의심이 생깁니다. 우리가 왜 의심합니까? 지혜롭게 이것을 가려 잡을 수 있다면, 이것이 nibbāna를 보는 dharma라면 우리 일은 다 한 것입니다. 왜 우리가 쓸데없는 것에 얽혀 어려운 일을 하겠습니까.

itin a apiṭa etara væḍak næhæ. anna pa budurajāṇan vahansē ōkaṭa mārgayak nidahas velā tiyena bava eyi ē ē tirūtra piṭakayen pennalā tiyeddī. api ehema anugamanaya karanna nivan dakinavana.

그러니 우리에게 그 너머의 일은 없습니다. 부처님께서 이것에 벗어나는 길이 있음을 Tipiṭaka에서 보여 주셨으니, 우리가 그대로 따르면 nibbāna를 봅니다.

buddha bhāṣayaṭa viruddha nǣhanē. śrī śikṣāven api nivan dakinavanē. epā kiyalā pæhædiliva pelā tiyenavāna ævataṭa væṭīmak venavā. ævaten nægīmat venavā. mārgaya atmaya karagannavā. sampūrṇa karagannat puḷuvan. mē buddha śāsanaya kiyā mē dikṣāva van̆da. mē anugamanaya karana hari phalaya læbenavā.

부처님 말씀에 어긋나지 않지요. 세 가지 sikkhā로 우리는 nibbāna를 봅니다. 하지 말라고 분명히 말씀해 두셨으니 āpatti에 떨어지기도 하고 āpatti에서 일어나기도 합니다. 길을 익혀 갈 수 있고 온전히 이룰 수도 있습니다. 이 Buddha sāsana라는 이 sikkhā를 따르면 바른 열매를 얻습니다.

mecca pæhædiliva dēśanā karalā tiyana apiṭa vena maga yanna ōnē næha paṭalagen apē passē hadāgatta ekayi issellā hadāgattat ekayi hæduvē nættat ekayi edā in̆dan āvat ekayi apiṭa praśnaya yannē. yamak pavnam karannē næha. yamak vikṣipta venavā nam api tērum aran ēka atviralā saṁsidenavā. ehema kiyalā

이렇게 분명히 말씀해 두셨으니 우리는 얽혀서 다른 길로 갈 필요가 없습니다. 나중에 만든 것이든 먼저 만든 것이든, 만들지 않았든, 그때부터 내려온 것이든 우리에게는 같습니다. 어떤 것도 따지지 않습니다. 어떤 것이 마음을 어지럽힌다면 우리는 그것을 알아차리고 내려놓고 가라앉습니다.

aran ēka atviralā saṁsidenavā. ehema kiyalā mē dharmayaṭa anuva oyin ekak alāgena apiṭa gælapena ekak. ekkō avidyāva ekkō saṁkhāra, ekkō viññāṇa ekkō nāma rūpa, ekkō salāyatanaya ekkō sparśaya ekkō vēdanā, ekkō taṇhā, ekkō upādāna ekkō bava ekkō jātiya, ekkō jarā mara. oya kavakin hari apiṭa hon̆daṭa manāsaya væṭahena ekak dænaganna. duka vaṭahādina ē vagēma apiṭa mē lōkayē tibennā vū adhāratvaya vahīmaṭa mēken kōkallā gattot maṭa væḍiyen væṭahenavā kiyalā dænagena īṭa anukūla eka aragena ē anuva api hitanna paṭan gannavā.

그렇다고 해서, 이 dharma에 따라 그 가운데 우리에게 맞는 하나를 잡습니다. avijjā든, saṅkhāra든, viññāṇa든, nāma-rūpa든, saḷāyatana든, phassa든, vedanā든, taṇhā든, upādāna든, bhava든, jāti든, jarā-maraṇa든, 그 어느 것이든 우리에게 잘 이해되는 하나를 알아 둡니다. dukkha를 깨닫게 해 주고, 또 이 세상에 있는 알맹이 없음을 보는 데 이 가운데 어느 것을 잡으면 나에게 더 잘 이해되는지를 알고, 그에 맞는 것을 잡아 그에 따라 우리는 생각하기 시작합니다.

ē dē mokakda ēkaṭa hētuva mokakda ēka nirōdhaya kāntayi praṇitāyi kiyalā dænagena ēkaṭa mārgaya varanavā. etakoṭa ē hētuni nivan dækka.

그것이 무엇인지, 그 까닭이 무엇인지, 그 nirodha는 고요하고(santa) 빼어나다(paṇīta)는 것을 알고 그리로 가는 길을 닦습니다. 그러면 그로써 nibbāna를 보았습니다.

itin ōka api dækagattā nam apiṭa puḷuvan oya eka mādhyayak ahalāgena nivan dakinna. ēkē sattis bōdhi pākṣika dharmama aḷan̆gē. [ugura kǣrīma]

그러니 이것을 우리가 보았다면 그 한 갈래 길을 잡아 nibbāna를 볼 수 있습니다. 그 안에 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma가 모두 들어 있습니다. [헛기침]

etakoṭa mokada satara satipaṭṭhānayat ōkē tiyennē. satara etakoṭa satara samyak pradhānat ēkē satara iddhipadat ēkē. paṁca indriya paṁca bala satta bojjhaṁga ārya aṣṭhāṁgika mārgaya kiya mē 37ma oya tuḷa ekak vaḍannakoṭa okkoma væḍenevā. dænaganna ahudan karā dēkut næ. væḍak næti praśna paṭalavāgena visiddha vennē nætuva apiṭa ōna ṭika aragena apē væḍē karagattā ivarayi.

왜냐하면 네 가지 satipaṭṭhāna도 그 안에 있습니다. 네 가지 sammappadhāna도 그 안에, 네 가지 iddhipāda도 그 안에 있습니다. 다섯 indriya, 다섯 bala, 일곱 bojjhaṅga, ariya aṭṭhaṅgika magga — 이 서른일곱 모두가 그 안에 있어서 하나를 닦으면 모두 자랍니다. 따로 알아야 할 엉뚱한 것도 없습니다. 쓸데없는 문제에 얽혀 흩어지지 말고 우리에게 필요한 것만 잡아 우리 일을 하면 됩니다.

itin ēkayi karaganna ōnē. ara eyāgē væḍeyi meyāgē væḍē ævillā hanna yannet nætuva taman tamangē væḍē hētuphala ætuva dækalā. vimuktiya peni peni tiyeddī. sænasuma peni peni tiyeddī ēkaṭa pat vuna hanu vitarayi praśna vala.

그러니 그것을 해야 합니다. 저 사람 일, 이 사람 일에 휩쓸려 다니지 말고, 저마다 자기 일을 까닭과 열매에 맞게 보아야 합니다. 벗어남(vimutti)이 눈앞에 보이고 평안이 눈앞에 보이는데, 거기에 이르는 것만이 남은 문제입니다.

ōka karagattaṭa passē kālekadī pahaḷa venavā viśēṣa gnāna koṭasak.

그것을 이룬 뒤 어느 때에 특별한 ñāṇa들이 일어납니다.

oya sivvi piḷiāga kiyana gnānaya ehema maihalaṭa pahaḷot ehema kāṭavat vasarin potta liyalā ehema hambalā viru karanna bæha. mē pota

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ehema hambalā viru karanna bæha. mē pota koyinda manasa mehenna kompiyuṭarya kriyātmaka velā gihim dattaya kenak dunna amāgē mē pota ahaval kenāgen. eyāṭa koyinda praśnaya karanavā hitaṭa ahaval tiyena mudanna ādīyi mēka mudaraṇaya kaḷē. kohenda ēkaṭa ahaval hāmuduruvō hō ahaval pudgalayā visin menna mē kaṭusaṭahanak kiyalā evalā ēka tamayi mē poda hadalā tiyennē. ēṭa koyienda kohenda gattē? ahaval ahaval pot parisīraṇaya karalā

이 책은 어디서 왔는가? 마음이 마치 컴퓨터처럼 움직여서 자료를 내어 줍니다. 이 책은 누구에게서 왔다, 그 사람은 어디서 얻었는가, 어느 인쇄소에서 이것을 찍었다, 그것은 어디서 왔는가 — 어느 스님이나 어느 사람이 이 원고를 보내서 이 책을 만들었다. 그는 그것을 어디서 가져왔는가?

gattē? ahaval ahaval pot parisīraṇaya karalā tamayi eyā ētiya gattē. ē pota koyinda ahaval kālē hiṭapu hāmuduruvek lak liyā tiyennē. ēka ē pota koyinda mudana eka tiyanē ehema ekak. ē puskalapoda koyinda ēkē liyā tiyennē ahal ahaval sthānaya ahaval vidiha pirisa ēka koyinda menna mē tenek genāma dharmaya mohotakin balāgena balāgena gihillā mula paṭan gatta æn giya. igena ganna karanna

이러이러한 책들을 살펴보고 그가 그것을 가져왔다. 그 책은 어디서 왔는가 — 어느 때에 살던 스님이 쓴 것이다. 그 책은 어디서 왔는가 — 찍어 낸 것이 있다. 그 야자잎 책(puskola)은 어디서 왔는가 — 어느 곳에서 어떤 무리가 썼다. 그것은 어디서 왔는가 — 이 사람이 가져왔다. 이렇게 dharma를 한순간에 거슬러 보고 또 보며 처음 시작된 데까지 갑니다.

mula paṭan gatta æn giya. igena ganna karanna puḷuvanda ōna. mē gnāna darśanaya pahala veni davasak vunot onna sæka haragatta hæki. namut ōka sæka hara gattat ekayi nætat ekayi. mārgaya ōka ayiti næhæ. onnam ōvat dænaganna puḷuvan pahu kāleka kaḷāda nædda kiyalā itihāsata katā hoyanna deyak nǣha. tamangē nuvaṇaṭa gōcara karana davasak enavā. onnam ēka namut ēka apiṭa nivan daki davasa ekak nemeyi.

그것을 배워서 할 수 있습니까? 이 ñāṇadassana가 일어나는 날이 오면 의심을 풀 수 있습니다. 그러나 그것으로 의심을 풀든 풀지 않든 마찬가지입니다. 그것은 길에 속하지 않습니다. 그런 것도 나중 어느 때 알 수 있습니다, 그렇게 했는지 안 했는지. 역사 이야기를 찾을 필요가 없습니다. 자기 지혜에 드러나는 날이 옵니다. 그러나 그날은 우리가 nibbāna를 보는 날이 아닙니다.

mē æti velā tiyennē eka eka ka eka praśna pæṭali valadī yathārthaya balāganna onna puḷuvanma oya vidihuvot ekak vannē nætuva ōkkoma liyavilā tiyennē.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

lōkē haṭagatta metek kal haṭagatta siyalu dēvalma dakinna puḷuvan atītaṁśa gnāna kiyana taraha koṭasak tiyenavā. dravya padārtha gnāna kiyalā. padārthaya dakina kramayak tiyenavā. mēvā kāgenvat igenaganna deyak nǣ. ē ē gnāna gōcara vena maṭṭamēdī baṇa tīkṣaṇaya velā pēnna paṭan gannavā.

세상에 지금까지 생겨난 모든 것을 볼 수 있는 atītaṃsa ñāṇa라는 ñāṇa의 갈래가 있습니다. 물질(padārtha) ñāṇa라는 것도 있어서, 물질을 보는 방법이 있습니다. 이런 것은 누구에게서 배우는 것이 아닙니다. 그 ñāṇa가 닿는 수준에서 dharma가 날카로워져 보이기 시작합니다.

pæhædili diyaṭa yaṭa tiyena kæṭa kæpilidī yana særiharaṇa māḷu yaṭa tiyena monavāhari tiyena dēval hgayēdī mē vagē dēval yamkisi vilaka balanna puḷuvan nam vilē vatura pæhædilicca taramaṭa pēnavā.

맑은 물 밑에 있는 자갈, 조개, 헤엄치는 물고기, 밑에 있는 무엇이든 그런 것들을 어떤 연못에서 볼 수 있다면, 연못물이 맑은 만큼 보입니다.

ēkaṭa ekama kramaya vatura pādana ekakayi. penīmaṭa utsāha kiyanavaṭa mēka karanna bæha. ē vagē parēṣana karalā novē ākāra potpat pat hoyalā oya koccara uḍa bælavala dækiluvat nikan væḍakaṭa nē nætiṭamak ralalā mærilā yanavā misak. ætta hoyāganna bæhæ. hoyāganna nam pādavā ganna

그러려면 오직 물을 맑게 하는 길뿐입니다. 보려고 애쓴다고 이것을 할 수는 없습니다. 그렇게 애써서, 갖가지 책을 찾아 아무리 위를 들여다보아도 그저 헛일로 헤매다 죽어 갈 뿐, 진실을 찾지 못합니다. 찾으려면 맑게 해야 합니다.

hoyāganna bæhæ. hoyāganna nam pādavā ganna manasa pāda gattahama cēta sita pādapuvahama pasvara midā bhik vettaṁ chēdayen da āpuvahama yam talamak api sasarēdī uruma karagatta tītiyak ætda mē hitaṭa api pahaḷa velā tiyennē mē paṭisandhiya genak dunnayē svabhāvaya. ē maṭṭamaṭa pædenavā.

마음을 맑게 하면, 마음(citta)을 맑게 하면, 'pabhassaram idaṃ bhikkhave cittaṃ'에 이르게 되면, 우리가 saṃsāra에서 물려받은 어떤 수준이 있다면 — 이 마음으로 우리가 태어난 것은 이 paṭisandhi가 가져온 성품입니다 — 그 수준까지 맑아집니다.

itin trihēka paṭisandhiyakaṭa hētu kāraka vannā vū mānasikatvayakaṭa nam api upannē caturārya satya avabata arihatyaṭa pat venna æti.

그러니 tihetuka paṭisandhi의 까닭이 되는 마음가짐으로 우리가 태어났다면, catu ariya sacca를 깨달아 arahatta에 이를 만합니다.

hæbæyi ēket tava tiyenavā sōmanassa sahagata gnāna sampitta praṇīta hita tiyenavā. hīna praṇīta madhyama etakoṭa mē hīna ekak tiyenavā, madhyama ekat tiyenavā praṇīta ekak tiyenavā. oya hīnayaken upannat caturārya satyaya avabōrata karannē kal

그런데 그 안에도 또 있습니다. somanassa sahagata ñāṇa sampayutta, paṇīta한 마음이 있습니다. hīna, paṇīta, majjhima. 곧 낮은(hīna) 것이 있고, 가운데(majjhima) 것도 있고, 빼어난(paṇīta) 것이 있습니다. hīna한 것으로 태어나도 catu ariya sacca를 깨달을 수는 있습니다.

hæbæyi madhyamayaken upanna nam ehema oya ektara duruvaṭa trividyālāvīva pūrvaya nivāsānusaya gnānaya cuta upāta gnāṇa labāgannat puḷuvan.

그런데 majjhima한 것으로 태어났다면 어느 만큼 tevijjā, 곧 pubbenivāsānussati ñāṇa와 cutūpapāta ñāṇa를 얻을 수도 있습니다.

ara praṇītiyaken upanā nam ehema sivi piḷisiyā pat vennat ē gnānayaṭa pahaḷa venat pæhædili karaganna puḷuvan. ē pæhædili bīma api karana ekak nemeyi. ē genāpa ekē tiyena svabhāvaya hædicca mæṇik galava gena halla apiṭa puḷuvan upamaṭṭam karanna. hæbæyi genāpu

paṇīta한 것으로 태어났다면 catu paṭisambhidā에 이르고 그 ñāṇa가 일어나는 데까지 밝힐 수 있습니다. 그 밝힘은 우리가 만드는 것이 아닙니다. 가져온 것에 들어 있는 성품입니다. 이미 생긴 보석 원석을 가져오면 우리는 그것을 닦을 수 있습니다.

puḷuvan upamaṭṭam karanna. hæbæyi genāpu mæṇik gala diyamantiyak nam opamaṭṭā karanaō viśāla dīpatiyak enavā. hæbæyi ēka ara gōmē deyak ena galak nam ehema ara dīptiya ganna bæhæ. hæbæyi upamaṭṭam karalā ektarā maṭṭamak enavā. ēkaṭa uruma maṭṭama. hæbæyi upamaṭṭā karalā upamaṭ karalā prasi hō mama mē diya mantiya dipṭiya mē gōmīda kalin gannavā kiv puḷuvanda? galē vena ekan upamaṭanam velā ganna bæ. urumē tiyenavā eccarayi. ē vagē

그런데 가져온 돌이 다이아몬드라면 닦을 때 큰 빛이 납니다. 그러나 gomeda 같은 돌이라면 그런 빛을 얻을 수 없습니다. 그래도 닦으면 어느 수준까지는 옵니다. 그 돌이 물려받은 수준입니다. 그런데 닦고 또 닦아서 '나는 이 gomeda에서 다이아몬드 빛을 얻는다'고 말할 수 있습니까? 돌에 없는 것을 닦아서 얻을 수는 없습니다. 물려받은 만큼뿐입니다.

ganna bæ. urumē tiyenavā eccarayi. ē vagē apē mē mānasikatvayan eka ekkenā uruma karāpu kramayak tiyenavā. maṭṭamak tiyenavā. āryaṭṭhāṁgika mārgaya kāṭat ēkayi. væḍū mārgaya vaḍāgena yanakoṭa opa dævīma eka vāgē karanavā vāgē. ē mārgayēdī opa velā balanakoṭa anna genāpu hariyē tiyena hariya tamayi matu velā væḍi væḍi gnāna valaṭa ennē. ē apiṭa

그처럼 우리 마음가짐에도 저마다 물려받은 결이 있고 수준이 있습니다. ariya aṭṭhaṅgika magga는 누구에게나 같습니다. 길을 닦아 가는 것은 광을 내는 것과 같습니다. 그 길에서 닦여 가면 가져온 바탕에 있던 만큼이 드러나 더 높은 ñāṇa로 이어집니다.

velā væḍi væḍi gnāna valaṭa ennē. ē apiṭa siv piḷisin biyā pat vennē menna vena mārgayak. menna ara śuṣka vidarśaka venna vena mārgayak kiyalā ehema ārya aṣṭhāṁgika mārga nǣha. nivan dækīmaṭa tiyena ārya aṣṭhāṁgika mārgaya kavurut eka vidiṭa vaḍannē. hæbæyi ē vaḍāgena yanakoṭa ē ē maṭṭam vala samahara kenekmē trividyābhī venavā.

catu paṭisambhidā에 이르는 다른 길, sukkha vipassaka가 되는 다른 길이라고 해서 따로 ariya aṭṭhaṅgika magga가 있는 것이 아닙니다. nibbāna를 보기 위한 ariya aṭṭhaṅgika magga는 누구나 같은 식으로 닦습니다. 그런데 닦아 가면서 저마다의 수준에 따라 어떤 이는 tevijja가 됩니다.

samahara kenek paṁcābhignā aṣṭha samāpattiyalābhīva ē pætten yanavā. ehema eka eka maṭṭamaṭa yanavā itin. samahara kenek pragnā vimutta kiyana maṭa caturārya satya avabōdha karanavā ehen eha dæmanla labanna bæruva samahara kenek sivvi piḷisa yahapat maharahatbhāvayē ihaḷama tattvayaṭa pat venavā. ēvā genāpu genāpu maṭṭama ēka passē hadāgatta eka mārgaya vallā hadāgatta ekak nemeyi. mārgaya væḍīmen arihat phalayaṭa enakan mārgaya vaḍanna trihētuva pudgalayekuṭa hētu vāsanā tiyenavā.

어떤 이는 pañcābhiññā와 여덟 samāpatti를 얻어 그쪽으로 갑니다. 이렇게 저마다 다른 수준으로 갑니다. 어떤 이는 paññāvimutta라 하여 catu ariya sacca를 깨닫지만 그 너머의 것은 얻지 못하고, 어떤 이는 catu paṭisambhidā를 갖춘 큰 arahant의 가장 높은 자리에 이릅니다. 그것은 가져온 수준이지, 나중에 길을 닦아 만든 것이 아닙니다. 길을 닦아 arahatta phala에 이르기까지 길을 닦는 데에 tihetuka 사람에게는 hetu vāsanā가 있습니다.

hæbæyi ē maṭṭamaṭa bādhaka pamaṇa ætivenā anik anik maga yana ayaṭa tamanṭat væḍē kara yanakoṭa onna ōka dālā varē yanna kiyalā kavuruvahari nægahagena yanavā.

그런데 그 수준에 걸림돌이 생기는 만큼, 다른 길로 가는 이들이, 자기 일을 해 가는 이에게 '그거 버리고 이리 오라'며 누군가 끌어 데려갑니다.

apit ohoma yak karalā tibunā nam kavuru hari mārgaya vaḍannaṭa pera kāleka pera atdævaka ehema karalā tibunā apiṭat siddha venavā mē hæraya væḍē karagena yanakoṭa kahē hari næti avulak pæṭilā arakē vikṣitta velā yanavā. ē bādhaka venna puḷuvan. hētu

우리도 그렇게 한 적이 있다면 — 누군가 길을 닦기 전 어느 때, 지난 삶에서 그렇게 했다면 — 우리에게도 일어납니다. 이렇게 바르게 일을 해 가는데 어디선가 없던 엉킴이 생겨 마음이 흩어져 버립니다. 그것이 걸림돌이 될 수 있습니다.

velā yanavā. ē bādhaka venna puḷuvan. hētu vāsanā tibunat api hi karapu pāpayangen ara vagē væhenavā. onna oya vagē kiracca pāpayanṭa vadigevā gattot apiṭa ada nidahatak læbenavā ara bādhakaya duru venna. vadigevanna muṇa edā yamekuṭa avaḍak asādhāraṇayak karā nam ada yahapata karalā sādhāraṇa dē karalā upayāka sapayāgatta dehin ē ayaṭa pin pēvala api hiṭavalā ē karaganna ōnē. dæn mē pūjāvalin karannet onna oya mula sakas velā pasutalaya han̆dalā dena. ē pasu talē innakoṭa ara praśna duru velā yanavā.

hetu vāsanā가 있어도 우리가 지은 pāpa로 그렇게 가려집니다. 그렇게 지은 pāpa를 갚아 나가면 오늘 그 걸림돌이 걷힐 틈이 생깁니다. 갚으려면, 그날 누군가에게 해를 끼치고 부당하게 했다면 오늘 이롭게 하고 바르게 하고 도우며 마련한 것으로 그들에게 puñña를 나누어 주어야 합니다. 지금 이 pūjā들로 하는 것도 바로 그 바탕을 고르고 밑자리를 마련해 주는 것입니다. 그 밑자리에 있을 때 그 문제들이 걷혀 갑니다.

satiya śrēṣṭhayi ehet vairaya novani. mettā sahagata hitakin karannā vū kaṭayutu valinma vairayen midenna. vairayen midenna bæhæ. satiyen satara satipaṭṭhānaya hiṭiyā. mārgaya valāganna giyat vairayen midenna bæhæ bādhaka enavā. bādhaka valin midenna ōnā vairayen midenna ōnam ara mettā sahagata hiṭa paturavalā mettā sahagata kāya karma vacī karma manō karma valin kaṭayutu karalā ēken ma videnna ōnē.

sati는 으뜸이지만 그것으로 vera(앙심)가 없어지지는 않습니다. mettā가 깃든 마음으로 하는 일로써만 vera에서 벗어납니다. [sati만으로는] vera에서 벗어날 수 없습니다. sati로 네 가지 satipaṭṭhāna에 머물며 길을 닦으려 해도 vera에서 벗어나지 못하고 걸림돌이 옵니다. 걸림돌에서 벗어나려면, vera에서 벗어나려면 mettā가 깃든 마음을 펼치고 mettā가 깃든 kāya kamma, vacī kamma, mano kamma로 행하여 그것으로 벗어나야 합니다.

ehenam met ahak karapu pragnā śāsanayak nemeyi karuṇā śāsanaya pragnā śāsanaya deken. buddha śāsanayē karuṇā śāsanayak pragnā śāsanayak kivvē ēkayi.

그러니 mettā를 빼 버린 paññā sāsana가 아니라, karuṇā sāsana와 paññā sāsana 두 가지로 이루어집니다. Buddha sāsana에 karuṇā sāsana와 paññā sāsana가 있다고 한 것이 그 때문입니다.

itin menna mē ākārayen vidarśanā kirīma kiyannē. anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen menna mē mē ākārayen aniccayi. ēka dakinna ōnē.

그러니 vipassanā를 한다는 것은 이런 식입니다. anicca로, dukkha로, anatta로 — 이러이러한 모양으로 anicca라는 것, 그것을 보아야 합니다.

mē mē ākārayen dukkhayi. mē yam piccaṁ nolabati tampi dukkhaṁ kæmati yamak kæmati sē læbennē nætnam ēka dukak. lēsiyama duka tōraganna karē. yamak anityayi ē nisā dukayi kivvahama yamak isra nætnam ēka dukayi kiyalā ganna eka apiṭa pævidili hitayi. yamak itira næha nam dukayi kiyanavā.

이러이러한 모양으로 dukkha입니다. 'yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ' — 바라는 것을 바라는 대로 얻지 못하면 그것이 dukkha입니다. 이것이 dukkha를 가려내는 가장 쉬운 길입니다. '어떤 것이 anicca이므로 dukkha'라고 하여, 어떤 것이 오래가지 않으면 dukkha라고 받아들이는 것은 우리에게 헷갈리게 느껴집니다. 어떤 것이 오래가지 않으면 dukkha라고들 합니다.

etakoṭa apiṭa dukak enavā. ē dukama sthiranna næ ēkat dukada? dukkhō lōkaya patittidāta mē lōka duke bihilā.

그러면 우리에게 dukkha가 옵니다. 그 dukkha 자체가 오래가지 않는다면 그것도 dukkha입니까? 'dukkhe loko patiṭṭhito' — 이 세상은 dukkha 위에 서 있습니다.

ehenam iṣṭa priya dēval [ugura kǣrīma] sihiyaṭa ekak næ. mē lōkē aniṣṭha apriya dēvalṭa anuḷamayak. ara iṣṭa priya eka labāganna lōka satvayā aniṣṭha [ugura kǣrīma] apriya 99k æsuru karanavā.

그렇다면 바라고 좋아하는(iṭṭha piya) 것들은 [헛기침] 생각만큼 있지 않습니다. 이 세상의 바라지 않고 좋아하지 않는(aniṭṭha appiya) 것들에 견주면 그렇습니다. 그 iṭṭha piya한 것 하나를 얻으려고 세상 중생은 aniṭṭha [헛기침] appiya한 것 아흔아홉을 가까이합니다.

ē aniṣṇama sthira nætnam. ēka dukada?

그 aniṭṭha한 것마저 오래가지 않는다면, 그것이 dukkha입니까?

yamak istraya nætnam ēka dukayi kivvahama apiṭa pælena tænak tiyenavā. yam piccaṁ nolabatampi dukaṁ kivvahama nam ēka nemeyi kiyannē. yamak kæmati sē nædda ēka dukayi. kisima pæṭiliyalak næ. dharmayaṭa viruddhat næha.

어떤 것이 오래가지 않으면 dukkha라고 하면 우리에게 걸리는 데가 있습니다. 'yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ'이라고 하면 그런 말이 아닙니다. 어떤 것이 바라는 대로 되지 않으면 그것이 dukkha입니다. 아무 엉킴도 없습니다. dharma에 어긋나지도 않습니다.

duka dænaganna puḷuvan nam yam kramayakin manāsē ē kramaya ganna puḷuvan. maṁgala dharma dēśanāvema duka dænaganna kramaya pennuvē mokakda yampiccaṁtipi dukkaṁ kæmati yamak læbennē nætnam ēka dukayi. api ēkama ganna ōnē buddha dharmayaṭa viruddha næhænē. apiṭa hon̆daṭama pæhædili. kæmati sē læbenavā nam dukak næhæ. kæmati sē læbe næt nam dukayi kiyana eka katā karanna kisi dēkut næhæ. praśnayakut næhæ tarka vādayak ekakvat næhæ.

dukkha를 알 수 있는 어떤 방법이 있다면 그 방법을 잘 잡을 수 있습니다. 바로 그 Maṅgala dharma desanā에서 dukkha를 아는 방법으로 무엇을 보이셨습니까? 'yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ' — 바라는 것을 얻지 못하면 그것이 dukkha입니다. 우리는 바로 그것을 잡아야 합니다. Buddha dharma에 어긋나지 않지요. 우리에게 아주 분명합니다. 바라는 대로 얻으면 dukkha가 없습니다. 바라는 대로 얻지 못하면 dukkha라는 것에는 따질 것이 하나도 없습니다. 문제도 없고 논쟁 하나 없습니다.

ehenam monavada kæmati tiyennē? anna anna vidarśanāvaṭa dænnavā. kæmati sē tiyena deyak mē lōkē tiyenavada kiyalā kāgen vatālā hariyannē næha taman kalpanā karanavā. monavada kæmati sē tiyennē? magē jīvitaya paṭan gatta daha paṭan mē venakan mama monavada æsuru kaḷē? mama mona monavada kæmati vuṇē? ē magē kæmætta hari hayagihin tiyenavada? ēken mama balāporottuva hariyē læbuṇada? [ugura kǣrīma]

그렇다면 바라는 대로 있는 것이 무엇입니까? 바로 거기서 vipassanā로 들어갑니다. 바라는 대로 있는 것이 이 세상에 있는지 남에게 물어서는 안 되고 스스로 곰곰이 생각합니다. 무엇이 바라는 대로 있는가? 내 삶이 시작된 날부터 지금까지 나는 무엇을 가까이했는가? 나는 무엇무엇을 바랐는가? 그 바람이 제대로 이루어졌는가? 그것으로 내 기대를 제대로 얻었는가? [헛기침]

puṁci kālē mama hariya kæmætten tibuṇā. maṭa lassana æn̆dumak hamba vuṇā kiyalā poḍi kālē uḍa pæna pæna gattat matakayi. saturu vuṇā. hō dæn æn̆du vuṇā. ē satuṭu vecca kāraṇaya harayak tibuṇada? dænut maṭa matak karalā satuṭu venna puḷuvanda? itin ē vagē. uḍa pæna pænainna puḷuvanda santōsayen vaṭa puṁci kālē an̆dumak hambavelā mama æn̆dagena hiṭiyā kiyi.

어릴 때 나는 바람이 무척 컸습니다. 예쁜 옷 하나 생겼다고 어릴 때 펄쩍펄쩍 뛰었던 것이 기억납니다. 기뻤습니다. 그 옷을 입었습니다. 그 기뻐한 일에 알맹이가 있었습니까? 지금도 그것을 떠올리며 기뻐할 수 있습니까? 그처럼, 어릴 때 옷 하나 얻어 입었다고 지금 기뻐서 펄쩍펄쩍 뛸 수 있습니까?

ehema dæn hitanna deyak næhæ. dæn dihapaṭa tiyenavā nam ehema kabal æn̆dumā. puṁci kālayanta balahan dæn maṭa æn̆daganna yannut næhæ. dæn duk venavānē etakoṭa kohara satura hæn̆dunā. kæmatiyakō

이제는 생각할 것도 없습니다. 지금 그런 헌 옷이 눈앞에 있다 해도, 어릴 때 것을 보면 이제는 입으려 하지도 않습니다. 이제는 오히려 서글퍼지지요. 그때는 얼마나 기뻤는지, 얼마나 바랐는지.

igena ganna kālē pot pat araganna giyā maṭa lassana potak hambavunā alut potak hambavunā satuṭu vunā. dænut ē satura ehema labanna puḷuvanda dæn? ēvāyi ikmevvā. edā satuṭu velā tiyennē haravayak æti dēka

공부하던 때 책을 사러 가서 예쁜 책, 새 책을 얻고 기뻐했습니다. 지금도 그런 기쁨을 얻을 수 있습니까? 그런 것은 다 지나갔습니다. 그때 기뻐한 것이 알맹이 있는 것이었습니까?

rassāva kaḷā okkoma kaḷā kiyalā satuṭu vuṇā. rassāvaṭa yanna patvīma enakoṭa bohōma santōsayak kanna ōnē itin sasāvara hiṭiya davasaka pata mana maḷa varasa bandhana rǣti sē dan̆gē ivarayak næhæ. mē manasa loku agen bērenna bæhæ. æyi ē pætte mehema kǣ gahanavā. anema danna næ mahā karumayak mēka nam kiyē dæn kiyanavā. īṭa avuruddaṭa dēhi rassāva ganna. enakoṭa rasāva pat vīma āpu davasē tava ælaṭa gihin næhæ. eḷi venakan æhæralā niddak næha. etaṭanē rassāvaṭa yannē. satura keravarak nǣha. giya rasā karalā avurudu dekak gihillā balanakoṭa mona mala karadarayak dama dannē næhæ mēka bæn ahalā ivarekut næhæ. væḍa karalā ivarayakut næhæ. hon̆dak ahanna kavadāva hamba vennet nǣ mungen dæn paṭan gattana paṭan maṭa nam dæn titta velā innē. ara hon̆dayi gahanam rǣli nikan æhæralā hiṭāpi rassāvayinayi mē kiyannē.

일자리를 얻고 다 이루었다고 기뻐했습니다. 일하러 오라는 임명장이 오면 무척 기뻐해야겠지요. 그런데 일을 하던 어느 날에는 성가신 일과 얽매임이 끝이 없습니다. 이 마음이 그 큰 짐에서 벗어날 수 없습니다. '왜 저쪽에서 저렇게 소리를 지르나. 아, 모르겠다, 이건 큰 kamma 탓이구나' 하고 이제 말합니다. 그런데 한 해 전 일자리를 얻으려 할 때, 임명장이 온 날에는 잠자리에 들지도 않았습니다. 날이 샐 때까지 깨어 있고 잠을 못 잤습니다. 내일 일하러 가니까요. 기쁨이 끝이 없었습니다. 일하러 가서 두 해가 지나고 보니 '무슨 지긋지긋한 고생인지 모르겠다. 꾸지람 듣는 것도 끝이 없고 일도 끝이 없다. 이 사람들에게서 좋은 소리 한 번 들은 적이 없다. 시작한 때부터 나는 이제 신물이 난다.' 그 좋다고 밤새 깨어 있었던 일자리가 바로 이것입니다.

dæn mē api balanna ōnē apē jīvitayē atdækīma kæmati sēk api læbuvahama kæmati sē tibuṇada api kæmati velā tiyennē kæmati sē api balāporottu vena ēvaṭa balāpuvahama hæma ekakma balāpohama muḷu jīvitaya ekak nemeyi otala paṭan inna sundara vatu æturu karapu ekak nemeyi. okkoma aragena balapuvahama api vin̆dalā tiyenavā. balāporottuvak æti karagena tiyenavā. mē mē āśvādaya mēken læbenavā. koccara hon̆dada kiyalā. ituru vecca āśvādayakut næha.

이제 우리는 우리 삶에서 겪은 것을 보아야 합니다. 바라는 대로 얻었을 때 그것이 바라는 대로 있었습니까? 우리가 바란 것, 기대한 것을 하나하나 보면, 삶 전체가 아름다운 것만 가까이한 것이 아닙니다. 모두 모아서 보면 우리는 겪어 왔습니다. '이것에서 이런 assāda를 얻는다, 얼마나 좋은가' 하고 기대를 품었습니다. 그런데 남은 assāda는 하나도 없습니다.

passē balanakoṭa pussa vindā vagē balāporottuven duk vin̆dalā tiyenavā. apē muḷu jīvitayak gata vennē mærana ekan oya vidihaṭa

나중에 보면 빈 껍데기를 맛본 것처럼 기대 때문에 dukkha를 겪어 왔습니다. 우리 삶 전체가 죽을 때까지 그렇게 흘러갑니다.

ara manussayā balāha kiv dæn vicara vo karalā dæn vāhanayak aragena yana hæṭi pēnnē nædda sundara lōkē itin mamat mē vidihaṭa yanna nætnam ma ē minihaka tteṭa mama pat vennē kohomada koccara minihā mahan hamba karalā tiyenavada maṭat monavā hari kamak nǣha hamba vunā kiya miha dan̆galā dan̆galā hamba karalā eyat enna āvot ehema apocciya kisi karadarayak næti dæn balapuvahama ara pættē æru sṭayi karanna hadanavā ē pætten mē pætten bariyuṇa ganna vidihak næhæ mē pætten vyāpārayak kara oya manussayā dænenavā tævenavā vāhana yana gamanu gini aragena piṭin balana hæn balahaka supōbhōgī tattvaya yana hæṭi. pinkara pangē hæṭinē devivaru vāgē mehe kiyanavā. ara yana manasaya avu oluva gena ara kalpanā karanavā. vāhanaya mē hæpē nætuva bēralāgannē 99en aravā viśēta venakoṭa piṭahaganna bæhæ. mānasikatvayak pæṭilā. ævidilā yannavā. maṭa okkoma tiyenavā salli tiyenavā okkoma tiyenavā monavā kiyalā tarak næhæ. magē balāporottu ekakvat hiṭa karaganna bæ. ballagē ævidilā an̆ḍapu oya vagē keḷavarak næhæ. mahā kōṭipati lakṣapa vata.

어떤 사람이 봅니다. '저 사람 좀 봐, 차를 타고 가는 모습이 보이지 않느냐. 멋진 세상이다. 나도 저렇게 가야지. 그렇지 않으면 내가 어떻게 저 사람 처지에 이르나. 저 사람은 얼마나 많이 벌었나. 나도 뭐라도 좀 벌었으면.' 그렇게 애쓰고 애써 벌어서 그 처지에 와 보면 — 아이고, 아무 걱정 없을 줄 알았는데 — 이제 보면 저쪽에서 들이닥치려 하고, 이쪽저쪽에서 빚을 갚을 길이 없고, 이쪽에서 사업을 하는 그 사람은 속이 타고 괴롭습니다. 차를 타고 가는 길에도 불이 붙어 있습니다. 밖에서 보는 이는 그가 누리며 사는 모습을 보고 'puñña를 지은 사람이라 신들처럼 산다'고 말합니다. 그런데 그 가는 사람은 머리를 싸매고 생각합니다. 차가 부딪히지 않게 겨우겨우 피해 가는데, 그것이 가까워지면 벗어날 수가 없습니다. 마음가짐이 얽혀 있습니다. 와서 웁니다. '나는 다 있습니다, 돈도 있고 다 있습니다, 뭐라 할 것이 없습니다. 그런데 내 바람 하나도 이룰 수가 없습니다.' 와서 울던 이런 일이 끝이 없습니다. 큰 억만장자(koṭipati), 십만장자(lakṣapati)들이 그렇습니다.

pævidi venna issellāyi danut oya kaṭayutu karanakoṭa oya vagē ævidilā an̆duna āval noyē kivā kiyalā piḷisaraṇa hoyāgena mokada mēkaṭa karanna ōnē kohomada mēken bērennē oya praśnaya nagapuva

출가하기 전에도, 지금도 이런 일을 할 때 그렇게 와서 울던 이들이 많았습니다. 의지할 곳을 찾으며 '이것을 어떻게 해야 하나, 어떻게 여기서 벗어나나' 하는 물음을 던졌습니다.

itin balapuha hon̆daṭama dannavā mē kōṭipati velā lakṣapati velā sænasillē innavā kiyalā balāporottuvak tiyenavā nam apēma atdækīm tiyenavā. ē aya ē kiyana tæna næhæ. sāmānyayen mānasikatvaya tiyena sāmānyayen meneha labana sænasuma ē aya bhukti vinnē nǣha kiyana eka pæhædiliva pēnavā. mokada kæmati vena dē lōkayā kæmati vennē iṣṭa priya dēval. iṣṭa priya dēval balāporottu velā esē pavatinnē apiṭa ōna hæṭiyaṭa pavatinavā nam ehema ekak lōkē nǣ.

그러니 보면 아주 잘 압니다. 억만장자, 십만장자가 되면 편안히 산다는 기대가 있다면, 우리 자신의 겪음이 있습니다. 그들은 그 말하는 자리에 있지 않습니다. 보통 마음가짐을 지닌 이가 보통 얻는 평안조차 그들은 누리지 못한다는 것이 분명히 보입니다. 왜냐하면 세상 사람들이 바라는 것은 iṭṭha piya한 것들입니다. iṭṭha piya한 것을 바랄 때 그것이 우리가 바라는 대로 이어지는 일은 이 세상에 없습니다.

tavaṭṭanavā ætihē pennanavā. æsuraṭa giyāṭa passē ēkama kinika goḍak æenavā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn api æhuvot ehema ahakadā dāna asūciyēda apiṭa duk haratara dennē atē tiyena mudal pasun viya dæuva. api kiyanavā asūcaya apiṭa asūciyanē apiriya ēkanē jarāva mudal pasu diya koccara āśvādenavada koccara hoda mudal pasun biyat aragena iveralā hiṭan gihillā ōka inē gahagena gihillā ham kalisamak hari æn̆dagena gihillā vandanā gamanak hari næha nam niōdha gamanak hari gihillā poṭayak uḍi idagavā kælǣvaṭa giyalā. ara mudal pasun piya tibbā pættakin asū pallaṭa dālā ennā matakaya æti ætulā mudal pasun bas ekē magak ennaṭa matak vuṇā cak mudal pasubiya goṭē vuva tava ekak goṭē pallet tiyenavā. dæn rahat vennē kokaṭada apiṭa duka ennē koṭē pallē tiyena eka gæna matak velā arakat ēka palle koṭē uṭa mudal pasuma ēn apiṭa dævennē koyi ēkada priyayi manāpayi vaṭinavā kivvā mudal pasun vaya næti ekē ginnē ævillā.

이제 우리가 묻는다면, 내다 버리는 똥이 우리에게 괴로움을 줍니까, 손에 든 지갑이 줍니까? 우리는 말합니다. 똥은 우리에게 더럽고 싫은 것, 그것은 오물입니다. 지갑은 얼마나 기쁨을 주는지, 얼마나 좋은지. 그 지갑을 들고 나서서 허리에 차고 가죽 바지라도 입고, 순례 길이든 놀러 가는 길이든 나서서, 숲에 가서 쪼그려 앉았습니다. 그 지갑을 한쪽에 두고 볼일을 보고 덤불 밑에 두고 왔습니다. 오다가 버스 안에서 지갑이 떠올랐습니다. 아차, 지갑은 덤불에 두고 왔구나. 덤불 밑에는 다른 것도 하나 있습니다. 이제 무엇 때문에 애가 탑니까? 우리에게 괴로움이 오는 것은 덤불 밑에 있는 것[지갑]이 떠올라서입니다. 저것도 덤불 밑에 있고 지갑도 덤불에 있는데 우리를 태우는 것은 어느 것입니까? 좋고 마음에 들고 값지다고 한 지갑을 잃은 일에 불이 붙어 옵니다.

apiṭa duka denavā kiyalā pallēhara dāpiṭa gānak vatnavā. yam oya ēka ūrek ekakvat kālalā kiyā danna næhæ mē velāva kivot ehema hari ehema ekak vikaṭa praśnayak næhæ. hæbæyi mudal pasu piya kavuru hari nam ædda melalā haṭak gihillā gena hiṭada kivvot ehema matak vena matak vena gahana iginigannavā. ehenam [ugura kǣrīma] apiṭa sæpayi priyayi manāpayi kiyalā api allakatta ekada gini dīlā tiyennē. api athæralā væḍak nǣha kiyalā pættakaṭa dāpi kara.

우리에게 괴로움을 준다고 덤불 밑에 버린 것은, 돼지가 와서 먹었는지 모르지만, 지금 그렇게 말해도 아무 문제가 없습니다. 그런데 지갑을 누가 가져갔는지, 누가 주워 갔는지 하면 떠오르고 떠오르며 불이 붙습니다. 그렇다면 [헛기침] 우리가 즐겁고 좋고 마음에 든다고 붙잡은 것이 불을 붙여 왔습니다. 쓸모없다고 놓아 버리고 한쪽에 버린 것은 그렇지 않습니다.

antimaṭa balanakoṭa priyayi manāpayi yahapatayi maṭa hari sampattiyak hambavunā kiyalā kivva ekama hæmatæninma gini denavā misā. kaḍayida bin̆dīda vināśa karayida? kæḍēda bin̆dīda vināsa veyida? kaḍāpida vināśa kara damayida? horu pæhæra ganīda? māga kæmati ākārayana niruddhatāvayakaṭa mēka patveyida? oya hæma ginnakma sæka kukut sahitava etayi paṭan inna davanavā. mokakda vaṭinākama væḍiyen hita gatta

끝에 가서 보면 좋다, 마음에 든다, 이롭다, 나에게 큰 재산이 생겼다고 한 바로 그것이 모든 곳에서 불을 붙일 뿐입니다. 누가 깨뜨리지 않을까, 부수지 않을까, 망가뜨리지 않을까? 깨지지 않을까, 부서지지 않을까, 망가지지 않을까? 누가 부숴 버리고 망쳐 버리지 않을까? 도둑이 훔쳐 가지 않을까? 내가 바라지 않는 모양으로 사라지지 않을까? 그 모든 불이 의심과 걱정과 함께 그때부터 태웁니다. 무엇 때문입니까? 값지다고 더 크게 마음에 잡은 것 때문입니다.

dē nisā. ehenam apiṭa hæn̆gevilā tiyena pættak oya api hitā innē apiṭa sæpa dennē api balāporottu karannē priyamanāpa dēval kiyalā. apiṭa gini dīlā tiyennē yam taramak ē priyamanāpa dēval.

그렇다면 우리에게 드러난 것은 이것입니다. 우리는 우리에게 즐거움을 주는 것, 우리가 바라는 것이 piya manāpa한 것들이라고 생각하며 살지만, 우리에게 불을 붙여 온 것은 바로 그만큼 그 piya manāpa한 것들입니다.

api priyamanāpa vaśayen gattē næti yamak nætnam kæruṇat bidunat, vināśa vunat apiṭa kæḍēda bin̆dēda vināśaya venida kiyana mūlika sækayak bayak ivara. kæruṇā bidena vināśa vunā kivvat apiṭa ēkē praśnaya put næhæ. kaḍāida vināśa kara damayida kiyalā sækayet apiṭa gini dennē næha ēvā. kaḍāida vināśa kara dæmmā kiyana praśnayakut næhæ. ēka tibuṇat ekayi nætat ekayi apiṭa praśnayak næhæ. apē mānasikatvayaṭa ahagāpu hariyaṭama dækkanna.

우리가 piya manāpa로 잡지 않은 것이라면 깨져도 부서져도 망가져도, 깨질까 부서질까 망가질까 하는 밑바닥 의심과 두려움이 없습니다. 깨졌다, 부서졌다, 망가졌다 해도 우리에게는 문제가 없습니다. 누가 부수고 망가뜨릴까 하는 의심으로도 그것들은 우리에게 불을 붙이지 않습니다. 부서지고 망가졌다는 문제도 없습니다. 있든 없든 우리에게는 문제가 아닙니다. 우리 마음가짐에서 걸린 바로 그 자리를 보십시오.

budupiyāṇan vahansē dēśanā mahaṇeni ara jētavanārāmī ara midulē dālā tiyena koḷa roḍu atu kæbali kavuruhari aran giyot mokada hitennē? kaḍalā bidilā dæmmot puccalā dālā giyot mokada hitennē? svāmīni mōnavā hitanna. apiṭa praśnayak næhænē ēka ganna eka harayat eyak ēka næhænē. mahaniya mama kiyana kayat ekkalā sambandhayaṭat onna oya dara kǣllē gāna hitāganna puḷuvan vena davasak vunot obalā duken nidahaṭayi asānaya ivara vennē.

부처님께서 말씀하셨습니다. 'bhikkhu들이여, 저 Jetavana 절 마당에 버려진 나뭇잎과 쓰레기와 나뭇가지를 누가 가져가면 어떤 생각이 드는가? 꺾고 부수고 태워 버리고 가면 어떤 생각이 드는가?' '스승이시여, 무슨 생각이 들겠습니까. 저희에게는 문제가 없습니다. 그것을 가져가도 거기에 알맹이가 없습니다.' 'bhikkhu들이여, 내 몸이라고 하는 이 몸과의 관계도 그 땔나무 조각처럼 여길 수 있는 날이 오면, 너희는 dukkha에서 벗어나 불안이 끝난다.'

anna pennapu vædagat deyak. ehenam mē priyayi, manāpayi, yahapatayi kiyana ēvā ē tattvayaṭa patvelā dakinna nam mēvā api balāporottu vena sundara vastu nemeyi kiyalā dakinna ōnē. mēvā api uginnaṭa ædalā dana ugul kiyalā dakinna ōnē. ē ugulē bæn̆di bæn̆dī api yannē hon̆daya hoya mulāva nisayi kiyalā dakinna ōnē. menna mē kiyana dækīma dakinna nam yaḷi yaḷi āvarjanā karanna ōnē satyaṭa anukūlava anicca vaśayen balanna ōna dukkha vaśayen balanna ōna anatta vaśayen balanna ōna

보여 주신 중요한 점입니다. 그렇다면 이 '좋다, 마음에 든다, 이롭다' 하는 것들을 그 자리에 이르러 보려면, 이것들이 우리가 바라는 아름다운 물건이 아니라고 보아야 합니다. 이것들은 우리를 끌어당기는 덫이라고 보아야 합니다. 그 덫에 묶이고 묶여 우리가 '좋다 좋다' 하는 미혹 때문에 끌려간다고 보아야 합니다. 이렇게 보려면 거듭거듭 되새겨야(āvajjana) 합니다. 진실에 맞게 anicca로 보아야 하고, dukkha로 보아야 하고, anatta로 보아야 합니다.

vividhākāra balanakoṭa kiyanavā vidarśanā karanavā. dukayi dukayi kivvaṭa bæ. kohomada duk vennē? mona mona ākārayēda duk goḍanægennē ēka dakinna ōnē.

여러 모양으로 볼 때 vipassanā를 한다고 합니다. 'dukkha다, dukkha다' 하는 것만으로는 안 됩니다. 어떻게 dukkha가 되는지, 어떤 어떤 모양으로 dukkha가 쌓이는지 그것을 보아야 합니다.

etakoṭa saṁkhāra dukaya dukkha dukkhaya saṁkhāra dukaya vipariṇāma duka koṭas tunakinut otana edalā pennavā. dukak ena hæṭi. dukkha dukkhayak enavā. monavada? yamak mē lōkaya hon̆dayi kiyalā allagat tænpaṭakma ē hētuven haṭaganna duk goḍak penavā. dukkha dukkhaya

그러면 saṅkhāra dukkha, dukkha dukkha, vipariṇāma dukkha의 세 갈래로도 거기서 보여 줍니다, dukkha가 오는 모습을. dukkha dukkha가 옵니다. 무엇입니까? 이 세상에서 어떤 것을 좋다고 붙잡은 곳마다 그 까닭으로 생기는 dukkha 더미가 보입니다. 그것이 dukkha dukkha입니다.

monava nisāda hon̆dayi kiyalā allagatta eka nikan pavatina ekak nemeyi nikan hamba vena ehekut nemeyi. nikan pavatvanna puḷuvan ehekut nemeyi.

왜냐하면 좋다고 붙잡은 것은 저절로 있는 것도 아니고, 거저 얻어지는 것도 아니고, 저절로 이어지게 할 수 있는 것도 아니기 때문입니다.

svāmīn vahansa vacana eka vacanaya tiyennē anityada anityada?

[물음] 스승이시여, 그 낱말은 anicca입니까, anitya입니까?

dæn anitya kiyana eka api ada tōrāgena tiyena vacanaya yada aniccaṁ anicca kiyanna vacanē tiyennē. dæn mē anicca kiyana vacanaya śabda vaśayen padaya genāpu vacanayak. namut mēka bhāṣāvakaṭa gōcara karanakoṭa bhāṣāva liyana kālē tiyena mokada artha liyana kālē venakoṭa gatta bhāṣāva budurajāṇan vahansē dunna bhāṣāva nemeyi.

지금 anitya라는 것은 오늘 우리가 골라 놓은 낱말입니다. 'yad aniccaṃ'이라 하여 anicca라는 낱말이 있습니다. 이 anicca라는 낱말은 소리로 가져온 낱말(pada)입니다. 그러나 이것을 어떤 말에 맞추어 글로 쓰던 때, 뜻을 적던 때에 쓴 말은 부처님께서 주신 말이 아닙니다.

dæn anicca kiyalā api liyanakoṭa mē siṁhala akuru valin tamayi pāli padayē liyannē yannē. pāliyi akuru tibuṇet nǣ.

지금 anicca라고 쓸 때 우리는 싱할라 글자로 빠알리 낱말을 씁니다. 빠알리에는 제 글자도 없었습니다.

ehenam genāpu śabdaya yamkisi bhāṣāva viśāla deen dænagena edā dænagena hiṭapu ākārayaṭa tamayi ēkaṭa arthaya dīlā hiṭan pada niruktiyen livvē.

그렇다면 가져온 소리를, 그 말을 크게 알던 이들이 그때 알던 대로 뜻을 붙여서 pada nirutti로 적은 것입니다.

ē nisā ayanna dæn anicca kiyanakoṭa sthira nǣha kiyana ekaṭa ganna vacanaya papada pada anuva ē

그래서 지금 anicca라고 할 때 '오래가지 않는다'는 뜻으로 받아들이는 낱말은 pada에 따른 것입니다.

kiyannē pada nirukti anuva bhāṣā nirukti anuva chayanna bæn̆di cayanna dansada cayanna bæn̆di chayanna tibuṇā ē anicca kiyana haṭan kiyanavā

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

eka arthayak. ē sthira nǣha kiyanna gannavā. anitya kiyannat visthira nǣha kiyana ekanē. ov anitya kivvet ēkanē. istha nǣha kiyana ekanē. icca kiyannē kæmætta. kæmætta nætnam kiyannet anicca. mē tava harayak.

그것이 하나의 뜻입니다. 그것을 '오래가지 않는다'로 받아들입니다. anitya라고 해도 '오래가지 않는다'는 것이지요. 네, anitya라는 것도 그것, 오래가지 않는다는 것입니다. 그런데 icca는 바람(icchā)입니다. 바라는 대로 없다는 것도 anicca입니다. 이것이 또 다른 알맹이입니다.

dæn vacana pæṭilā tiyenavā kiyannē anicca kiyanakoṭa anicca kiyana padayagena āvā misak akuru valin genāvē næhæ. muladī padayaṭa padārthayak genāpi ekēdi gatten mona arthayada kiyana ekayi mitana tērum ganna bæruva kiyalā. sthira næti nisā dukayi kiyana bæssē īṭa passē kāleka yada aniccaṁ tam dukkhaṁ kiyanakoṭa yamak sthira nædda ēka dukayi kiyalā livvē passē hadāgatta bhāṣā niruktiya.

지금 낱말이 엉켜 있다는 것은, anicca라고 할 때 anicca라는 pada를 가져왔을 뿐 글자로 가져온 것이 아니라는 데 있습니다. 처음에 pada에 뜻(padattha)을 붙일 때 어떤 뜻을 잡았는지를 여기서 알아차리지 못한 것입니다. '오래가지 않으므로 dukkha'라는 해석은 그 뒤 어느 때 들어왔습니다. 'yad aniccaṃ taṃ dukkhaṃ'을 '어떤 것이 오래가지 않으면 그것이 dukkha'라고 적은 것은 나중에 만든 bhāsā nirutti입니다.

peḷa dahamē adahasa etana ganna puḷuvan nam peḷa dahamē adahasa hariyaṭa tibuna kenek tamayi ē bhāṣāvē liyanaṭa ehema gattā nam ganna vennē. samahara viṭa anitya kiyana vacanaya mē uccāraṇaya pahasa maradī anityayi kiyalā prakāśa karat danna næ

Pāḷi dharma의 뜻을 거기서 잡을 수 있다면, Pāḷi dharma의 뜻을 바르게 지닌 이가 그 말로 그렇게 적었다면 받아들일 수 있습니다. 어쩌면 anitya라는 낱말을 이 소리 내는 법을 따라 'anitya'라고 말했을지도 모릅니다.

venna puḷuvan. oya bhāṣāval kiyana ēvā eka eka pada venas venavā. pada artha venas karagannavā sammatavaṭa. mūla dharmayē arthayak tiyenavā nam ē padayaṭama dæn māgadhī bhāṣāvē arthaya ēka gati han̆ḍa kavuruvat gotapu padayak nemeyi. ē ē gati guṇayaṭa anukūlava gati ruva saha gatihan̆ḍa kiyalā dekak anukūlava samānava goḍanægenavā.

그럴 수 있습니다. 언어라는 것은 낱말이 저마다 바뀝니다. 약속(sammuti)에 따라 낱말 뜻을 바꿔 갑니다. 근본 dharma의 뜻이 있다면 그 낱말에, 곧 Māgadhī 말의 뜻에 있습니다. 그 결과 소리는 누가 지어낸 낱말이 아닙니다. 그 성질에 맞게 결의 모습과 결의 소리, 이 둘이 서로 맞게 함께 생겨납니다.

dæn okkomat ē vacana dekē ehema eka arthayak dennanē. dæn anicca anit anitya kiyalā kivvot itira nǣ kiyana eka. anicca kivvo kæmati sē nǣ. mē kæmati sē nǣ kiyana eka arthayak. islā nǣha kiyannē tava arthayak.

그런데 지금은 모두 그 두 낱말에 하나의 뜻만 주지요. anicca를 anitya라고 하면 '오래가지 않는다'는 것이고, anicca라고 하면 '바라는 대로 없다'는 것입니다. 이 '바라는 대로 없다'가 한 뜻이고, '오래가지 않는다'가 또 한 뜻입니다.

etakoṭa mē artha deka tænaṭa obana vidihaṭa gattot tamayi yō niruktiyen na jānāti dækkē nætnam vennē ēkayi. jānāti piṭakata. mē tripiṭakayēma dænagattā. padayē padaya vikan paden padē sækarinna gihillā tænṭa obē dāganna bæruvot vanayē ænda gaviya anda aliyā kælē hædenavā vagē venavā. dæn mēka tamayi vennē oya praśnaya. yamak sthira nætnam ēka dukayi kiyalā gattot dæn api balanna ōnē dharmayaṭa bahā balanna ōnē. bahā hitinavada?

그러니 이 두 뜻을 제자리에 맞게 받아들여야 합니다. 'yo niruttiṃ na jānāti' — 알지 못하면 그렇게 됩니다. Tipiṭaka 전체를 알았다 해도, 낱말과 낱말을 잘못 엮어 제자리에 넣지 못하면 숲속의 눈먼 소, 눈먼 코끼리가 숲에서 헤매는 꼴이 됩니다. 지금 생기는 문제가 바로 이것입니다. 어떤 것이 오래가지 않으면 dukkha라고 받아들인다면, 이제 우리는 그것을 dharma에 대어 보아야 합니다. 대어 보면 맞습니까?

yamak kiyanakoṭa monavada yamak kiyana aṁga novennē lōkē. oluva ækkoma baḍē amāruvō aṁśāgē piḷigāva mēvat yamak kiyana ayitiya tiyennē.

'어떤 것'이라고 할 때 세상에서 '어떤 것'에 들지 않는 것이 무엇입니까? 머리 아픔, 배 아픔, 병 같은 것들도 '어떤 것'에 들어갑니다.

ēka sthira nǣ kiyalā kiyannē sthira nætnam dukayi. ehema gattot ehema arikāva sthira sæpada? amāruvō sthira nam sæpada? oluvækkuma sthira nam sæpada? sthira nætnam loku sahanayak tiyenavā mēken midenna puḷuvan mona kramayakin hari. sthirayi kiyana vacana ekat ehema midena kramayak nǣ.

그것이 오래가지 않는다고 하면 — 오래가지 않으면 dukkha. 그렇게 받아들이면, 병이 오래가면 sukha입니까? 아픔이 오래가면 sukha입니까? 머리 아픔이 오래가면 sukha입니까? 오래가지 않으면 오히려 큰 위안이 있습니다. 어떤 방법으로든 그것에서 벗어날 수 있으니까요. 오래간다는 낱말대로라면 벗어날 길이 없습니다.

ehenam sthira nætnam dukayi kiyannē sthiranam sæpayi kiyana eka. ehenam api balanna ōnē ara kǣllakut dalā yamak kīlanē kivvē kæmati yamak isira nætnam kiyalavat tibunē næ otana verilā tiyenavā. ov kæmati yamak kisi næhatnam duka dannavā. kæmati kiyalā ekak nǣha. yani iccā. yamak icca etakoṭa yamak kæma itira nædda kiyalā gattot arthaya yamak kiyanavā mē muḷu lōkē tiyena priyamanāpa apriyamanāpa siyallama koṭa vuṇā. lōkēma arama bæluvot

그렇다면 '오래가지 않으면 dukkha'라는 것은 '오래가면 sukha'라는 말이 됩니다. 그러니 우리는 보아야 합니다. 한 조각을 빼고 그저 '어떤 것'이라고만 했습니다. '바라는 어떤 것이 오래가지 않으면'이라고조차 하지 않았습니다. 거기서 틀어졌습니다. 그렇습니다, 바라는 것이 [바라는 대로] 없으면 dukkha라고 압니다. 그런데 '바라는'이라는 말이 빠졌습니다. yaṃ icchā — 바라는 것. 그런데 '어떤 것이 오래가지 않느냐'로 받아들이면 그 '어떤 것'은 이 온 세상의 piya manāpa한 것과 appiya amanāpa한 것을 모두 덮어 버립니다.

siyallama koṭa vuṇā. lōkēma arama bæluvot priyamanāpa siyak nam apriya avanāpa siyupakin pirilā

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

tiyennē. priyamanāpa māyā darśanaya vitarakyi. mana vaḍana rūpa āśvādaya priyamanāpayi.

piya manāpa는 māyā의 보임일 뿐입니다. 마음을 키우는 형상의 assāda가 piya manāpa입니다.

etakoṭa budurajāṇan vahansē eka avasthāvakadī ahanavā mehema deyak. ektarā bhikṣūn vahansē namak ḷan̆gaṭa manussayek ævidilā æhuvā oba vahansēlā mē huda kaḷā yuga kivō aranlā mokakda mē karannē? mona tahanayak balāgena mē lōkē okkoma dukayinē kiyalā uttarayak dunnā. peni penītiya sæpan suvē dukayi kiyana mōḍayak kavuda? mokakda ē mōḍa balana maraṇāva obē banē væḍak næga kiyalā yanna kiyalā.

그런데 부처님께서 한 번은 이런 것을 물으십니다. 어떤 bhikkhu에게 한 사람이 와서 물었습니다. '스님들은 이렇게 하고서 무엇을 하십니까? 무엇을 바라고 이러십니까?' '이 세상은 모두 dukkha이지요'라고 대답했습니다. '눈앞에 보이는 sukha와 편안함을 dukkha라고 하는 어리석은 이가 누구냐? 무슨 어리석은 생각이냐, 당신 dharma는 쓸모없다' 하고 가 버렸습니다.

mē velāvēdī bhikṣūn vahansēlāgē mē kāraṇaya budurajāṇan vahansēṭa āraṁti vuṇā. ara viśvuvaṭa enna kiyalā budurajāṇan vahansē ahanavā ahana obagen praśnayak karanna kohomada uttara dunnē? ē manussayāṭa svāmīni mē lōkē tiyena okkoma dukayinē. manussayō mē lōkē tiyena okkoma dukayi. ē hindak mehema innē kivvā. æyi mōlayō ehema kivvē?

그때 bhikkhu들의 이 일이 부처님께 알려졌습니다. 부처님께서 그 bhikkhu를 오라 하시고 물으십니다. '그대에게 물은 사람에게 어떻게 대답했느냐?' '스승이시여, 그 사람에게 이 세상 모든 것이 dukkha라고 했습니다. 이 세상 모든 것이 dukkha라서 저희가 이렇게 산다고 했습니다.' '어리석은 이여, 왜 그렇게 말했느냐?'

mē lōkayē priya svabhāvayak madhura svabhāvayak næhanam satvayat hæri saranavada allanavada? mē lōkē ādīnavayak nætnam mēken midenavada æyi āśvāda sahagata lōkē dukayi kivvē? āśvādaya āśvādaya hæṭiyaṭa dakinna. ādīnavayi ādīnava hæṭiyaṭa dakinna. dæn oya ṭika pennuvā nam praśnaya ivarayi.

'이 세상에 좋은 성품, 달콤한 성품이 없다면 중생이 돌고 돌며 그것을 붙잡겠느냐? 이 세상에 ādīnava가 없다면 이것에서 벗어나려 하겠느냐? 왜 assāda가 있는 세상을 dukkha라고 했느냐? assāda는 assāda로 보아라. ādīnava는 ādīnava로 보아라.' 바로 그것만 보여 주었다면 문제는 끝났습니다.

adat mokada karannē? āśvāda vena dē āśvāda hæṭiyaṭa dakinna kivvē eka pennannē nætuva ēka dukayi kiyanavā. api minissu yathārthayaṭa kohomada vennē?

오늘날에도 무엇을 합니까? assāda인 것을 assāda로 보라는 것을 보여 주지 않고 그것을 dukkha라고만 합니다. 그래서야 사람들이 어떻게 참모습에 이르겠습니까?

ehenam budurajāṇan vahansē mē siyalla dukayi kiyayi mē lōkē pævætmaṭa ayiti dekak pennavā. duka saha dukaṭa hētuva pævætma tiyennē.

그러니 부처님께서는 이 모든 것이 dukkha라고 하지 않고, 이 세상의 이어짐에 속한 두 가지를 보이십니다. dukkha와 dukkha의 까닭이 이어짐 안에 있습니다.

budurajāṇan vahansē duka pennuvā venama dukaṭa hētu vena bava pennanavā. budurajāṇan vahansē dukaṭa hētuva pennannē yāyaṁ taṇhā pōnōbhikā nandi rāga sahagatā tatta sattalabhinandaneyatanam kāma taṇhā bhava taṇhā vibhava taṇhā ēka dukayi kiyalā pennuvē. [ugura kǣrīma] næ dukaṭa hētu onna ōkayi. ōka priya svabhāvayen madhura svabhāvayen yuttayi. ē nisā lōka satyaya ælenavā. pæhædiliva dēśanā kaḷā.

부처님께서는 dukkha를 보이시고, 따로 dukkha의 까닭이 되는 것을 보이십니다. 부처님께서 dukkha의 까닭으로 보이신 것은 'yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṃ kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā'입니다. 그것을 dukkha라고 보이셨습니까? [헛기침] 아닙니다, dukkha의 까닭이 바로 그것이라고 하셨습니다. 그것은 좋은 성품과 달콤한 성품을 지녔습니다. 그래서 세상 중생이 들러붙습니다. 분명히 말씀하셨습니다.

ehenam siyalla dukayi kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷē næhæ. hæbæyi dukaṭa hētuva kiyana oya maravkula passē gihillā tamayi mē dukaṭa væṭennē. turanātmakava balanakoṭa pēnavā. sihaka āśvādayaṭa anuka duk vin̆dinavā.

그러니 부처님께서는 모든 것이 dukkha라고 말씀하지 않으셨습니다. 다만 dukkha의 까닭이라는 그것을 쫓아가서 이 dukkha에 떨어집니다. 견주어 보면 보입니다. 마음의 assāda를 따라가다 dukkha를 겪습니다.

menna dakina eka āśvādaya āśvādaya hæṭiyaṭa dakinna āśvādaya yathārthaya dakinna ādīnavayi ādīnava hæṭiyaṭa dakinna. dækkāṭa passē mokada vennē? mātra āśvādayak passē yanna mahā ādīnava guṇa duk aragahanavā.

보아야 할 것은 이것입니다. assāda를 assāda로 보고, assāda의 참모습을 보고, ādīnava를 ādīnava로 보는 것. 보고 나면 어떻게 됩니까? 한 줌(mattā)의 assāda를 따라가다 큰 ādīnava와 숱한 dukkha를 짊어진다는 것을 압니다.

balapuvahama āśvāda mātraya balapuhama ēka harayak næha. ēka gevilā yanavā. ēka ugulak velā. māyāvak bavaṭa pat velā āśvāda māyaṭa pavatanavā. sævin sævaṭi duka passē yanavā. menna mēka dakinna. ehema kivvana ara manussayā mē lōkē okkoma dukayi kiyalā kiyanna kivvada nætuva mē lōkē āśvādayak tiyenavā. ē nisayi mē yannē satvayek. hæbæyi oya āśvādaya māyāvak velā tiyenavā mēka tērennē. oya māyā āśvādaya allanna gihillā apramāṇa duhakaṭa goduru venavā. menna mēka danna nisā āśvāda māyāvaṭa mulā vennē nætuva api ættalā innavā. duken nidahas vena kramaya ara manasaṭa piḷiganna vennē.

보면, 그 한 줌의 assāda를 보면 그것은 알맹이가 없습니다. 그것은 닳아 사라집니다. 그것이 덫이 되었습니다. māyā가 되어 assāda의 māyā로 남습니다. 그리고 거듭 dukkha를 따라 갑니다. 이것을 보라는 것입니다. 그렇게 말씀하셨으니, 그 사람에게 '이 세상 모두가 dukkha'라고 말하라고 하셨습니까? 아니지요. 이 세상에 assāda가 있고, 그래서 중생이 이렇게 간다, 그런데 그 assāda는 māyā가 되어 있다 — 이것이 이해됩니다. 그 māyā의 assāda를 붙잡으러 가서 헤아릴 수 없는 dukkha의 먹이가 됩니다. 이것을 알기에 assāda의 māyā에 속지 않고 우리는 진실하게 삽니다. 그래야 dukkha에서 벗어나는 길을 그 마음이 받아들이게 됩니다.

dæn menna mē vagē budurajāṇan vahansē duka menna mē lōkayē pævætma tuḷa siyalla dukayi nokiyā. duka saha dukaṭa hētuvak tiyenavā kiyalā pennavā. dukaṭa hētuva duka nǣ. ēka priya svabhāvaya madhura svabhāvayet āśvāda janakayi. ē āśvāda janaka māyāvaṭa gōcara venna ēka athæraganna bæri māyāva nisā. vaṭinādiyak kiyana dr̥ṣṭṭiya nisā. ēka vaṭā tiyena dahasak dukkam kaṭu okkoma tarāgannavā ara āśvāda māyāvaṭa uduruvelā. menna mē nisā bihin balapuvahama duka vin̆dinavā. āśvāda māyā gevilā yanavā. idiriyaṭa āśvāsarayak hita tiyannē mokakda ē jātiyakak matu hadāganna ēka 99k duk valin pahakka āśvāda māyāven. āyu gānaka dukaṭa væṭenavā særayak āśvāda māyā lana idiriyaṭa balanavā. anti oya ahuvena āśvāda māyāvakut nǣ. duka vin̆da vidā gamana yanna. menna mēkayi lōkē yathārthaya kiyalā dækkannam. menna duka piḷiban̆dava vidarśanāva vidarśanātmakava dænagannavā kiyannē mēkayi.

이처럼 부처님께서는 이 세상의 이어짐 속에서 모든 것이 dukkha라고 하지 않으시고, dukkha와 dukkha의 까닭이 있다고 보이십니다. dukkha의 까닭은 dukkha가 아닙니다. 그것은 좋은 성품과 달콤한 성품으로 assāda를 낳습니다. 그 assāda를 낳는 māyā에 닿아, 놓지 못하는 māyā 때문에, 값진 것이라는 diṭṭhi 때문에, 그 둘레에 있는 천 가지 dukkha의 가시를 모두 짊어집니다, 그 assāda의 māyā에 사로잡혀서. 그래서 돌아보면 dukkha를 겪고 있습니다. assāda의 māyā는 닳아 사라집니다. 앞으로 assāda를 마음에 두는 것은 무엇입니까 — 또 다른 jāti를 만드는 것인데, 그것은 아흔아홉이 dukkha이고 나머지가 assāda의 māyā입니다. 수없이 dukkha에 떨어지면서도 한 번 assāda의 māyā를 앞에 바라봅니다. 끝내 붙잡을 assāda의 māyā도 없습니다. dukkha를 겪고 또 겪으며 길을 갑니다. 이것이 세상의 참모습이라고 보십시오. 이것이 dukkha에 관한 vipassanā이고, vipassanā로 안다는 것이 이것입니다.

namut ada mē kālē venakoṭa cittakṣaṇaya dækalā duka dænaganna kramat velak aya kiyalā. ehema kramayak.

그런데 오늘날에는 cittakkhaṇa를 보고 dukkha를 아는 방법이라는 것을 어떤 이들이 말합니다. 그런 방법이 있다고.

pariṇāmayaṭa pat vena hindā duka mē dukayi. pariṇāmayaṭa pat vunē næhatnam duka næhanē kiyalā katāvaṭa taman sammata karagena innavā kiyapu katāvē pahiihillā bauddhayana budu dahamaṭa viruddhava katā karanna ōda næha kiyalā.

바뀌기 때문에 dukkha이고, 이것이 dukkha이며, 바뀌지 않으면 dukkha가 없다는 말을 스스로 받아들여 지니고 있습니다. 그 말에 붙들려 불교도가 Buddha dharma에 어긋나게 말할 일은 아니지 않습니까.

api ahanavā oyāṭa mē ata ata gæhuvot suvayak dæenavada oluva ata gæhuvot suvayak dæyenavada dæenavā vagē. api ahanavā mē vipariṇāmayak nætuva eka avasthāvaṭa nāta metanama tiyāgena hiṭiyot mokada vennē? ata kǣvot vipariṇāmayak ænavā. venas venna ōnē. issellā tibeno sparśaya venas veī īḷan̆ga sparśaya āvāā ēka venas vunā īḷan̆ga sparśayatāva mē kriyāvaliyak ilin tamayi atǣma siddha vennē. atǣmē suvē oyāṭa mē vipariṇāmaya notibuṇā tiyenavada? oya vipariṇāmika kriyāvaliya nisā nēda oyā suva vin̆danayak labannē.

우리는 묻습니다. 이 손을 손으로 문지르면 시원함이 느껴집니까? 머리를 손으로 문지르면 시원함이 느껴집니까? 느껴지는 듯하지요. 우리는 묻습니다. 이 vipariṇāma 없이 한 순간에 손을 여기에 그대로 두고 있으면 어떻게 됩니까? 손이 가려우면 vipariṇāma가 있어야 합니다. 바뀌어야 합니다. 앞의 phassa가 바뀌고 다음 phassa가 오고, 그것이 바뀌고 또 다음 phassa가 오는 이 과정으로 긁는 일이 일어납니다. 긁는 시원함이 vipariṇāma 없이 당신에게 있습니까? 그 vipariṇāma의 과정 때문에 당신이 시원함을 누리는 것 아닙니까?

eyā havata vipariṇāmaya dukayi kivvot oyā mē suva labannē vipariṇāmaya nisā. ēkat labanna. calanayak nætnam heḷavīmak nætnam suvayak enavada? koyi pættaka ē nisā pudgalayā balāporottu venavānēda mē venas vīma suva suva balāporottu vena lōkayā ē tuḷa vipariṇāmika kriyāvaliyā balāporottu venavā næhanam suva labanna bæ.

그가 vipariṇāma가 dukkha라고 한다면, 당신이 이 시원함을 얻는 것은 vipariṇāma 때문입니다. 그것도 얻으십시오. 움직임이 없으면, 흔들림이 없으면 시원함이 옵니까? 어느 쪽에서든. 그러니 사람은 이 바뀜을 바라지 않습니까? 시원함을 바라는 세상 사람들은 그 안에서 vipariṇāma의 과정을 바랍니다. 그렇지 않으면 시원함을 얻을 수 없습니다.

ehenam api kivvot ehema mē vipariṇāmayayi duka kivvot api apē peni peni tiyena ættakaṭa viruddhava katā kaḷā. vipariṇāmika kriyāvaliyak nætnam mē lōkē ekama janita vena suvayak næhænē.

그렇다면 우리가 이 vipariṇāma가 dukkha라고 하면, 우리는 눈앞에 보이는 진실에 어긋나게 말한 것입니다. vipariṇāma의 과정이 없으면 이 세상에 생겨나는 시원함은 하나도 없지요.

husmak imin gattā. kivimin paṭan ganna ōna tiica īḷan̆gaṭa gevuṇā tava ṭika bayakat gevuṇā tava ṭikak bayakat gevuṇā namut mat husma uraṭa gannakoṭa āśvādayak læbilā.

숨을 천천히 들이쉬었습니다. 이제 내쉬기 시작해야 합니다. 조금씩 빠져나가고, 또 조금 빠져나갔습니다. 그러다 다시 숨을 가슴에 들이쉴 때 assāda를 얻습니다.

mohotak mohota pāsāgē gevana kriyāvaliyā siddha vunē nætuva husma gannē nætuva mala laṁrē hiṭiyā nam ehema āśvādayak læbeyi. suvan̆da balanna kohomada sun̆da suvan̆da āśvādaya læbē. vipariṇāmika kriyāvaliyak kriyātmakalama āśvādaya læbapu nisā vipariṇāmika kriyāvalī menehaṭa avaśyayi.

순간순간 지나가는 과정이 일어나지 않고 숨을 쉬지 않고 꽃 가까이 있었다면 assāda를 얻겠습니까? 향기를 맡아 보십시오. 향기의 assāda를 어떻게 얻습니까? vipariṇāma의 과정이 움직여서 assāda를 얻으므로, 마음에는 vipariṇāma의 과정이 꼭 필요합니다.

ēken ahak venna āśvādaya hiṭa bæn̆dilā tiyena ekak. ehenam kṣaṇayak gannē mohotē mohota okkoma venas venavā kivva dakiyada ættam āśvādaya pāvinna venas vena hindānē āśvādaya matu venna. apiṭa ēkak tiyenavā. ehenam venas vena nisā nemeyi api dakinna ōnē.

그것에서 벗어나는 것은 assāda와 마음이 묶여 있는 것입니다. 그렇다면 찰나(khaṇa)를 잡아 순간순간 모두 바뀐다고 보는 것이 진실이라면, 오히려 바뀌기 때문에 assāda가 드러나는 것입니다. 우리에게는 그것이 있습니다. 그러니 '바뀌기 때문에'로 보아서는 안 됩니다.

mē priya karana manāpa karana āśvādaya kæmati sēna. kæmati sē pavatina dēka āśvādayak labanna lōkē næhæ ehema ekak. mēka bæt. labana labana āśvādayak ætda ēka kæmati sē næti nisā mokakda kæmætta ēka āśvādātmakava pavatinavānam. siddhiya mokakda ēka gevilā yanavā. ēkaṭa viruddhaya ēvā innavaṭa kæmati næ. namut yathārthaya mokakda viruddhayayin ēka vahanavā.

이 좋아하고 마음에 들어하는 assāda는 바라는 대로냐는 것입니다. 바라는 대로 이어지는 것에서 assāda를 얻는 일은 세상에 없습니다. 얻고 또 얻는 assāda가 있다면 그것은 바라는 대로가 아니기 때문입니다. 바람은 무엇입니까 — 그것이 assāda로 이어지는 것입니다. 일어나는 일은 무엇입니까 — 그것이 닳아 사라집니다. 그 반대되는 것들이 있는 것은 바라지 않습니다. 그러나 참모습은 무엇입니까 — 반대되는 것들이 그것을 덮어 버립니다.

menna mēka api tērum araganna ōnē. menna mē ṭika tērum gattahama api dakinavā āśvādaya āśvādaya hæṭiyaṭa dakinavā.

이것을 우리는 이해해야 합니다. 이것을 이해하면 우리는 assāda를 assāda로 봅니다.

tava deyak dakinna ōnē. mē āśvādaya kumak nisā kotana haṭagannavada? æyi ēka haṭagannē? krama dekak tiyenavā. ladaru vayasaya ḷamayakuṭa taruṇa gǣṇu ḷamaya dækkot ehema kataruṇiyā dækavot ehema mokut āśvādayak enavada?

또 하나 보아야 합니다. 이 assāda는 무엇 때문에, 어디서 생깁니까? 왜 생깁니까? 두 가지 길이 있습니다. 어린 나이의 아이가 젊은 여자를 보면, 처녀를 보면 무슨 assāda가 옵니까?

æhæṭa rūpaya perudunā. ara hæḍa væḍaka tibuṇa ākārayaṭat æhen dækkā. āśvāda hæn̆gīmak tiyenavā

눈에 형상(rūpa)이 닿았습니다. 그 생김새 그대로 눈으로 보았습니다. assāda의 느낌이 있습니까?

ē poḍi eka tibunē næ. ōka ṭikak loku venakoṭa ṭiken ṭika loku venna loku vennē ekkenek hædenavā eka samādhiyaka. ē samādhiya paṭan gatta yana paṭanma ōvā harayak nǣhæ væḍak nætijā næti væḍa nija væḍa oya jātiya ugan venavā. anit pættana paḷaha sundarayi macan varē yanna kiyalā anaha tava pættak tiyenavā. ē pætta dennā dēvidahakin hædenavā.

그 아이에게는 그런 것이 없었습니다. 조금 자라면서, 조금씩 커 가면서, 한 사람은 어떤 환경에서 자랍니다. 그 환경에서 처음부터 '그런 것은 알맹이가 없다, 쓸데없는 일이다' 하는 식으로 배웁니다. 다른 쪽에는 '저기 아름답다, 친구야, 이리 와' 하는 또 다른 쪽이 있습니다. 그 두 사람은 두 가지 방식으로 자랍니다.

kohe dennama āśvādaya ra kara idiripat vunot ehema aramuṇa pahu karuṇaya adahasana

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

apiṭa pæranē katāvak tiyenavā. girāva pæṭavinna ekatu velā hiṭan vaḍunaṭa passē horu ḷan̆gaṭa ekek hambavuṇā. ē vagēma ara ārāmakaṭa eka hamba vuṇā. tāpasalagē eka hædunā horugē eka hædunā kiyalā. mē girāva vaṭina bahu velā loku velā katā karanna paṭan gattahama eka gahapa piya marapiya kappiya koḍapiya kiyalā kǣ gahanavā. ravuda vidihaṭa kǣ gahanavā ē jātiya. anik kenā inna kanna bonna inna āya buvan oya eyā hon̆da katā kiyanavalu. dæn mē apē upamā katāvak.

우리에게 옛이야기가 하나 있습니다. 앵무새 새끼들이 함께 있다가 자란 뒤, 하나는 도둑들 곁에 가게 되었습니다. 또 하나는 어떤 ārāma에 가게 되었습니다. 하나는 tāpasa들 곁에서 자라고, 하나는 도둑들 곁에서 자랐다고 합니다. 이 앵무새들이 자라 말을 하기 시작하자, 하나는 '때려라, 죽여라, 베어라, 빼앗아라' 하고 소리칩니다. 사납게 그런 식으로 소리칩니다. 다른 하나는 '어서 오세요, 드세요, 마시세요, 앉으세요, 안녕하세요' 하고 좋은 말을 한답니다. 이것은 우리의 비유 이야기입니다.

mē vagē tamayi apē parisaraya tuḷa apē manasa mulin paṭan yam āhārayakin pōṣaṇaya vuṇā nam oya satara āhārayen pōṣaṇaya vīmēdī dharmānukūlava pōṣaṇaya vuṇā nam ē manasē praticāraya īṭa anukūlayi.

이처럼 우리 둘레 안에서 우리 마음이 처음부터 어떤 āhāra로 길러졌다면, 그 네 가지 āhāra로 길러질 때 dharma에 맞게 길러졌다면, 그 마음의 반응도 그에 맞습니다.

rāga, dvēśa, mōsāhagatava pōṣaṇaya vunā nam īṭa anukūlayi. ehenam apiṭa ada velā tiyennē asāhanī mānasikatvayen oya væḍilā tiyennē mokak nisāda? manasa pōṣaṇaya karalā tiyennē rāgayen, dvēśaya, mōhayen yuta kaṭayutu valin. ēvā āhāraya karagatta viññāṇaya tamayi mē asānī mānasikatvaya udā karalā tiyennē. dæn asāhanayaṭa pat karannē hita kivvot væradi. asāhanayaṭa pat karannē āgantuka upaklēsayangen goḍanagāgata manasa.

rāga, dosa, moha가 깃들어 길러졌다면 그에 맞게 됩니다. 그렇다면 오늘 우리에게 불안한 마음가짐이 이렇게 자라 있는 것은 무엇 때문입니까? 마음을 rāga, dosa, moha가 깃든 일들로 길렀기 때문입니다. 그것들을 āhāra로 삼은 viññāṇa가 이 불안한 마음가짐을 낳았습니다. 이제 불안하게 만드는 것이 마음(citta)이라고 하면 틀립니다. 불안하게 만드는 것은 āgantuka upakkilesa로 쌓아 올린 마음입니다.

ehenam āganka upaklēsa duru karanna nam mokada karanna ōnē? goḍa nagāgatta mānasikatvayaṭa dunna nam yam āhārayak ēka duru karanna ōnē. ēka hari amāru utsāhayen vīriyen duru karaganna ōnē. hæbæyi mulati tibicca amāruva ara viññāṇaya nirōdha venavā āhāra nætnam. hita tiyenavā.

그렇다면 āgantuka upakkilesa를 걷어내려면 무엇을 해야 합니까? 쌓아 올린 마음가짐에 주어 온 āhāra가 있다면 그것을 끊어야 합니다. 그것은 아주 어렵게, 애써서 viriya로 걷어내야 합니다. 처음에는 어렵지만, āhāra가 없으면 그 viññāṇa는 nirodha에 이릅니다. 마음은 남아 있습니다.

viññāṇaya kivvē āgantuka upak lēsiyen kiridiligattā hari. ē ṭika duru velā giyā nam pavasara vitan bhikkha vecca en kiyana ekaṭa praśna ekakvat næhæ. asāhanayaṭa pat karalā mānasikatvaya næha. ehenam ohuṭa mana rūpa pēnavā bæn̆dennē næ. mana sabda æhenavā, kāmuka śabda æhenavā. hita bæn̆dennē næha. ē pættaṭa ham̆bā yannē næ. gandha rasaya sparśa dænenavā. ē passē ham̆bā yannē nǣ. anna suddha vuṇā. asānī mānasikatvaya duru vuṇā. menna metanṭa pat vunāṭa passē apiṭa praśnaya yannē.

viññāṇa라는 것은 āgantuka upakkilesa에 물든 것입니다. 그것이 걷혀 가면 'pabhassaram idaṃ bhikkhave cittaṃ'이라는 말에 아무 문제가 없습니다. 불안하게 만드는 마음가짐이 없습니다. 그러면 그에게 마음에 드는 형상이 보여도 묶이지 않습니다. 마음에 드는 소리, 감각을 끄는 소리가 들려도 마음이 묶이지 않습니다. 그쪽으로 쫓아가지 않습니다. 냄새, 맛, 닿음이 느껴져도 그 뒤를 쫓아가지 않습니다. 이제 맑아졌습니다. 불안한 마음가짐이 걷혔습니다. 바로 여기에 이른 뒤에야 우리 문제가 사라집니다.

dæn api hitamu yamkisi pudgalaya mat pæn bonavā diga dumpānaya karanavā. oya dennaṭa mēka araganna bæri taramaṭa hari āśvāda janaka deyak hæṭiyaṭa peni peni tibilā. mona vidihakiv mahā tahanamak pænavilā. aṇḍā ani matvayan bonna nætuva dumpānaya karanna nætuva inna siddha venavā.

이제 어떤 사람이 술을 마시고 담배를 피운다고 해 봅시다. 그 두 가지가 그에게는 놓을 수 없을 만큼 assāda를 주는 것으로 보입니다. 그런데 어떤 식으로든 큰 금지가 내려져서, 어쩔 수 없이 술을 마시지 못하고 담배를 피우지 못한 채 지내야 하게 되었습니다.

mē ara ōnakamak tibuṇā. mēkē ven vunā nam hon̆dayi kiyalā. namut ven ehanna bærikamak tibuṇā. namut yamkisi nīti rīti mālāvakin hō hirēṭa hirē ḷan̆guva væṭilā hō nætnam yamkisi vidihakin bēranna bæri pirisak kataraṭa ahuvelā hō mona kālen hō huva ōka pariharaṇaya karanna kramayak nætuva giyānam. paḷaveni sumāna gata karannē maraṇa vāgē anē kaṭat ekkalā mokakda velā yanavā balan vena damnam ekak bivahama sikak ṭiekak bilā koccara āśvādayakda anivat velā k næha kiyalā maṭa hitina sikarak ṭikak tuna. oya tattva mulē tibuna hi sumānayan gata vuṇā dekak gata vuṇā tunak gata vuṇā. dænnam eccara gānak nǣ oyāṭa tibuṇā nam hon̆dayi tamayi itin kivva nætnam monavā karannada? hæbæyi kalina takmanē næ. taṭiya kālayak gata vuṇā. dænnā maṭa ōnē.

그에게는 이것에서 떨어지면 좋겠다는 바람이 있었습니다. 그러나 떨어질 수 없음이 있었습니다. 그런데 어떤 법규 때문이든, 감옥에 갇혀서든, 아니면 빠져나올 수 없는 무리와 함께 사막에 갇혀서든, 어느 때든 그것을 쓸 길이 없게 되었다면, 첫 주는 죽을 것처럼 보냅니다. '아, 입이 어떻게 되는지 좀 봐라. 담배 한 개비 피우면, 한 잔 마시면 얼마나 assāda일까. 하나도 없구나' 하는 생각이 듭니다. 그런 처지로 처음 한 주가 지났습니다. 둘이 지나고 셋이 지났습니다. 이제는 그리 대수롭지 않습니다. '있으면 좋기야 하겠지만 없으면 어쩌겠나.' 처음 같은 갈증은 없습니다. 꽤 시간이 지났습니다. 이제는 '나는 필요 없다'가 됩니다.

ara etakoṭa dæn cīkarayat bīlā purudu velā hiṭapu kenā mulin atharinna paṭan yanakoṭa dukkhā paṭipadā gandhā viñagnā ēkaṭa hētukāraya gevaṭa passē asānī mānasikatvaya durunāṭa passē sukhā paṭipadā abhābhignā. dæn sukha pratipadāva āvā. maṭa ōna kāraṇaya hariyaṭa hari kiyalā. dæn miḷumadat ituru vennē. papuvarat hon̆dayi. manasaṭa asānayekut nǣ.

그러니 이제 담배와 술에 길든 사람이 처음 끊기 시작할 때는 dukkhā paṭipadā dandhābhiññā입니다. 그 까닭이 닳아 없어진 뒤, 불안한 마음가짐이 걷힌 뒤에는 sukhā paṭipadā khippābhiññā입니다. 이제 sukhā paṭipadā가 왔습니다. 내가 바란 일이 바르게 되었습니다. 이제 돈도 남습니다. 가슴도 좋아졌습니다. 마음에 불안도 없습니다.

anaśuddha vīma menna mē vagē apiṭa tibena hæma dēkadīma api vidarśanā karanavā api dakinna ōnē. api asahaniyē mānasikatvayak goḍanagāgena tiyenavā. āgantaka upak lēsayan samaga bæn̆dilā. ēkaṭa bæn̆dinna hētu vunē mokakda? mē āśvādaya hari vaṭinā dēval kiyana mulā mānasikatvaya āśvādayangē yathārthaya sihi karannada sihi karanna ē mulā mānasikatvaya duru velā yanavā. duru vunāṭa passē ēkaṭa āhāraya duru karagattot īṭa passē nævata vārayak goḍanægenna hētu nætuva yanavā. satyayaṭa anukūlava pihiṭanavā. itin menna mē kramayaṭa mulinma dakinna ōnē æhæ kana divanāsaya śarīraya mana kiyana mē rūpa śabda gandha rasa sparśa dharma ætuḷu karanavā manā satiyen inna sihipa piṭavanavā kiyannē ōkayi.

깨끗해지는 것은 이와 같습니다. 우리에게 있는 모든 것에서 우리는 vipassanā를 해야 하고, 보아야 합니다. 우리는 āgantuka upakkilesa에 묶여 불안한 마음가짐을 쌓아 왔습니다. 그것에 묶이게 된 까닭은 무엇입니까? 이 assāda가 아주 값진 것이라는 미혹된 마음가짐입니다. assāda의 참모습을 떠올리고 또 떠올리면 그 미혹된 마음가짐이 걷혀 갑니다. 걷힌 뒤 그것의 āhāra를 끊으면, 그 뒤로는 다시 쌓일 까닭이 없어집니다. 진실에 맞게 섭니다. 그러니 이 방법으로 먼저 보아야 합니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음으로 이 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma가 들어옵니다. 바른 sati로 머물라, sati를 세우라는 것이 바로 이것입니다.

rāgayaṭa, dvēśayaṭa, mōhayaṭa yamak enavā nam ēvā manā satiyen in̆dalā ennam pahakaṭa damanna purudu venna ōnē. rāga akṣayaṭa, dvēśakyaṭa, mōhakṣayaṭa inna daham saṁkalpayan dalā gænīmak, śravaṇaya kirīmak īṭa anuva kaṭayutu kirīmak hitaka kavatina mehīmak nætnam ēkaṭa næm̆buru karanna ōnē. menna manā satiyen dihā mē ṭika purudu karenna giyot satipaṭṭhānaya væḍenavā. trividha sucartaya pūrṇaya velā satipaṭṭhānaya væḍenavā.

rāga, dosa, moha 쪽으로 무엇이 오면 바른 sati로 머물러 그것을 한쪽으로 치우도록 익혀야 합니다. rāga의 다함(khaya), dosa의 다함, moha의 다함으로 이끄는 dharma의 생각을 마련하고, 듣고, 그에 따라 행하고, 마음으로 되새기거나, 아니면 그쪽으로 마음을 기울여야 합니다. 이렇게 바른 sati로 이것을 익혀 가면 satipaṭṭhāna가 자랍니다. 세 가지 sucarita가 채워져 satipaṭṭhāna가 자랍니다.

etakoṭa anna api gannē ēkama tiya. ehenam mūla dharmaya issellā tērum gannavā. tērum gattahama mēvā asārayi kiyalā tērum gattā. ekak tērum gattahamaka vennē tunak væḍenavā. ē tamayi kāya sucaktiya, vākya sucaktiya, manōsu sucakya. tunak væḍennē hatarak væḍennē. kāyānupassanāva, vēdanānupassanāva, cittānupassanāva, dhammānupassana dænaka hiṭiyak nætam bæri. hatarak væḍennē aṭak væḍe. sammā diṭṭhiya, sammā saṁkalpa sammā vācā sammanta ājīvavāyama sati samādhi aṭa væḍenavā. aṭak væḍennē hatak væḍiyi. sati sambujjhaṁ dhamma vicaṁ viriya sambujjhaṁ prīti sambujjhaṁ passaddhi sambujjhaṁ viriya sambujgē samāja sambujjhaṁ upēsā saṁbōj hatak va. hatak væḍennē ekak pūrṇaya karanna. vidyā phalaya labāganna

그러니 우리가 잡는 것도 바로 그것입니다. 그렇다면 먼저 근본 dharma를 이해합니다. 이해하면 이것들이 알맹이 없다는 것을 알게 됩니다. 하나를 이해하면 셋이 자랍니다. 곧 kāya sucarita, vacī sucarita, mano sucarita입니다. 셋이 자라면 넷이 자랍니다. kāyānupassanā, vedanānupassanā, cittānupassanā, dhammānupassanā가 알든 모르든 자랍니다. 넷이 자라면 여덟이 자랍니다. sammā diṭṭhi, sammā saṅkappa, sammā vācā, sammā kammanta, ājīva, vāyāma, sati, samādhi, 이 여덟이 자랍니다. 여덟이 자라면 일곱이 자랍니다. sati sambojjhaṅga, dhammavicaya, viriya sambojjhaṅga, pīti sambojjhaṅga, passaddhi sambojjhaṅga, samādhi sambojjhaṅga, upekkhā sambojjhaṅga, 이 일곱이 자랍니다. 일곱이 자라면 하나를 채웁니다. vijjā phala를 얻는 것입니다.

dæn mē vaḍana krama ekak vaḍanakoṭa kramānukūlava væḍalā haṭan yathābōdhaya læbena hæṭi dharmatāvaya dharmayō dharmaya pavattā nirvāṇa paratakaṭa yāma san̆dahā dharmayōma dharmaya purava. nacētanākaraṇī sūtrayē keḷavara attaya kusala sīlaya avipratisārayat, abhavipati pramōdhayat, pramōdaya prītiyat, prītiya praśabdiyat, praśarabdaya sukhayat, sukhayē samādhiyat samādhiya yathābhūtat gnāna darśanayat yathābhūtat gnāna darśanaya nirvēdayak, nirvēdaya, virāgayat virāgaya, vimukti gnāna darśanayat labāda? esē dharmayōma dharmaya puravayi nirvāṇa parisarakaṭa yāma san̆dahā dharmayōma dharmaya pavatvayi. apiṭa karanna deyak nǣha kiyalā pennuvā. bula vitarayi. kusala sīya tērum karā balanna ōnē.

이제 이 닦는 방법 하나를 닦을 때 차례대로 자라서 참된 깨달음을 얻는 모습이 dhammatā입니다. nibbāna 저편으로 가기 위해 dharma가 dharma를 흐르게 하고 dharma가 dharma를 채웁니다. Cetanākaraṇīya sutta 끝에서 말합니다. 'kusala sīla는 avippaṭisāra를, avippaṭisāra는 pāmojja를, pāmojja는 pīti를, pīti는 passaddhi를, passaddhi는 sukha를, sukha는 samādhi를, samādhi는 yathābhūta ñāṇadassana를, yathābhūta ñāṇadassana는 nibbidā를, nibbidā는 virāga를, virāga는 vimutti ñāṇadassana를 얻게 하지 않는가? 이렇게 nibbāna 저편으로 가기 위해 dharma가 dharma를 채우고, dharma가 dharma를 흐르게 한다.' 우리가 따로 할 일은 없다고 보이셨습니다. 근본만 있을 뿐입니다. kusala sīla를 이해하여 보아야 합니다.

mūla dharmaya ahalā tērum gattaṭa passē avidyā tr̥ṣṇā duru karana śikṣaṇaya tērum aran karē itin ōka gæna ahaganna ōnē ahagena

근본 dharma를 듣고 이해한 뒤, avijjā와 taṇhā를 걷어내는 sikkhā를 이해하여 행해야 합니다. 그러니 그것에 대해 들어야 합니다.

aran karē itin ōka gæna ahaganna ōnē ahagena gattahama paḷamu ṭikama tamayi avasānaya nakan karanna

듣고 받아들이면, 바로 그 처음의 것이 끝까지 해야 할 일입니다.

tiyennē atdalā puḷuvan hæmada ē havada Ja.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

번역 고르기