와하라까 코리아
CD025-19

CD025 · 19번째 · 1시간 52분 · 원문 녹음

왑 뽀야 날 dharma desanā 2

වප් පෝදින ධර්ම ෙද්ශනා 2.

mē vidarśanā bhāvanāvak karagena yanakoṭa hētuphala dakina hæṭit ē vagēma dharmānukūlava mārgaya tōrāgannā hæṭit piḷiban̆dava ē gæna tamayi api katā karamin hiṭiyē.

우리는 vipassanā bhāvanā를 해 나가면서 원인과 결과를 보는 법, 그리고 dharma에 맞게 길을 가려 고르는 법에 대해 이야기하고 있었습니다.

mehidi api dæn ahannē praśnaya ahannē mokada mē yam situvillak kriyāvak katāvak ādī kaṭayutu karanakoṭa mē hētuphala dahama anuva balana ākārayak dharmayaṭa bahā bælīma vinayaṭa sasan̆dā bælīma siddha karannē kohomada kiyana kāraṇayat vistara karalā denna kiyalayi illīmak karannē.

여기서 묻는 물음은 이것입니다. 어떤 생각이나 행동이나 말 같은 일을 할 때, 이 원인과 결과의 dharma에 따라 살피는 법, 곧 dharma에 비추어 보고 vinaya에 견주어 보는 일을 어떻게 하는지 풀어 달라는 부탁입니다.

dæn mē kāraṇayadī api bahinna ōnē menna mehema dēkaṭa.

이 일에서 우리는 먼저 이런 데로 들어가야 합니다.

siyaluma daham mul avasthāvē tērennē nǣ.

모든 dharma가 처음부터 다 알아지지는 않습니다.

mul avasthāvēdī apiṭa tōraganna puḷuvan ektarā maṭṭamaka hari væradi vitarayi.

처음에는 어느 수준에서의 옳고 그름만 가려낼 수 있습니다.

apiṭa poḍi upamāvak aran mehema balamu issellā.

먼저 작은 비유 하나로 이렇게 살펴봅시다.

api seḍk hōdanna issellā gomak kaḷa vecca kaṇuvaṭa ævaricca seḍk. aran bæluvot kotaṭanada kahaṭa pællam tiyennē? ādī vaśayen bæluvot ekapāra pēnnē næ.

빨래하기 전에 소똥과 진흙이 덕지덕지 묻은 천을 집어 들고 어디에 얼룩이 있는지 살펴보면, 한눈에는 보이지 않습니다.

mokada hæmatænama kuṇu tiyenavā nam vena enama balanna bæri vidihaṭa an̆duru velā tiyennē.

온 데에 더러움이 묻어 있으니, 다른 것은 볼 수 없게 온통 거무스름해져 있기 때문입니다.

api issellāmaka vatura ṭikak dālā hiṭama payin pāgalā hæṭa kamak nǣha hōdanavā. apullā hōdanavā.

그래서 먼저 물을 조금 붓고 발로 밟아 빨고, 두들겨 빱니다.

nikan yanna kuṇu ṭika æralā balapuvahama dæn kuṇu pogalā tænin tæna mahā pællam matuvelā pēnavā.

떨어져 나갈 더러움이 빠진 뒤에 보면, 이제 더러움이 불어서 여기저기 큰 얼룩들이 드러나 보입니다.

īṭa passē api mokada saban hari monavāhari sasāyanayak dālā hōdanavā.

그다음에는 비누나 무슨 세제를 넣어 빱니다.

etakoṭa tænin tæna tavat pellan ṭikak īḷan̆gaṭa āyē matu velā pēnavā. issellā kivvana pællammayi.

그러면 또 여기저기 얼룩이 조금 더 드러나 보입니다. 처음부터 있던 바로 그 얼룩들입니다.

namut matu velā penenna paṭan gattē hō sedda hōdanna hōdanna pirisidu venna tamayi hæn̆gavilla piṭa hælalā matu vuṇē.

그런데 그것들이 드러나 보이기 시작한 것은, 천을 빨면 빨수록 깨끗해지면서 그 자국이 겉으로 드러났기 때문입니다.

apiṭa oya kramayaṭa puḷuvan siyaluma pællam ivat venakan sidda hōdāganna. hæbæyi

이렇게 하여 우리는 얼룩이 모두 없어질 때까지 천을 빨 수 있습니다.

ivat venakan sidda hōdāganna. hæbæyi issellāma dækkē ara mahā gomas karilāta kuṇugoḍa vitarayi. ēka ahakaṭahama mahā pællam goḍak dækkā. ēkak asutakaṭa vaha tava poḍi poḍi pællam dækkā. issellā tibicca pahu pahu venava dækka ākāraya.

하지만 처음에는 그 큰 소똥 더께와 더러움 덩어리만 보였습니다. 그것을 걷어 내자 큰 얼룩이 많이 보였습니다. 그것을 걷어 내자 또 자잘한 얼룩들이 보였습니다. 처음부터 있던 것들이 차츰차츰 옅어지는 모습을 본 것입니다.

mē edda hariyaṭa hitakaṭa upamā karalā budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā. etakoṭa hitaka eddakaṭa upamā karanavā. seddak kuṇu gǣvilā vāgē lōbha kuṇu, dvēśa kuṇu, mōha kuṇu valin kuṇugævilā tiyena hita. ē nisāma mēken

붓다께서는 이 천을 마음에 빗대어 가르치십니다. 마음을 천에 빗대는 것입니다. 천에 더러움이 묻듯이, lobha의 더러움, dosa의 더러움, moha의 더러움이 묻어 있는 마음입니다.

kuṇugævilā tiyena hita. ē nisāma mēken bæluvaṭa pēnnē nǣ mēkē tiyena tattvaya ara vaturē dālā hōdāgannavā vāgē apiṭa issellāma hoyāgannavā baṇa ahana velāvaka.

그래서 그냥 들여다보아서는 그 안의 상태가 보이지 않습니다. 물에 넣어 빨듯이, 우리는 맨 먼저 dharma를 듣는 때에 그것을 알아냅니다.

sædæhæ hitin baṇa ahanakoṭa ara kuṇu pællam ekakvat matu velā nǣ. ēvā yaṭapat velā.

믿음의 마음으로 dharma를 들을 때에는 그 얼룩이 하나도 드러나 있지 않습니다. 그것들은 눌려 가라앉아 있습니다.

bāhira lōkē innakoṭa lōbha, dvēśa, mōha nævā. hæḍæhæ itin baṇa ahana velāvaṭa ēvā okkoma ē mohota enavā. ehenam dharma śravaṇaya karana

바깥 세상에 있을 때는 lobha, dosa, moha가 있지만, 믿음으로 dharma를 듣는 때에는 그 순간 그것들이 모두 물러납니다.

mohota enavā. ehenam dharma śravaṇaya karana velāvaṭa dasa akusalayama ven velā innē kiyalā pennanavā. ehenam paṁca nīvaraṇayangen ven

그러니 dharma를 듣는 때에는 열 가지 akusala에서 모두 떨어져 있다는 것을 보여 줍니다.

pennanavā. ehenam paṁca nīvaraṇayangen ven velā inna velāvak hædæhæyen baṇa ahana velāva onna ē velāvē tiyena citta pāriśuddhiyaṭa kiyana baṇa tērenavā.

그렇다면 믿음으로 dharma를 듣는 때는 다섯 nīvaraṇa에서 떨어져 있는 때이고, 바로 그때 있는 마음의 맑음에 맞추어 들려주는 dharma가 알아집니다.

issellā samādan velā hiṭiyē næ.

그 전에는 계를 받아 지니고 있지도 않았습니다.

ara aṁguli māla vāgē minī mara mara in̆dalā baṇa ahana velāvak vunā mokakda mē maṭa inna kiyanavā. etakoṭa mē yamīn in̆dagena oba vahansē innavā kiyanavā. mē inna maṭa inna kiyanavā. mokakda mēkē tēruma kiyalā a praśna ākaraṇaya karanna hitē yēm karanakoṭa kaḷuvat atē æn̆gili mālek hari 999k maralā oya vidihaṭa hiṭapu avasthāvak.

저 Aṅgulimāla처럼 사람을 죽이고 또 죽이며 살다가 dharma를 듣는 때가 되었습니다. '이게 무슨 말인가, 나더러 멈추라고 하는구나. 당신은 걸어가면서 멈췄다고 하고, 멈춰 있는 나더러 멈추라고 하는구나. 이것이 무슨 뜻인가' 하고 그 물음을 풀려고 마음을 쓸 때, 그때는 손가락으로 엮은 목걸이를 걸고 999명이나 죽이며 그렇게 살던 때였습니다.

namut ara ahana velāvēdī ara ekakvat næha. okkoma æt velā ē mohotē ha hita nīvaraṇayangen suddha velā hiṭiyē. praśnaya nirākaraṇaya karaganna ōna krama tibuṇā dharmānukūlava.

그러나 그 말을 듣는 때에는 그런 것이 하나도 없었습니다. 모두 멀어져, 그 순간 마음이 nīvaraṇa에서 깨끗해져 있었습니다. 그 물음을 dharma에 맞게 풀어 낼 길이 있었던 것입니다.

menna mē vagē baṇa ahana velāvaṭa nivan dakina maga hoyāganna praśnaya nirākaraṇaya karaganna dharmaya śravaṇaya karalā hitan avabōdhayak labāganna mehema cittaprahādayen matuvelā innakoṭa ē velāvēdī. ara issellā kiyapu ākārayen hita pātiśuddhiyak labanavā tadaṁga prahāṇaya kiyalā mēkaṭa kiyanavā. ē mohotaṭa ē velāvaṭa prahāṇaya velā tiyennē.

이처럼 dharma를 듣는 때에, nibbāna를 보는 길을 찾고 물음을 풀려고 dharma를 듣고 마음으로 깨달음을 얻으려 할 때, 이렇게 마음의 맑음(citta pasāda)이 드러나 있으면 그때 앞에서 말한 대로 마음이 깨끗함을 얻습니다. 이것을 tadaṅga pahāna라고 합니다. 그 순간, 그때에만 버려져 있는 것입니다.

menna mehema mohotakadī baṇa ahanakoṭa dharmāva avabōdhayak læbenavā.

바로 이런 순간에 dharma를 들으면 dharma를 깨닫게 됩니다.

yam vidiyakin dharmāvabōdhayak læbunot mokada vennē paṁca nīvaraṇa duruvelā yana maṭṭamaṭa yathārthaya væṭahenna paṭan gannavā baṇa ahanakoṭa

어떻게든 dharma를 깨닫게 되면 어떻게 됩니까? dharma를 듣는 동안 다섯 nīvaraṇa가 걷히는 만큼 있는 그대로의 참모습이 보이기 시작합니다.

anna ē ākārayen baṇa ahalā tērum gannakoṭa dæn eyāṭa issellā nopeniccā pēnna paṭan gannavā. ara vatura dālā hōda gattahama viduṭiya pēnavā vagē.

그렇게 dharma를 듣고 알아들으면, 이제 그 사람에게는 전에 보이지 않던 것이 보이기 시작합니다. 물을 부어 빨면 얼룩이 보이는 것과 같습니다.

paḷamu baṇa ahalā dharmāvabōdhaya labāgattahama darśanā gnānaya pahaḷa kaḷāṭa passē kavuruvat kiyā denna deyak nǣha paraprahitayi. anungē ādhārayak īṭa passē avaśya nǣ.

처음 dharma를 듣고 dharma를 깨달아 dassana ñāṇa가 일어난 뒤에는 누가 가르쳐 줄 것이 없습니다. aparappaccaya, 곧 남에게 기대지 않습니다. 그 뒤로는 남의 도움이 필요 없습니다.

tamanṭama tērenna paṭan gannavā hari væradi vunavada? maga mokakda nomaga mokakda? nivana mokakda nivanaṭa yana maga mokakda taman karana kiyana hitana dēval koyika duraṭa ē hētuvē phalaya eban̆duda kiyalā. mē dharmagnānayak pahala venavā. mēka tiyannē daham æsa pahaḷa vuṇā.

무엇이 옳고 그른지, 무엇이 길이고 무엇이 길이 아닌지, nibbāna가 무엇이고 nibbāna로 가는 길이 무엇인지, 자기가 하고 말하고 생각하는 일들이 어디까지 그 원인에 맞는 결과를 내는지 스스로 알기 시작합니다. 이런 dharma의 앎이 일어나는데, 이것을 dharma의 눈(dhamma cakkhu)이 열렸다고 합니다.

menna mē velāvē tamanṭa puḷuvankama læbenavā hon̆da naraka tōrāganna.

바로 이때 좋은 것과 나쁜 것을 가려 고를 힘이 생깁니다.

gatiya manussa dēva kiyana degatiyen ehakaṭa enavā.

가는 곳(gati)이 사람과 deva라는 두 갈래 너머로 나아갑니다.

hitā hitaṁ nīnāti jānātītiō manussō hitā hita mē mē aya dænaganna puḷuvan kenā manussa kiyalā mehema atuvāka vigrahaya ekat karanavā. mē hon̆da dēval, mē naraka dēval.

'hitāhitaṃ jānātīti manusso', 곧 이로운 것과 해로운 것을 알 수 있는 이를 manussa(사람)라 한다고 이렇게 낱말 풀이도 합니다. 이것은 좋은 일들, 이것은 나쁜 일들 하고 아는 것입니다.

hæbæyi hon̆da naraka tērum gannaṭat vaḍā tarāhādayak labanavā ārya satyayaṭa ārya darśanaya læbuvaṭa passē dharma śravaṇaya karalā.

그러나 dharma를 듣고 ariya sacca를 꿰뚫는 ariya의 봄을 얻은 뒤에는, 좋고 나쁨을 아는 것보다 더 깊은 맑음을 얻습니다.

mē nivanaṭa hētu vena dēval mē nivanaṭa hētu novena dēval kiyalā dænaganna puḷuvankama læbenavā. mēka ati durlabha væṭahīmak. dharmat gnānaya daham æsa pahaḷa vīma sōtāpanna phalaya læbīma kiyannē mē hētuvat ekkalayi læbennē. baṇa ahalā ē ṭika karagannē.

이것은 nibbāna로 이끄는 것들, 이것은 nibbāna로 이끌지 않는 것들 하고 알 수 있는 힘이 생깁니다. 이것은 아주 얻기 어려운 깨달음입니다. dharma의 앎, dharma의 눈이 열림, sotāpatti phala를 얻음이라는 것은 바로 이 까닭과 함께 얻어집니다. dharma를 듣고서 그것을 이루는 것입니다.

menna mē avasthāvaṭa enakoṭa mūlika avasthāva otanṭa āvē næti vuṇā. sōtāpanna phalaya nolæbuvat yamkisi budun kerehi daham kehi śraddhahā mātrayak hari pihiṭiyā nam. hitak prahādayak pihiṭiyanam nam gauravayen baṇa ahanakoṭa ektarā gnāna śaktiyak tērum ganna puḷuvan hækiyāvak labanavā.

이 자리에 이르렀을 때, 그 바탕 단계까지 오지 못하여 sotāpanna phala를 얻지 못했더라도, 붓다와 dharma에 대한 믿음이 조금이라도 자리 잡았다면, 마음의 맑음이 자리 잡았다면, 공경하는 마음으로 dharma를 들을 때 어떤 앎의 힘을 알아들을 수 있는 능력을 얻습니다.

dæn budurajāṇan vahansē dharmayaṭa bahā balana hæṭi, vinayaṭa bahā balana hæṭi pennavā dīlā tiyenavā. bohoma pæhædiliva oya api dæn hon̆daṭa praviddava tiyennē kālāma sūtraya vigraha venavā.

붓다께서는 dharma에 비추어 보는 법, vinaya에 비추어 보는 법을 보여 주셨습니다. 아주 또렷하게, 우리가 이제 잘 알고 있는 Kālāma sutta에서 그것이 풀이됩니다.

siyaluma daham dakina kālāma sūtraya karaganna bæ. ektarā koṭasak dakina hæṭiya mula ārambha karalā pennanna.

모든 dharma를 보는 일을 Kālāma sutta로 다 할 수는 없습니다. 어느 한 부분을 보는 법을 처음부터 시작해 보여 주는 것입니다.

prāṇaghātayak siddha karanavā nam mēka dharmayaṭa vinīta bahā balana hæṭi. tērum ganna hæṭi pennavā.

살생을 한다면, 그것을 dharma와 vinaya에 비추어 보는 법, 알아듣는 법을 보여 주십니다.

budurajāṇan vahansē mahannē budurajāṇan vahansē yanavā mānavīnē obalāṭa yam keneka obalayi jīvitayaṭa obalā āvasayi. kæmatiyi. ē jīvitaya vināśa karanavā nam obalā kæmatida?

붓다께서 물으십니다. 'māṇava들이여, 그대들은 자기 목숨을 아끼고 좋아합니다. 누가 그 목숨을 없앤다면 그대들은 좋겠습니까?'

obalāgē adahasa mokakda

'그대들 생각은 어떻습니까?'

svāmīni api kohomat kæmati vennē næhæ. apē jīvitayē vasat maraṭa kæmati næha.

'스님, 저희는 결코 좋아하지 않습니다. 저희 목숨을 빼앗기는 것을 바라지 않습니다.'

ehenam anya pudgalayek ohugē jīvitaya vināśa karannaṭa ohu kæmati veyida? obalā adahasa mokakda dæn mēka pota patiin balalā nemeyi kiyannē. tamanṭa tērennē dē. itin anya pudgalayekut api vāgēnē api jīvitayaṭa kæmati nam anya pudgalayekut jīvitaya vināśa karanna kæmati næhæ.

'그렇다면 다른 사람은 자기 목숨이 없어지는 것을 좋아하겠습니까? 그대들 생각은 어떻습니까?' 이것은 책을 뒤져 보고 하는 말이 아닙니다. 스스로 알아지는 것입니다. '다른 사람도 저희와 같지 않습니까. 저희가 목숨을 아낀다면 다른 사람도 자기 목숨이 없어지는 것을 바라지 않습니다.'

ehenam obalat kæmati næti obalat avæḍa venavā. anunut kæmati anunṭat avabæḍa vena yamak karanavā nam mē sucarta duścar kiyana væḍapiḷuval deken mēka k kōka karada væṭennē?

'그렇다면 그대들도 바라지 않고 그대들에게도 해가 되며, 남들도 바라지 않고 남들에게도 해가 되는 일을 한다면, 그것은 sucarita와 duccarita라는 두 길 가운데 어느 쪽에 들겠습니까?'

ducaritavalaṭa væṭena ekakda ēka duṣcaritalaṭa væṭena ekakda? ehema hitanavā nam, kiyanavā nam karanavā nam svāmīn ēka duṣcaritalaṭa væṭena bava apiṭa tērenavā. [ugura kǣrīma]

'sucarita에 드는 것입니까, duccarita에 드는 것입니까?' '그렇게 생각하고 말하고 행한다면, 스님, 그것은 duccarita에 든다는 것을 저희는 압니다.'

vena dharmayaṭa dalā balana hæṭi.

이것이 dharma에 비추어 보는 법입니다.

duścaritaya kirīmen væḍak venavada avaḍak venavada? sucaritaya kirīmen væḍak venavada? avaḍak venavada? mokada ōgollanṭa tērennē?

'duccarita를 하면 이로움이 있습니까, 해로움이 있습니까? sucarita를 하면 이로움이 있습니까, 해로움이 있습니까? 그대들은 어떻게 압니까?'

svāmīn duccaritaya kirīmen væḍak venna vidihak næha. ēka avakaṭa hētu venavā. apiṭa ēka tērenavā. sucarkaya yahapataṭa hētu vena bava tērenavā.

'스님, duccarita를 해서 이로움이 생길 길은 없습니다. 그것은 해로움을 부릅니다. 저희는 그것을 압니다. sucarita가 좋은 것을 부른다는 것도 압니다.'

ehenam prāṇaghātaya kaḷa yutu koṭasaṭa væṭena ekakda? nokaḷa yutu koṭasaṭa væṭana ekakda? obayi nigamanaya mokakda? svāmīniya ēka nokaḷa yutu koṭasaṭa væṭana ekak baviṭa tērenavā.

'그렇다면 살생은 해야 할 쪽에 듭니까, 하지 말아야 할 쪽에 듭니까? 그대들이 내린 결론은 무엇입니까?' '스님, 그것은 하지 말아야 할 쪽에 든다는 것을 저희는 압니다.'

ehenam dæn itin dharmayaṭa bahā balalā nigamanayak karagattā. mokakda? prāṇaghātaya nokaḷa yutuyi. satta hiṁsāva nokaḷa yutuyi.

이렇게 이제 dharma에 비추어 보고 결론을 내렸습니다. 무엇입니까? 살생은 하지 말아야 한다, 산 것을 해치지 말아야 한다는 것입니다.

dæn dharmayaṭa bahā tērum gattā. kāga dæn mona paṭa in̆da gattē kavuda kivvē paramparāven genāda? buduhāmuduruvō kivvada mokavat etana praśnayak ne. tamanṭa gnānavantava dhāna gōcarava tēricca nisā. anna dharmayaṭa bahā bæluvā.

이제 dharma에 비추어 알아들었습니다. 누가 말했습니까? 대대로 물려받은 것입니까? 붓다께서 말씀하셨습니까? 거기서는 그런 것이 전혀 문제가 아닙니다. 스스로 슬기롭게, 앎이 닿는 자리에서 알아들었기 때문입니다. 이것이 dharma에 비추어 본 것입니다.

itin vinaya mokakda karannē prāṇaghātaya nokara

그러면 vinaya는 무엇을 합니까? 살생을 하지 않고,

hiten kayen vacanaya tibat vena eka prāṇaghātaya gælapennēna ane

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

mokada vennē rāga vinaya dvēśa vinaya mōha vinaya tunama venna hētu vena ēka karuṇak.

어떻게 되느냐 하면, 그것은 rāga vinaya, dosa vinaya, moha vinaya 이 셋을 모두 이루게 하는 한 가지 요인입니다.

prāṇaghātaya nokirīma piṭa ekkena vacanaya sapraṁsāvaṭa sambandha vena dē nokirīma. anna vinaya

살생을 하지 않는 것, 그리고 말로 살생을 부추기고 칭찬하는 일에 끼지 않는 것, 그것이 vinaya입니다.

ehema piḷipadinavā. dæn piḷipadina kavu kivva hindā neveyi. dharmānukūlava taman karuṇu dænagatta nisak. itin oya vidihaṭama hitanna

그렇게 지켜 나갑니다. 이제 지키는 것은 누가 시켜서가 아닙니다. dharma에 맞게 스스로 사실을 알았기 때문입니다.

dænagatta nisak. itin oya vidihaṭama hitanna kiyanavā. oba yam deyak obalāgē tiyā inna deyak. an kenek horē haturin horen balayen maṁkalayen gannavā nam, vaṁcāven gannavā nam obalā kæmatida? mē api kæmati

그리고 똑같이 생각해 보라고 하십니다. '그대들이 가지고 있는 물건을 다른 사람이 몰래, 억지로, 빼앗아, 속여서 가져간다면 그대들은 좋겠습니까?'

gannavā nam obalā kæmatida? mē api kæmati næha. anna ē pavuṇa satu deyak. horen balen maṁkalen gannavā nam ovun kæmati veyida ovun kæmati venna hētuvakut nǣhæ. kohomat kæmati vennē næ. ehenam tamangē

'저희는 좋아하지 않습니다.' '그렇다면 남의 물건을 몰래, 억지로, 빼앗아 가져간다면 그 사람들은 좋아하겠습니까?' '그 사람들이 좋아할 까닭이 없습니다. 결코 좋아하지 않습니다.'

kohomat kæmati vennē næ. ehenam tamangē taman kæmati næti tamanṭa avaḍak vena anunut kæmati næti anunṭa avaḍak vena deyak yamek karanavā nam ēka sucarita koṭṭhāsayaṭa væṭena ekakda? duṣcarita koṭṭhāsayaṭa væṭana ekakda svāmīni dusirit koṭa væsvā. ēka apiṭa tērenavā.

'그렇다면 자기도 바라지 않고 자기에게 해가 되며, 남들도 바라지 않고 남들에게 해가 되는 일을 누가 한다면, 그것은 sucarita 쪽에 듭니까, duccarita 쪽에 듭니까?' '스님, duccarita 쪽에 듭니다. 저희는 그것을 압니다.'

itin sucaritaya kaḷot væḍak veyida? ducaritaya kaḷot værak veda kohomada vennē? ducaritaya vevayi sucaritaya væḍayi kiyalā apiṭa tērenavā.

'그러면 sucarita를 하면 이로움이 있겠습니까? duccarita를 하면 해로움이 있겠습니까? 어떻게 되겠습니까?' 'duccarita는 해롭고 sucarita는 이롭다는 것을 저희는 압니다.'

ehenam obalāgē nigamanaya mokakda? para mæravaṁcā piḷiban̆dava svāmīni hora mæravaṁ nokaḷa yutuyi kiyana ekayi api higamanē.

'그렇다면 훔치고 죽이고 속이는 일에 대해 그대들의 결론은 무엇입니까?' '스님, 훔치고 죽이고 속이는 일은 하지 말아야 한다는 것이 저희 결론입니다.'

dæn kavuruvak kivvē ekakda? kavuruvak kivvaṭa piḷigat ekakda? ōgollalā kohomada oka piḷigattēda? mama kivva nisāda? nǣ svāmīni aravatva væṭahunā mēka hon̆da nǣha kiyalā. nokaḷa yuttak bava tēruṇā.

'이제 누가 말해서 그런 것입니까? 누가 말하니까 받아들인 것입니까? 그대들은 그것을 어떻게 받아들였습니까? 내가 말했기 때문입니까?' '아닙니다, 스님. 저희 스스로 그것이 좋지 않다고 깨달았습니다. 하지 말아야 할 일이라는 것을 알았습니다.'

yahapat pudgalayāgē mokakda? horamæravaṁcā nokirīmayi.

좋은 사람의 모습은 무엇입니까? 훔치고 죽이고 속이지 않는 것입니다.

ēka yahapataṭa hētu venavā. anna dænagena dæn obalā mokakda karannē? obalaya nigamanaya karaganna. ehenam api horamara vaṁcahā nokaḷa yutuyi. api ēvā karannē nǣhæ kiyalā tērum gattā. nokaḷa yutu bava dænagattā. nokaranna adhiṣṭhāna karagattā. oya vidiyadiṭa prāṇaghātattādāna

그것이 좋은 것을 부릅니다. 그것을 알고 나서 이제 그대들은 무엇을 합니까? 그대들이 결론을 내립니다. '그렇다면 우리는 훔치고 죽이고 속이지 말아야 한다. 우리는 그런 일을 하지 않겠다' 하고 알아들었습니다. 하지 말아야 함을 알았고, 하지 않겠다고 굳게 다짐했습니다.

karagattā. oya vidiyadiṭa prāṇaghātattādāna kāmitatyācara musāvāda kiyana menna mē kāraṇā hatara gæna budutirāṇan vahansē oya kārāva væsiyanṭa dēśanā kaḷā.

이런 식으로 붓다께서는 pāṇātipāta, adinnādāna, kāmesu micchācāra, musāvāda라는 이 네 가지에 대해 Kālāma 사람들에게 가르치셨습니다.

itin api oya anusārayen balāganna pennuvā ituru duru ṭikak. isuṇāvaca, parusāvaca, sampalāpa, abhijjā, vyāpāda micchā diṭ kiyana dasa akusalaya gænama oya kramayaṭa balanna ōnē.

그리고 이를 본보기 삼아 나머지 몇 가지도 살펴보도록 보여 주셨습니다. pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpa, abhijjhā, vyāpāda, micchā diṭṭhi까지, 열 가지 akusala 모두를 이런 식으로 살펴보아야 합니다.

api issellāma tērum gannē dasa akusalaya piḷiban̆dava. mē ṭikayi api tava sevennē.

우리가 맨 먼저 알아듣는 것은 열 가지 akusala에 대한 것입니다. 우리가 더 찾아가는 것도 바로 이것입니다.

gæm̆buru daham tōraganna passē puḷuvan.

깊은 dharma는 나중에 가려낼 수 있습니다.

mulin oya ṭiya tērum aragena yamkisi pudgalayek ōka tērum gannakoṭama dharmaya væṭahenakoṭama mē dasa akusalayama karanna hon̆dayi kiyana kæmættak ennē næ.

처음에 이것을 알아듣고, 누구든 이것을 알아듣는 순간, dharma가 깨달아지는 순간, 열 가지 akusala를 하는 것이 좋다는 바람은 일어나지 않습니다.

venvīmē kæmætta æti venavā. athærīn vælī midī āmē kæmætta æti venavā. menna mē tamanṭa kæmættak æti vunāma ehi bæn̆dīmē satiyak tibenavā ēka ven venavā. ehenam paṭi virati venavā.

떨어지려는 바람이 일어납니다. 내려놓고, 들러붙지 않고, 벗어나려는 바람이 일어납니다. 이런 바람이 자기에게 일어나면 거기에 매여 있던 즐김이 떨어져 나갑니다. 그러면 paṭivirati가 됩니다.

paṭi kiyannē bæn̆denavā. sati kiyannē āśvādaya. virati kiyannē āśvādaya bæn̆dennē næ. dæn prāṇaghātattādī

paṭi는 매이는 것, sāti는 즐김(assāda), virati는 즐김에 매이지 않는 것을 말합니다.

næ. dæn prāṇaghātattādī adāttā dāna adī dasākusale yamkisi kæmættak tibuṇana nam ē kæmætten ivat venavā. kæmætten ivat tænpatan hita pihillā tiyennē.

이제 pāṇātipāta, adinnādāna 같은 열 가지 akusala에 어떤 바람이 있었다면 그 바람에서 물러납니다. 마음은 바람에서 물러난 자리에 자리 잡아 있습니다.

ē dasākusalē athærī noælī midī yana keḷavarayi. menna mula paṭan gatta tæna.

그것이 열 가지 akusala를 내려놓고, 들러붙지 않고, 벗어나는 끝입니다. 바로 여기가 처음 시작한 자리입니다.

etakoṭa dænagannavā siyaluma varada siyaluma karadaravalaṭa mula dasākusalaya tuḷa gævasīmayi. menna mē issellāma dænagannē ēka.

그러면 모든 허물, 모든 괴로움의 뿌리가 열 가지 akusala 안에서 맴도는 데 있다는 것을 압니다. 맨 먼저 아는 것이 바로 이것입니다.

api mærilā gihin upadina eka karana eka dænaganna ēka viśvāsaya vikarayi karannē. api ēka dækkē næti nisā. api melō dakina hariyak tiyenavā. mē dasa akusalaya melōdīma gærahiya yutuyi kiyalā dakinavā.

우리가 죽어서 다시 태어난다는 것을 아는 일은 믿음만으로 하는 것입니다. 우리가 그것을 보지 못했으니까요. 그러나 우리가 이 세상에서 보는 부분이 있습니다. 이 열 가지 akusala는 바로 이 세상에서 나무라야 할 것임을 봅니다.

nokaḷa yutu deyak gærahiya yutu deyak dasakusalaya. mēka dænaganna apiṭa divesak ōnet nǣ. issellā kohē hiṭiyāda passē kohē ayadiya kiyalā dænaganna ōnē. menna api dænma dænagannavā. mē dasa akusalē duścaritayi, nokaḷa yutuyi. kirīma gælapennē næhæ. ē vagēma nindā labanna hētu venavā. mē ādi vaśayen dænagannavā.

열 가지 akusala는 하지 말아야 할 것, 나무라야 할 것입니다. 이것을 알려고 하늘눈(dibba cakkhu)이 필요하지도 않고, 전에 어디 있었는지 뒤에 어디로 갈지 알 필요도 없습니다. 우리는 지금 바로 압니다. 이 열 가지 akusala는 duccarita이고 하지 말아야 할 것이며, 하는 것이 걸맞지 않고, 또 비난을 받게 한다는 것을 이렇게 압니다.

dæn budurajāṇan vahansē mehema ahanavā tava tænakadī mahannē obalā dækkāda mē sajjuruvō anīlā. ara atpasaṭa tiyalā bæn̆dagena oya vidihaṭa geniyanavā pudgalayek. maraṇa hō dan̆ḍuvamakaṭa geniyanavā. svāmīn dækalā tiyenavā.

붓다께서는 또 다른 자리에서 이렇게 물으십니다. 'māṇava들이여, 그대들은 왕의 사람들이 어떤 사람의 손을 뒤로 묶어 끌고 가는 것을 보았습니까? 죽이거나 벌을 주려고 끌고 가는 것을요.' '스님, 본 적이 있습니다.'

ē ayagen æhuvot prāṇaghātaya karapu nisāda? oya geniyannē nokarapu nisāda? oya horavaṁcā karapu nisāda geniyannē nokarapu nisāda kāya mityācāraya karapu hētuvakṭa varada pæṭavilada nædda

'그들에게 물어본다면, 저 사람을 끌고 가는 것이 살생을 해서입니까, 하지 않아서입니까? 훔치고 속여서 끌고 가는 것입니까, 하지 않아서입니까? kāmesu micchācāra를 해서 허물을 썼습니까, 아닙니까?'

boru kiyalā hitan paṁcāvak karalā ehema deyak karalā anvatlā ehema ehekaṭada nædda mē ādī api mē dasa akusalayama ahapuka hāma dasā akusalayen tora dēkaṭa dan̆ḍuvan denna genanavā kiyā hjuruvangavat tīraṇayakna samājayavat samājayavat ēka kiyalā næhæ mē pudgalayā dasakutaralaya nokarapu nisā daḷuvan dennek kiyanavā kiyalā.

거짓말을 하고 속임수를 쓰는 그런 일을 해서인지 아닌지, 이렇게 열 가지 akusala를 하나하나 물어보면, 열 가지 akusala를 하지 않은 일로 벌을 주려 끌고 간다는 것은 왕의 판단으로도, 사회로도 말한 적이 없습니다. 이 사람은 열 가지 akusala를 하지 않았기 때문에 벌을 준다고 말하는 일은 없습니다.

varada karapu nisā danuvan denna ekka yanavā kiyana eka samājayē sammatayi.

허물을 지었기 때문에 벌을 주러 데려간다는 것은 사회가 받아들이는 일입니다.

dæn mē samājaya tuḷama balanakoṭa samājayama piḷiganna æti pratikṣēpa karapu deyak dasa akusalaya.

이제 이 사회 안에서만 보더라도, 열 가지 akusala는 사회 스스로 물리친 것입니다.

dasākusalen venvana pudgalayāṭa praśaṁsā karana eka samājayē sirisa

열 가지 akusala에서 떨어진 사람을 칭찬하는 것이 사회의 관습입니다.

ehenam mē issellāma hon̆da bahinna metana væhælā melova suddha venna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

melō yam kenek suddha vunot hētuvē phalaya suddhatāvayaṭa saśuddhatāvaya misak aśuddhatāvayak neveyi. eyā paralova dænagena hiṭiyat

이 세상에서 누가 깨끗해진다면, 그 원인의 결과는 깨끗함에 맞는 깨끗함이지 더러움이 아닙니다.

neveyi. eyā paralova dænagena hiṭiyat nætnam. eyā dannavā melova yam avaḍak nokaḷa nam asādhāraṇayak nokaḷa nam maṭa phalayak vaśayen avæḍa phalayak asādhāraṇa phalayak ēken nægenna bæha.

그 사람은 저세상을 알든 모르든 이것을 압니다. '이 세상에서 해로운 일을 하지 않았고 부당한 일을 하지 않았다면, 그것으로부터 해롭거나 부당한 결과가 나에게 일어날 수 없다.'

ehenam parlovak tiyenavā nam paralovadī mama yahapatakma labanavā misak ayahapatak labanna hētu mala ḷan̆ga næha. kavuru hari paralovak tiyenavā kivvat maṭa æti praśnayak.

'그러니 저세상이 있다면 나는 저세상에서 좋은 것만 얻지, 나쁜 것을 얻을 까닭이 나에게는 없다. 누가 저세상이 있다고 해도 나에게 무슨 문제가 있겠는가.'

yam kenek paralovak nǣ kiyanavā. ēt maṭa praśnayak næhæ. mama melova sænasillē eha passē jīvat vena avaṁkava paralovak næti nisā maṭa asādhāna karanna ōna kamak nǣhæ paralavak nǣha kiyalā hitāgena ē dr̥ṣṭiya ahalā

누가 저세상은 없다고 말합니다. '그래도 나에게는 문제가 없다. 나는 이 세상에서 편안하게, 바르게 살아간다. 저세상이 없다는 그 견해를 듣고 저세상이 없으니 부당한 짓을 해도 괜찮다고 여길 까닭이 나에게는 없다.'

karana kenāṭa pav siddha venavā kiyalā yam kenek kiyanavanē. ēkāntayaṭa pava siddha venavā kiyalā. itin maṭa ara ēken praśnayakut nǣha. ēka ahalā amutu venna

누가 '하는 사람에게는 반드시 pāpa가 따른다'고 말합니다. '그래도 나에게는 그것으로 문제가 없다. 그 말을 듣고 놀랄 것도 없다.'

kenāṭa pav siddha vennē nǣha kiyalā yam kenek kiyanavā nam ēka ahalāṭa pav karanna hētu næhæ. mokada mama pav nokarannē karana kenāṭa pav siddha novena nisāvat vena nisā nemeyi. yathātvaya dækalayi.

누가 '하는 사람에게 pāpa는 따르지 않는다'고 말해도, 그 말을 듣고 pāpa를 지을 까닭이 없습니다. 내가 pāpa를 짓지 않는 것은 하는 사람에게 pāpa가 따르기 때문도, 따르지 않기 때문도 아니고, 있는 그대로를 보았기 때문입니다.

menna mē kiyana āśvāsa hatarak labanavā virōdhayama kiyalā pennavā. cattārō assō adhigatō hōti kiyalā oya vacanayē pennanavā.

이렇게 네 가지 든든함(assāsa)을 얻는다고 보여 줍니다. 'cattāro assāsā adhigatā honti'라는 말씀으로 보여 주십니다.

ehena ārya vena āśvāsak dænaganna hon̆da tænak ōna. itin metanin tamayi ārambha karannē.

그러니 ariya의 든든함을 알려면 좋은 출발점이 필요합니다. 바로 여기서 시작합니다.

metanin ārambha karalā suddha venakoṭa nīvarṇa pahak balā hiṭiyēdī duru venna paṭan gannavā.

여기서 시작하여 깨끗해져 갈수록, 지켜보는 가운데 다섯 nīvaraṇa가 걷히기 시작합니다.

kāma vastuvankehi avena sahagatava ayitu sahagatava bæn̆dena hædena lakṣaṇayak tiyenavā lōka sattvaya.

세상 중생에게는 kāma의 대상에 들러붙고 얽매이는 성질이 있습니다.

kāma vastuvak dækkaham mana vaḍana rūpa mana vaḍana śabda mana vaḍana gandha mana vaḍana sasa mana vaḍana sparśa mēvā dækkahama ara duṣcarita mānasikatvaya ærilā nætnam. mona avæḍak karalā hari asādhāraṇayak karalā hari kamak nǣha. magē āśvādaya mama labāganna ōnē. manasa menna metenṭa væṭalā dūṣaya venavā.

kāma의 대상, 곧 마음을 끄는 모습, 마음을 끄는 소리, 마음을 끄는 냄새, 마음을 끄는 맛, 마음을 끄는 감촉을 보면, 그 duccarita의 마음가짐이 떨어져 나가지 않았다면 '어떤 해로운 짓을 하든 부당한 짓을 하든 상관없다, 내 즐김은 내가 누려야 한다' 합니다. 마음이 바로 여기로 떨어져 더럽혀집니다.

menna kāmacchandaya nisā æti vennā vū avaḍam.

이것이 kāmacchanda 때문에 생기는 해로움입니다.

ē nisā ohu vyāpāta sahagata hitakin noyek vidihē situvili kriyāvadan naganavā.

그래서 그는 vyāpāda가 섞인 마음으로 온갖 생각과 행동과 말을 일으킵니다.

hæbæyi yathārthaya pihiṭapu kenāṭa ēvā ehemma balā siṭiyadī aḍuvelā yanavā.

그러나 있는 그대로의 참모습에 자리 잡은 사람에게는 그것들이 지켜보는 사이에 그대로 줄어들어 갑니다.

nivan maga vahanna yathārthaya vahanna pāpa mānasikatvayak hētu venavā nam anna ē kāmacchanda vyāpāda kiyana deka ōken næti velā yanavā.

nibbāna의 길을 가리고 참모습을 가리는 것이 pāpa의 마음가짐이라면, 그 kāmacchanda와 vyāpāda 두 가지가 이로써 없어져 갑니다.

menna mē deka nisā tamayi mē praśnē balapānnē.

이 문제가 일어나는 것은 바로 이 두 가지 때문입니다.

ætta teruvā ganna bæruva ātma dr̥ṣṭiya væhilā ātma lābhayaṭa kǣda velā ōna avada karanna dūsa mānasikatvayak gonnagāgena hiṭapu oya mānasikatvaya otanin suddha venakoṭa onna oya kiyana kāmacchanda vyāpāda kiyana deka nætivelā yanavā.

참을 알아보지 못하고 attā 견해에 가려 자기 이득에 눈이 멀어 어떤 해로운 짓이든 하려는 더러운 마음가짐을 쌓아 두었는데, 그 마음가짐이 거기서 깨끗해지면 kāmacchanda와 vyāpāda 두 가지가 없어져 갑니다.

ē nisā thīnamiddha uddacca kukkucca vitikiccā kiyalā pennapu yamkisi nīvaraṇayak nætnam oya ṭikat æsuru karagena tiyennē. ēkat ekkalā duru velā yanavā.

그러니 thīnamiddha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā라고 보여 준 nīvaraṇa들도 이 두 가지에 기대어 있으므로 함께 걷혀 갑니다.

menna mē paṁca nīvaraṇa duru vecca hitak. yam tænaka tiyenavā nam anna ē hitaṭa budurajāṇan vahansē noyek upamā pennanavā. ē hitaṭa vinīvida pēnna vena hæṭi. siyum tæn dakinna vena hæṭi.

이렇게 다섯 nīvaraṇa가 걷힌 마음이 어딘가에 있다면, 붓다께서는 그 마음에 대해 여러 비유를 보여 주십니다. 그 마음이 어떻게 속까지 훤히 들여다보이게 되는지, 어떻게 미세한 곳까지 보게 되는지를요.

kāmacchandayē tiyena hitak gæna kiyanavā mehema yamkisi diya ban̆dunak aragena monavāhari varṇayak ōkaṭa diya karanavā. satupāṭa, koḷa pāṭa, kaha pāṭa, nil pāṭa, mē vagē kaḷu pāṭa varṇayak diya karanavā. ehema varṇayak diya karapu vaturen puḷuvan dahanavā venavida balanna.

kāmacchanda가 있는 마음에 대해서는 이렇게 말씀하십니다. 물그릇 하나를 가져다 무슨 물감을 풉니다. 빨간색, 초록색, 노란색, 파란색, 검은색 같은 물감을 풉니다. 그렇게 물감을 푼 물로 속이 들여다보이는지 보십시오.

ara varṇaya tiyenakan bæ. ē varṇaya notibunot vinīvida pēnnē nædda? ē vaturen vinīvida pēna vaturak venavā ēka.

물감이 있는 동안은 안 됩니다. 물감이 없다면 속이 훤히 보이지 않겠습니까? 그 물은 속이 들여다보이는 물이 됩니다.

yamkisi diyasēvala taṭṭuvak bæn̆dilā tiyenavā vaturaṭa. ē diyasavala taṭṭuva uḍin tiyenakan uṇu vatura. uṇu vatura ekak tiyenavā. pæhilā bubuḷu dadā tiyenavā. mē pæhena bubulu dāna vatura tuḷin vinīvida balanna bæluvot apiṭa balanna puḷuvanda? ēka ara vāspayi, pubaluyi, na dagalana gati lakṣaṇaya nisā ēke calanaya venāva nisā pēnnē nǣhæ abhyantara.

물 위에 물이끼가 한 겹 덮여 있다고 합시다. 그 이끼가 위에 덮여 있는 동안은... 또 뜨거운 물이 있습니다. 끓어서 거품이 부글부글 올라옵니다. 이렇게 끓어 거품이 이는 물을 통해 속을 들여다보려 하면 볼 수 있겠습니까? 김과 거품, 들끓는 성질 때문에, 그 움직임 때문에 속이 보이지 않습니다.

dvēśa venakayen bæn̆dilā tiyenavā uḍa pāsi bæn̆dilā tiyenavā. vatura ē pāsi tiyeddī. ē atarin ara vaturen balanna hæduvot balanna puḷuvan. ehema balanna puḷuvan kamak nǣ. [saṁgītaya]

위에 이끼가 덮여 있습니다. 그 이끼가 있는 채로 그 사이로 물속을 들여다보려 하면 볼 수 있겠습니까? 그렇게는 볼 수 없습니다.

ē diyśavela ahak venna ōnē.

그 물이끼가 걷혀야 합니다.

etakoṭa an̆duraka gihivā mēka mē tiyenavā mē vaturen. eḷiya næti teneka etakoṭa ē vatura tuḷin vinavida pēnavada eḷiya nætnam ehema pēnnet næ. menna mē vagē mē kāmacchanda,

또 이 물이 어둠 속에, 빛이 없는 곳에 있다고 합시다. 그러면 그 물을 통해 속이 보이겠습니까? 빛이 없으면 그렇게 보이지도 않습니다.

pēnnet næ. menna mē vagē mē kāmacchanda, vyāpāda, sīnamiddha, uddacca, kukucca, vitikiccā kiyana nīvarṇa hariyaṭa jala baduraka nætnam jala sabhāgayaka tibena jalayak onna oya kiyana kāraṇāvalaṭa goduru velā tiyenavā vāgē.

이처럼 kāmacchanda, vyāpāda, thīnamiddha, uddhacca, kukkucca, vicikicchā라는 nīvaraṇa는 마치 물그릇이나 못에 담긴 물이 이런 것들에 사로잡혀 있는 것과 같습니다.

onna oya ṭika mukut nætnam etana eban̆du kahaṭak næti tena vinavida pēna jalaya vāgē manasa pæhæpat venavā. pæhæpat manasaṭa pēnna paṭan gannavā īṭa vaḍā gæm̆buru dahamak.

이런 것들이 하나도 없다면, 그런 얼룩이 없어 속이 훤히 보이는 물처럼 마음이 맑아집니다. 맑아진 마음에는 그보다 더 깊은 dharma가 보이기 시작합니다.

issellāma gæm̆buru daham parīkṣaṇa karanna deyak nætuva oya ṭika karaganna kivvā issellāma.

그래서 처음에는 깊은 dharma를 따져 볼 것 없이 먼저 이것부터 해 두라고 하셨습니다.

dæn api balannē antima sūkṣama tæn vigraha karanna. namut balanakoṭa mona vidihē hitakinda mē vigraha karalā ganna hadannē? nīvaraṇayangen gævasī gatta hitakin. koccara kivvat kiyana eka ætulē daralā vinavida pēnnē næha. ehi yathārthaya pēnnē næha. menna mē nisā ehema hitakin yathārthaya balanna hæduvaṭa balanna bæ. ē nisā kiyana ehenam nīvaraṇa sahitiyek nīvaraṇa duru karaganna paḷamuva dænaganna

이제 우리는 마지막의 미세한 곳들을 풀이해 보려 합니다. 그런데 살펴보면 어떤 마음으로 이것을 풀이하려 합니까? nīvaraṇa에 휩싸인 마음으로입니다. 아무리 말해 주어도 안이 훤히 보이지 않습니다. 그 참모습이 보이지 않습니다. 그래서 그런 마음으로 참모습을 보려 해도 볼 수 없습니다. 그러니 nīvaraṇa가 있는 사람은 먼저 nīvaraṇa를 걷어 내야 함을 알아야 한다고 하십니다.

nivan dakinna bæhæ ē ṭika karaganna ætuva eha manāsē sihiyen balanna. samāga kāmacchandaya tiyenavada? vyāpādaya nægenada sīnamiddha uddaṭa kukucca vikikiccā kiyana mēvā nægenada. paḷamuva ē ṭika næti karaganna kaṭayutu karaganna kiyalā pennavā. anna ē ṭika tiyennē mokak nisāda? meha daśa akusal nisayi.

그것을 해 두지 않고는 nibbāna를 볼 수 없으니, 바른 sati로 잘 살펴보라는 것입니다. kāmacchanda가 있는가? vyāpāda가 일어나는가? thīnamiddha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā 같은 것들이 일어나는가? 먼저 그것들을 없애는 일을 하라고 보여 주십니다. 그것들은 왜 있습니까? 열 가지 akusala 때문입니다.

upakrama sīlīva dasā akusalayen vent yārthaya dænagena kavuruvak kivvaṭa nemeyi. avæḍa, avæḍa hæṭiyaṭa dækalā, duṣcaya duṣcaya hæṭiyaṭa dækalā, tamanṭa vena pāḍuva pāḍuva hæṭiyaṭa dækalā citta prahādaya nætnam monavak karaganna puḷuvankamak næhæ. hita væhilā yanavā. etakoṭa nuvaṇin kalpanā karanna bæluvaṭat niyama yathārthaya tērennē næha. vikr̥tiyak prakr̥tiya hæṭiyaṭa pēnavā. anna ē nisā ē ṭikaṭa mama kaṭayutu karagata yutuyi kiyalā.

슬기롭게 열 가지 akusala에서 떨어져, 누가 말해서가 아니라 참모습을 알고, 해로움을 해로움으로, duccarita를 duccarita로, 자기에게 오는 손해를 손해로 보아야 합니다. 마음의 맑음이 없으면 아무것도 할 수 없습니다. 마음이 가려지고 맙니다. 그러면 슬기롭게 생각해 보려 해도 참된 실상이 알아지지 않습니다. 비뚤어진 것이 본디 모습처럼 보입니다. 그러니 '나는 그것부터 해 두어야 한다'는 것입니다.

mūlika baṇahanakoṭa onna oya ṭika væṭahuṇā nam ē pudda issellā oya ṭika suddha karaganna balanavā. onna oya suddha kara gænīmen ārambha karanna ōnē.

처음 dharma를 들을 때 이것이 알아졌다면, 그 사람은 먼저 이것을 깨끗이 하려 합니다. 바로 이 깨끗이 하는 일에서 시작해야 합니다.

dæn etakoṭa budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā. obalāṭa kāmacchandaya tiyenavā kiyalā tamangē hita gæna balanakoṭa pēnavā nam ēka kavuruvak kiyalā hadāda ē nigamanaya kaḷē. kavuruvat ēka kiyā denna ōnada tamanṭa tērennē næda pēnnē nædda? tamanṭa pēnavā.

붓다께서 이렇게 가르치십니다. 그대들이 자기 마음을 들여다볼 때 kāmacchanda가 있다는 것이 보인다면, 그 결론은 누가 말해 주어서 내린 것입니까? 누가 그것을 가르쳐 주어야 합니까, 스스로 알아지고 보이지 않습니까? 스스로 보입니다.

ehenam kāmacchandaya tiyenavada kiyalā balanna mama dahamak dēśanā kaḷā. ē anuva hitalā bala tamanṭa pēnavā nam mē dharmaya saṁdiṭṭhiyakada nædda kiyalā budurajāṇan vahansē ahanna mēkē dænmama balāgattē hædi. tamanṭama pēnavā.

'그러니 나는 kāmacchanda가 있는지 살펴보라고 dharma를 가르쳤다. 그에 따라 생각해 보아 스스로 보인다면 이 dharma는 sandiṭṭhika인가, 아닌가?' 하고 붓다께서 물으십니다. 지금 바로 살펴볼 수 있습니다. 스스로 보입니다.

ē kāmacchandaya tamāgē hitē duru vuṇā nam ēka tamanṭa pēnnē nædda? duru vuna bava pera maṭa mehema kāmacchandaya tibuṇā. kāmatu kerehi æḍī gæḍī yana āśvādaya bæilā ehema gattē tibuṇā. dæn ēka næha. ēka tērennē nædda? tamanṭa tērenavā. dæn mē ākārayen taman dakina dahamak mama dēśanā kaḷē kiyalā pennuvā.

자기 마음에서 kāmacchanda가 걷혔다면 그것이 스스로 보이지 않겠습니까? 걷힌 줄을 압니다. '전에 나에게는 이런 kāmacchanda가 있었다. kāma의 대상에 들러붙어 엉기는 즐김에 매여 있었다. 이제 그것이 없다.' 그것이 알아지지 않겠습니까? 스스로 압니다. 이렇게 스스로 보는 dharma를 가르쳤다고 보여 주셨습니다.

vyāpādaya nægenavā nam tamanṭa tērena maṭa tarahenavā kiyalā. ēka tērenavā. mē mē kāraṇāvalayayi maṭa tarahenē kiyalā tērenavā. ehi yathārthaya dænagattahama mē taraha nivilā kiyānam ennē nætnam ē aramuṇu enakoṭa pera maṭa mēvā enakoṭa mehema taraha enavā. namut ē aramuṇu dæn enakoṭa magē taraha ennē næhæ. ehenam vyāpādaya magē hita tuḷin turan venavā. ǣt velā. duras velā tiyennē. anna taman dakinavā. mē sandiṭṭhiyaka dahamak. thīna vidya pera enavā

vyāpāda가 일어나면 '내가 화가 나는구나' 하고 스스로 압니다. '이런 일들 때문에 내가 화가 나는구나' 하고 압니다. 그 참모습을 알고 나면 이 화가 식습니다. 그 대상들이 올 때, '전에는 이런 것들이 오면 이렇게 화가 났는데, 이제는 그 대상들이 와도 화가 나지 않는다. 그렇다면 vyāpāda가 내 마음에서 뽑혀 나가 멀리 떠나 있구나' 합니다. 스스로 봅니다. 이것이 sandiṭṭhika dharma입니다.

sandiṭṭhiyaka dahamak. thīna vidya pera enavā dæn nǣ. uddatta kukucca pera matu venavā dænnē nǣ. vitiriccā dæn sæka pera enavā. dænnē nǣ. itin mē ākārayen tamanṭama

thīnamiddha가 전에는 왔는데 이제는 없습니다. uddhacca-kukkucca가 전에는 일어났는데 이제는 없습니다. vicikicchā, 곧 의심이 전에는 왔는데 이제는 없습니다.

dænnē nǣ. itin mē ākārayen tamanṭama dakinna puḷuvan paṁca nīvaraṇa tiyenavā nam mē paṁca nīvaraṇayi. maḷan̆ga tiyenavā. mē paṁca nīvaraṇa mallagena nætnam kāgevat ahanna ōnē næha. maḷan̆ga nætnam nǣha kiyalā tamanṭama dækka æhæ.

이렇게 스스로 볼 수 있습니다. 다섯 nīvaraṇa가 있다면 '이것이 다섯 nīvaraṇa다, 나에게 있다' 하고, 다섯 nīvaraṇa가 나에게 없다면 누구에게 물을 것도 없이 '나에게 없다'는 것을 스스로 보는 눈이 있습니다.

dæn metanama ē yathārthaya dakinavā. akālika dahamak mē dharmaya akālikayi kiyanakoṭa nokas tiyenavā.

이제 바로 여기서 그 참모습을 봅니다. akālika dharma입니다. 이 dharma가 akālika라고 할 때에는 여러 뜻이 있습니다.

kālaya hā sambandha karanna bæri akālikatvaya nivana.

때와 묶을 수 없는 akālika, 그것이 nibbāna입니다.

ē vagēma mēka dæn ada mē karana væḍē pratiphala balanna matuvak bævena nikan inna ōnǣæ kiyalā praśnayak næha. mē daham valaṭa kāmacchandaya tibuṇā adama dænagatta hæki hæ. kalgeva gevā inna ōnē næha. kāmacchandaya næti vunā nam næti vecca hæṭiya dænagatta hæki. ē kal geva geva inna deyak næha tamanṭama pēnavā. menna mē anuvat dharmaya akālikayi.

또 오늘 하는 이 일의 결과를 보려고 앞날까지 그냥 기다려야 하는 문제가 없습니다. 이 dharma에서는 kāmacchanda가 있었다는 것을 오늘 바로 알 수 있습니다. 때를 흘려보내며 기다릴 필요가 없습니다. kāmacchanda가 없어졌다면 없어진 모습을 알 수 있습니다. 기다릴 것 없이 스스로 보입니다. 이런 뜻에서도 dharma는 akālika입니다.

ehi paska kiyalā vacanayak tiyenavā. ōkaṭa ēvā balava kiyalā hitan kāṭavat pennanna ekak hæṭiyaṭayi mēka pennannē dæn oya vistara karanakoṭa ē tænama pratyakṣa karanavā kiyana ekayi mēkē niyamarthaya.

거기에 ehipassika라는 말이 있습니다. '와서 보라' 하고 누구에게든 보여 줄 수 있는 것으로 풀이하기도 하지만, 지금 이렇게 풀어 갈 때 그 자리에서 바로 몸소 확인한다는 것이 이 말의 참뜻입니다.

ēhi passēka pera maṭa mataka aramuṇak enakoṭama mehema taraha āvā. etanama ēka maṭa penunā. dæn etana o aramuṇa enavā maṭa varaha ennē næha. etana pratyakṣa velā. ē pratyakṣakṣē velā. ēkat tērennē næ mē dharmayē ehipattikayi.

ehipassika란, 전에는 어떤 대상이 오자마자 이렇게 화가 났고 그 자리에서 나는 그것을 보았습니다. 이제는 거기에 그 대상이 와도 나에게 화가 나지 않습니다. 그 자리에서 몸소 확인된 것입니다. 그것이 알아지지 않습니까? 이 dharma는 ehipassika입니다.

[ugura kǣrīma] ōpan ayikayi kiyalā kiyanavā. mē dharmaya ōpan ayikayi kiyalā. mē sittilā balanna sudusu nisā kiyalā mehemat ōkaṭa artha denavā.

opanayika라고도 합니다. 이 dharma는 opanayika라고 하는데, 마음 가까이 끌어와 살펴보기에 알맞다고 이렇게도 뜻을 풉니다.

ōpan ayika kiyana vacanē tiyennē yamak upadinnē kohomada? ē nyāya mokakda? menna taraha upadina nyāya menna taraha saṁsidena nyāya. upadinnā vū nyāya dakinavā. mehema tibunahama mē taraha enavā menna mē avidyāva nisā mē āśvādaya bæn̆dilā innakoṭa vaṭinādiyak kiyalā hitāgena innakoṭa ē hētuven tamayi ēkaṭa pahara vadina mē tarahāva.

opanayika라는 말에 담긴 것은, 어떤 것이 어떻게 일어나는가, 그 이치가 무엇인가 하는 것입니다. 여기 화가 일어나는 이치, 여기 화가 가라앉는 이치가 있습니다. 일어나는 이치를 봅니다. 이렇게 되면 화가 납니다. 이 avijjā 때문에 즐김에 매여 있을 때, 값진 것이라고 여기고 있을 때, 그 까닭으로 그것에 부딪혀 오는 것이 이 화입니다.

ehenam ēka næti karannē kohomada? anna paccāna vēditabbō viññō ē pratyaya vidha taba nætnam yathārthayen dænaganna gnānayak pahaḷa venavā mē dharmaya tuḷin. mokakda? menna meban̆dannā vū hētuva nisayi meban̆dannā vū rāga phalaya haṭagannē dvēśa phalaya haṭagannē.

그렇다면 그것을 어떻게 없앱니까? 바로 'paccattaṃ veditabbo viññūhi', 곧 이 dharma를 통해 실상대로 아는 앎이 일어납니다. 무엇입니까? 이러이러한 원인 때문에 이러이러한 rāga의 결과가, dosa의 결과가 생긴다는 것입니다.

menna mē avidyāva duru vunot mē tr̥ṣṇāva duru vunot mē rāga phalayayi, dvēśa phalayayi vipāka phalaya vaśayen dænma haṭagannē nǣ. menna mēka gnānavantava dakinavā. menna mē guṇa hayayi dharmayē tiyennē.

이 avijjā가 걷히면, 이 taṇhā가 걷히면, 이 rāga의 결과와 dosa의 결과가 vipāka의 결과로서 이제는 생기지 않습니다. 이것을 슬기롭게 봅니다. 이것이 dharma가 지닌 여섯 가지 덕입니다.

itin mē anuva tamanṭa dænaganna puḷuvan venavā īṭa passē. ara muladī api ara nīvaraṇa ṭika ayin karapuvahama mē rāgayayi mē rāgayaṭa hētuvayi. mē rāga nirōdhayayi mē rāga nirōdha karana mārgayayi. oya ṭika dænagannavā. mē dvēśayayi mē dvēśayaṭa hētuvayi. mē dvēśa nirōdhayayi mē dvēśa nirōdha karana mārgayayi.

그래서 이에 따라 그 뒤로 스스로 알 수 있게 됩니다. 처음에 그 nīvaraṇa들을 걷어 내고 나면, 이것이 rāga이고 이것이 rāga의 원인이며, 이것이 rāga의 그침이고 이것이 rāga를 그치게 하는 길임을 압니다. 이것이 dosa이고 이것이 dosa의 원인이며, 이것이 dosa의 그침이고 이것이 dosa를 그치게 하는 길임을 압니다.

oya ṭika balāgena yanakoṭa ælīma gæṭīma deken ahak venavā hita samādhigata venavā. menna mē samādhi cittayaṭa pragnāva pahaḷa velā mōhaya duru karanna paṭan gannavā. mē mōhayayi ē nisā tamayi mē lōkē ælennē. hon̆dayi kiyalā nigamanaya karanna.

이렇게 살펴 나가면 들러붙음과 부딪힘 두 가지에서 벗어나 마음이 samādhi에 듭니다. 이 samādhi의 마음에 paññā가 일어나 moha를 걷어 내기 시작합니다. 이것이 moha이고, 이것 때문에 이 세상에 들러붙어 좋다고 결론을 내립니다.

mē avidyāva nisā tamayi mē mōhayen mē hon̆dayi kiyalā nigamanaya dennē. mē mōhayaṭa hētuva

이 avijjā 때문에 이 moha로 좋다는 결론을 내립니다. 이것이 moha의 원인입니다.

mē avidyāva duru karapuvahama mē mōhaya nirōdha venavā. ara mōhaya nægennē næ. lōkē śāratvayak nǣha allaganna. bæn̆dena hædeena tænak nǣha kiyalā værahenavā. ehenam ēkaṭa mārgaya mokakda? mē daham sihi karalā yathārthaya sihi karalā pragnāva sahagata mārgaya. sammā

이 avijjā를 걷어 내면 이 moha가 그칩니다. 그 moha가 일어나지 않습니다. 세상에는 붙잡을 알맹이가 없고 매여 엉길 곳이 없다는 것을 깨닫습니다. 그렇다면 그 길은 무엇입니까? 이 dharma를 떠올리고 참모습을 떠올리는 paññā가 함께하는 길입니다.

sihi karalā pragnāva sahagata mārgaya. sammā diṭṭhiyen ārambha karalā īṭa anukūlava kalpanā karalā, īṭa anukūlava kiyalā, īṭa anukūlava jīvat velā īṭa anukūlava utsāha vīriya vaḍalā ēken satiya pahaḷa karennē ēken samabhāvayaṭa patvelā sakampabhāvayaṭa pat vena ekayi. ōka tamayi mārgaya pariṭāgē mārgaya kivvē ēka. menna mē ṭika

sammā diṭṭhi에서 시작하여 그에 맞게 생각하고, 그에 맞게 말하고, 그에 맞게 살고, 그에 맞게 애쓰고 정진하여, 그로써 sati를 일으키고, 그로써 고르게 되어 흔들림 없는 상태에 이르는 것입니다. 이것이 길이고, 길이라고 한 것이 바로 이것입니다.

pariṭāgē mārgaya kivvē ēka. menna mē ṭika tērum gattaṭa passē dæn ohuṭa hētuphala dænaganna bæyida? dæn hētuphala dænaganna dahama ohuṭa nægunē nædda?

이것을 알아들은 뒤에도 그가 원인과 결과를 알 수 없겠습니까? 원인과 결과를 아는 dharma가 이제 그에게 일어나지 않았습니까?

dæn potē patēvat anit kenek ēvat dahamakin nemeyi hētuphala dakinna. keḷavara karana tuḷa rāgak sēvena tuḷa, dvēśak sēvena tuḷa mōhak sēvena turu karanna ōna hari dæn pennalā.

이제 원인과 결과를 보는 것은 책에서도, 남의 dharma에서도 아닙니다. 끝날 때까지, rāga가 다할 때까지, dosa가 다할 때까지, moha가 다할 때까지 무엇을 해야 하는지 이제 다 보여 주었습니다.

dæn dharmaya dækalanna dahama æsa pahaḷa velā. dharmayaṭa pahaba balanavā. dæn pēnnē nædda etakoṭa mēka rāgayaṭa hētu venavā. mēka dvēśayaṭa hētu venavā. mēka mōhayaṭa hētu venavā. ē situvilla kriyāva katāva ællagena giyot rāga saṁkhāra væḍenavā, dvēśa saṁkhāra væḍenavā, mōha saṁkhāra væḍenavā. saṁkhāra væḍenunot mokada? saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyalā rāga viññāṇayak, dvēśa viññāṇayak, mōha viññāṇayak haṭagannavā.

이제 dharma를 보아 dharma의 눈이 열렸습니다. dharma에 비추어 봅니다. 이제 보이지 않습니까? 이것은 rāga로 이끌고, 이것은 dosa로 이끌고, 이것은 moha로 이끕니다. 그 생각과 행동과 말을 붙잡고 가면 rāga saṅkhāra가 자라고, dosa saṅkhāra가 자라고, moha saṅkhāra가 자랍니다. saṅkhāra가 자라면 어떻게 됩니까? 'saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ', 곧 rāga viññāṇa, dosa viññāṇa, moha viññāṇa가 일어납니다.

viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ kiyalā ē rāga viññāṇaya rāga dēval bahinavā. dvēśa, viññāṇaya, dvēśa vahenavā. mōha viññānayē mōha dēval bahinavā. ēvama hitaṭa enavā. nāma rūpacchā salāyatanaṁ kiyalā ēkenma æsaka dēvanā śarīraya ēvaṭa āyatana karalā ēvā passē duvavanna hitenavā. ēvāma sparśa karanna hitenavā. ēvāma vin̆dinna hitenavā. ēvāma ælenna hitenavā. ēvama bæn̆denna ha ēka tamayi vēdanā taṇhā upādāna kivvē. ohu ē bavaṭa pat vena ekkō rāga bavaṭa pat venavā. ēka dvēśa bavaṭa pat venavā. ekkō mōha bavaṭa pat venavā. upādāna paccā bava etakoṭa

'viññāṇa paccayā nāmarūpaṃ', 곧 그 rāga viññāṇa에는 rāga의 것들이 내려앉고, dosa viññāṇa에는 dosa의 것들이, moha viññāṇa에는 moha의 것들이 내려앉습니다. 바로 그것들이 마음에 옵니다. 'nāmarūpa paccayā saḷāyatanaṃ', 곧 그것으로 눈을 비롯한 몸을 그것들의 문(āyatana)으로 삼아 그것들을 뒤쫓아 달리고 싶어집니다. 바로 그것들에 닿고 싶어지고, 바로 그것들을 느끼고 싶어지고, 들러붙고 싶어지고, 매이고 싶어집니다. 그것이 vedanā, taṇhā, upādāna라고 한 것입니다. 그는 그런 bhava가 됩니다. rāga의 bhava가 되든지, dosa의 bhava가 되든지, moha의 bhava가 됩니다. 'upādāna paccayā bhavo'입니다.

mōha bavaṭa pat venavā. upādāna paccā bava etakoṭa rāga jāti kiyek nætnam dvēśa jāti nætnam mōha jātikayek. jātiya koyi ākārayen giyat oya jātitunṭa ayiti nam satara pævætna ayiti. ehenam sasara pævætna yam jātiyak haṭagattā nam rāga jātiya nisā haṭagannavā. dvēśa jātiya nisā haṭagannavā. mōha jātiya nisā haṭagannavā. [ugura kǣrīma] dæn

그러면 그는 rāga의 jāti를 가진 이, 또는 dosa의 jāti를 가진 이, 또는 moha의 jāti를 가진 이가 됩니다. jāti가 어떤 모습으로 가든 이 세 jāti에 속한다면 saṃsāra의 흐름에 속합니다. 그러니 saṃsāra의 흐름에서 어떤 jāti가 생겼다면, 그것은 rāga의 jāti 때문에, dosa의 jāti 때문에, moha의 jāti 때문에 생긴 것입니다.

jātiya nisā haṭagannavā. [ugura kǣrīma] dæn menna mēka dænagattahama anna pragnāven tērum gattā dharmaya. menna haṭaganna hæṭi.

이제 이것을 알면 paññā로 dharma를 알아들은 것입니다. 이렇게 생겨나는 것입니다.

onna yamkicci samudaya dhammaṁ hædena hæṭi dænagannā. sabbantāṁ nirōdha dhammā mē okkoma nirōdha dharma vena hæṭa krama dekakin dænagannavā. ekak tamayi haṭagatta yamak æṭanam maraṇayaṭa pat velā eka. mēka pættā. anika tamayi mē rāga dharmaya nirōdha karanna puḷuvan ekak. mē dvēśa dharmaya nirōdha karanna puḷuvan ekak. mē mōha dharmaya nirōdha karanna puḷuvan ekak.

'yaṃ kiñci samudayadhammaṃ', 곧 생겨나는 모습을 압니다. 'sabbaṃ taṃ nirodhadhammaṃ', 곧 이 모든 것이 그치는 dharma가 되는 모습을 두 가지로 압니다. 하나는 생겨난 것은 무엇이든 죽음에 이른다는 것, 이것이 한쪽입니다. 다른 하나는 이 rāga의 dharma는 그치게 할 수 있는 것, 이 dosa의 dharma는 그치게 할 수 있는 것, 이 moha의 dharma는 그치게 할 수 있는 것이라는 점입니다.

kohomada? menna mē dē yathārthavatva dækalā avidyāvē svabhāvaya tērum aragena sammā diṭṭhiyaṭa patvelā sammā saṁkalpa sammā vācayāṇāma mē mārga aṁga anugamanaya karalā yanakoṭa mē rāga dharmaya nirōdha venavā. dvēśa dharmaya mōha dharmaya nirōdha venavā. menna nirōdha dharmaya dækkā.

어떻게입니까? 이것을 있는 그대로 보고, avijjā의 본성을 알아듣고, sammā diṭṭhi에 이르러 sammā saṅkappa, sammā vācā, sammā vāyāma 같은 길의 갈래들을 따라가면, 이 rāga의 dharma가 그칩니다. dosa의 dharma, moha의 dharma가 그칩니다. 여기서 그치는 dharma를 보았습니다.

haṭaganna dharmaya dakinavā paṭicca samuppādaya paṭicca samuppāda nirōdhayen yōtassā yava taṇhāya aśēṣa virāga nirōdhō saṁkhāra nirōdha nasamsa avijjāya attēya aśēṣa virāgaya nirōdhā saṁkhāra nirōdhō mē avidyāva śēṣayak nætuva virāgayaṭa nirōdhayaṭa pat vunā mē saṁkhāra nirōdhayi. ehenam avidyāva nirōdha vunāma

생겨나는 dharma, 곧 paṭiccasamuppāda를 보고, paṭiccasamuppāda의 그침으로는 'avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho', 곧 이 avijjā가 남김없이 바래어 그치면 saṅkhāra가 그칩니다.

nirōdhayi. ehenam avidyāva nirōdha vunāma hari vaṭinavā kiyana dr̥ṣṭiya ivarayi. vaṭinavā kiyana dr̥ṣṭiya ivara nam novaṭina ādī kiyalā hiten kayen vacanayen ē passē ham̆bā yanna kaṭayutu karannē nǣhæ. saṁkhāra nirōdhayi kivvōkayi. etakoṭa ē jātiya passē yanna hitak haṭagannē næhæ. viññā nirōdhayi kivvē viōkayi. hita næti venavā kiyana eka nemeyi. pasupasa ham̆bā yana hita næti vena ekaṭa kiyanavā viññāṇa nirōdhayi.

그렇다면 avijjā가 그치면 '아주 값지다'는 견해가 끝납니다. 값지다는 견해가 끝나면, 값지다고 여겨 마음으로, 몸으로, 말로 그것을 뒤쫓는 일을 하지 않습니다. saṅkhāra의 그침이란 이것입니다. 그러면 그 jāti를 뒤쫓을 마음이 일어나지 않습니다. viññāṇa의 그침이란 이것입니다. 마음이 없어진다는 말이 아닙니다. 뒤쫓아 가는 마음이 없어지는 것을 viññāṇa의 그침이라고 합니다.

hita nætivīma kiyana eka citta kiyannē venama ekak. monavāhari pasupasa rāgayē pasupasa, dvēśayē pasupasa, mōhaya pasupasa ham̆bā yana balāporottu kavadāda ivaraṭama idura vennē? edāṭa sabhassara midambha bhikkhavē cittaṁ ituru venavā. ārammaṇa vijāna lakkhaṇa cittaṁ ituru venavā.

마음이 없어지는 것과는 다릅니다. citta는 따로 있는 것입니다. 무엇인가를 뒤쫓는, rāga를 뒤쫓고 dosa를 뒤쫓고 moha를 뒤쫓는 바람이 언제 완전히 끝납니까? 그날에는 'pabhassaram idaṃ bhikkhave cittaṃ'이 남습니다. 대상을 아는 것을 특징으로 하는(ārammaṇa vijānana lakkhaṇa) citta가 남습니다.

hæbæyi cittayaṭa puḷuvan kamak nǣhæ sasara gama giniyanna. mē bhava pævætma keḷavara venakan cittayē tiyenavā. ehenam ham̆bā yana cittaya kiyannē mokakda? rāgaya pasupata ham̆bā yana mānasikatvayak tiyenavā etana viññāṇa pahaḷa velā. dvēśayē pasupata ham̆bā yana mōhaya pasupata ham̆bā yana yamkisi mānasikatvayak ætnam ē hita āgantuka keles valin kahaṭa gænilā viññāṇa bavaṭa pat venavā. viññāṇa nirōdha kaḷa hæṭiya.

그러나 citta는 saṃsāra의 길을 끌고 갈 힘이 없습니다. 이 bhava의 흐름이 끝날 때까지 citta는 있습니다. 그렇다면 뒤쫓는 citta란 무엇입니까? rāga를 뒤쫓는 마음가짐이 있으면 거기에 viññāṇa가 일어난 것입니다. dosa를 뒤쫓고 moha를 뒤쫓는 어떤 마음가짐이 있으면, 그 마음은 바깥에서 들어온 kilesa에 물들어 viññāṇa가 됩니다. 그것이 viññāṇa를 그치게 하는 모습입니다.

viññāṇaya nirōdha karagattahama nivan dakinna æti. sasara gamana keḷavara karana viññāṇaya nirōdha karagattahama æti. ehenam yamak yamak pasupata ham̆bā yana balāporottuva tiyena tākkal ohuṭa æsa avaśyayi. rūpa avaśyayi.

viññāṇa를 그치게 하면 nibbāna를 보기에 넉넉합니다. saṃsāra의 길을 끝내는 viññāṇa를 그치게 하면 넉넉합니다. 그러니 무엇인가를 뒤쫓는 바람이 있는 한 그에게는 눈이 필요하고 모습(rūpa)이 필요합니다.

mana vaḍana rūpa hoya hoyā ē pasē ham̆bāyana balāporottuva tiyena nikan ohuṭa æsa ahak karaganna bæhæ. rūpa ahak karaganna bæhæ dekema ælilā.

마음을 끄는 모습을 찾고 또 찾아 뒤쫓는 바람이 있는 한, 그는 눈을 치울 수 없고 모습을 치울 수 없습니다. 둘 다에 들러붙어 있습니다.

anna ham̆bā yana balāporottuva viññāṇa ahak vunahama æsa nisā haṭagannā vū yamkisi avidyāven haṭaganna viññāṇayak ætnam. ē siyalu viññāṇa nirōdhayi.

그 뒤쫓는 바람, 곧 viññāṇa가 치워지면, 눈 때문에 일어나는 avijjā에서 생긴 viññāṇa가 무엇이든 그 모든 viññāṇa가 그칩니다.

mana vaḍana śabda pasa pasa habāyana balāporottuvak tiyen tākal ohuṭa kanat ōnē. ē śabda dēvalut ōnē. ēvayen hu athærilā næha. ē pas pasa ohu ham̆bā yanavā. anna ham̆bā yanakam ohuṭa sōta viññāṇaya kiyana vipāka viññāṇayaṭa amatarava kana nisā haṭagattā vū deen hitē haṭagannavā viññāṇayak. sōta viññāṇaya mul karagattā avidyā sahagata viññāṇaya. anna ē avidyā saharata viññāṇaya keḷavara venavā. æhīma tiyenavā. ē æhīma āgantuka upaklēsa nisā avidyāva sahagata velā tibunot. anna ē sōta viññāṇaya avidyā sahagatayi sasara gamaṭa hētu vena ekak venavā. matu kanak haṭaganna matu śabdayak tiyena pættaṭa upaddavanna hētu venavā.

마음을 끄는 소리를 뒤쫓는 바람이 있는 한, 그에게는 귀도 필요하고 그 소리 나는 것들도 필요합니다. 그는 그것들을 내려놓지 못했습니다. 그것들을 뒤쫓아 갑니다. 뒤쫓는 동안 그에게는 sota viññāṇa라는 vipāka viññāṇa 말고도 귀 때문에 마음에 일어나는 viññāṇa가 있습니다. sota viññāṇa를 뿌리로 삼은, avijjā가 함께하는 viññāṇa입니다. 그 avijjā가 함께하는 viññāṇa가 끝납니다. 들음은 남아 있습니다. 그 들음이 바깥에서 들어온 upakkilesa 때문에 avijjā와 함께하고 있다면, 그 sota viññāṇa는 avijjā가 함께하는 것이어서 saṃsāra의 길로 이끄는 것이 됩니다. 앞으로 귀가 생겨나고 앞으로 소리가 있는 쪽으로 태어나게 하는 까닭이 됩니다.

ē vagēma gan̆da sunsa piḷiban̆dava sugandhiya piḷiban̆dava æḷum karana tākkal ē pasu pata habā yana mānasikatvayē tiyena tākkal. nāsahasaya atharinna bæ. nāsaya ōnē. ē suva dravya vastut ōnē. ē deka pasa ohu ham̆bā yanavā. oya ham̆bā yanakan etakoṭa gāna viññāṇayē avidyā sahagata gāna viññāṇayē vipāka viññāṇaya avidyā sahagatta nisā saṁkhāra valaṭa bæhægena tiyenavā. ehenam apiṭa ghāna viññāṇaya duru karaganna ōnē avidyā sahagata bava. avidyā sahagata baven bedunot sasara gamaṭa hitina viññāṇa avidyāvē viññāṇaya nirōdhayi. tripaka viññāṇaya vaśayen gan̆da suva dæna eka tiyenavā.

마찬가지로 나쁜 냄새와 좋은 냄새를 즐기는 한, 그것을 뒤쫓는 마음가짐이 있는 한 코를 내려놓을 수 없습니다. 코가 필요하고, 향기 나는 것들도 필요합니다. 그는 그 둘을 뒤쫓습니다. 그렇게 뒤쫓는 동안 ghāna viññāṇa는 avijjā와 함께합니다. ghāna viññāṇa의 vipāka viññāṇa가 avijjā와 함께하므로 saṅkhāra로 떨어져 있습니다. 그러니 우리는 ghāna viññāṇa에서 avijjā가 함께하는 것을 걷어 내야 합니다. avijjā가 함께하는 것에서 떨어지면 saṃsāra의 길로 이끄는 avijjā의 viññāṇa가 그칩니다. vipāka viññāṇa로서 냄새를 아는 것은 남아 있습니다.

rasa dænagattahama rasaya piḷiban̆da rasaya piḷiban̆da manava rasayak dækalā ham̆bā yana balāporottuva tiyenavā nam ē pasupata ē tā kalaṭa diva atraganna bæhæ. ē rasa dravya athæraganna bæha. ohu rasa davvya hoyāgena diven æsuru karanna dēpasa pata habāgaya yanavā. menna avidyā sahagata jivhā viññāṇaya.

맛을 알 때, 맛에 대해, 마음을 끄는 맛을 보고 뒤쫓는 바람이 있다면, 그동안은 혀를 내려놓을 수 없습니다. 그 맛있는 것들을 내려놓을 수 없습니다. 그는 맛있는 것들을 찾아 혀로 누리려고 그것을 뒤쫓아 갑니다. 이것이 avijjā가 함께하는 jivhā viññāṇa입니다.

jivhā viññāṇayē nikanma api kivvaṭa avidyā sahagata viññāṇayen pariharaṇaya karanavā arihatyaṭa pat venakan.

jivhā viññāṇa라고 그냥 말하지만, arahant가 될 때까지는 avijjā가 함께하는 viññāṇa로 그것을 씁니다.

anna arihatyaṭa pat venaka anāgāmī bavaṭa pat venakoṭat jihā viññāṇaya ganna prayōjanaya avidyā sahagatava ganna kāmarāvaga koṭasa nǣha. kāmaya passē ham̆bā yana koṭasayi næ. ē koṭasa natara

arahant에 이르기 전, anāgāmī가 될 때에도 jivhā viññāṇa를 쓰는 데서 avijjā와 함께 쓰는 kāmarāga의 부분은 없습니다. kāma를 뒤쫓는 부분이 없습니다. 그 부분이 멈춥니다.

venavā. arihat valaṭa pat vunahama sasa hoyena balāporottu sasa dænaganna balāporottuk næha. ehema mona rahada kiyalā balāporottuvakutma. sasa vidina balāporottu ekak ēka anāgāma phalayenna næti venavā. dækkahama mē monavada mona rahada ōvā oya balāporottu næti velā yanavā arihat phalaya raha vidina balāporottu ekak raha dænaganna balāporottu tava ekak. dænaganna balāporottu næti vennē arihat phalaya vin̆dina balāporottu næti venavā anāgāmī phalaya.

arahant에 이르면 맛을 찾는 바람도, 맛을 알려는 바람도 없습니다. '무슨 맛인가' 하는 바람조차 없습니다. 맛을 누리려는 바람은 anāgāmī phala에서 없어집니다. 보고서 '이게 뭘까, 무슨 맛일까' 하는 바람은 arahant phala에서 없어집니다. 맛을 누리려는 바람이 하나이고, 맛을 알려는 바람이 또 하나입니다. 알려는 바람이 없어지는 것은 arahant phala이고, 누리려는 바람이 없어지는 것은 anāgāmī phala입니다.

ē vagēma kayaṭa tiyenavā pahasa dænenavā. ē pahasa passē ham̆bā avidyāven yukta venakan ē kāya viññāṇaya.

마찬가지로 몸에는 감촉이 느껴집니다. 그 감촉을 뒤쫓아 avijjā와 함께하는 동안의 것이 그 kāya viññāṇa입니다.

kāya viññāṇaya avidyā sahagata venakan mokada vennē? kaya atharagannat bæha. sparśa karana vastu athæragannat bæhæ mē kayayi sparśa vastu velā æyi? ehenam māva vagē dekak hadāgena oya deka tuḷa goḍannægilā innavā. anna avidyā sahakata kāya viññāṇaya

kāya viññāṇa가 avijjā와 함께하는 동안 어떻게 됩니까? 몸을 내려놓을 수도 없고, 닿는 것들을 내려놓을 수도 없습니다. 이 몸과 닿는 것들이 왜 있습니까? '나'라는 것처럼 둘을 지어 놓고 그 둘 속에 쌓아 올려져 있는 것입니다. 이것이 avijjā가 함께하는 kāya viññāṇa입니다.

ēkē asāratvaya dækkot yam davasaka avidyā sahagata bava vera vunakoṭa kāya viññāṇaya vipāka viññāṇaya tiyenavā. matu sasaraṭa geniyanna ham̆bā yanna hētu kārgayak matu kayak hadanna hō sparśa karana vastu hoyā yanna hō tibena mānasikatvaya ivarayi. anna avidyā sahakata viññāṇaya nirōdhayi. ituru vena viññāṇaya mokakda? kāya viññāṇaya vipāka viññāṇaya vaśayen pera bhavayen haṭagatta hētuvē kaya. ē kayaṭa dænīma tiyenavā. ē kayaṭa dænīma tiyenavā. dænīma pasupa ham̆bāyana mānasikatvaya nǣ.

그것의 알맹이 없음을 본다면, 어느 날 avijjā가 함께하는 것이 끝날 때 kāya viññāṇa는 vipāka viññāṇa로 남습니다. 앞으로의 saṃsāra로 끌고 가 뒤쫓게 하는 까닭, 앞으로 몸을 짓거나 닿을 것을 찾아 나서게 하는 마음가짐은 끝납니다. 이것이 avijjā가 함께하는 viññāṇa의 그침입니다. 남는 viññāṇa는 무엇입니까? vipāka viññāṇa로서의 kāya viññāṇa, 곧 지난 bhava의 원인으로 생긴 몸입니다. 그 몸에는 느낌이 있습니다. 그 몸에는 느낌이 있지만, 느낌을 뒤쫓는 마음가짐은 없습니다.

ē viññāṇaya avidyā kāya viññāṇaya avidyā sahagatava tiyenakan tamayi habāyana balāporottu tiyennē āśvāda pasuva. āśvāda pasupata habāyana balāporottu ivara karana eka arihat.

그 kāya viññāṇa가 avijjā와 함께하는 동안에만 즐김을 뒤쫓는 바람이 있습니다. 즐김을 뒤쫓는 바람을 끝내는 것이 arahant입니다.

manasa tiyenavā dænenavā. aramuṇu tiyenavā. manō āsvādayan piḷiban̆da hitana tākkal matak kara matak kara kara hitanavā. matak nokara inna bæ. ē pættema duvanavā. tamangē āśvāda mānasikatvayanṭa pahara vadena ekak āvot ēka hitā gæṭenavā. ælīmayi gæṭīmayi dekē manasa duvanavā.

마음이 있고 느껴집니다. 대상들이 있습니다. 마음의 즐김을 생각하는 한 떠올리고 또 떠올리며 생각합니다. 떠올리지 않고는 못 배깁니다. 그쪽으로만 달려갑니다. 자기의 즐기는 마음가짐에 부딪혀 오는 것이 오면 마음이 부딪힙니다. 들러붙음과 부딪힘 두 쪽으로 마음이 달립니다.

ē mokak nisāda? manō viññāṇaya avidyā sahagata nisā. manō viññāṇaya vipāka viññāṇayak nisā apiṭa vipākaya vin̆dinna venavā. avidyā sahagata hariya næti karaganna puḷuvan goḍanāgāgatta hariya nisā. yathārthavat venakoṭa, avidyāva iduru venakoṭa avidyā sahagata manō viññāṇaya ivarayi. hita tiyenavā, dænenavā.

그것은 무엇 때문입니까? mano viññāṇa가 avijjā와 함께하기 때문입니다. mano viññāṇa는 vipāka viññāṇa이므로 우리는 vipāka를 겪어야 합니다. avijjā가 함께하는 부분은 쌓아 올린 부분이라서 없앨 수 있습니다. 실상대로 될 때, avijjā가 걷힐 때, avijjā가 함께하는 mano viññāṇa는 끝납니다. 마음은 있고, 느껴집니다.

hitana balāporottuvak passē yana balāporotuvak næhæ. hita vipasa pata ham̆bā yana balāporotuvak nǣha. itin menna metenṭa enakam taman dænagannavā. nivana san̆dahā kumakda kaḷa yuttē? avidyāven goḍanægennā vū yamkisi balāporottuvak æda ham̆bā yana balāporottuvak æsen, kanen, nāsayen, diven, kayen manen. onna oya ṭika yam dāsaka keḷavara vica dāsaṭa gamana ivarayi.

생각을 뒤쫓아 가는 바람이 없습니다. 마음이 무엇을 뒤쫓아 가는 바람이 없습니다. 이렇게 여기에 이르기까지 스스로 압니다. nibbāna를 위해 무엇을 해야 하는가? avijjā로 쌓아 올린 어떤 바람이든, 눈으로, 귀로, 코로, 혀로, 몸으로, 마음으로 뒤쫓는 바람이든, 그것들이 끝나는 날 그날로 길이 끝납니다.

æten karana væḍapillak ham̆bā yanna nætnam matu æsak haṭaganna siṭicca hētuva ivarayi. kanē yam śabdayak piḷiban̆da habāyana balāporottu ivara nam vatu kanak haṭaganna tibicca upādānaya ivarayi.

눈으로 하는 일로 뒤쫓을 것이 없다면 앞으로 눈이 생겨날 까닭이 끝납니다. 귀에서 소리를 뒤쫓는 바람이 끝났다면 앞으로 귀가 생겨날 upādāna가 끝납니다.

gandhayan piḷiban̆dava habāyana balāporottu nætnam āgrahaṇaya piḷiban̆dava habāyana balāporottu tiyena upādānayen hevat avidyā mānasikatvaya ivarayi. diva rasala ham̆bā yananna balāporottu nætnam diven avidyā sahagata upādāna karapu ē koṭasa ivarayi.

냄새를 뒤쫓는 바람이 없다면, 냄새 맡음을 뒤쫓는 바람이 있는 upādāna, 곧 avijjā의 마음가짐이 끝납니다. 혀에 맛을 뒤쫓는 바람이 없다면 혀로 avijjā와 함께 upādāna 한 그 부분이 끝납니다.

kayenṭa āśvāda piḷiban̆da habāyana balāporottu keḷavara nam kayak matu haṭagannavanna hētuṭu vena upādānaya karapu koṭasa ivarayi.

몸으로 즐김을 뒤쫓는 바람이 끝났다면 앞으로 몸이 생겨나게 할 upādāna의 부분이 끝납니다.

manasa dharmayan piḷiban̆da ham̆bā balāporatu nætnam matu manasak gonnagāgena dharmayan piḷiban̆da abhā vana væḍapiḷivela avasānayi chandarāgaya keḷavarak.

마음에 dharma(마음의 대상)를 뒤쫓는 바람이 없다면, 앞으로 마음을 쌓아 올려 dharma를 뒤쫓는 일이 끝납니다. chandarāga의 끝입니다.

ehenam æsa kana divanāsaya śarīraya kiyana mēvayan rūpa śabda gandha rasa sparśa mēvā passē yannada hadāgatta mānasikatvaya yathābōdhayen saṁvara karalā dæmmā nam keḷavara vunānam yathābōdhayen ham̆bā yana gamana ivara nam sasara gamana ivarayi. menna arihasatya

그러니 눈, 귀, 혀, 코, 몸으로 모습, 소리, 냄새, 맛, 감촉을 뒤쫓으려고 지어 놓은 마음가짐을 있는 그대로의 앎으로 다스려 끝냈다면, 있는 그대로의 앎으로 뒤쫓는 길이 끝났다면, saṃsāra의 길이 끝납니다. 이것이 arahant의 자리입니다.

itin otennaṭa en hētuphala dækalā dæn kavuruvat kiyana eka ahalā hariyannē næha puṭuva in̆daganna hon̆dada uccāsanayaṭa ahuvenavada oya tarkavādayaṭa giyāṭa passē api dannē maṭa puṭuvat ekayi vuvivat ekayi kiyana kenāṭa siṁhasanet ekayi maha poḷovat ekayi. hæbæyi etana āvalā hitaṭa tamayi æyi ēka dannē.

그러니 거기에 이르러 원인과 결과를 보고 나면, 이제 누가 하는 말을 듣고서야 될 일이 아닙니다. 의자에 앉아도 되는가, 그것이 uccāsana에 걸리는가 하는 따짐으로 들어가 보면, 우리가 아는 것은, 의자도 걸상도 마찬가지인 사람에게는 사자좌도 맨땅도 마찬가지라는 것입니다. 다만 거기에 와서 왜 그런지를 아는 것은 마음입니다.

kavuru hari puṭuva in̆da gannakoṭa magē lokuṭa hon̆da loku puṭuvak hambavunā. magē tattvaya perē dæn anikkema enakoṭa ara ennē maṭa apahāda karapu ekak karupenek dæhæ. mama mē puṭuva innavā dækko. oya jātiya hitannaekānam uccāyanaya æsuru karana kenā avidyāven.

누가 의자에 앉으면서 '내 지위에 맞게 좋은 큰 의자를 얻었다, 내 지위가 이렇다, 이제 다른 사람이 오면, 나를 업신여기던 그자가 오면, 내가 이 의자에 앉아 있는 걸 보라지' 하는 따위를 생각한다면, 그는 avijjā로 uccāsana를 가까이하는 사람입니다.

ēkāntayenma bimaṭa bæhælā ara mæssak panatiyā patrā kallagena inna venavā. ara mānya vahinikā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

itin eyāgē uccāyana mahāsāyana tiyennē hitē. asun nolava bāhira lōkē nemeyi. dæn mēvā

그러니 그 사람의 uccāsayana mahāsayana는 마음에 있지, 자리가 놓인 바깥 세상에 있는 것이 아닙니다.

asun nolava bāhira lōkē nemeyi. dæn mēvā tamayi mē dharmaya koṭasak dænena koṭasak bāhira lōkaya kǣli vitara kaḍaluvot yathārthaya dækē nætnam minisumadāvaṭa pat venna.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

uḍan̆gukamayi mahantakamayi dekaṭa kiyanavā uccāsayana mahāsāyana kiyalā. uḍan̆gukama nisā mahantakama nisā lōkayā yamkisi deyak karanavā nam ohu koccara mokē in̆da giyā innē uccāsayanayaka mahāsāyanaya mēka hari gæm̆buru tenā.

뽐냄과 잘난 체함, 이 둘을 uccāsayana mahāsayana라고 합니다. 뽐냄 때문에, 잘난 체함 때문에 사람이 무슨 일을 한다면, 그가 아무리 낮은 자리에 앉아 있어도 uccāsayana mahāsayana에 앉아 있는 것입니다. 이것은 아주 깊은 대목입니다.

magē dækapu atdækīmak tibenavā. ēka dæn vædagat deyak nisā kiyanavā. pædurē hiṭiyot uccāsayanaya duruveyi. kiyalā pennanna vædagat katāvak. avurudu 20 gānaka issellā vecca siddhiyak.

제가 겪어 본 일이 하나 있습니다. 중요한 일이라 지금 이야기합니다. 돗자리에 앉으면 uccāsayana가 없어지는가를 보여 주는 중요한 이야기입니다. 스무 해쯤 전에 있었던 일입니다.

avurudu aṭaka vitara gǣn ḷamayek ekka āvā eyāgē ammayi tāttayi mē sthānaya tamayi ekka āvē mē sthānaya kiya mē metana nemeyi. mē bim pradēśayē avurudu 20kaṭa isā tibuṇa gedara.

여덟 살쯤 된 여자아이를 데리고 그 아이의 어머니와 아버지가 이곳으로 왔습니다. 이곳이라 해도 바로 여기가 아니라, 이 근처에 스무 해쯤 전에 있던 집입니다.

ē kālē mē siddhiya āvaṭa passē maṭa pēnavā vistarayak. ektaraha dharma dēśanāva visin āpu pirisalat ekkalā ēka kaḷā.

그때 이 일이 생긴 뒤로 저에게 어떤 내막이 보였습니다. dharma desanā를 들으러 온 사람들과 함께 그 일을 했습니다.

dæn mē ḷamayā ekka ædilā innavā. mē ḷamayāgē asanīpayak balanna. dæn mē asanīpaya kiyannē nætuva vena kramayak mēkaṭa kivvā.

그들은 이 아이를 데리고 와 있었습니다. 이 아이의 병을 봐 달라는 것이었습니다. 그런데 그 병이 무엇인지 말하지 않고 다른 방법을 일러 주었습니다.

dænaṭa bhava ganakaṭa issellā ektarā upāsaka mahattayaṭiyā lovturā budu bava mata patanavā. dæn mē upāsaka mahattayā anusāpura pættē in̆dalā tiyennē. mē pera siddhiyak.

지금으로부터 몇 bhava 전에 어떤 upāsaka 어른이 lokuttara 붓다의 자리를 바라며 서원하고 있었습니다. 이 upāsaka 어른은 Anurādhapura 쪽에 살았습니다. 이것은 지난 생의 일입니다.

ehema in̆dalāyi upāsaka mahattayā mokada karannē ē aṁkātapuṭa giya passē ektarā gammānayaka in̆dalā.

그렇게 지내던 그 upāsaka 는 그곳으로 옮겨 간 뒤 어느 마을에서 살았습니다.

mē gammānē in̆dalā hiṭam mokada karannē mē upāsaka mahattayā hāmuduruvan ekka hari ekatu. viśēṣatvaya dīlā hāmuduruvangē prahādaya labāganna hari kæmatiyi. mokada lābha kīrti prahaṁ sahōgaya kīrti prahaṁsā balāporottu. eyat budu bava patana kenek.

그 마을에서 살면서 이 upāsaka 는 스님들과 어울리기를 무척 좋아했습니다. 남다른 대접을 받고 스님들의 마음에 들기를 바랐습니다. 이득과 이름, 칭찬을 바랐기 때문입니다. 그 사람 또한 Buddha 가 되기를 바라는 사람이었습니다.

pansilē lokuma upāsaka mahattayā.

pañcasīla 를 지키는 이들 가운데 가장 큰 upāsaka 였습니다.

dæn mē upāsaka mahattayā dānē gēnakoṭa eka deyak venavā. mokada anit kaṭṭiya dāna giyanavā vāgē nemeyi eyaṭa pirisē enna ōnē. meyā mahā upāsaka nisā ara poḍi poḍi upāsakō hælē inna ōnē perahærē.

그런데 이 upāsaka 가 dāna 를 가져갈 때면 한 가지 일이 벌어졌습니다. 다른 사람들이 dāna 를 가져가는 것과 달리, 이 사람은 무리를 거느리고 가야 했습니다. 자기가 큰 upāsaka 이니 작은 upāsaka 들은 행렬을 지어 뒤따라야 했습니다.

meyā mokada karannē ara mu loku peṭṭiyaka bat ekak hadāgena sudu reddakin ōka vahalā sudu reddak oluvē tiyāgena ihē tiyanna issara venavā. anit kaṭṭiya ē gælapena loku loku ē maṭṭama eyāṭa hitavat upāsakaṭa tamayi vyaṁjana okkoma aragen sirisayen innē.

이 사람은 커다란 상자에 밥을 담아 흰 천으로 덮고, 머리에 흰 천을 얹은 다음 그 상자를 이고 맨 앞에 섭니다. 다른 사람들, 곧 그와 가까운 upāsaka 들이 반찬을 모두 들고 줄지어 뒤따릅니다.

ēka hāmuduruvanṭa geniyannē ēlavalu patu.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

hæbæyi hāmuduruvō hariyaṭa prahaṁsā karanavā. meyāgē dāna. kavuruvat dannē næha mokada mē hētuva kiyalā.

그런데 스님은 이 사람의 dāna 를 몹시 칭찬했습니다. 그 까닭이 무엇인지는 아무도 몰랐습니다.

kohomahari upāsaka mahattayā eka da000k yanakoṭa paya pækillā væṭunā. bat peṭṭiya hællana bitta hæmatænama rōl vevī yanavā.

그러다 어느 날 이 upāsaka 가 가다가 발이 걸려 넘어졌습니다. 밥 상자가 엎어져 밥이 사방으로 굴러갔습니다.

dæn mēka dækalā mokada karannē meccara kal api rævæṭṭuva ekā kiyalā apahasa karanna bayinna paṭan gattā. mēkak bittara sampasam

이것을 본 사람들은 이제까지 이놈이 우리를 속였다며 헐뜯고 욕하기 시작했습니다.

bayinna paṭan gattā. mēkak bittara sampasam baran gihillā hāmuduruvaṭa tiyenavā hāmuduruvottu varṇanā karannē dānnē mēka tamayi kiyalā kiyanna paṭan gattā. dæn mē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

tamayi kiyalā kiyanna paṭan gattā. dæn mē siddhiya mokada karannē? minihāṭa gamē inna bæhæ. minihā gamen pænalā anrahādapuraṭa giyā.

이 일로 어떻게 되었을까요? 그 사람은 마을에 더 있을 수 없었습니다. 마을에서 도망쳐 Anurādhapura 로 갔습니다.

mē maha upāsaka mahattayā anrahādapurayaṭa gihillā ehet ara mānya æruē nǣ. eyā hadāgattā puṁci pædurā. anik ayaṭa baṇa kiyanna ehema hari kæmatiyi.

이 큰 upāsaka 는 Anurādhapura 로 가서도 그 māna(자만)를 내려놓지 않았습니다. 그는 작은 깔개를 하나 만들었습니다. 남들에게 설법하기를 무척 좋아했기 때문입니다.

mē pædurē hatara konēna elummala hatarak dālā katāva pædurak. mada mahanu malak hadalā. ōkē tamayi meyā in̆daganna gihinnē.

그 깔개의 네 귀퉁이에 연꽃 네 송이를 달아 커다란 연꽃처럼 꾸몄습니다. 바로 그 위에 앉곤 했습니다.

dæn itin mē pædura gattahama śikṣāva padaya vunā itin pædura kisima dēkin śikṣāvaṭa uccāsayana mahāsāyanaya ven vecca ekak.

깔개만 놓고 sikkhāpada 로 따지면, 깔개는 어느 모로 보나 uccāsayana-mahāsayana(높고 호화로운 자리)와는 거리가 먼 것입니다.

hæbæyi mē pædurē mokakda velā tiyennē? viēṣa pædurak hadāgena anik ayaṭa vaḍanna. neḷum mal dālā neḷu malavuṭa tamayi mē upāsaka mahattayā innē. anik ayaṭa baṇa kiyanna mehema hadāgannavā. dæn dannē nǣha mēka

그런데 이 깔개에 무슨 일이 일어났습니까? 남들보다 높아지려고 특별한 깔개를 만든 것입니다. 연꽃을 달고 그 연꽃 위에 이 upāsaka 가 앉습니다. 남들에게 설법하려고 이렇게 꾸몄습니다.

hadāgannavā. dæn dannē nǣha mēka uccāsayanayak velā tiyeena hæṭa mahā sayanayak karagena tiyennē næhæ. pædura tamayi. mæssæssat panaturayak pat velāk ætuḷu karanakoṭa śikṣāvapada innam bēriyalā.

사람들은 이것이 uccāsayana 가 되었다는 것을 모릅니다. mahāsayana 를 만든 것도 아니고 그저 깔개일 뿐이니까요. 평상이든 잎으로 엮은 깔개든 들여놓을 때 sikkhāpada 로 보면 문제없이 빠져나갑니다.

hæbæyi uccāyanaya meyāgē hitē tivarāda nætda kiyalā dæ balāgena yanna ōnē.

하지만 uccāsayana 가 그 사람 마음속에 있는지 없는지를 살펴보아야 합니다.

senakaṭa pēna tænaka ǣtin nidahas tænakaṭa pædæddāna anduraki vāḍi velā meyā innavā bhāvanāvē lōkeṭa pēnnē.

사람들 눈에 띄는 곳, 조금 떨어진 한적한 자리에 그 깔개를 펴고 앉아, 세상 사람들에게 bhāvanā 하는 것처럼 보이게 하고 있었습니다.

mē velāvada mokada kiyannē tavat giya ekkarā kānsāvak. puṁci daruvekaṭa kiri denna mē vidihak nǣha senaga idiriyē. vaṭaviṭa velā mē vayasaka manussa apē āvatāvagena yanna kiyalā gihilā mokada karannē gihillā hitannavā. itin sihiya maṭa poḍḍak mē ḷamayāṭa kiri denna pædura poḍḍak oya akulagena tiyena hædigāṭinavā.

그때 한 여인이 왔습니다. 사람들 앞에서 어린아이에게 젖을 물릴 방법이 없었습니다. 둘러보다가 이 나이 든 분 곁이라면 괜찮겠다 싶어 그쪽으로 갔습니다. 아이에게 젖을 먹이려고 접혀 있던 깔개 끝에 살짝 앉았습니다.

bohōma kupita vuṇā. magē satya dannavada? oba kiri denna magē pæturē idaganna. mēka poḍi pæturak kiyannada oba hitā innē kiyalā bohōma daliya haliya dāhena haliyalā padura pædura mokada karannē? vakuṭu karalā vagu karalā hin guli karagena sihilē gahagena yanna læhæ tiyenakoṭa ehemama maḷak.

그는 몹시 화를 냈습니다. "내가 어떤 사람인지 아시오? 젖 먹이려고 내 깔개에 앉다니! 이게 하찮은 깔개인 줄 아시오?" 하며 심하게 꾸짖고는, 깔개를 구기고 말아 뭉쳐서 겨드랑이에 끼고 떠나려던 참에 그 자리에서 죽고 말았습니다.

ara dāt ekkalā papuva hiravuṇā. hira velā maḷa.

그러자 곧 가슴이 조여 왔고, 숨이 막혀 죽었습니다.

edā kahillē gahagatta pædura ætulaṭama gihillā mē daruvāgē penahallaṭa gihin tiyennē ēka tamayi kivvē. ada penahallē hīlak kivvā.

그날 겨드랑이에 끼었던 그 깔개가 안으로 들어가 이 아이의 폐에 가 있다고 제가 말했습니다. 그러자 그들은 지금 실제로 폐에 이상이 있다고 했습니다.

kiyavunaṭa passē maṭat matak vennē koccara bæram katāvakda? mama mēka pāra kivvē.

말을 하고 나서야 저도 이게 얼마나 무거운 이야기인가 싶었습니다. 저는 이것을 한꺼번에 다 말해 버렸던 것입니다.

dæn mēka mehema kiyapu gama maṭa dæn kiyavunaṭa passē kiyāgena kiyāgena giyā. kiyavanāṭa passē maṭa matak vunā hari væḍi. dæn o ammā tāttayak kiyalā mē mona vaṭa āvada oluva hækku mak hædilaka āda dannē næhæ vināruvaṭa ekāvat dannē næhæ. ma kiyapu katāva balanakoṭa mahā bhayānaka rōgayaknē.

이렇게 말이 나오자 저는 계속 이어서 말해 버렸습니다. 말하고 나서야 너무 지나쳤다는 생각이 들었습니다. 부모가 무슨 생각을 했을지, 머릿속에 무엇이 떠올랐을지 모릅니다. 잠깐 동안 아무것도 알 수 없었을 겁니다. 제가 한 말을 보면 아주 위험한 병이니까요.

mama ē kiyavunaṭa passē maṭa karanna dīkut næhæ. passē mama rammāra tāttalā kivvā. mahattayā mama mehe kivvaṭa ekapāra kalavala venna epā. dæn maṭa vena kiyanna daya mē ḷamayā poḍḍak parīkṣā karalā balanna. papuva mukut amāruvak tiyenavada kiyalā.

말을 하고 나니 저도 어찌할 바를 몰랐습니다. 그래서 부모에게 말했습니다. "선생님, 제가 이렇게 말했다고 갑자기 놀라지 마십시오. 지금 제가 드릴 수 있는 말은, 이 아이를 한번 검사해 보라는 것입니다. 가슴에 무슨 탈이 있는지 말입니다."

ē vagē anē mahattayā parīkṣā karannada næhæ. parisā karalā tamayi mē āraṁciyalā āvē. meyā paguvē hiilā kiyalā kivvot

그러자 "아이고 스님, 검사할 필요가 없습니다. 검사를 하고 그 소식을 듣고 온 것입니다. 이 아이 가슴에 이상이 있다고 하더군요." 하고 말했습니다.

dæn katā upilā ivarayinnē. ara hiṭapu kṣaṇenakaṭat okkaṭama ehetaka tiyāgattā mē siddhiya dækalā.

이로써 이야기는 끝났습니다. 그 자리에 있던 사람들 모두 이 일을 보고 마음에 깊이 새겼습니다.

dæn hētuva dækka nēda? anna papuvē hirak āpu hētu gǣna ḷamayek vecca hētu.

이제 까닭이 보이지요? 가슴이 조이는 까닭, 여자아이로 태어난 까닭 말입니다.

lōkaya aravalā ara gatta gati lakṣaṇayak ē vagēma ara mē bayak læjjāvak tiyena nisā væḍihiṭiyek nisā ara kāntāva kiḍi denna etanṭa āvē gælapena kenek nisā sik kenek oyāgē inna hindā praśnayak næti nisā. dæn mē avasthāvēdī ætivena eka æti vunahama mē gati lakṣaṇaya meyāṭa gǣṇu gati lakṣaṇaya æti karanna hētu venā gǣṇu ḷamayek velā upannā.

세상을 속이며 지녔던 그 성향, 그리고 그 여인은 부끄러움과 두려움이 있었기에, 나이 든 사람이고 알맞은 사람이며 sīla 를 지키는 사람 곁이니 괜찮겠다 싶어 젖을 먹이러 그곳에 왔던 것입니다. 바로 그때 일어난 마음, 그것이 일어나자 이 성향이 그에게 여자의 성향을 만드는 까닭이 되어 여자아이로 태어난 것입니다.

dæn mēka mama pinvuvē mokada api dakinnē næti pav tiyena hæṭi śikṣā padaya uḍin tiyena eka ekak. abhyantarayaṭa tiyena mahantakama uḍamukama tava ekak. ehenam uḍamukamayi mahantakamayi tiyāgena pædurē idagattat væḍak nǣha. uccāyana mahāsāyanaya ven venna bæ.

제가 이 이야기를 꺼낸 까닭은, 우리가 보지 못하는 허물이 있기 때문입니다. 겉으로 드러나는 sikkhāpada 가 하나이고, 속에 있는 거만함과 오만함이 또 하나입니다. 오만함과 거만함을 지닌 채 깔개에 앉아 봤자 소용없습니다. uccāsayana-mahāsayana 에서 벗어날 수 없습니다.

sattarampuṭuva in̆da gattat kamak nǣ. uḍukama mahan tattvakama næti kenāṭa uccāyana mahāsāyana nǣ. ehena næti ekkenāṭa mokakda śikṣāva pada tiyena eka anidi ræk gannaka. itin mēvā

네모난 의자에 앉아도 괜찮습니다. 오만함과 거만함이 없는 사람에게는 uccāsayana-mahāsayana 가 없습니다. 그런 것이 없는 사람에게 sikkhāpada 는 저절로 지켜집니다.

tiyena eka anidi ræk gannaka. itin mēvā dakinna næti kaṭṭiya hāmudurava inna uḍa innā hon̆da nǣhænē. mæssaka tanayi tiriyakada innavē. onna rahatan vahansēgē mæssayi tanayi ṭika aya pat karayi hædunē nihatamānīkama nikayi. uḍamaya vahansaka unvahansēṭa næti nisā unvahansē kotana ekak.

이것을 보지 못하는 사람들은 스님이 높은 데 앉는 것은 좋지 않다고 여깁니다. 평상이나 풀자리에 앉는 것이지요. arahant 가 평상이나 풀, 잎 자리에 앉는 것은 겸손에서 나온 것입니다. 그분에게는 오만함이 없으니 어디에 앉든 다를 바가 없습니다.

mæssaka tanaka pat karaka in̆dagannavā nam cām jīvitayak unvahansēṭa hataram puṭuva in̆dagattā jīvitaya eccaramayi. menna mē nisā unvahansē svabhāvayama mæssaka tana ætika pat vædaka in̆dagattā hāma samāna kene.

평상이나 풀, 잎 위에 앉으면 소박한 삶이고, 네모난 의자에 앉아도 삶은 그만큼일 뿐입니다. 그러므로 그분의 본성은 평상에 앉든 풀이나 잎 위에 앉든 늘 한결같습니다.

itin api oya katāva kiyanakoṭa ara mē nigrōdha sāmanērayan vahansē sudusutana vāḍi venna kivva siṁhasanaya vāḍi vuṇāda dharmāsōkarajaruvanṭa baṇa kiyanna.

그래서 우리가 그 이야기, 곧 Nigrodha sāmaṇera 가 알맞은 자리에 앉으라는 말을 듣고 Dhammāsoka 왕에게 설법하려고 사자좌에 앉았다는 이야기를 할 때,

hæbæyi uccāyana mahāsāyana epāiyā tiyena śikṣā padayana bæluvot ehema siṁhasanaya vāḍi venna kohomat unvahansēṭa hētu næhænē. ehenam boruvak kiyanavada mokakda kiyannē?

uccāsayana-mahāsayana 를 금하는 sikkhāpada 로만 보면 그분이 사자좌에 앉을 까닭이 전혀 없지요. 그렇다면 이것은 거짓말일까요, 무엇일까요?

unvahansē arihatyaṭa pat velā hattāudē hiṭiyā. unvahansēṭa siṁhasana ekayi bivat ekayi kotana hat ekayi. ē nisā tama unvahansēgē svabhāvaya ēkayi. siṁhasanayat næsak vāgē unvahansēṭa tāk pat karakvāgē.

그분은 일곱 살에 arahant 가 되어 있었습니다. 그분에게 사자좌와 맨바닥과 풀자리는 모두 똑같았습니다. 그것이 그분의 본성이었습니다. 사자좌도 그분에게는 깔개나 잎 자리와 같았습니다.

ēka dālā tiyena eka kr̥ṣaṇa karalā mona jāten tibunat n vahansēṭa pat karā ēkē amuttak næhæ. mēkayi rahatan vahansēgē mānasikatvaya

그 자리가 어떤 종류이든 그분에게는 잎 자리와 같아서 조금도 특별할 것이 없습니다. 이것이 arahant 의 마음가짐입니다.

næhæ. mēkayi rahatan vahansēgē mānasikatvaya ōkayi. bāhira lōkayē kriyākāratvayen penna kriyāva vena ekayi. ē kriyāven bāhira lōkaya kiyana kriyāva diṭṭha maṁgala suta maṁgalavaṭa væṭenavā.

바깥세상에서 행동으로 드러나는 일은 또 다른 것입니다. 그 행동을 두고 바깥세상은 diṭṭha-maṅgala, suta-maṅgala 에 빠집니다.

dækapu dē ahapu dē tuḷin maṁgala karuṇu vigraha karanna yanavā. pragnāva tuḷin dænagena yathāpōdaya labāganna ōnē otanṭa enna.

본 것과 들은 것으로 길한 일과 흉한 일을 풀이하려 듭니다. 거기에 이르려면 paññā 로 알아 있는 그대로의 깨달음을 얻어야 합니다.

ovā varada gattahama un̆ga denek kamāru væṭenavā. tērum ganna bæruvē. itin menna mē ākārayen mē hētuphala dharma tērum ganna ōnē.

그것을 잘못 받아들이면 많은 사람이 곤경에 빠집니다. 이해하지 못하기 때문입니다. 그러니 이와 같이 원인과 결과의 dharma 를 이해해야 합니다.

pot valaṭa vahal velā hō potakaṭa sīmā karagatta mānasikatvayan ætta dakinna bæ. hæmalenma mē rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa ayiti vena dēval tamayi uḍukama īrisiyāva krōdhaya vairaya mānya phala gænīma mē siyallama mula rāga dvēśa mōha kiyannē tuna ōkaṭayi araṁgulā tiyennē.

책에 매이거나 한 권의 책에 갇힌 마음으로는 진실을 볼 수 없습니다. 오만함, 시기, 성냄, 원한, māna 같은 것들은 모두 rāga, dosa, moha 에 속하는 것들입니다. 이 모든 것의 뿌리는 rāga, dosa, moha 셋이며, 모두 그 안에 담겨 있습니다.

oyin piṭara kima dūṣitāvayaka mānasikatvayak pennanna tava lakuṇu nǣha. oya mul tuna lōbha mūla dvēśa mūla mōha mūla ehenam rāga mūla dvēśa mūla mōha mūla otana gattahama sasara gamanaṭama hitu venna siyaluma kāraṇā ohoma oya mul tunē pihilā tiyennē rāga mūlayak, dvēśaya mūlayak, mōhaya mūlayak. rāgakṣaya kaḷot

그 밖에 더럽혀진 마음을 보여 주는 다른 표지는 없습니다. 그 세 뿌리, lobha-mūla, dosa-mūla, moha-mūla, 곧 rāga-mūla, dosa-mūla, moha-mūla 를 알면, saṃsāra 의 길에 이르게 하는 모든 까닭이 그 세 뿌리, 곧 rāga 의 뿌리, dosa 의 뿌리, moha 의 뿌리에 놓여 있음을 알게 됩니다.

mūlayak, mōhaya mūlayak. rāgakṣaya kaḷot rāgakkhayava nibbā nam, dvēśaya kaḷot dvēśakkhayava nibbānam, mōhayakaya kaḷot mōhakkhaya nibbānam. yam kenek rāgaya kṣē

rāga 를 없애면 rāgakkhayo nibbānaṃ, dosa 를 없애면 dosakkhayo nibbānaṃ, moha 를 없애면 mohakkhayo nibbānaṃ 입니다.

mōhakkhaya nibbānam. yam kenek rāgaya kṣē karā nam ohuṭa dvēśaya kṣē venavā, mōhayak sē venavā. yam kenek dvēśaya sē vuṇā nam ohuṭa rāgayak sē venavā mōhayak sē venavā. yam kenek ḷan̆ga mōhaya sē vuṇā nam ohuṭa rāgayak sē venavā, dvēśayak sēva venavā. ekak sē vunot anittivala mē dharmaya yathārthaya. ē nisā yamek rāgaya kṣaya karanna

누군가 rāga 를 없앴다면 그에게서 dosa 도 사라지고 moha 도 사라집니다. 누군가 dosa 가 사라졌다면 그에게서 rāga 도 사라지고 moha 도 사라집니다. 누군가 moha 가 사라졌다면 그에게서 rāga 도 사라지고 dosa 도 사라집니다. 하나가 사라지면 나머지도 사라집니다. 이것이 dharma 의 실상입니다.

yathārthaya. ē nisā yamek rāgaya kṣaya karanna mārgaya anugamanaya kaḷot obaṭa dvēśak sēvaya mōhak sēya ēkē tiyenavā. dvēśaya kṣē karana mārgaya anugamanaya karalā mit væḍīma ārya maitriya gattot ē tuḷin dvēśak sē venavā rāgak sē venavā mōhak sē venavā.

그러므로 누군가 rāga 를 없애는 길을 따르면 거기에 dosa 의 소멸과 moha 의 소멸도 들어 있습니다. dosa 를 없애는 길을 따라 mettā 를 닦아 ariya-mettā 를 얻으면, 그것으로 dosa 도 rāga 도 moha 도 사라집니다.

vidarśanā gnānaya mul karena mōhaya sēya karagattot ōkaṭa rāgak sē venavādakṣaya venavā.

vipassanā-ñāṇa 를 바탕으로 moha 를 없애면 거기서 rāga 도 사라지고 dosa 도 사라집니다.

enna mēka andasaka tērum gattaṭa passē ohuṭa keḷavaraṭama dækalā ivarayi. arihat kiyannē menna meccarayi. mehen ehāṭa karanna deyak næhæ. dæn maṭa karaganna tiyennē onna otana tiyena kaṭayutuṭu dænagattaṭa passē kiyanavā daham æsa pahaḷa velā. dharmānaya pahaḷa velā. dæn ohuṭa dharmaya pēnavanē.

이것을 이렇게 이해하고 나면 그는 끝까지 다 본 것입니다. arahant 란 바로 이만큼입니다. 여기서 더 할 일은 없습니다. 자기가 해야 할 일이 거기에 있음을 알고 나면, dharma 의 눈이 열렸다, dharma 의 지혜가 생겼다고 말합니다. 이제 그에게는 dharma 가 보이지요.

anugamanaya karamin vinaya tuḷin hikvilā yanavanē. mona mokakda vinaya? rāga vinaya, dvēśa vinaya, mōha vinaya kiyana ekayi vinaya kiyannē.

그것을 따르며 vinaya 로 길들여 나아갑니다. vinaya 란 무엇입니까? rāga-vinaya, dosa-vinaya, moha-vinaya, 이것이 vinaya 입니다.

oya vinayaṭa harak kapapu oya vinaya anugamanaya karana nodī vividhākāra kamkaṭu pævættu vū bhikṣūnṭa budurajāṇan vahansē dēśanā karama tamayi 227k śikṣā kiyannē. vinaya piṭakayakē tiyennē ēvā.

그 vinaya 를 어기고 따르지 않아 갖가지 말썽을 일으킨 bhikkhu 들에게 부처님께서 가르치신 것이 227가지 sikkhāpada 입니다. Vinaya Piṭaka 에 있는 것이 그것들입니다.

koya kara karā samā karanna tiyennē ēvā. ē vecca væradiyi. vinaya kiyalā kiyannē ēvā nemeyi. rāga vinaya, dvēśa vinaya, mōha vinaya vinaya tunayi tiyennē. oya tuna vinaya kaḷot

그것들은 저지른 잘못을 바로잡고 용서받는 일에 관한 것, 이미 생긴 허물들입니다. vinaya 란 그런 것이 아닙니다. rāga-vinaya, dosa-vinaya, moha-vinaya, 이 세 가지 vinaya 가 있을 뿐입니다.

vinaya tunayi tiyennē. oya tuna vinaya kaḷot sūtrayat nægilā tiyenavā dharmaya anugamanaya kaḷot abhidharmaya hehevat abhyantarayē tiyana yathāthaya nivana matuvenavā. ehenam otana tiyenavā tripiṭakaya trividyā. trividyā matuvenavā. tripiṭakayama otana tiyennē.

이 셋을 길들이면 sutta 도 거기서 일어나 있고, dharma 를 따르면 Abhidhamma, 곧 안에 있는 실상인 nibbāna 가 드러납니다. 그러니 거기에 Tipiṭaka 가, tevijjā 가 있습니다. tevijjā 가 드러납니다. Tipiṭaka 전체가 거기에 있는 것입니다.

ē 45 avuruddaka dēśanā karapu daham valaṭa sammata karagena tiyenavā ē nam gaman nam gos sammata karalā. ē nisā minisunṭa tripiṭakaya hoyāganna bæri tattvayaṭa pat velā innavā. tripiṭaka sārī bhikṣuva kiyannē kavuda kiyalā hoyāganna bæri velā innavā.

45년 동안 설하신 가르침에 이런저런 이름을 붙여 정해 놓았습니다. 그래서 사람들은 Tipiṭaka 를 찾을 수 없는 처지가 되었습니다. Tipiṭakadhārī bhikkhu 가 누구인지 찾을 수 없게 되었습니다.

budurajāṇan vahansē væḍa inna kālē tripiṭakayek gantāraḍa karalā tibuṇet næhæ. oya vidihaṭa ekatu karalā kæṭi karalā tibunet næhæ. dharma saṁghāyanayan ōkaka. hæbæyi tripiṭakārī bhikṣūn vahansēlā budurajāṇan vahansē pahaḷa vecca mul kālē siṭiyē.

부처님께서 계시던 때에는 Tipiṭaka 가 책으로 엮여 있지도 않았습니다. 그렇게 모아 묶어 두지도 않았습니다. 그것은 dharma saṅgāyana 들이 한 일입니다. 그런데도 Tipiṭakadhārī bhikkhu 들은 부처님께서 나타나신 첫 무렵부터 있었습니다.

45 avuruduka dharmaya hæṭi karapu ekaṭa tamayi ada tripiṭaka dhārī kiyannē ēka igena gattā kiyalā. dātipi dhārāvariya kivvē vinaya dækalā menna mēkayi nivan dakina sūtraya kiyā dækalā. ē sūtrayaṭa gihillā hitam mē bihi karana dharma abhi bavaṭa pat kaḷā. bihi karana dharmayangen keḷavara vuṇā. abhidharmayaṭa patvuṇā.

오늘날에는 45년의 dharma 를 배운 사람을 Tipiṭakadhārī 라고 부릅니다. 그때의 Tipiṭakadhārī 는 vinaya 를 보고, '이것이 nibbāna 를 보는 sutta 이다' 하고 보아, 그 sutta 로 들어가 존재를 낳는 dharma 들을 넘어선 것을 말합니다. 낳는 dharma 들이 끝났고, Abhidhamma 에 이르렀습니다.

bhavaya hadana dharmaya nætnam etana abhidharma vuṇā. abhidharma nam nivana. otanaṭa pat vunahama tripiṭaka dhāraya itin mē vagē gæm̆buru tæn tiyenavā hoyāganna bæruva tērum ganna bæruva.

bhava 를 만드는 dharma 가 없어지면 거기서 Abhidhamma 가 됩니다. Abhidhamma 란 nibbāna 입니다. 거기에 이르면 Tipiṭakadhārī 입니다. 이처럼 깊은 곳들이 있는데, 사람들은 찾지도 이해하지도 못합니다.

itin metanṭa enakam mārgaya hoyāgannē ehema hētuphala dharmaya hoyāganna. kāgevat ahanna deyak næha. mulin dharmaya deyak passē yamak yamak æsuru karana rāgaya haṭagannavada? dvēśaya haṭagannavada? mōhaya haṭagannavada tamanṭa tērenavā. tamanṭa ehema haṭaganna yamak æṭa nam ēkeṭa ādīnava dækalā ēken ven venavā athærīmen novælmen midī nivena śāntiya nitara sihi karanavā. menna ārya mārgaya occarayi

여기까지 오는 길을 찾는 것, 원인과 결과의 dharma 를 찾는 데는 누구에게 물을 것도 없습니다. 무엇을 가까이할 때 rāga 가 일어나는지, dosa 가 일어나는지, moha 가 일어나는지 자기 자신이 압니다. 그런 것을 일으키는 것이 있다면 그 ādīnava 를 보고 그것에서 떨어집니다. 내려놓고 붙잡지 않음으로써 벗어나 고요해지는 평화를 늘 떠올립니다. ariya 의 길은 이만큼입니다.

tiyennē. igena ganna deyak ōka næhæ. oya ṭika karagena giyānam sampūrṇa dharmayaṭa anuva vinayaṭa anukūlava keḷavara karaganna puḷuvan kāgevat ādhārayak ti. ē nisā kiyana kenā sōvān phalayaṭa pat vuna tæna paṭakam parattaya rahitayi anugē ādhārayak ōnē næhæ kiyalā.

그 밖에 배울 것은 없습니다. 이것만 해 나가면 dharma 에 온전히 맞게, vinaya 에 맞게, 누구의 도움 없이도 끝을 볼 수 있습니다. 그래서 sotāpatti-phala 에 이른 때부터는 aparappaccaya, 곧 남의 도움이 필요 없다고 말하는 것입니다.

ēkayi sækayak næhæ. budurajāṇan vahansē pæhædiliva dēśanā karalā tiyennē dahamak parapa pratyaya rahitayi. anungē ādhārayak ōnē næhæ. sōvān venakan vitarayi avaśya. dahama æsa pahaḷaṭa passē tamanṭa maga hoyāganna puḷuvan.

그것은 의심할 바 없습니다. 부처님께서 분명히 설하셨습니다. dharma 는 aparappaccaya, 남의 도움이 필요 없다고. sotāpanna 가 될 때까지만 필요합니다. dharma 의 눈이 열린 뒤에는 스스로 길을 찾을 수 있습니다.

casā otana eka ekkenāgē gatta kǣli ēvā ekakvat otana. tamāgē nuvaṭa gōcara karaganna mārgaya hoyāgena rāgakṣaya, dvēśakya, mōhakṣaya karagena kelavala kara udāṭa karada siyalla karalā ivarayi. matu karanna dayak næhæ.

거기에는 이 사람 저 사람에게서 얻어 온 조각들이 하나도 없습니다. 자기 지혜가 닿는 길을 찾아 rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya 를 이루어 끝을 내면 모든 것을 다 마친 것입니다. 더 할 일은 없습니다.

brahmacariyā pūrṇaya kaḷā sasara gamana kelavarā kiyalā dænaganna mēka tamayi arihatun vahansēgē subha. itin kāṭat tiyennē oya kramaya anugamanaya karalā oya dharmaya tuḷin midilā yana ēkayi.

brahmacariya 를 다 채웠고 saṃsāra 의 길이 끝났음을 아는 것, 이것이 arahant 의 모습입니다. 그러니 누구에게나 남은 것은 이 방법을 따라 이 dharma 로 벗어나는 일뿐입니다.

svāmīn vahansa ov

(질문자) 스님. (스님) 네.

mama dæn æti karapu ossē a mē paṁcēndrayan tuḷin tamayi apiṭa cintanayan goḍanægeddī. ov

(질문자) 제가 지금 이해한 바로는, 이 다섯 감관(pañcindriya)을 통해 우리 생각들이 쌓여 갈 때— (스님) 네.

ē sin̆danan goḍana sindayan api āśvādaya hā kandaragen dittō udana gattaṭa situvi.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ov

(스님) 네.

citta rūpa hārayanyan hā citta rūpa koṭagenavā. ov

(질문자) 마음속 모습(citta-rūpa)들이 만들어집니다. (스님) 네.

ēka āśvādayen torava ājinava dakimin

(질문자) 그것을 assāda 없이, ādīnava 를 보면서—

dæn ov mehema deyak tiyenavā. rāgaya mul karagena yam citta rūpayak hitē goḍanægenavā nam rāgak sē vunahama ē citta rūpaya goḍanægennē nǣ.

(스님) 네, 이런 것이 있습니다. rāga 를 바탕으로 어떤 citta-rūpa 가 마음에 만들어진다면, rāga 가 사라지면 그 citta-rūpa 는 만들어지지 않습니다.

dvēśak sēvenakan yam citta rūpayak dvēśaya nisā goḍanæguṇa nam dvēśak sēvecca kenāṭa ē citta rūpa goḍanægenet nǣha. ē saṁgnā goḍanægennet næha. rūpa goḍanægena næhæ. ē vēdanā goḍanægit nǣhæ. okkoma ivarayi.

dosa 가 사라지기 전까지 dosa 때문에 만들어졌던 citta-rūpa 는, dosa 가 사라진 사람에게는 더 만들어지지 않습니다. 그런 saññā 도 만들어지지 않고, rūpa 도 만들어지지 않고, 그런 vedanā 도 만들어지지 않습니다. 모두 끝납니다.

paṁcaskandhayen yamak goḍanæguṇā nam rāgayē tiyena tākkal goḍanægiccā rāgak sē vuna tæn paṭan goḍanægennē nǣ.

pañcakkhandha 로 무언가 만들어졌다면 rāga 가 있는 동안 만들어진 것이고, rāga 가 사라진 때부터는 만들어지지 않습니다.

dvēśaya nisā nægicca rūpa, vēdanā, saṁgnā, saṁkhāra, viññāṇa dvēśakyen passē goḍanægennē næha. mōhaya nisā nægicca rūpa, vēdanā, saṁgnā, saṁkhāra, viññāṇa mōhakṣa passē goḍanægennē næha. ehenam ē ṭika atharanahama sasara gamanaṭa hētu

dosa 때문에 일어난 rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa 는 dosa 가 사라진 뒤에는 만들어지지 않습니다. moha 때문에 일어난 rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa 는 moha 가 사라진 뒤에는 만들어지지 않습니다.

næha. ehenam ē ṭika atharanahama sasara gamanaṭa hētu vena haṭiya siyalla ivarayi. hæbæyi rūpa, vēdanā, saṁgnā, saṁkhāra, viññāṇa siyalla athærilā næhæ. sasara pævætma jīvitayē pævætmiya avasānaya dakvā yamak æsuru kaḷa yutuda ē ṭika tiyenavā. unvahansē pātraya

그러니 그것들을 내려놓으면 saṃsāra 의 길에 까닭이 되는 것은 모두 끝납니다. 하지만 rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa 가 모두 내려놓아진 것은 아닙니다. 삶이 이어지는 동안, 그 끝까지 가까이해야 할 것들은 남아 있습니다.

yutuda ē ṭika tiyenavā. unvahansē pātraya ōnē. dæn pātraya gena ahalā tiyenavā yam tænaka īḷan̆ga davasē īḷan̆ga davasē rahatan vahansē læhæ tiyenavā piṇḍapāta karanna yannē. dæn manasē pātraya rūpaya tibunē nætnam. unvahansēṭa matakayak tiyenavada pātraya ahaval mama tibbē kiyalā.

그분에게도 발우가 있어야 합니다. 다음 날, 또 다음 날 arahant 는 piṇḍapāta 를 나가야 합니다. 마음에 발우의 모습이 없다면, 발우를 어디에 두었는지 그분이 기억할 수 있겠습니까?

ā ehenam pātraya piḷiban̆da rūpaya chandara rāgayaṭa ayiti ekak nemeyi. ēka edina jīvitaya gata kirīmēdī piravalampānakam jīvat vennaṭa avaśya karana kāraṇayak pamaṇayi.

그러니 발우에 대한 모습은 chanda-rāga 에 속하는 것이 아닙니다. 그것은 그날그날 삶을 꾸려 가며 목숨을 잇는 데 필요한 것일 뿐입니다.

sivura tibbā kohē hari tiyātma tiyena amataka vunānam tērennē nǣ. maṭakayi ahat venavā mama sivula tibbē.

가사를 어딘가에 두고 잊어버렸다면 알 수가 없겠지요. 그러나 가사를 어디에 두었는지 기억이 납니다.

dæn tibba tiyena ākāra rūpārayak mataka nisā nēda etana tibbā kiyalā matak vennē. anna ē rūpayayi unvahansēgē manasēt tiyenavā. ēka dænenavā. ē vēdanāvak tiyenavā. tibbā ākāraya pava han̆dunavā. ē saṁgnāvak tiyenavā.

놓아둔 모양이 기억나기 때문에 거기에 두었다는 것이 떠오르지 않습니까? 그 rūpa 가 그분의 마음에도 있습니다. 그것이 느껴집니다. 그것이 vedanā 입니다. 놓아둔 방식을 알아봅니다. 그것이 saññā 입니다.

etakoṭa mēka aragena hitanna mē sē gata yutuyi kiyalā. yamkisi kārayak tiyenavā nam saṁkhāra ivarayi kāra tiyenavā. kāya abhisaṁkhāra næha. kāya kāya jīvita patvīma san̆dahā pamaṇak tiyenavā.

그리고 이것을 가져다 이렇게 써야겠다고 생각합니다. 무언가 하는 일이 있다면 saṅkhāra 가 있는 것입니다. 하지만 kāya-abhisaṅkhāra 는 없습니다. 몸은 그저 목숨을 잇기 위해서만 있습니다.

anna hari. ēkaṭa saṁkhāraya tiyenavā. saṁkhāra abhisaṁkhāra nǣ.

그렇습니다. 그래서 saṅkhāra 는 있지만 abhisaṅkhāra 는 없습니다.

abhisaṁkhāra næti. nisā abhisaṁkhāra tiyennē avidyāvat ekka. abhisaṁkhāra æranahama itura. ēvā saṁkhāra.

abhisaṅkhāra 가 없는 까닭은, abhisaṅkhāra 는 avijjā 와 함께 있기 때문입니다. abhisaṅkhāra 를 걷어 내고 남는 것, 그것이 saṅkhāra 입니다.

saṁkhāra paccayā viññāṇan tiyenavā. abhisaṁkhāra patyā abhi viññāṇan nǣ. abhi viññāṇaya tibunot karma bhavaya pihiṭanavā matu āyati punarbhavaya san̆dahā.

saṅkhāra-paccayā viññāṇa 는 있습니다. 하지만 abhisaṅkhāra-paccayā abhi-viññāṇa 는 없습니다. abhi-viññāṇa 가 있다면 앞으로의 다시 태어남을 위해 kamma-bhava 가 세워집니다.

svāmīn vahansa ē saṁkhāra anijbhisa saṁkhāra vaṭada væṭennē? dānijābhisaṁkhāra ēka væṭennē ēkaṭa. ē nisā ēka abhisaṁkhāra valaṭa væṭennē næha. ēkayi kāra sit. hevat kriyā sit kivvē. kriyāsit okkoma væṭennē abhisa mē āniābhisaṁkhāra vala ēkayi hētuva.

(질문자) 스님, 그 saṅkhāra 는 anabhisaṅkhāra 에 드는 것입니까? (스님) anabhisaṅkhāra, 그렇습니다, 거기에 듭니다. 그래서 abhisaṅkhāra 에는 들지 않습니다. 그래서 그것을 kiriya-citta 라고 한 것입니다. kiriya-citta 가 모두 anabhisaṅkhāra 에 드는 까닭이 그것입니다.

ē ṭika ituru. siyalu rūpa, siyalu vēdanā, siyalu saṁgnā, siyalu saṁkhāra, siyalu viññāṇa duru karanna avaśya næhæ arihatyaṭa patvenna. siyalu saṁgnā duru vunot asaṁyayi.

그것들은 남습니다. arahant 가 되려고 모든 rūpa, 모든 vedanā, 모든 saññā, 모든 saṅkhāra, 모든 viññāṇa 를 없앨 필요는 없습니다. 모든 saññā 가 없어지면 그것은 asañña 입니다.

dæn mahattayāṭa hæmadāma praśnaya enavā mokada mē asaṁya piḷiban̆da ahalā ahalā yamkisi tænakin. ōka hira velā tiyena nisā hæmadāma rūpa pættaṭa yana tarayi oya innē. dada praśna mahatda dæn 100k vitara ahalā æti gæna ahana ahana praśnaya mama dannavā mē æhilā yannē kotennada? rūpa næti, vēdanā næti, saṁgnā næti, saṁkhāra næti, viññāṇa næti pævætmak gænayi mē ahannē. mokada igenakin tiyennē?

선생님에게는 늘 이 물음이 생깁니다. 어디선가 asañña 에 대해 듣고 또 들어 그것이 머리에 박혀 있어서, 늘 rūpa 쪽으로만 가고 있습니다. 지금까지 이것에 대해 물은 것이 백 번쯤 될 텐데, 그 물음이 어디서 나오는지 저는 압니다. rūpa 도 없고 vedanā 도 없고 saññā 도 없고 saṅkhāra 도 없고 viññāṇa 도 없는 존재에 대해 묻는 것이지요. 어디서 배운 것일까요?

ē jātikak kiyā tiyena kenekgē yantaraka rūpat nætnam, vēdanāvat nætnam, saṁgnāt nætnam, saṁkhārat nætnam, viññāṇat nætnam etanayi nivana kiyalā. nivana svabhāvaya hari.

누군가 그런 식으로, rūpa 도 vedanā 도 saññā 도 saṅkhāra 도 viññāṇa 도 없는 곳, 거기가 nibbāna 라고 말해 둔 것입니다. nibbāna 의 본성은 그렇습니다, 맞습니다.

ēget asaṁca talaya tamayi væṭennē. anna etana mē pævætma in̆dagena etanṭa pat venna bæluvat ohu asaṁgna venavā.

그러나 그렇게 하면 asañña 의 세계에 떨어집니다. 이 삶에 머문 채 그곳에 이르려 하면 그는 asañña 가 됩니다.

nivana rūpat nǣhæ, vēdanat nǣhæ. saṁgnāt nǣhæ, saṁkhārat næhæ viññāṇatma næhæ. otanṭa pat vennē arihatun vahansē anupati śēṣa vitavā dhātuven passē.

nibbāna 에는 rūpa 도 없고 vedanā 도 없고 saññā 도 없고 saṅkhāra 도 없고 viññāṇa 도 없습니다. 거기에 이르는 것은 arahant 가 anupādisesa-nibbānadhātu 에 든 뒤입니다.

etana pat venna tana kiyanna vacana pata næha.

거기에 이르는 것을 말로 나타낼 낱말이 없습니다.

ikut piraṇavan budupiyāṇan vahansēlā yam rūpayakin panavannek panavā nam epadu rūpayak nætnē. yam vēdanāvakin panavannek panavā nam epadu vēdanāvak nætnē. yam saṁgnāvakin panavannek panavā nam ē bala saṁgnāvak nætnayi. yam saṁkhārayakin panavannaepa panavā nam ē bala saṁkhārayak nætnam. yam viññāṇayakin panavanna epanavā nam ēdu viññāṇayak nætna. yam æsakin panavanna epanavā nam ēduk nætnayi. yam kanakin panavanna epanavā nam edhu kanak nætnayi. yam nāsayakin panavannek panavā nam eban̆du nāsayak nætyi yam divakin panavanna epanavā nam ebadhu divak nætnayi. yam kayakin panavanna epa panavā nam ē bæn̆du kayak nætnam yam manakin panavanna panavā nam eban̆du manak nætnayi. ehenam monava panavanna arihatun vahansē ti piruṇā pævataṭa pasē visiddhi.

"bhikkhu 들이여, 어떤 rūpa 로 Buddha 를 드러내 보이려 한다면 그런 rūpa 는 없다. 어떤 vedanā 로 드러내려 한다면 그런 vedanā 는 없다. 어떤 saññā 로 드러내려 한다면 그런 saññā 는 없다. 어떤 saṅkhāra 로 드러내려 한다면 그런 saṅkhāra 는 없다. 어떤 viññāṇa 로 드러내려 한다면 그런 viññāṇa 는 없다. 어떤 눈으로 드러내려 한다면 그런 눈은 없다. 어떤 귀로 드러내려 한다면 그런 귀는 없다. 어떤 코로 드러내려 한다면 그런 코는 없다. 어떤 혀로 드러내려 한다면 그런 혀는 없다. 어떤 몸으로 드러내려 한다면 그런 몸은 없다. 어떤 마음으로 드러내려 한다면 그런 마음은 없다." 그러니 parinibbāna 에 든 arahant 를 무엇으로 드러내 보이겠습니까?

ē tattvaya gænayi ē kiyannē. ē nisā etana pramāṇa ikmavvā. apramāṇatvayaṭa giyā pramāṇa ivarayi. pramāṇayen panavanē abak æṭa nam eyin panavanna bæha. svāmīn vahansa ē aṇu karannē sūnyava kiyalā nēda? ov parama sūnyayak

그것은 그 상태를 말하는 것입니다. 그래서 거기서는 헤아림을 넘어섰습니다. 헤아릴 수 없는 데로 갔고, 헤아림은 끝났습니다. 겨자씨 하나만큼으로도 헤아려 드러낼 수 없습니다. (질문자) 스님, 그것을 suñña 라고 가리키는 것이지요? (스님) 네, 궁극의 suñña 입니다.

sūnayaṭa vādaya ekak. sūnyayatvaya tava ekak. parama sūn ættē tava ekak.

suññatā-vāda 가 하나이고, suññatā 가 또 하나이며, 궁극의 suñña 가 또 하나입니다.

itin oya anuva tērum araganna ōnē hētuphala hoyāganna ākāraya

그러니 이에 따라 원인과 결과를 찾아가는 방식을 이해해야 합니다.

mē tavat mē dēvatvaya yana karaṇākaṭa pæhædili karalā denna kiyana kavillīmak karanavā. ārya mārgaya pūrṇa kara gænīmaṭa dēvatvaya piḷiban̆dava avabōdhaya avaśyada kiyana ekat ahanavā. kesē avaśya nam ē nivan maga jannekuṭa adāla vannē kesēda kiyalaṭa mē praśna ṭikayi ahannē.

또 '둘임(dvayatā)'이라는 것을 풀어 달라는 부탁이 있습니다. ariya 의 길을 완성하는 데 둘임에 대한 이해가 필요한지, 필요하다면 그것이 nibbāna 의 길을 가는 사람과 어떻게 관련되는지, 이런 물음들입니다.

mē dēvatvaya kiyana eka ekak. ē vagēma sugatigāmī deviyō kiyana eka tava ekak. ā dvatāvaya

여기서 말하는 이것이 하나이고, sugati 로 가는 deva 들이라는 것은 또 다른 것입니다. 아, 둘임(dvayatā) 말이군요.

mē dvatāvaya kiyana vacanaya tiyennē menna mehema ekak. dvatāvī kiyana vacanayen pennanavā mehema. dæn eka vīma kiyalā vacanayak tiyenavā.

둘임이라는 낱말은 이런 것입니다. 이 낱말이 가리키는 것은 이렇습니다. '하나가 됨'이라는 말이 있습니다.

ekalā vīma kiyalā kiyannē tamāṭa sambandha vannā vū tavat manasaṭa yamak nætnam. etana dōtāvayak nǣ. devæni devæt devenek hā sambandhayak nǣ.

홀로 됨이란, 자기 마음에 들러붙는 다른 무엇이 없는 것을 말합니다. 거기에는 둘임이 없습니다. 두 번째 것과의 얽힘이 없습니다.

lōkayē rāgaya samaga inna tāka kal ohu rāgaya nævæti devæn hā sambandhayi. dvēśaya samaga innakan ohu devænnā samaga sambandhayi. menna mēsā rāgayayi, dvēśayayi kiyana mē dennat ekkalā jīvat vena tā kalla api devænnek samandayi. dvatāvayen yuktayi.

세상에서 rāga 와 함께 있는 동안 그는 rāga 라는 두 번째 것과 얽혀 있습니다. dosa 와 함께 있는 동안 그는 두 번째 것과 얽혀 있습니다. 이렇게 rāga 와 dosa 라는 이 둘과 함께 사는 동안 우리는 두 번째 것과 함께 있는 것이고, 둘임에 묶여 있는 것입니다.

dvatāvaya at velā ekā venna nam rāgak sēva. dvēśak sēva rāgak sē vū, dvēśak sēvū mōhak sēya vū arihatun vahansē devæni eka hā sambandha nǣha. kiyala pat vena væṭanavā. ekāva vuṇā kiyalā kiyannē ēkayi. mē dvayatāvaya kiyana vacanaya pennannē anna ēkayi.

둘임을 벗어나 홀로 되려면 rāga 가 사라지고 dosa 가 사라져야 합니다. rāga 가 사라지고 dosa 가 사라지고 moha 가 사라진 arahant 는 두 번째 것과 얽혀 있지 않습니다. 홀로 되었다는 말은 그것입니다. 둘임이라는 낱말이 가리키는 것이 바로 그것입니다.

etakoṭa dvayatāvayak tiyena tā kallā apiṭa nivana pūrṇa nǣ. nivana pūrṇa karaganna dvatāvayen midenna ōnē. ē kiyannē degiḍiyā hita kiyalā api kiyannē ē tava viḍiyāva. dehita kiyalā kiyannē. anna ē dehitak dvoyatāvaya kiyana vacanaya pennannē rāgaya næmæti devænnā dæn arannē ruk mul saśunyākāra valaṭa velā inna

그러니 둘임이 있는 동안 우리에게 nibbāna 는 완성되지 않습니다. nibbāna 를 완성하려면 둘임에서 벗어나야 합니다. 우리가 '두 마음', '갈팡질팡하는 마음'이라고 하는 것, 둘임이라는 낱말이 가리키는 그 두 마음이란 rāga 라는 두 번째 것입니다. 나무 밑이나 빈집에 머무는,

piṇḍapātīn jīvat vena pāṁsuka kula cīvara darana bhikṣūva lōkayaṭa hudakalāva tanikara pēnna hiṭa ohu devænnek samaga innavā kiyanavā.

탁발로 살고 paṃsukūla 가사를 입는 bhikkhu 가 세상 눈에는 홀로인 듯 보여도, 그는 두 번째 것과 함께 있다고 말합니다.

dūṣayanam manasa ohu devæn saman̆ga innavā. mokakda rāga situivili hitā innatā kal ohu devæn saman̆ga innavā. dvēśa sahagatava hitā innavā nam ētā koccara kalitana hiṭiya ohu devænnet samagin dvatāvayen inna ekayi.

마음이 더럽혀져 있다면 그는 두 번째 것과 함께 있습니다. 왜냐하면 rāga 의 생각을 품고 있는 동안 그는 두 번째 것과 함께 있기 때문입니다. dosa 를 품고 생각한다면, 아무리 오래 홀로 지내도 그는 두 번째 것과 함께, 둘임 속에 있는 것입니다.

ē dōvē athærenna ōnē ekalāven elā vuṇā kiyalā kiyannē rāgak kṣaya karanna bæhæ dvēśak kṣaya karanna ōnē. mōha sē karanahama devænna samaga sambandha ivarayi. menna mēkayi dvatāvayen nidahas venavā kiyannē.

그 둘임을 내려놓아야 합니다. 홀로 되었다는 것은, rāga 를 없애야 하고 dosa 를 없애야 한다는 것입니다. moha 가 사라지면 두 번째 것과의 얽힘이 끝납니다. 이것이 둘임에서 벗어난다는 것입니다.

ārya mārgaya parīkṣaṇa karagænīmaṭa ā dvatāvaya piḷiban̆dava avabōdhaya avaśya. dæn mēka nætuvama bæhænē.

ariya 의 길을 완성하는 데 둘임에 대한 이해가 필요한가 하면, 필요합니다. 이것 없이는 안 되지요.

rāgayē tiyena bava dækkē nætnam kohomada ārya mārgaya pūrṇaya karaganna rāgaya ayin karannē? maṭa dvēśaya nægenavā kiyalā taman dækkē nætnam. taman kohomada dvēśaya ayin karagannē? nodæka dē ayin karannē kohomada? dæka dækama ayin karanna ōnē. nodæka yana gamanak budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷē nǣ.

rāga 가 있음을 보지 못한다면 ariya 의 길을 완성하려고 어떻게 rāga 를 걷어 내겠습니까? 내게 dosa 가 일어난다는 것을 스스로 보지 못한다면 어떻게 dosa 를 걷어 내겠습니까? 보지 못한 것을 어떻게 걷어 냅니까? 보면서, 보면서 걷어 내야 합니다. 보지 않고 가는 길을 부처님께서는 설하지 않으셨습니다.

tamā ḷan̆ga yamkisi sasara gamaṭa hētu vunē yamak ætda mē ē dē mēkayi kiyalā dakinna ōnē. ēka tiyenavā nam tiyenavā kiyalā dakinna ōnē. ēka sasara gamaṭa hiena ādīna vaśayen dækalā ēka ahak kaḷa yutuyi kiyalā dakinna ōnē. ahak kirīma sāntayi praṇītayi kiyalā dækalā ēkaṭa āryaṣṭhāṁgika mārgaya anugamanaya karalā ē devænnā ivat karaganna ōnē.

자기에게 saṃsāra 의 길에 까닭이 되는 무언가가 있다면 '이것이 그것이다' 하고 보아야 합니다. 그것이 있으면 있다고 보아야 합니다. 그것을 saṃsāra 로 이끄는 ādīnava 로 보고, 걷어 내야 할 것으로 보아야 합니다. 걷어 내는 것이 고요하고 뛰어나다고 보고, ariya aṭṭhaṅgika magga 를 따라 그 두 번째 것을 없애야 합니다.

rāgaya hō dvēśaya hō mōhaya nætnam ē devæn ivat karāṭa eka vuṇā. udāṭa nivana nivanaṭa atyāva vaśayenma ēka dakinna ōnē.

rāga 든 dosa 든 moha 든 그 두 번째 것을 없애면 하나가 된 것입니다. nibbāna 가 떠오르는 것, nibbāna 를 위해서는 반드시 그것을 보아야 합니다.

itin nivan maga yanakoṭa ehema avaśya adālava vannē hitan ōka tēruṇā. nivan maga yana kenek tamāṭa atthimē ajjattaṁ kāmacchandaṁ atthimē ajjattaṁ kāmacchandōpi pajānāti adhyātmayehi abhyantaraya ehemahiṭa kāmacchandaya tiyena mē kāmacchandaya tiyenavā kiyalā dænagannavā. nattimē ajjattaṁ kāmacchandaṁ ada penavā mē abhyantarayē kāmacchandayak nædda ē kāmacchandaya adhyātmaya nǣha kiyalā dænagannavā. mē manāsī uvaṇin sampajāna karana hæṭi.

그러니 nibbāna 의 길을 갈 때 그것이 어떻게 관련되는지 이제 알겠지요. nibbāna 의 길을 가는 사람은 'atthi me ajjhattaṃ kāmacchando' 하고, 안에 kāmacchanda 가 있으면 kāmacchanda 가 있다고 압니다. 'natthi me ajjhattaṃ kāmacchando' 하고, 안에 kāmacchanda 가 없으면 없다고 압니다. 이것이 바른 sati 와 지혜로 sampajañña 를 하는 방식입니다.

satara satipaṭṭhānayē catu sampajaññakoṭa dakinna ōnē ekak. itin manā sihi nuvani kaṭayutu karanaṭa ōka dakinna ōnē. mē abhyantarayē vyāpādayak tiyenavā nam mē abhyantarayē vyāpādaya nægenavā kiyalā dakinna ōnē. anna devænnā

네 가지 satipaṭṭhāna 에서 네 가지 sampajañña 로 보아야 하는 것이 이것입니다. 바른 sati 와 지혜로 행하려면 이것을 보아야 합니다. 안에 vyāpāda 가 있으면 안에서 vyāpāda 가 일어난다고 보아야 합니다. 바로 그것이 두 번째 것입니다.

nattimē ajjatṁ vyāpādaṁ magē ādhyāt vyāpādayak nædda? etakoṭa ē ākārayaṭa dakinavā ēka nǣ kiyalā. menna mē ādi vaśayen ekin eka nīvaraṇayak mā tuḷa tiyenavada? tiyenavā nam devæn samaga innavā. ē nīvaraṇaya mā ḷan̆ga nædda? ē klēśaya mā ḷan̆ga nædda? devænekgen midunā. [ugura kǣrīma] devænnekgē midilā

'natthi me ajjhattaṃ vyāpādo', 내 안에 vyāpāda 가 없는가? 그러면 그렇게 없다고 봅니다. 이런 식으로 하나하나, 내 안에 nīvaraṇa 가 있는가? 있다면 두 번째 것과 함께 있는 것입니다. 그 nīvaraṇa 가 내게 없는가? 그 kilesa 가 내게 없는가? 그러면 두 번째 것에서 벗어난 것입니다.

midunā. [ugura kǣrīma] devænnekgē midilā midilā giyāṭa passē deviyanna næti tæna sasara gamana ivarayi. rāgaya ivarayi, dvēśaya ivarayi, mōhaya ivarayi. rāgak vaevana nibbā nam, dvēśak vaeva nibbā nam, mōhak vaebbā nam devænnā innatā kal api tuḷa api parīkṣā

두 번째 것에서 벗어나고 또 벗어나, 두 번째 것이 없는 곳에서 saṃsāra 의 길은 끝납니다. rāga 가 끝나고 dosa 가 끝나고 moha 가 끝납니다. rāgakkhayo nibbānaṃ, dosakkhayo nibbānaṃ, mohakkhayo nibbānaṃ. 두 번째 것이 있는 동안 우리는 우리 안을 살펴보아야 합니다.

karanna ōnē. anik ayaṭa mēkē karannat bæhæ. vatakin karannat bæhæ. vr̥tta parāmārśayen nivan dakinna bæhæ. nivan dakinna nam tamā tuḷama nuvaṇin dækalā. mē mē hētuyē phalaya mē rāgaya mēka avæḍayi.

남이 이것을 대신해 줄 수 없습니다. 의례로도 할 수 없습니다. sīlabbata-parāmāsa 로는 nibbāna 를 볼 수 없습니다. nibbāna 를 보려면 자기 안에서 지혜로 보아야 합니다. 이것은 이 원인의 결과다, 이 rāga 는 해롭다 하고.

menna mē hētuva nætinam mēkē ennē nǣ. ehenam mokada karanna ōnē. ehi ādīnava balanna ōnē yathārthaya dakinna ōnē. yathārthaya dækkahama koyima velāva rāgaya hon̆dayi kiyalā yathārthayak ennē næha. ēka his deyak bavaṭama yathārthaya ennē.

이 원인이 없으면 이것은 오지 않는다. 그러면 무엇을 해야 합니까? 그 ādīnava 를 보아야 하고 실상을 보아야 합니다. 실상을 보면 rāga 가 좋다는 실상은 결코 나오지 않습니다. 그것이 텅 빈 것이라는 실상이 나옵니다.

nimiti nokaḷa yutu deyak hæṭiyaṭa apraṇīta hæṭiyaṭa dakinavā. sunta vaśayen, anya mitta vaśayen, apramaṇīta vaśayen dakilā nivana avabōdha karanavā. ēka sūnyatāvayen dakinna ōnē rāgayē sūnyatāvayen dakinna ōna. nimiti ganna vaṭinādayak nemeyi kiyalā dakinna ōnē. praṇītayi kiyā nigamanayaka sudusu deyak nemeyi kiyalā dakinavā. mēka ēkāntayen dakinavā vidyāven dakinna oya ṭikama ōka tamayi nivan dakina kramatu.

표상(nimitta)으로 붙잡지 말아야 할 것으로, 뛰어나지 않은 것으로 봅니다. suñña 로, animitta 로, appaṇihita 로 보아 nibbāna 를 깨닫습니다. rāga 를 suññatā 로 보아야 합니다. nimitta 로 붙잡을 값어치가 없다고 보아야 합니다. 뛰어나다고 결론 내릴 만한 것이 아니라고 봅니다. 이것을 분명하게 vijjā 로 보는 것, 바로 그것이 nibbāna 를 보는 방법입니다.

itin etakoṭa śunta animitta appanahita kiyana mē tunē tamayi nivan avabōdha karannē.

그러니 suñña, animitta, appaṇihita, 이 셋으로 nibbāna 를 깨닫는 것입니다.

mē tavat ē vagē mē praśnayak tiyenavā mahā vaggapāliyē budurajāṇan vahansē piḷiban̆da vena tænaka kiripi dānaya dunna tæn paṭan æsatamē bōdhi mūlayaṭa āpu tæna buddhatvaya læbīma ē vagē paḷaveni satiya æsabō sukha mula væla hiṭapu hæṭi. ē vagēma innaṭa ajapāla nugaru mulaṭa giya hæṭi mutalida katā mē ādi vaśayen katā kīhapayak tiyenavā. mē deveni, tunveni, hataraveni sati piḷiban̆dava etakoṭa san̆dahanak nǣ kiyalā pennanavā etana. dæn

또 이런 물음이 있습니다. Mahāvagga Pāḷi 에는 부처님에 대해, 젖죽 공양을 받으신 때부터 bodhi 나무 아래에 오신 일, 깨달음을 얻으신 일, 첫째 주에 그 bodhi 나무 아래에서 행복을 누리며 머무신 일, 그리고 Ajapāla 니그로다 나무 아래로 가신 일, Mucalinda 이야기 등 여러 이야기가 있는데, 둘째, 셋째, 넷째 주에 대해서는 아무 언급이 없다고 지적합니다.

etakoṭa san̆dahanak nǣ kiyalā pennanavā etana. dæn metana dakinna menna mehema deyak tiyenavā. mē mahā vaga pāliyē pennapu tænvaladī ēkaṭa adāla vannāva ṭika etana pennanna.

여기서 보아야 할 것이 있습니다. Mahāvagga 에 나오는 대목들에서는 거기에 관련된 것들만 보여 줍니다.

dæn eka tænaka eka digaṭama væḍaṭama mēka pennuvē hiṭiyē kiyalā ehema praśnayak nǣha. dæn api hitannavā mehema deyak. yamkisi kenekuṭa kenekgē jīvitayaka api eka deyak gæna eka pættak gæna api vimarśanaya karanavā. eka pættak gæna tiyenavā.

한곳에서 쭉 이어서 모든 것을 다 보여 주어야 한다는 문제는 없습니다. 이렇게 생각해 봅시다. 어떤 사람의 삶에서 우리는 한 가지, 한 측면에 대해 살펴봅니다.

ē pætta gæna katā karanakoṭa ē pættaṭa adāla dēvalē api etana katā karannē. ogē muḷu jīvita kālayaka koṭas etanaṭa dānnē nǣ. tava yam pættak gæna vigraha karana ē pættaṭa anukūla dēval etana katā karanavā. muḷu jīvita kālayama etana katā karannet næha. mē vagē mē mahā vaggapāliyā mē pot valin pelā tiyennē.

그 측면을 이야기할 때는 그 측면에 관련된 것만 이야기합니다. 그 사람 평생의 모든 부분을 거기에 넣지 않습니다. 다른 측면을 풀이할 때는 그 측면에 맞는 것을 이야기합니다. 평생을 다 이야기하지는 않습니다. Mahāvagga Pāḷi 도 이런 식으로 책에 엮여 있습니다.

viśēṣa koṭas ṭikak tiyenavā. mahā vagga peḷa mahā vargaya kiyalā kiyanakoṭa otana pēnavā. viśēṣa viśēṣa koṭas ṭika vitarak aṁgu karapu bava. mahā vaggapāliya kiyannē ēkayi.

특별한 대목들이 있습니다. Mahāvagga, 곧 '큰 묶음'이라는 이름에서 이미 특별한 대목들만 넣었다는 것이 보입니다. 그래서 Mahāvagga Pāḷi 라고 하는 것입니다.

mahā koṭas ṭikam karapu peḷa itin poḍi koṭas koyida ēkēda? itin api ahanavā ēkē nǣnē mē poḍi koṭas ṭika. mātr̥kāva gannakoṭama pēnavā mē ma mēkē tiyennē monavada?

큰 대목들만 모은 책인데 작은 대목들이 어디 그 안에 있겠습니까? 그런데 사람들은 거기에 이 작은 대목들이 없지 않느냐고 묻습니다. 제목만 보아도 그 안에 무엇이 있는지 보입니다.

loku loku koṭas ṭika loku loku vecca prāṇa siddhi ṭika etanak ēkē tiyenavā. etakoṭa īṭa amatarava vecca poḍi poḍi siddhi maha poḍas ædak karana ekē ætulak karannē næ.

크고 중요한 사건들이 거기에 있습니다. 그 밖에 일어난 작은 사건들은 넣지 않습니다.

etakoṭa ēka gannē īṭa anukūla upataka mē vagē avasthāval tiyenavā mē dharmaya vigraha karanakoṭa dharmayaṭa avaśya karana dēval.

그런 것은 그에 맞는 다른 데서 다룹니다. dharma 를 풀이할 때 dharma 에 필요한 것들을 이렇게 가려 싣는 경우가 있습니다.

dæn dīgha nikāyē avaśya vennā vū koṭas tiyenavā śraddhādhikayāṭa pæhædīmaṭa avaśya karana daham koṭas tiyena. ēkē tiyennē ē koṭas dekayi.

Dīgha Nikāya 에는 필요한 대목들, 곧 saddhādhika(믿음이 앞선 사람)가 믿음을 내는 데 필요한 dharma 대목들이 있습니다. 거기에 있는 것은 그런 대목들입니다.

majjhama nikāya tiyenavā tava vidihak. ēkē tiyennē madhyama maṭṭamē gnāna śaktiyak æti kenekuṭa nivan dakīmaṭa avaśya koṭas.

Majjhima Nikāya 는 또 다릅니다. 거기에는 중간 정도의 지혜를 가진 사람이 nibbāna 를 보는 데 필요한 대목들이 있습니다.

śraddhādhika vīryādhika pudgalayō. dæn pragnā pudgalayanṭa daham dakinna avaśyē itāma keṭi koṭas tiyennē mātr̥kāva vitarayi ōnē. ēvā arakaṭa gæp karannē nǣ.

saddhādhika, viriyādhika 인 사람들이 있습니다. paññā 가 앞선 사람들에게는 dharma 를 보는 데 아주 짧은 대목, 제목만 있으면 됩니다. 그런 것들은 저쪽에 끼워 넣지 않습니다.

usasma aṁga aṁguttara kiyannē ē aṁgayangē uttarama koṭasa uttara vitara aṁgayan yam tænaka san̆dahan venavada ēvā tiyenavā aṁguttara nikāya

Aṅguttara 란 가장 높은 것, 그 항목(aṅga)들의 위(uttara)를 말합니다. 그런 항목들이 나오는 것들이 Aṅguttara Nikāya 에 있습니다.

ē vagēma muḷu daham koṭasak paṭan gatta tæn paṭan nivana dakvā særi karapu daham koṭas tiyenavā saṁyukta nikāya

또 하나의 dharma 묶음이 시작하는 데서부터 nibbāna 까지 이어 엮은 dharma 대목들이 Saṃyutta Nikāya 에 있습니다.

ara pragnā vantayaṭa avaśya karannā vū mātr̥kāva vaśayen dunnaha mahā vistara karalā labanna nuvaṇak tiyenavā etakoṭa avaśya tiyenavā kuddhaka nikāya

paññā 가 뛰어난 사람에게는 제목으로만 주어도 스스로 자세히 풀어 얻을 지혜가 있습니다. 그런 사람에게 필요한 것이 Khuddaka Nikāya 에 있습니다.

itin eka nikāyaka eka væla digaṭama siyalu buddha carita hō oya siddhi sambandha vennē nættē onna ōkayi.

그래서 한 nikāya 에 모든 부처님 생애나 사건들이 한 줄로 쭉 이어지지 않는 것입니다.

etakoṭa mēka tērum ganna bæri aya mokada karannē? ara eka potak balalā muḷu buddha caritaya eka raṭāvaṭa eka vælaṭa ekē tiyenavada kiyalā balana

이것을 이해하지 못하는 사람들은 어떻게 합니까? 책 한 권을 보고 부처님 생애 전체가 한 틀, 한 줄로 그 안에 있는지 찾습니다.

mēkayi siddha vennē. ehenam mahāga pāliyaṭa avaśya vennē viśēṣama koṭas ṭikak. lokuvaṭa vigraha vena hon̆daṭa dænenna pēna tibicca viśēṣa avasthā. ē avasthā ēkē tiyenavā.

이런 일이 벌어지는 것입니다. 그러니 Mahāvagga Pāḷi 에 필요한 것은 아주 특별한 대목들입니다. 크게 풀이되고 뚜렷하게 드러나 보이는 특별한 때들이지요. 그런 때들이 거기에 있습니다.

etakoṭa a vigraha karanna puḷuvan viśēṣa dēval.

그러니 풀이할 수 있는 특별한 것들입니다.

dæn animisa pa dutiyankaṁ animmisaṁ deveni ekana. animisa pūjāva anavisōcanaya kiyana eka mahā vagē nǣ.

이제 animisa, 곧 둘째 주의 animisa 말입니다. animisa-pūjā, animisa-locana 라는 것은 Mahāvagga 에 없습니다.

etakoṭa ēka mokakda? unvahansē hita hitapu eka unvahansē kṣaṇayakin hiṭapu hituvilida harahā misak. vigraha karanna ekak tiyenavada ēka? ēka kohomada vigraha karannē? sarvattamagōcara dahamak unvahansē

그것은 무엇입니까? 그분이 마음으로 생각하신 것, 한순간에 지나간 생각들일 뿐입니다. 그것이 풀이할 수 있는 것입니까? 어떻게 풀이하겠습니까? 그것은 오직 일체지(sabbaññu)만이 닿는 dharma 입니다.

æsa ærenna balā hiṭiyā kiyalā kiyanna paṭan gæti passē bōdhiyē dihā balā hiṭiyā kiyalā. nivēṣayak nætuva bæluvā kiyana ekayi animisōcanaya kiyannē.

그분이 눈을 뜨고 바라보셨다고 말하기 시작했고, 나중에는 bodhi 나무를 바라보셨다고 했습니다. 눈 깜박임(nimesa) 없이 보았다는 것이 animisa-locana 입니다.

mokakda nivēśaya? ēka atdævakvat atharinnē nætuva ē atdæven atdævaṭa atdæven atdǣvaṭa ekin eka balāgena balāgena giyā kavakda mē budu bavaṭa ārambha kaḷē? kotaninda paṭan gattē? mula mokakda mē ǣ menna mē balāgena yǣma tamā. animisōcanaya kiyannē.

nimesa 란 무엇입니까? 겪은 일 하나도 빠뜨리지 않고 겪은 일에서 겪은 일로, 하나하나 살펴 나가며, 언제 이 Buddha 됨을 시작했는가, 어디서 시작했는가, 그 뿌리가 무엇인가를 살펴 나가신 것, 바로 이것을 animisa-locana 라고 합니다.

bōdhiya dihā æs vīrlā balā hiṭiyā kiyalā tamayi passē liyāgatta pot valaṭa aṭuvā aliyannē.

bodhi 나무를 눈을 크게 뜨고 바라보셨다는 것은 나중에 쓴 책들, aṭṭhakathā 에 적힌 것입니다.

āpaha ærilā balāgena hiṭapu ekak nemeyi mē pennannē ē hiṭavama ē samāpattiyē nidalā. phala samāpattiyē satiyak in̆dalā. īḷan̆ga satiyēdī unvahansē bæluvē paḷavenuvenma onna oya ṭika. mama ada

여기서 보여 주는 것은 눈을 뜨고 바라보고 계셨다는 것이 아닙니다. 그 자리에서 samāpatti 에 드셨습니다. phala-samāpatti 에 한 주를 머무셨습니다. 다음 주에 그분이 가장 먼저 살펴보신 것이 바로 이것입니다.

svāmīn vahansa etana nimitta æti karagatta kālēda bælin ǣ

(질문자) 스님, 그때 nimitta 를 일으킨 시절을 살펴보신 것입니까?

nimitta æti vecca dæna kiyana eka næ kiya paṭan gatta dennē animisa nimēsaya kiyana ekayi. nimita nemeyi animita nemeyi. animisa nivēṣa kiyana ekayi. nivēśaya kiyannē mohotakvat kiyana ekayi. animisa kiyannē

(스님) nimitta 가 일어났다는 말이 아닙니다. 말하는 것은 animisa, nimesa 입니다. nimitta 도 아니고 animitta 도 아닙니다. animisa, nimesa 라는 것입니다. nimesa 란 '한순간이라도'라는 뜻입니다.

mohotakvat kiyana ekayi. animisa kiyannē nivēśayak næhærōcanaya karāganna bæluvā. ē kiyannē eka atdævakvat

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

karāganna bæluvā. ē kiyannē eka atdævakvat eka avasthāvakvat athari nætuva karagena giya paramparāva mahā buddha gnānaya asīmita gnānayak. anāvaṇat gnānayak. ēka ava balapuvahama ē ayē karapu hæma kriyāvak gānema paṭan gattaṭa paṭan uḍaṭa balāgena balāgena giyahæ.

곧 겪은 일 하나, 한 순간도 빠뜨리지 않고 이어 온 그 흐름을 보신 것입니다. 위대한 Buddha 의 지혜는 끝없는 지혜, 걸림 없는 지혜(anāvaraṇa-ñāṇa)입니다. 그것으로 돌아보시니, 시작한 때부터 하신 모든 행위 하나하나를 거슬러 올라가며 살펴 나가셨습니다.

dæn mē velāvē mama ahaval davasē mama meccara kālayak jīvat vuṇā. avurudu ahaval māsē ahaval davasē ahaval velāvē mama bat katā hiṭiyā. etana essellā mama issellā in̆dagena hiṭiyā puṭuva ōka eken ekak pēnavā. eka eka iriyavva kakvat arinnē nætuva ohoma balāgena balāgena atītayaṭa giya vēgayak. dina hatak tuḷa

지금 이때, 아무 날에 나는 이만큼 살았다. 몇 해 몇 월 며칠 몇 시에 나는 밥을 먹고 있었다. 그 전에는 의자에 앉아 있었다. 이렇게 하나하나 보입니다. 몸가짐 하나도 빠뜨리지 않고 그렇게 살피고 살피며 지난날로 거슬러 간 빠르기였습니다.

balāgena atītayaṭa giya vēgayak. dina hatak tuḷa unvahansē balāgena giyā paṭan gatta tænaṭa mahā buddhagna gnānaya anāvaraṇa gnānaya menna mē balāpa kararaṭa kiyanavā anumisa yōjanaya kaḷā. mēken

이레 동안 그분은 시작한 곳까지 위대한 Buddha 의 지혜, anāvaraṇa-ñāṇa 로 살펴 나가셨습니다. 이렇게 살펴본 것을 animisa-locana 라고 합니다.

kararaṭa kiyanavā anumisa yōjanaya kaḷā. mēken lōkē budurajāṇan vahansē dunna ādarśaya mokakda gaha dihā balā hiṭapu gaha minissu tarka karanavā. piṭa dīpu gahaṭa oya taram balā inna garu kaḷā nam in̆dagatta āsaṭa eka mohotakvat garu kaḷāda kiyalā ahanavā.

이것으로 부처님께서 세상에 보이신 본보기는 무엇입니까? 나무를 바라보셨다는 것을 두고 사람들은 따집니다. 등을 기대게 해 준 나무를 그토록 바라보며 공경했다면, 앉으셨던 자리는 한순간이라도 공경했느냐고 묻습니다.

kāraṇaya ættanē. karaguṇa salakanna gaha dihā balā hinna piṭa duna gahaṭa occara sælaka nam idagat tāseṭa koccara sælakavada kiyalā ahanavā.

그 말에도 일리가 있지요. 은혜를 갚으려고 나무를 바라보셨다면, 등을 대 준 나무를 그만큼 대접했다면, 앉으셨던 자리는 얼마나 대접했느냐고 묻습니다.

itin īṭa passē samahara koṭasak innavā. ōṭaraṭa pahara gahannama hædicca koṭasak. oya vitavādī piris innavā. ēgollō praśna ahanavā. āpuhāma itin ōkada apiṭa kiyā tiyennē.

그런 다음, 어떤 무리들이 있습니다. 공격하려고 생겨난 무리, 따지기 좋아하는 무리들입니다. 그들이 물음을 던집니다. 그러면 '우리에게 가르친 것이 그것이냐' 합니다.

itin antimaṭa kiyanavā itin oya kāraṇaya hari ammatā sala salakanna ōnē næhæ. gǣṭa salakapuvahama hari itin budu hāmuduruvō uttaraya dīlā tiyenavanē. æyi in̆dagatta mūlikāsanayaṭa salakanna ōnē næhæ. piṭa dīpaṭa sælakuva. ehenam oba ammaṭa sattu salakannē næhæ gǣṭa salakavā. buduhāmuduruvō ādara ganna kiyanna puḷuvan.

그러고는 마침내 이렇게 말합니다. 그 논리라면 어머니는 모실 필요 없고 아내만 위하면 된다, 부처님께서 이미 답을 주셨다, 앉으셨던 근본 자리는 대접할 필요 없고 등을 대 준 것만 대접하셨다, 그러니 당신도 어머니는 모시지 않고 아내만 위하는구나, 부처님께서 본보기를 보이셨다고 말할 수 있습니다.

oya jātiyavā kiyanna venavā itin mokē apiṭa dīlā tiyena praśnayaṭa uttaraya væradinavā. apiṭa noyek ākārayen hæpenna siddha venavā. īṭa passē apiṭa uttara denna ēvā nætuva yanavā. ehenam budurajāṇan vahansē

이런 말을 듣게 되는 것은 우리가 받은 물음에 대한 답이 빗나가기 때문입니다. 여러모로 부딪치게 되고, 그러다 보면 내놓을 답이 없어집니다.

nætuva yanavā. ehenam budurajāṇan vahansē issellāma væḍuvē mokakda? tamanṭa udavvak kaḷā nam upakārayak kaḷā nam pratiphalaya læbuvaraṭa passē anna ēka amataka karanna epā. matak karalā balapa kavuda motenṭa āvē kohomada? kavuda udav kaḷē? kāṭada udav venna pihiṭa vunē? monavada dīlā tiyenē porondu menna mē okkoma balāganna issellā. satyaya læbuṇaṭa passē uddāma vennē nætuva muladī udav karapa aya hon̆daṭa balapāna.

그렇다면 부처님께서 가장 먼저 하신 일은 무엇이었습니까? 누가 나를 도와주었다면, 이로운 일을 해 주었다면, 결과를 얻은 뒤에 그것을 잊지 말라는 것입니다. 떠올려 보십시오. 누가 여기까지 오게 했는가, 어떻게 왔는가, 누가 도왔는가, 누가 버팀목이 되어 주었는가, 무엇을 약속했는가, 이 모든 것을 먼저 살펴보라는 것입니다. 진리를 얻은 뒤에 우쭐하지 말고, 처음에 도와준 이들을 잘 살펴보라는 것입니다.

mulaṭama phalayak. kalpanā karalā kr̥tōpakāra salakanna tērum gannē. menna budurajāṇan vahansē kr̥tōpakārayaka sæhælakannē otana dæn mama kāṭada porondu vunē? kavuda maṭa pratignā dīlā tiyennē? kavuda maṭa udav karalā tiyennē? ē aya koheda innē? mama ē ayaṭa pirisaraṇak venna ōnē. udavvak aragena maga harana eka gælapennē næha. mama lovturā buddhatvayaṭa pat vunā nam mē uttarītaratvayaṭa pat vuṇē. ē siyalla giyama sahayōgaya æti vuṇē. ehema āpu gamanak. ehenam ē gamanēdī mama maga hari harinna puḷuvan velāvaknē issellāma karanna ōnē onna ōka balana eka. menna mēka tamayi budujāṇan vahansē r̥tōpakāra salakana guṇiya issellāma bæluvē.

처음으로 돌아가 곰곰이 생각하여 받은 은혜를 갚는 법을 깨닫는 것입니다. 부처님께서 은혜를 헤아리신 것이 이것입니다. 나는 누구에게 약속했는가? 누가 내게 다짐을 주었는가? 누가 나를 도왔는가? 그들은 어디에 있는가? 나는 그들에게 의지처가 되어야 한다. 도움을 받고서 모른 척하는 것은 맞지 않다. 내가 위없는 Buddha 가 되었다면, 이 가장 높은 자리에 이르렀다면, 그 모든 이들의 도움이 있었기 때문이다. 그렇게 걸어온 길이다. 그러니 그 길에서 내가 빠뜨렸을 수도 있는 것을 가장 먼저 살펴야 한다. 이것이 부처님께서 가장 먼저 살피신, 은혜를 헤아리는 덕(kataññutā)입니다.

etakoṭa mēka tamayi mē anisōcana pūjāva kiyanakoṭa siddha vuṇa siddhiya.

animisa-locana-pūjā 라고 할 때 일어난 일이 바로 이것입니다.

dæn lōkayaṭa vistara karanna puḷuvan bāhira lōkayē pēna ayaṭa pennanna puḷuvan ēvā ekak ōka pragnā ada dahamak. anisōcanapu vigraha karanna pennapu tattvayak næti nisā. oya ṭika bǣ muṭalidanā rājāha hiṭapu pennanna puḷuvan. ēka æn̆ga velāgena hiṭapu hat davasa hatēśaya ṇaya nayek karapu væḍak. nāga lōkaya ōka bāhira lōkayāṭa pennanna puḷuvan darśanayaṭa pennanna puḷuvan deyak nisā. ēka ēkaṭa ahuvenavā.

세상에 설명할 수 있는 것, 바깥세상 사람들에게 보여 줄 수 있는 것들이 있는데, 이것은 paññā 의 dharma 입니다. animisa-locana 는 풀이해 보여 줄 수 있는 것이 아니기 때문에 그것은 들어가지 못하고, Mucalinda nāga 왕 이야기는 보여 줄 수 있습니다. 이레 동안 nāga 가 몸을 감고 있었던 일이지요. nāga 의 세계는 바깥세상에 보여 줄 수 있고 눈으로 보일 수 있는 것이기에 그 책에 들어갑니다.

anna ē vagē siyum daham gæna kalpanā karavā mahāgyayaṭa ganna bæ. mahā vagayaṭa aragannē ēkaṭa gælapena viśēṣa daham vidyāmāna karanna puḷuvan vistara. bāhira lōkē vecca siddhi vecca kriyākārakam mē vagē dēval mul karagatta kaṭayutu mahā vagē tiyennē.

그런 미묘한 dharma, 생각 속의 일은 Mahāvagga 에 넣을 수 없습니다. Mahāvagga 에 넣는 것은 그에 맞는 특별한 dharma 를 드러내 보일 수 있는 이야기들입니다. 바깥세상에서 일어난 사건, 행위, 이런 것들을 바탕으로 한 일들이 Mahāvagga 에 있습니다.

itin ē vagē eka pot valin aragena ehema gēna ēvā tiyenavā. ē vagēma tavat siddhiyak tiyenavā. mē vagē vigraha nokaḷat ē gnāna śakti matu vuṇa śrāvakayan vahansēlāṭa ē gæna hitanakoṭa atīta aṁśa gnānayaṭa pēnna paṭan ganna koṭas tiyenavā. ēvā potta liyanna ōnē næha. ēvā raha kiyannē nikanma gōcarayi. avaśya vennē ē gnānayaṭa pat vena eka vitarayi.

그렇게 여러 책에서 가져온 것들이 있습니다. 또 이런 일도 있습니다. 이렇게 풀이하지 않았어도, 지혜의 힘이 드러난 제자 스님들에게는 그것을 떠올리면 pubbenivāsa-ñāṇa 로 보이기 시작하는 대목들이 있습니다. 그런 것은 책에 쓸 필요가 없습니다. arahant 들에게는 그냥 바로 보이는 것이니까요. 필요한 것은 그 지혜에 이르는 것뿐입니다.

anna ē vagē avasthāvaladī ēka praśnayak nemeyi mul kālē. etakoṭa ō taraṁga innavā dækkā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ē kiyannē hitanna praśnaya yannē næha. kal yanna mokada vennē? eban̆du dakina pudgalayō durlabha venna

그러니 그때는 물음이 생기지 않습니다. 세월이 흐르며 어떻게 되었습니까? 그렇게 보는 사람들이 드물어졌습니다.

minissu apiṭa praśnayāga ahaval kālē mokada vunē? ē kālē koheda hiṭiyē? ē kālē vecca hiddha monavada? hāmuduruvō oba vahansē dannavada mama nam ē gæna kiyanna dannē nǣhæ dharmayē tiye næha. hæbæyi ara sivvi piḷiā patta ara kiyanā vū atīta jāna tiyena kenek huvat oya kālē menna mehema ekak vuṇā.

사람들은 우리에게 묻습니다. 아무 때에 무슨 일이 있었습니까? 그때 어디에 계셨습니까? 그때 일어난 일들은 무엇입니까? 스님은 아십니까? 저는 그것을 말할 줄 모릅니다. dharma 에 없으니까요. 하지만 catupaṭisambhidā 를 얻은, 지난 일을 아는 지혜를 가진 분이 있다면, 그때 이런 일이 있었다고 말해 줄 것입니다.

eha liyanna liyanna deyak næ. okoma ōka ē mānasikatvayaṭa ahavaṭa passē tērum ganna puḷuvan ēvā. ē vagē yamkisi śrāvakayekuṭa gōcara ēvā tiyenavā nam kavada hariyē gnāna matu karanakoṭa ehema ēvat pot vala saṭahan karanna mul kālē ōnakamak tibuṇē næhæ.

그런 것은 써 둘 필요가 없습니다. 모두 그 마음의 경지에 이르면 이해할 수 있는 것들입니다. 그렇게 어떤 제자에게 보이는 것들이 있다면, 언제든 지혜를 일으키면 되므로, 처음 시절에는 그것을 책에 적어 둘 필요가 없었습니다.

pahu kāleṭa yanakoṭa unvahansēlā durlabha venna ēka praśnayak bavaṭa pat vuṇā lōkayaṭa ē nisā siddha [ugura kǣrīma] vuṇā eriya karanna.

나중으로 오면서 그런 분들이 드물어지자 그것이 세상에 문제가 되었습니다. 그래서 그것을 남겨 두어야 하게 되었습니다.

dæn api hitamu mehema deyak. yamkisi kenek iḍamak iḍamaka innavā. dæn ē iḍamen eka ekkenā bāsu næhaṭa gilā væḍa karavā gannavā. lin kapavanavā okkoma jāti karagannavā. itin minihat dæn praśnayak saṭahan karalā tiyanna bæhæ. mali lin kapana ahaval bhāsu næhæ ahavāl gollō ṭikayi āvā. ēgollō tamayi kæpa meccara paliā. okkoma saṭahan karanna ōnē nǣ. hæbæyi ohoma tiyara naḍuvak dānavā kavuru hari ayitivāsikam kiyalā iḍamana.

이렇게 생각해 봅시다. 어떤 사람이 어느 땅에 살고 있습니다. 그 땅에서 여러 장인을 불러 일을 시키고, 나무를 베게 하고, 온갖 일을 합니다. 그 사람은 '나무 베는 아무개 장인, 아무개 일꾼들이 왔고, 그들이 이만큼 베었다' 하고 일일이 적어 둘 필요가 없습니다. 모두 적을 필요는 없지요. 그런데 누군가 그 땅이 자기 것이라며 소송을 냅니다.

dæn ara edangē inna pudgalayā ara kiyanavā. oba hiṭapu pāṭa sākṣiya idiripat karapa. dæn siddha vennē næt aragollō hoyanna. mama ahaval kālē hiṭapu bavaṭa menna mehema bhāsu næhæ sākṣiya. eyā taman meccaraṭa paridunā menna bhāṣu næhæ sākṣiya kiyanavā. eyāgē namat idiripat venna enavā ugayaṭa mama gē hadana menna mē bātun næhæ tamayi menna mē ṭika kaḷē. menna mē baḍu genak dunnē mehemayi. menna ē bil menna ē mudalagē sākṣiya. oya jātiya ōnæ venavā passē kāleka ayitivāsika oppu karanna. menna mē

그러면 재판하는 사람이 말합니다. 당신이 거기 살았다는 증거를 내놓으시오. 이제 그 사람들을 찾아야 합니다. 내가 아무 때에 거기 살았다는 증거로, 이 장인이 증인입니다, 그가 이만큼 일했습니다, 하고 말합니다. 그의 이름도 법정에 나오게 됩니다. 내 집을 지은 이 장인이 이 일을 했습니다, 이 물건들을 이렇게 가져다주었습니다, 여기 그 영수증과 돈의 증거가 있습니다. 나중에 권리를 증명하려면 이런 것들이 필요해집니다.

kāleka ayitivāsika oppu karanna. menna mē vagē mē dharmaya piḷiban̆da mul kālēdī sattis bōdhi pāskika dharma hevvā misā. nivan dakinna ēvā hevvā misā. anna ē daham piḷiban̆dava lokuvaṭa ganna giyē nǣ kavuruvat. ēvā etana loku dēval nemeyi nisā. pahu kālayak enakoṭa mē sattis bōdhati pākṣika dharma nivan dækīmaṭa tiyena mārgaya pættakin tiyalā. tarka vāda valaṭa avaśya ēvāyi oya carita katāvayi ōvā goḍa gahagena ovvæyin kænuvat venna paṭan gattā. oluvē puravā ganna paṭan gattā bauddha itihāsayak.

이처럼 dharma 에 대해서도, 처음 시절에는 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma 만 찾았을 뿐입니다. nibbāna 를 보기 위한 것만 찾았을 뿐, 그런 이야기들을 대단하게 여긴 사람은 아무도 없었습니다. 거기서는 중요한 것이 아니었으니까요. 그런데 세월이 흐르자, nibbāna 를 보는 길인 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma 는 한쪽으로 밀어 두고, 논쟁에 쓸 것들과 생애 이야기들을 쌓아 올리며 그것에 매달리기 시작했습니다. 머릿속에 불교의 역사를 채워 넣기 시작했습니다.

ēken bauddhatvaya pinē isilā lābhagī prahaṁsā ganna pirisak bihi vuṇā. onna oya kālē venakoṭa tamayi oya kālē oya vakavānna vala praśnaya gattē. ōvā ekakvat nivan dakina

그것으로 불교를 짊어지고 이득과 칭찬을 얻으려는 무리가 생겨났습니다. 바로 그 무렵, 그런 시절에 그런 물음들이 생겨난 것입니다.

praśnaya gattē. ōvā ekakvat nivan dakina praśna nemeyi. nivan dakinna dænaganna ōnē næhæ budurajāṇan vahansē paḷaveni hæṭiya koheda hiṭiyē deveni saṭiya koheda hiṭiya kiyalā nivan dækīmaṭa sattis bōdhipākṣa dharmaṭa ēvā næha. satara satipaṭṭhānaya dænagattot nivan magaṭa ayitiyi.

그런 것 가운데 nibbāna 를 보는 물음은 하나도 없습니다. nibbāna 를 보는 데 부처님께서 첫째 주에 어디 계셨는지, 둘째 주에 어디 계셨는지 알 필요가 없습니다. nibbāna 를 보기 위한 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma 에는 그런 것이 없습니다. 네 가지 satipaṭṭhāna 를 알면 nibbāna 의 길에 속합니다.

satara samyapradhāna satara ipāda paṁca indriya paṁcabala satta bojjhaṁga ārya aṣṭhāgika mārgaya kiyana menna mē 37k dharma vitarayi nivan dakinna avaśya vennē.

네 가지 sammappadhāna, 네 가지 iddhipāda, 다섯 indriya, 다섯 bala, 일곱 bojjhaṅga, ariya aṭṭhaṅgika magga, 이 서른일곱 가지 dharma 만이 nibbāna 를 보는 데 필요합니다.

nivan dakinna avaśyatāvaya tiyena pirisa ē kālē oya ṭika tamanṭa tērum ganna puḷuvan ahapuvahama tērum ganna puḷuvan hariya misak. kavadā dēśanā kaḷāda? kohē dēśanā kaḷāda? kāṭa dēśanā kālāda? mē ekakvat avaśya næhæ ē ṭika nuvanaṭa tērennē ē daham. ē nisā ē daham

그때 nibbāna 를 보려는 사람들에게는, 스스로 이해할 수 있고 듣기만 해도 이해할 수 있는 그것들만 있으면 되었습니다. 언제 설하셨는지, 어디서 설하셨는지, 누구에게 설하셨는지, 이 가운데 어느 것도 필요 없습니다. 그 dharma 는 지혜로 이해되는 것이니까요.

ṭika nuvanaṭa tērennē ē daham. ē nisā ē daham tamangē nuvaṇa tērum ganna puḷuvan sandiṭṭhika daham akālika ehi pasu mē guṇayangen yutta vana kaya mahā guṇayangen yukta vana mē daham ṭika koyi kālē genāvada mona potē diā tibunada mē kavuru kenāvada ē ekakvat avaśya næti ēvā. tamanṭa nuvaṇa gōcara dahama menna mē ṭika tamayi mul kālē na genāvē nivan dakinna bhikṣūn vahansēlā bhāvitā kaḷēt oya ṭikē kal yanna mokada vennē ēken

그러므로 자기 지혜로 이해할 수 있는 sandiṭṭhika, akālika, ehipassika 같은 큰 덕을 갖춘 이 dharma 들이 어느 때 나왔는지, 어느 책에 적혀 있었는지, 누가 가져왔는지는 하나도 필요 없습니다. 자기 지혜에 닿는 dharma, 바로 이것이 처음 시절에 전해진 것이고, bhikkhu 들이 nibbāna 를 보려고 쓴 것도 이것이었습니다.

kaḷēt oya ṭikē kal yanna mokada vennē ēken ahagena giyāṭa passē monavāhari kiyanna ōnaka venavā. ara nivan avabōdhayak avabōdhayak næti nisā ē baṇa vigraha karannat bæhæ tērennet næhæ. ahakma baṇak kiyanna gima monavā kiyannada īṭa passē itin onna ēka mata eka raṭaka mehema kenek hiṭiyā onna ahaval kala hiṭapu eka paṭan ga jāta katā ganna paṭan gattā vistara karalā hitā jāta katā sāhittaya liyāgattā kaṭapādam karagattā dæn ōrā baṇa tiyenavā kiyalā. hæbæyi

세월이 흐르며 어떻게 되었습니까? 그것을 듣고 난 뒤에는 무언가 말을 해야 할 필요가 생깁니다. nibbāna 에 대한 깨달음이 없으니 그 가르침을 풀이할 수도 없고 이해되지도 않습니다. 설법을 하러 가서 그럼 무엇을 말하겠습니까? 그래서 '어느 나라에 이런 사람이 있었는데, 아무 때에 살았다' 하는 식으로 jātaka 이야기를 꺼내기 시작했습니다. 부풀려 풀어서 jātaka 문학을 써 내고 외워서, 이제 이것이 설법이라고 했습니다.

tiyenavā kiyalā. hæbæyi kiyalā anti balanakoṭa antima gedara maha potak æta ekakvat mataka næta kiyalā. maha papaṁgha jātaya kiyalā ōkaṭa kiyanavā.

그런데 마지막에 가서 보면 하나도 기억나는 것이 없습니다. 이것을 '큰 papañca jātaka(쓸데없는 말잔치)'라고 합니다.

ē kiyannē dennek ekatu vunāhama kiyavanavā kiyavanavā kiyavanavā antiṭa balapahama harayakvat næhæ. væḍak næti vælātāran kiyavalā kiyalā yanna yanavā. menna mē jātiya tamayi pahuva vena

곧 둘이 모이면 떠들고 떠들고 또 떠들지만, 끝에 가서 보면 알맹이가 하나도 없습니다. 쓸데없는 헛소리만 늘어놓고 가 버립니다.

yanna yanavā. menna mē jātiya tamayi pahuva vena kālē paṭan gattē sattis bōdhi pākṣa dharma paḷāta gattē næ. eka eka vidihē væl vatā nam gotāgena mēvā igenagaṭagena hiṭapu tæn, kiyapu tæn, karapu tæn ēgollangē nam got mēvā aragena oyan hadāgattē ēvā aragena tamayi baṇa kiyā kiyanna paṭan gattē. itin oya ṭika kiyalā ivarannaṭa passē okkoma eka sādukārayak diyalā næṭilā hitam eha metē budun patalaṭa yanna paṭan gatta eka vunē anna īṭa passē.

나중 시절에 시작된 것이 바로 이런 것입니다. 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma 는 붙들지 않았습니다. 이런저런 이야기를 지어내고, 배운 곳, 말한 곳, 한 곳, 그들의 이름과 가문 같은 것을 가져다 엮어서, 그것으로 설법을 하기 시작했습니다. 그렇게 다 말하고 나면 모두 sādhu 를 외치고 들떠서, Metteyya Buddha 를 바라기 시작한 것이 그 뒤의 일입니다.

lōkayi siddha vuṇē. itin mē ekakvat apiṭa mēvayen gaṇan harayak nǣha. apiṭa avaśya vennē sattis bōdhipākṣika dharma nivan dakinna atyāvaśyayi. ē ṭika piḷiban̆da ohalā ē væḍē karaganna eka. mē bāhira śāsana itihāsa katā mal pipuṇāda nædda yanakoṭa mē buduhāmuduruva laṁkāvaṭa væḍiyada nædda śrī siripādayaṭa væḍiyada nædda mē jātiya ekakvat api nivan dakinna avaśya næhæ. mēvā tamayi pahu kālē gotāgatta ēvā monavāhari katā karalā bē. mēvā tamayi kivvā baṇa. ada venakoṭat yannē oya baṇa katāva tamayi væḍi hariyannē.

세상에서 일어난 일이 그것입니다. 이런 것들은 우리에게 아무 값어치가 없습니다. 우리에게 필요한 것은 nibbāna 를 보는 데 꼭 필요한 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma 이고, 그것을 익혀 그 일을 해내는 것입니다. 바깥의 sāsana 역사 이야기, 꽃이 피었는지 안 피었는지, 부처님께서 Laṅkā 에 오셨는지 안 오셨는지, Siripāda 에 오셨는지 안 오셨는지, 이런 것은 하나도 nibbāna 를 보는 데 필요 없습니다. 이것들은 나중에 지어낸 것들이고, 무언가를 이야기하며 이것이 설법이라고 한 것입니다. 오늘날에도 돌아다니는 설법은 대부분 그런 이야기입니다.

itin ē ṭikak kiyāganna bæri nisā dæn ēkarak hamma æli vena vin gannē vihaṭa

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ahaganna obē ammā kavuda tāttā kavuda ātā kavuda ācci kavuda paramparāva mokakda ahalā pæyaka dharma dēśanāvak karanna giyāma vināḍi 20kkaṭa ven karagannavā palamparāvaṇā karanna.

당신 어머니는 누구인지, 아버지는 누구인지, 할아버지는 누구인지, 할머니는 누구인지, 가계는 어떤지 묻고, 한 시간짜리 dharma 설법을 하러 가서 20분은 가계 이야기에 씁니다.

tavat vināḍi 15k vissak yanakan vaṭapiṭa venna bayinavā. bonē unṭayi. karunṭuṭa bayinna paṭan gāna. hæba melavā tavat tiyenavā

또 15분, 20분 동안은 주변 사람들을 꾸짖습니다. 술 마시는 사람들, 이런저런 사람들을 나무라기 시작합니다.

bayinna paṭan gāna. hæba melavā tavat tiyenavā ēnhan dī balabalā dæn gāthāva kiyalā iviyanna e vināḍi 10yi. gāthāva kiyalā padaya tōranna. oṭa vaḍā ekak dannē næti nisā oya ṭika karalā ivaralā antiṭa dæn vināḍi 20k 4k taraṭa giyāṭa passē dæn gāthāva kiyalā nanavā padaya novanavā. dæn baṇa ivarayi. īṭa passē mokada

그 밖에 또 있습니다. 게송(gāthā)을 읊어 마치는 데 10분, 게송을 읊고 낱말(pada)을 풀이합니다. 그 이상은 아는 것이 없으니 그렇게 하고 나서, 마지막에 20분쯤 지나면 게송을 읊고 낱말을 풀이합니다. 이제 설법은 끝납니다.

novanavā. dæn baṇa ivarayi. īṭa passē mokada karannē? ara vāsu manāsu jāttā kiyanavā vākya kiyalā okkoma kiyalā nam mata maitrī budu hāmuduruvō dækkaha nivan dakinna kiyalā yannavā.

그 뒤에는 무엇을 합니까? 몇몇 게송과 문구를 다 읊고, Metteyya 부처님을 뵙고 nibbāna 를 보시라 하고 떠납니다.

dæn ada velā tiyennē oya pævena dharma dēśanāvēdī oya kramaya itin monavā karannada? api sādhu kiyalā hitanam sthānaya dīlā nikan innavā. læbū daham avabōdhayak manussayanṭa næha. itin ōka tattvayaṭa patvelā tiyennē.

오늘날 열리는 dharma 설법에서 이런 방식이 되어 버렸으니 어찌하겠습니까? 우리는 sādhu 하고 자리를 내주고 그냥 앉아 있습니다. 사람들에게는 얻은 dharma 의 깨달음이 없습니다. 그런 처지가 되어 버렸습니다.

mē kālayak yanakoṭa mē gæm̆buru daham sattis bōdhi pākṣa dahama vala vacanayak ahanna læbuvahama vacanayaka arthaya tērum ganna kālayak yanavā. ē vacana bhāvitak anna næti nisā. ēkayi siddha vuṇē. budurajāṇan vahansē væḍa inna kālē

세월이 흘러 이 깊은 dharma, 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma 의 낱말 하나를 듣게 되면 그 낱말의 뜻을 이해하는 데 시간이 걸립니다. 그 낱말들이 쓰이지 않기 때문입니다. 그렇게 되어 버렸습니다.

vuṇē. budurajāṇan vahansē væḍa inna kālē bhikṣūn vahansēlā mē eka ēvā igenagena yātakatā igena banna giyē næhæ. etana etana monavada tiyena praśnē ē praśnaya aragena mokakda dæn praśnaya obanna ēka aragena ēka mul karagena ēka visan̆dalā ēken nivan magaṭa maga penlā denavā. ohoma ēvāyi pelā dunnē.

부처님께서 계시던 때 bhikkhu 들은 이런 것들을 배우고 jātaka 이야기를 배우러 다니지 않았습니다. 그때그때 무슨 문제가 있는지, 그 문제를 붙잡고, 지금 무엇이 문제인지 그것을 바탕으로 풀어 주고, 그것으로 nibbāna 의 길을 가리켜 주었습니다. 그렇게 가르쳤습니다.

dharma dēśanā karalā ehemayi ēkē nivan dakinna magak vuṇā. lōkē asāratvaya væṭahuṇā. nivani śāntiya dækkā. dækalā dēśanā avasānayēdī nivan nāvabōdha karalā edā. ēkayi niyama daham kramaya tibunē. itin ada venakoṭa mē bāhira

그렇게 dharma 를 설하니 그것이 nibbāna 를 보는 길이 되었습니다. 세상의 덧없음을 알았고, nibbāna 의 평화를 보았습니다. 보고서 설법이 끝날 때 그날로 nibbāna 를 깨달았습니다. 그것이 참된 dharma 의 방식이었습니다.

kramaya tibunē. itin ada venakoṭa mē bāhira praśna tamayi mē daham kiyalā gannē. mēken væḍak vennē næhæ. mē kālē venakoṭa gæm̆buru dahamak dunnot ēka priya karannat næha.

오늘날에는 이런 바깥의 물음들을 dharma 라고 여깁니다. 이것으로는 아무 소용이 없습니다. 요즘에는 깊은 dharma 를 주어도 좋아하지 않습니다.

priya karannē nættē mokada paḷaveni kāraṇa tērennē næha. vacana tērennē næha. ēn kālayak ænna nam vacana bhāvitā karalā ē vacanayen mokakda arthaya kivvē kiyalā tōrāganna ē vagē avasthāvak itin api dakinna ōnē kohomahari sattis bōdhi pākṣika dharma ætulin dharmāvabōdhaya labāganna ēkayi balanna ōnē. etakoṭa læbū minisat bævayen

왜 좋아하지 않을까요? 첫째, 이해되지 않습니다. 낱말이 이해되지 않습니다. 그러니 시간을 두고 낱말을 써 가며 그 낱말이 무슨 뜻인지 가려낼 그런 기회를 우리가 보아야 합니다. 어떻게든 서른일곱 bodhipakkhiya dhamma 로 dharma 의 깨달음을 얻는 것, 그것을 바라보아야 합니다.

balanna ōnē. etakoṭa læbū minisat bævayen læbuna buddha śāsanayen uparima prayōjanaya gattā venavā. sasara duka duru karaganna maka pādā gattā venavā. itin arayā meyā patala hariyannē næhæ. apē væḍē api karaganna ōnē.

그러면 얻은 사람의 몸과 만난 Buddha sāsana 를 가장 잘 쓴 셈이 됩니다. saṃsāra 의 괴로움을 없앨 길을 연 셈이 됩니다. 이 사람 저 사람 탓해 봤자 소용없습니다. 우리 일은 우리가 해야 합니다.

itin ehema karana kaṭṭiya api dostiyak bæhæ. api īḷan̆gaṭa mē praśnayak tibuṇa api balamu ēkat ekka

그러니 그렇게 하는 사람들을 우리가 탓할 수는 없습니다. 다음으로 여기 있던 물음 하나를 함께 봅시다.

dæn mē tava praśnayak karanna mē sōvān phala lābhiyāṭa sihina pēnavada kiyalā praśnayak.

또 하나의 물음은, sotāpatti-phala 를 얻은 사람도 꿈을 꾸느냐는 것입니다.

dæn mēkē praśnayak nemeyi. mē sihina kiyannē manasē tænpat velā tibunē yam yam ākāra gati lassana penena krama tiyenavā. dæn mē sihina valat mehema deyak tiyenavā.

이것은 어려운 문제가 아닙니다. 꿈이란 마음에 가라앉아 있던 어떤 모습들, 성향들이 보이는 방식들입니다. 꿈에도 이런 것이 있습니다.

arihatyaṭa patvecca kenāṭa rāga hīna pēnnē næ. rāgaya mul karagatta hīna unvahansēṭa pēnnē næha. dvēśaya mul karagatta hīna unvahansēṭa pēnnē nǣhæ. dvēśa sē nisā. mōhaya mul karagatta hīna pēnnē næha. sātan vahansēṭa hīna pēnnē nǣha kivvē. hīna pēna

arahant 가 된 사람은 rāga 의 꿈을 꾸지 않습니다. rāga 를 바탕으로 한 꿈은 그분에게 보이지 않습니다. dosa 를 바탕으로 한 꿈도 그분에게 보이지 않습니다. dosa 가 사라졌기 때문입니다. moha 를 바탕으로 한 꿈도 보이지 않습니다. arahant 는 꿈을 꾸지 않는다는 말은 이것을 말한 것입니다.

vahansēṭa hīna pēnnē nǣha kivvē. hīna pēna katāva tiyenavā. vāsaya kr̥pitayen vena hīna pēnin tiyenavā.

꿈을 꾸는 일은 있습니다. vāta 가 어지러워져서 꾸는 꿈이 있습니다.

piṭa sema kr̥pitayen hīna pēnavā. samahara ayaṭa dēvatāvarśanayen pennana ēvā tiyenavā. bhūtādī amanusa koṭas pennana hī tiyenavā. mē vagē dēval rahatan vahansēṭa namut ē darśanayan venna puḷuvan. ēvā bāhiren ena aramuṇa.

pitta 와 semha 가 어지러워져서 꿈을 꿉니다. 어떤 이들에게는 deva 가 나타나 보여 주는 꿈이 있습니다. bhūta 같은 사람 아닌 무리가 보여 주는 꿈도 있습니다. 이런 것들은 arahant 에게도 보일 수 있습니다. 그것들은 밖에서 오는 대상입니다.

abhyantarayē rāgaya mul karagena, dvēśaya mul karannē, mōhaya mul karagena pēna hīniyak nætnam rāga akṣaya karu, dvēśa akṣaya karu mōha akṣaya karu arihatun vahansēṭa ehema pēnnē næha. dæn kotanakavat pennalā nǣhæ

안에 있는 rāga 를 바탕으로, dosa 를 바탕으로, moha 를 바탕으로 꾸는 꿈은, rāga 와 dosa 와 moha 를 없앤 arahant 에게는 그렇게 보이지 않습니다.

pēnnē næha. dæn kotanakavat pennalā nǣhæ sōvān pudgala phaliyaṭa ara hīna pēnnē nǣha kiyana katāva ehema deyak etana næ.

그런데 sotāpanna 가 그런 꿈을 꾸지 않는다는 말은 어디에도 나오지 않습니다. 그런 것은 거기에 없습니다.

n sōvān nemeyi sakr̥dāgāmī aḍāgama vuṇā arihatun vahansēṭa rāga, dvēśa, mōha mul karagatta aramuṇu næti nisā. ebak aramuṇu velā pēna hīnayak nǣ. ēkayi yathātya. vena

sotāpanna도 아니고 sakadāgāmī, anāgāmī도 아닌 arahant께는 rāga, dosa, moha에 뿌리를 둔 대상이 없기 때문에, 그런 대상으로 생기는 꿈이 없습니다. 그것이 있는 그대로입니다.

velā pēna hīnayak nǣ. ēkayi yathātya. vena kisi vitaka tripiṭaka ehema pelā næhæ. sīna pēnnē næti kenek gæna ehema deyak gæna.

그 밖에 어떤 tipiṭaka 본문에도 꿈을 꾸지 않는 사람에 대해 그런 말은 나오지 않습니다.

sihinavala svabhāvayaṭa hētuphala vaśayen tērum ganna puḷuvan rāgak sē kaḷa kenāṭa rāga hīna nǣhæ. rāga sahagata ekkenāṭa rāgīna pēnavā.

꿈의 성질은 까닭과 열매로 이해할 수 있습니다. rāga를 다 없앤 이에게는 rāga의 꿈이 없습니다. rāga를 지닌 이는 rāga의 꿈을 꿉니다.

dvēśak sē kaḷāṭa dvēśa hīna næha. dvēśaya kṣaya nokarapu kenāṭa ēvā tiyenavā. baya næti kenāṭa baya æti karana hīna næ.

dosa를 다 없앤 이에게는 dosa의 꿈이 없습니다. dosa를 없애지 못한 이에게는 그런 꿈이 있습니다. 두려움이 없는 이에게는 두려움을 일으키는 꿈이 없습니다.

baya baya æti kenāṭayi tiyennē. næti kenāṭa næha. ē vagē mānasikatvaya adhyantaraya tuḷin yamak kæpī giyā nam anusayak samusaya vidica kenāṭa rāga anusaya kæpunā dvēśa anusaya mōha anusaya kæpiṭa nisā rāga dvēśa mōha pina pēnna arihatun vahansēna mona hētuvakvat hīna pēnnē nǣha kiyalā katāvak ganna puḷuvan kamak næhæ. hīna kiyana ēvā noyek ākārayen

두려움은 두려움이 있는 이에게만 있고, 없는 이에게는 없습니다. 그처럼 마음 안에서 무언가가 끊겨 나갔다면, anusaya를 뿌리째 뽑은 이, 곧 rāga anusaya, dosa anusaya, moha anusaya가 끊긴 이에게는 rāga, dosa, moha의 꿈을 꿀 까닭이 없습니다. 그렇다고 arahant께서 어떤 까닭으로도 꿈을 꾸지 않는다는 말을 받아들일 수는 없습니다.

kamak næhæ. hīna kiyana ēvā noyek ākārayen tiyenavā. vividhākāra aramuṇa dæn onna puḷuvan dēvatyaṭa pat vecca kenekuṭa ē deviyekuṭa ævidillā unvahansē idiriyē monavāhari kiyā siṭinnē. ehema vennat puḷuvan.

꿈이라는 것은 여러 가지로 있습니다. 갖가지 대상이 있지요. 이를테면 deva가 된 어떤 이, 그 deva가 찾아와 그분 앞에서 무언가를 말하는 것일 수도 있습니다. 그렇게 될 수도 있습니다.

anika unvahansēgē nindā apē ninda hā samāna næha. sāmānyayagē nindā samāna nǣ. sāmānyayen nidāgannē nidi suvē. ēka rāgikayi.

또 그분의 잠은 우리 잠과 같지 않습니다. 보통 사람의 잠과 같지 않습니다. 보통은 잠의 즐거움으로 잠듭니다. 그것은 rāga가 깃든 것입니다.

rāga sahagatayi. rāga sahagata nidisuvaṭa hita tiyalā tamayi sāmānya pudgalayā nidahannē. ē sukha āśvādayak labana inda sukha āsvādaya.

rāga가 깃든 것입니다. 보통 사람은 rāga가 깃든 잠의 즐거움에 마음을 두고 잠듭니다. 그것은 즐거움을 맛보는 잠, sukha의 맛(assāda)입니다.

ē suvē svabhāvaya dænaganna puḷuvan udē venaṭa hitara kāleka ehema æhærenna hiṭiyot ehema pāndara æhærevvot ehema vuṭuē udēnnē mokada? ninda suva hindā nēda?

그 즐거움의 성질은 이렇게 알 수 있습니다. 아침 무렵, 추운 철에 일찍 깨야 할 때, 새벽에 깨우면 일어나기 싫은 것은 왜입니까? 잠의 즐거움 때문 아닙니까?

ē sukhāsvāda sahitayi. anna ē sukhāsvādaya tæn tenaka tiyenavā nam rāgak ṣeya kara kenāṭa ē sukhāsvādaya bæn̆dilā nǣha. ē cantarāgayē nǣ. ē nisā unvahansēṭa suvani āśvādayak næha.

그것은 즐거움의 맛을 지닌 것입니다. 그 즐거움의 맛이 여기저기 있다 해도, rāga를 다 없앤 이는 그 맛에 묶여 있지 않습니다. 그 chanda rāga가 없습니다. 그래서 그분께는 잠의 즐거움을 맛보는 일이 없습니다.

śarīrayaṭa yamkisi ākāraya apatta koṭas piṭa karalā śarīraya mē praguṇa niyama tattvayaṭa prabōdha karanna yam nindak avaśya unvahansē ē nindeka innavā. anik ayagē

몸에서 해로운 것들을 어떤 식으로든 내보내고 몸을 제 상태로 되살리려면 얼마간 잠이 필요하니, 그분은 그런 잠에 듭니다.

unvahansē ē nindeka innavā. anik ayagē nindaṭa matvīmak næti nisā nidi mata unvahansēṭa næ. mat æti karannē āśvādaya.

다른 이들의 잠처럼 취하는 일이 없으므로 그분께는 잠에 취함이 없습니다. 취하게 만드는 것은 맛(assāda)입니다.

sātan vahansēṭa nidhi mata kiyana eka nǣ. vehesa nædda vivēka gannavā. ēkayi unvahansē vivēka ganna ekayi nidi maten pēna ekayi dekak.

arahant께는 잠에 취함이라는 것이 없습니다. 지치지 않습니까, 그래서 쉬는 것입니다. 그러니 그분이 쉬는 것과 잠에 취해 꿈을 꾸는 것은 서로 다른 둘입니다.

itin nidi mata nisā pat vecca pudgalayāṭa vikr̥ti hīna pēnavā. ē pudgalayāgē pēna hīnaya tērum gannat bæhæ. sī kalpanāvat ē velāvē næha hīnayaṭa vahal velā. epan̆du hīna rahatan vahansēṭa pēnna hētu næha.

그래서 잠에 취한 사람은 뒤틀린 꿈을 꿉니다. 그 사람이 꾸는 꿈은 알아듣기도 어렵습니다. 그때는 알아차림도 없이 꿈에 끌려 다닙니다. 그런 꿈을 arahant께서 꿀 까닭이 없습니다.

sihina pēnavā vagē manasaṭa pennum karana sihi gannavana dēval. sihina kiyanna ēkayi svabhāvaya

꿈을 꾸듯 마음에 떠오르는, 기억해 내는 것들 — 꿈이라고 부르는 것의 성질이 그렇습니다.

manasaṭa sihigannana dēval nānā prakārayen enna puḷuvan. hæbæyi rahatan vahansēṭa nidi mata næti nisā. mat vecca nindakut næti nisā. unvahansēṭa tiyanna vivēkayen nidahasīmak vitarayi. ehemat samahara unvahansē dhyāna suvayen in̆dak puḷuvan sæṭa oya suvē venayi.

마음에 떠오르는 것들은 여러 길로 올 수 있습니다. 하지만 arahant께는 잠에 취함도 없고 취한 잠도 없으므로, 그분께 있는 것은 쉼으로서의 잠뿐입니다. 그러면서도 어떤 분들은 jhāna의 즐거움에 머물 수 있으니, 그 즐거움은 또 다릅니다.

mē dharmayaṭa araṁga vunē næti samahara mata bhikṣūn vahansēlā hō dēśakayan vahansēlā dēśanā karapu tæn tiyenavā. ēkayi mē minis atara oya praśnē matu vennē. sātan vahansē

이 dhamma에 맞지 않는 어떤 견해를 지닌 bhikkhu들이나 desanā 하는 분들이 그렇게 설한 곳들이 있습니다. 그래서 사람들 사이에 이 물음이 일어나는 것입니다.

atara oya praśnē matu vennē. sātan vahansē hīna pēnnē næ kiyalā vacanayak kivvā næti ōka digaṭama yanavā. mokakda kiyalā vigraha kirīmē hækiyāvakvat nemeyi kiyannē. mē

arahant는 꿈을 꾸지 않는다는 말을 한 번 하면 그것이 계속 퍼져 나갑니다. 그것이 무엇인지 풀어 볼 힘조차 없이 말하는 것입니다.

kirīmē hækiyāvakvat nemeyi kiyannē. mē dvatāvaya yanu anta dekak.

이 둘(dvaya)이란 두 극단입니다.

anta dekak pævatīma kiyalā kivvat anta dekē sambandhayat mēkaṭama innā. dæn kāma sukalliyākhāyōgayayi atthimatānuyōgayayi kiyana mē dekamat. rāga, dvēśa, mōha saman̆ga sambandha velā ena ekama misak. attha kiilamatānigī kāma sukallikāīya yōgayē mula mokakda? ēkāt rāga dvēśa, mōha.

두 극단이 있다고 해도, 두 극단의 관계도 바로 여기에 있습니다. kāmasukhallikānuyoga와 attakilamathānuyoga 이 둘도 rāga, dosa, moha와 이어져 오는 것일 뿐입니다. attakilamathānuyoga와 kāmasukhallikānuyoga의 뿌리는 무엇입니까? 그것도 rāga, dosa, moha입니다.

api ēkayi kiyi. vigraha karagena yannaṭa vividhākārayen vigraha venavā. oya vigrahayē mul tunak tiyenavā. rāga mūla, dvēśa mūla, mōha mūla kiyalā. oya mul tunaṭa āpuvahama mul tuna tuḷin tamayi siyallama muvennē. atkimatāniyōgayayi kāma sukallikāna yōgayayi dekama tiyennē rāga dvēśa mōhat ekkalā. itin ēka itin

그래서 우리가 그렇게 말하는 것입니다. 풀어 가면 여러 갈래로 풀립니다. 그 풀이에는 뿌리 셋이 있습니다. rāga의 뿌리, dosa의 뿌리, moha의 뿌리입니다. 그 세 뿌리에 이르면 모든 것이 그 세 뿌리를 통해 나옵니다. attakilamathānuyoga와 kāmasukhallikānuyoga 둘 다 rāga, dosa, moha와 함께 있습니다.

dvēśa mōhat ekkalā. itin ēka itin etanin vitarak gattā kivvahamat anta dekaṭa gattat oyaṭiya gatta hæi. bæri kamak nǣha. itin ehema ganna puḷuvan. dæn rāga virāga

그러니 거기서만 본다고 하든 두 극단으로 보든, 그렇게 보아도 됩니다. 안 될 것이 없습니다. 그렇게 볼 수 있습니다.

itin ehema ganna puḷuvan. dæn rāga virāga sōdha nirōdha riyaāriya mē ādi vaśayen ehemat ganna puḷuvan. praśnayak næ. ēken

또 rāga와 virāga, nirodha 같은 짝들로도 그렇게 볼 수 있습니다. 문제 없습니다.

ganna puḷuvan. praśnayak næ. ēken kivvē oya ṭikama tamayi. anta dekē antanaya keḷavara vunā nam ivara karā nam antayen bidunā nam etaninma rāgakṣayayi dvēśa akṣayāyi mōhakyayi.

그 말은 바로 그것입니다. 두 극단의 끝이 다했다면, 끝냈다면, 극단에서 벗어났다면, 바로 거기서 rāga가 다하고 dosa가 다하고 moha가 다합니다.

ēkat ē ṭikama tamayi. mē tavat ahanāpa praśnaya mē sapta viśuddhiya vaḍana ākāraya pahadā dena kiyalā tavat illīmak karanavā. dæn mē mūlika

그것도 바로 그것입니다. 이어지는 물음은 satta visuddhi를 닦는 방법을 풀어 달라는 또 하나의 부탁입니다.

kiyalā tavat illīmak karanavā. dæn mē mūlika vaśayen api sapta viśuddhi vaśayen ganna koṭasaṭa gattat ē gænīmen siddha vennet api ara kivvā muḷu āryaṣṭhāṁgika mārgaya pūrṇa venakoṭa siddha vena kriyādhāmayak tamayi mē satva viśuddhiya.

기본적으로 satta visuddhi로 보는 부분을 보더라도, 그렇게 봄으로써 일어나는 것 역시, 앞서 말했듯이 ariya aṭṭhaṅgika magga 전체가 채워질 때 일어나는 흐름, 그것이 바로 이 satta visuddhi입니다.

vigraha karalā balāganna puḷuvan apē āryaṣṭhāṁgika mārgayak anugamanaya karanakoṭa api satva viśuddhiya dænagena hiṭiyē nætat ē tuḷin yana hæṭi. ē tuḷin śuddha vena hæṭi. mēka ekin eka tōrāganna puḷuvan.

풀어 보면 알 수 있습니다. ariya aṭṭhaṅgika magga를 따를 때, satta visuddhi를 몰랐다 해도 그것을 거쳐 가는 모습, 그것을 통해 깨끗해지는 모습을요. 이것을 하나하나 가려낼 수 있습니다.

mē lōkayē ara api issellā kivvā vagē lōkaya tōrāgannavā. skandha vaśayen, dhātu vaśayen, āyatana vaśayen, paṭicca samuppāda vaśayen mē koyi ākāraya hari lōkaya kiyannē meccarak gæna tōragattahama

앞서 말했듯이 이 세상에서 세상을 가려냅니다. khandha로, dhātu로, āyatana로, paṭicca samuppāda로, 어느 방식으로든 세상이라는 것이 이만큼이라고 가려냈을 때,

ē tuḷa anicca vū, dukkha vū, anatta vū svabhāvaya tōragattahama ē dharmatāvayen epiṭa giya deyak ē tuḷa nǣ kiyalā dænagattahama manāsīhayen vigraha karalā tērum gattaṭa passē. anna ē velāvēdī ē tænattayi siddha vena deyak. eyāṭa siddha vena deyak tamayi lōkaya asārayi kiyalā væṭahennē gnānaya.

그 안에서 anicca하고 dukkha하고 anatta한 성질을 가려내고, 그 dhamma의 이치를 벗어난 것이 그 안에 없다는 것을 알고, 바른 sati로 풀어 이해한 뒤에 — 바로 그때 그 사람에게 일어나는 것, 그에게 일어나는 것이 바로 세상이 asāra, 곧 알맹이가 없다고 깨닫는 ñāṇa입니다.

mē lōkē hæma ekakma asārayi. vigraha karaganna æsa asārayi, rūpaya asārayi, kanāsārayi, śabdaya asārayi, nāsaya asārayi, gandhaya asārayi, divā asārayi, rasaya asārayi. kaya asārayi, poṭṭhabbaya asārayi, manāsārayi, dhammā asārayi. ehenam rūpaskandha asārayi,

이 세상의 모든 것은 알맹이가 없습니다. 풀어 보면 눈도 알맹이가 없고 rūpa도 알맹이가 없고, 귀도, sadda도, 코도, gandha도, 혀도, rasa도 알맹이가 없습니다. 몸도, phoṭṭhabba도, 마음도, dhammā도 알맹이가 없습니다.

dhammā asārayi. ehenam rūpaskandha asārayi, vēdanā skandha asārayi, saṁgnā skandha asārayi, saṁkhāra skandha asārayi, viññāṇa skandha asārayi. mē koyikin hari. lōkaya asārayi kiyana ekayi mē siyallema kæḍi tērumē.

그러면 rūpa khandha도, vedanā khandha도, saññā khandha도, saṅkhāra khandha도, viññāṇa khandha도 알맹이가 없습니다. 이 가운데 어느 것으로 보든, 세상은 알맹이가 없다는 것이 이 모든 것을 줄인 뜻입니다.

lōkayā yamak yam tænaka vīda yam tænaka vīda matu yam tænaka vannēda siyal asārayi. oya ṭika væṭahuṇānam eyā skandha vaśayen dænagena hidinna nætat ōkama tamayi kivvē.

세상에서 무엇이 어디에 있었든, 어디에 있든, 앞으로 어디에 있게 되든 모두 알맹이가 없습니다. 그것을 깨달았다면, 그가 khandha라는 말로 알지 못했더라도 바로 그것을 말한 것입니다.

cakkhu dhātu, rūpa dhātu, cakkhu viññāṇa dhātu vāgē dhātuṭin kiyapu ekama tamayi oyi tiyennē.

cakkhu dhātu, rūpa dhātu, cakkhu viññāṇa dhātu처럼 dhātu로 말한 것도 바로 그것입니다.

cakkāyatana rūpayatana sōtāyana saddhāyatana vaśayen āyatana 12 kivvē ṭikamayi oya kivē. avijjā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ āya vaśayen pennapu avijjā, saṁkhāra, viññāṇa nāma rūpa sanāyatanādī vaśayen pennamu kāraṇā 12mayi ē lōkē kivvē.

cakkhāyatana, rūpāyatana, sotāyatana, saddāyatana로 말한 열두 āyatana도 바로 그것을 말한 것입니다. 'avijjā paccayā saṅkhārā, saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ' 하며 보인 avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, saḷāyatana 같은 열두 가지도 바로 그 세상을 말한 것입니다.

oya ṭiken lōkaya asārayi kiyana vacanaya dænagattā nam oya siyallama dænagena ivarayi. skandha vaśayen kivvat oya ṭika hæbæyi vacana vaśayen danna næti venna puḷuvan.

이것으로 세상은 알맹이가 없다는 말을 알았다면 그 모든 것을 다 안 것입니다. khandha로 말해도 바로 그것인데, 다만 낱말로는 모를 수도 있습니다.

menna mē ṭika dænagattahama eyā dænagannavā mehema deyak. mokakda yamkisi ælīmaṭa gæṭīmaṭa hētu vennā vū deyak mama kaḷā nam ē karanna hētunē mē vaṭinavā sārayi kiyana dr̥ṣṭiya huva yam tarahasakin mē sārayi kiyana dr̥ṣṭiya yathābōdhaya tuḷin keḷavara velā asāra bava væṭunā nam ē maṭṭamaṭa ohu lōkayē ayutyayak asādhāraṇayak karanna tibicca hētu vin̆dilā yanavā.

이것을 알게 되면 그는 이런 것을 압니다. 무엇이냐 하면, 내가 들러붙거나 부딪치는 까닭이 되는 무언가를 했다면 그렇게 한 까닭은 이것이 값지고 알맹이가 있다는 diṭṭhi였는데, 어느 만큼이든 이것이 알맹이 있다는 diṭṭhi가 있는 그대로의 깨달음으로 끝나고 알맹이 없음이 깨달아졌다면, 그만큼 그가 세상에서 옳지 않고 부당한 짓을 할 까닭이 깨져 나갑니다.

ehenam mēken paḷamu satara apā gaṭa vīmaṭa hētukāraka vana pāpa daham bidīmaṭa maga pæhædenavā.

그러면 이로써 먼저 네 apāya에 떨어지게 하는 pāpa dhamma를 깨뜨릴 길이 뚜렷해집니다.

anna mēkaṭa magē pævættu issellāma mokada vennē? prāṇaghātattādāna kāma mityācārayehi yedena mānasikatvayak tibuṇa nam ē dūsiya mānasikatvaya kramakramen ohugen atturu dahan venna paṭan gannē

여기서 맨 먼저 무엇이 일어납니까? pāṇātipāta, adinnādāna, kāmesu micchācāra에 빠지는 마음이 있었다면, 그 더럽혀진 마음이 차츰 그에게서 사라지기 시작합니다.

yathārthaya dækkāma monavaṭa prāṇaghāta karannada mokaṭa hora mæravaṁcā karanna moṭa surāsu durāca passē gihilā monavā yahapatak labannada asāra lōkaya onna oya asārayi kiyana maṭṭama væṭahilā.

있는 그대로를 보고 나면, 무엇하러 목숨을 죽이겠습니까, 무엇하러 훔치고 속이겠습니까, 무엇하러 술과 방탕을 좇아가 무슨 좋은 것을 얻겠습니까. 세상은 알맹이가 없다는 그 자리가 깨달아졌으니까요.

oya piḷiban̆da sākātattādāna kāmetyācāraya piḷiban̆da tibennā vū balāporottu duru velā yanavā. priyabhāvaya nætivelā yanavā.

그러면 pāṇātipāta, adinnādāna, kāmesu micchācāra에 대해 품었던 바람이 떨어져 나갑니다. 좋아함이 없어집니다.

etakoṭa ohuṭa æti venavā. eyin venva vū virati caitasiyak æti venavā. saṁvara bhāvayak æti venavā.

그러면 그에게 일어납니다. 그것에서 떠난 virati cetasika가 일어납니다. saṃvara의 마음가짐이 일어납니다.

mokaṭa boru kiyalā anun savaṭannada mokaṭa kēlemen anu bidavannada mokaṭa parusak særa bavaṭa pat karanna mokaṭa pralāpaya dola valalā hitan lōkayā palāpaya rak yādu karavanna mulāṭa pat karanna harayak nǣ. menna mē adahasa enavā lōkē asārā kiyalā væṭahuṇa kenāṭa.

무엇하러 거짓말로 남을 속이겠습니까, 무엇하러 이간질로 남을 갈라놓겠습니까, 무엇하러 거친 말로 날을 세우겠습니까, 무엇하러 쓸데없는 말로 사람들을 홀리고 헷갈리게 하겠습니까. 거기엔 알맹이가 없습니다. 세상은 알맹이가 없다고 깨달은 이에게 바로 이 생각이 옵니다.

ē pætten midena hitē enavā. boru kēḷam paḷusaranta palāpolin ohu venvelā ōgē vacana pirisidu venavā. eyā kalāpaya avaṁka venavā.

그쪽에서 벗어나는 마음이 옵니다. 거짓말, 이간질, 거친 말, 쓸데없는 말에서 떠나 그의 말이 깨끗해집니다. 그의 행실이 정직해집니다.

monavaṭa rōgam karannada? monavaṭa taraha velā innada mokaṭa mōḍakam karannada? mulāvaṭa pat velā æli eli inna ēvaṭa kriyā karannē mokaṭada? menna mē mānasikatvaya suddha venna paṭan gannavā mēven ayin velā.

무엇하러 탐내겠습니까? 무엇하러 화내고 있겠습니까? 무엇하러 어리석은 짓을 하겠습니까? 헷갈림에 빠져 들러붙어 있는 그런 일에 왜 나서겠습니까? 이 마음이 이런 것에서 떠나 깨끗해지기 시작합니다.

lōbha, dvēśa, mōha mānasikatvaya suddha venakoṭa manasa pavitra venavā.

lobha, dosa, moha의 마음이 깨끗해지면 마음이 맑아집니다.

dæn mē pudgalayāgē dasin hamba venavā sil vatak nemeyi. viśēṣayen suddha vuna sīlayak. śikṣaṇayak tiyenna sīla kivvē śikṣaṇaya.

이제 이 사람에게 얻어지는 것은 그냥 지키는 계율 의례가 아니라 특별히 깨끗해진 sīla입니다. 길들임이 있는 것, sīla란 길들임을 말합니다.

mē dasā akusalayen ven vecca bavak tiyenavā nævata ēkaṭa væṭenna hētu næ.

열 가지 akusala에서 떠난 상태가 있으니, 다시 거기에 떨어질 까닭이 없습니다.

dasa akusalaya priya karana priyabhāvayak madhura bhāvayak vaśayen gattā nam ēka sadahaṭama ohugē hiten ahak velā yanavā. priya karannē nǣha īṭa passē kavadāvat dasak kusala. śānta padanamma vū nivana tērum gatta dækka sparśa karapu kenā. athærīmē śāntiya novælīmē midīmē śāntiya dækka kenā.

열 가지 akusala를 좋아하는 마음, 달콤한 것으로 여기던 마음이 있었다면, 그것이 영원히 그의 마음에서 떠나 버립니다. 그 뒤로는 결코 열 가지 akusala를 좋아하지 않습니다. 고요한 바탕인 nibbāna를 이해하고 보고 닿은 사람, 내려놓음과 들러붙지 않음과 벗어남의 고요를 본 사람이니까요.

dasakusalaya piḷiban̆dava bæn̆dena hæn̆dena mānasikatvayen ivat vuṇā.

열 가지 akusala에 묶이고 얽히는 마음에서 벗어났습니다.

menna mē nisā æti vuṇā vū yam suddhatāvayak ætnam. menna mē śikṣaṇayaṭa kiyanavā nævatat venas karanna bæri. kanna næti, citra næti, sabala næti kāla māsa næti. akhaṇḍa vū, acitra vū, asabala vū, akal māsa vū cittaprahādaya næguṇā vū śikṣaṇaya.

이로써 생겨난 어떤 깨끗함이 있다면, 이 길들임을 다시는 바꿀 수 없는 것이라고 합니다. 깨지지 않고, 구멍 나지 않고, 얼룩지지 않고, 흠 없는 — akhaṇḍa, acchidda, asabala, akammāsa한 — citta pasāda가 일어난 길들임입니다.

menna mēkaṭa kiyanavā ariya kānta sīlaya kiyana.

바로 이것을 ariyakanta sīla라고 합니다.

menna mē kiyana śikṣaṇaya āpuvahama ohuṭa sīla viśuddhiyak hambavunā. viśēṣa sūdayak hambavunā śikṣaṇaya. menna mēkaṭa kiyanavā sīla viśuddhiya læbuṇā.

이 길들임에 이르면 그는 sīla visuddhi를 얻은 것입니다. 특별한 깨끗함인 길들임을 얻었습니다. 이것을 sīla visuddhi를 얻었다고 합니다.

sīla viśuddhiya kiyana padaya dænagena hiṭiyē nætuva ē paḷaveni sapta viśuddhiya paḷaveni ekā dænagena hiṭiyē nætuvaṭa ohu etenṭa ævidinnē.

sīla visuddhi라는 낱말을 몰랐어도, satta visuddhi의 첫째를 몰랐어도, 그는 거기에 이른 것입니다.

dæn metanṭa aāhapu pudgalayā hæma vidēma dakinnē nivana śānta hæṭiyaṭa praṇīta hæṭiyaṭa tamā yam pāpa dharmayakin midunānam. ēka koccara yahapatda

이제 여기에 이른 사람은 언제나 nibbāna를 고요하고 뛰어난 것으로 봅니다. 자기가 어떤 pāpa dhamma에서 벗어났다면 그것이 얼마나 좋은지를 봅니다.

ayiutukan asādhānakam valin vennē magē avaṁkattatvaya dæn tiyenavā. magē vacana pāriśuddhayi. magē hita pavitrayi. menna mē gati lakṣaṇaya hitaṭa enavā.

'옳지 않음과 부당함에서 떠나 이제 나에게는 정직함이 있다. 내 말은 깨끗하다. 내 마음은 맑다.' 이런 성품이 마음에 옵니다.

menna mē sīla viśuddhiya sihi karanakoṭa læbena citta viśuddhiya tamayi prathama dhyāna, dhyān, tr̥tiya dhyāna, dhyāna kivva dhyāna.

이 sīla visuddhi를 떠올릴 때 얻는 citta visuddhi가 바로 첫째 jhāna, 둘째 jhāna, 셋째 jhāna 하는 jhāna들입니다.

hæbæyi nikan ayagē dhyāna viśuddhiya vennē næha. citta viśuddhi vennē næ. mē ārya mārgaya dænagena yamkisi keles hasak gælavilā giyā nam ē hētuven api cittaprahādaya āya næti venna vidihak nǣha.

하지만 아무에게나 jhāna의 깨끗함, citta visuddhi가 되는 것은 아닙니다. 이 ariya magga를 알고서 어떤 kilesa 더미가 풀려 나갔다면, 그 까닭으로 우리의 citta pasāda가 다시 사라질 길이 없습니다.

mokada satyayābōdhaya næguṇu sīlaya næguṇu cittaprahāsādaya ē citta prahādaya vænasenna vidihak næti nisā ē prīti manasa kāyō passabdati passada kāyō sukhanēti sukhinō samādhiyēti. menna mē ākārayaṭa læbuna samādhiyak nætnam nam ēka næti vennē.

왜냐하면 진리의 깨달음이 솟은 sīla로 생긴 citta pasāda, 그 citta pasāda는 무너질 길이 없으므로 'pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati'가 됩니다. 이렇게 얻은 samādhi가 아니라면 그것은 사라집니다.

menna mē kiyana samādhi maṭṭama kiyana citta viśuddhiyaṭa pat vuṇā.

이 samādhi의 자리, 곧 citta visuddhi에 이르렀습니다.

lōkē anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen tērum aragena asāratvaya tērum athærīmen, novælmen midīmen yannā vū nidahasē cittana nidahas cintanaya ē nidahas akampaya samādhiyaṭa etek vaṭahāgatta mūla dharmaya manāsē pēnna paṭan gannavā.

세상을 anicca로, dukkha로, anatta로 이해하고 알맹이 없음을 이해하여, 내려놓음과 들러붙지 않음과 벗어남으로 가는 자유로운 생각, 그 자유롭고 흔들림 없는 samādhi에서 그때까지 깨달은 근본 dhamma가 또렷이 보이기 시작합니다.

mēkadi mityā dr̥ṣṭiya, mityā dr̥ṣṭiya hæṭiyaṭa, sammā diṭṭhiya, sammā diṭṭhiya hæṭiyaṭa dakina manānuvanak pahaḷa venavā. ārya sammā diṭṭhiya, ārya sammā diṭṭhiya hæṭiyaṭa pēnna paṭan gannavā. monavada sammā diṭṭhiya

여기서 micchā diṭṭhi를 micchā diṭṭhi로, sammā diṭṭhi를 sammā diṭṭhi로 보는 바른 지혜가 나타납니다. ariya sammā diṭṭhi가 ariya sammā diṭṭhi로 보이기 시작합니다.

pēnna paṭan gannavā. monavada sammā diṭṭhiya kivvē? lōkē anicca vaśayen dakinavā sammā diṭṭhiyak, dukkha vaśayen dakinavā sammā diṭṭhiyak, anatta vaśayen dakinavā sammā diṭṭhiyak. nivana śāntayi praṇītayi kiyalā dakinavā sammā diṭṭhiya. menna mē sammā diṭṭhiya mē śāsanayen bæhæra næti sammā diṭṭhiyayi.

sammā diṭṭhi란 무엇입니까? 세상을 anicca로 보는 것이 sammā diṭṭhi이고, dukkha로 보는 것이 sammā diṭṭhi이고, anatta로 보는 것이 sammā diṭṭhi입니다. nibbāna를 고요하고 뛰어나다고 보는 것이 sammā diṭṭhi입니다. 이 sammā diṭṭhi는 이 sāsana를 벗어나지 않은 sammā diṭṭhi입니다.

menna mē dækīma viśēṣayak nikan. mēkaṭa kiyanna diṭṭhiya viśuddhiya suddhiya viśuddha bavaṭa patvuṇā. nævata vārayā kavadāvat eyā bāhira mityā dr̥ṣṭiyaṭa væṭenna tibuṇa hētu ivarayi.

이 봄은 그냥 특별한 것입니다. 이것을 diṭṭhi visuddhi라고 합니다. 깨끗함이 아주 깨끗해졌습니다. 이제 그가 다시 바깥의 micchā diṭṭhi에 떨어질 까닭은 끝났습니다.

sīla viśuddhi, citta viśuddhi, diṭṭhi visuddhi. dæn mē hariyaṭa nivan maga dakinakoṭa nivan śāntiya pēnakoṭa nivana piḷiban̆da hō nivan maga piḷiban̆da yamkisi sækayak tibuṇā nam ohu sækaye ikma yanavā.

sīla visuddhi, citta visuddhi, diṭṭhi visuddhi. 이제 바르게 nibbāna의 길을 볼 때, nibbāna의 고요가 보일 때, nibbāna나 nibbāna의 길에 대해 어떤 미심쩍음이 있었다면 그는 그 미심쩍음을 넘어갑니다.

ohuṭa ē sækē nǣ dæn. tamangē atdækīmak tiyena nisā. menna mēkaṭa kiyanavā kaṁkāhevat sækayen vitanaya karanavā kiyannē viśēṣayen taraṇaya karā. sækayē viśēṣayen taraṇaya karapu viśuddhiya. kaṁkā vitaraṇa viśuddhiya.

이제 그에게 그 미심쩍음이 없습니다. 자기가 몸소 겪은 것이 있으니까요. 이것을 kaṅkhā, 곧 미심쩍음을 vitaraṇa, 특별히 건넜다고 합니다. 미심쩍음을 특별히 건넌 깨끗함, kaṅkhāvitaraṇa visuddhi입니다.

dæn ohuṭa pēnavā. menna ārya mārgaya. mehin bæhæra ēvā anāryayi. anārya mārgayi.

이제 그에게 보입니다. 여기 ariya magga가 있다. 이 밖의 것은 ariya가 아니다. ariya가 아닌 길이다.

mārgaya mēkayi amārgaya mēkayi kiyalā dakinakoṭa maggāmaga gnāna darśanayē viśuddha bavaṭa pat venavā. dæn hon̆daṭa pæhædili. menna nivan maga menna lōka mārgaya ōka dakinna paṭan gattā hena maggāmaga gnāna darśana viśuddhiyaṭa pat vuṇā. etakoṭa ohu dannavā amārgaya hevat lōkaya dukaṭa mul vena pættak. mahā bhayānakayi.

이것이 길이고 이것이 길 아닌 것이라고 볼 때 maggāmagga ñāṇadassana visuddhi에 이릅니다. 이제 아주 뚜렷합니다. 여기 nibbāna의 길이 있고 여기 세상의 길이 있다 — 그것을 보기 시작하면 maggāmagga ñāṇadassana visuddhi에 이른 것입니다. 그러면 그는 압니다. 길 아닌 것, 곧 세상은 dukkha의 뿌리가 되는 쪽이며 아주 위험하다는 것을.

nivanaṭa mul vennā vū yamkisi mārgayak ætda apramādī ni yutuka anugamanaya kaḷē.

nibbāna의 뿌리가 되는 길이 있다면 그것을 게으르지 않게 따라야 합니다.

menna mē sihanakoṭa mokada vennē? paṭipadā gnāna darśana viśuddhiyaṭa bahinavā. pratipadāven ahaṭa yanna. etakoṭa mokada ēkē pratiphalaya

이것을 떠올릴 때 무엇이 일어납니까? paṭipadā ñāṇadassana visuddhi에 들어섭니다. paṭipadā로 나아가는 것입니다.

ahaṭa yanna. etakoṭa mokada ēkē pratiphalaya vaśayen śānta vū praṇita vū nivana pūrṇa vennaṭa gnāna darśana viśuddhiya āvā. nivana caturārya sattaya dækalā pūrṇa karana viśuddhiya ōkaṭa kiyanavā gnāna darśana viśuddhiya. itin satva viśuddhiya api

그러면 그 열매로 고요하고 뛰어난 nibbāna가 채워지도록 ñāṇadassana visuddhi가 옵니다. 네 ariya sacca를 보아 nibbāna를 채우는 깨끗함, 그것을 ñāṇadassana visuddhi라고 합니다.

viśuddhiya. itin satva viśuddhiya api dænagena hiṭiyak nætat yannē ōkē tamā. dænaganna eka krama raṭāvak tiyena bava dænaganna puḷuvan. niværadi krama raṭāva mē satya visuddhiya kiyana eka dækka hæ. itin api ārya mārgaya anugamanaya karana kenā kohomat yannē satviya tuḷa. ārya aṣṭhāṁgika mārgaya tuḷa satara satipaṭṭhānaya tuḷa ēka venas vennē nǣ. etuḷamayi gaman karannē.

그러니 satta visuddhi를 우리가 몰랐다 해도 가는 길은 바로 이것입니다. 알아야 할 하나의 짜임이 있다는 것을 알 수 있습니다. 바른 짜임이 이 satta visuddhi라는 것을 보았지요. 그러니 ariya magga를 따르는 이는 어떻든 satta visuddhi 안에서 갑니다. ariya aṭṭhaṅgika magga 안에서, 네 satipaṭṭhāna 안에서, 그것은 달라지지 않습니다. 바로 그 안에서 나아가는 것입니다.

apitama svāmīn vahansē namak gæna mē yamkisi katāvak tiyenavā. mehema ekak tiyena bava yomu velā tibuṇa avasthāvak tibuṇā. mokada mē alava pætta pradēśayaka svāmīn vahansē namagē jīvitaya avasānaya arihat keravara vecca avasthāvak gæna. mē itā mǣta siddhiyak.

우리 쪽 어느 스님에 대한 이야기가 있습니다. 이런 일이 있다는 것이 알려진 적이 있었습니다. 알라우와 쪽 어느 지방의 한 스님이 삶을 마칠 때 arahant로 끝맺은 일에 대한 것입니다. 아주 최근의 일입니다.

mehema siddhiyak maṭat yomu karalā tibunā. namut ēka ærat bæliya yuttak nisā samādhiya yomu karalā balanakoṭa dækapu siddhiyak tibuṇā.

이런 일이 저에게도 알려졌습니다. 하지만 그것과 따로 살펴볼 만한 일이었기에 samādhi로 마음을 돌려 살펴보았을 때 본 일이 있었습니다.

atdyava tunakaṭa issellā

세 생 전에,

oya koṭa vihara kiyana pættē dæjigama pættaṭa kuru pættaka padiṁci velā hiṭapu manussayek

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

velā inna kāleka baṇa ahalā sōvān phalayaṭa patvecca ekkenek tamayi mē pættēka ektarā bhikṣūn vahansē namak. atbæ tunakaṭa

그곳에 살던 사람이었을 때 법문을 듣고 sotāpanna가 된 이가 바로 이쪽의 한 bhikkhu입니다.

ektarā bhikṣūn vahansē namak. atbæ tunakaṭa ævidillā mē tunveni atbævīyēdī sakr̥dāgāmī phalayaṭat patvelā yamkisi mē kṣaṇikava dækka yamkisi kenekuṭa vena mahā vināśayak dækalā. gahakin væhilā nætnam yamakin væhilā kenek mærenavā dækalā. kāma lōkayē asāratvaya væṭahelāt kṣaṇika væṭahīmakin anāgāmī phalayaṭa patvelā in̆dalā.

세 생을 거쳐 이 세 번째 생에서 sakadāgāmī가 되었고, 어떤 사람에게 닥친 큰 재난을 순간 보았습니다. 나무나 무엇인가에 깔려 사람이 죽는 것을 보고 kāma 세계의 알맹이 없음을 깨달아, 순간의 깨달음으로 anāgāmī가 되어 있었습니다.

antivana varṇāsanna mohotakadī mē kayen ivat venavat ekkalā avabōdhaya pūrṇa karalā samādhiyen ālōkayaṭa patvelā ē a rūpāvacara vannāvū samādhiyat ikma gihillā anicca dukanāt vasen væṭahilā gamana keḷavara kaḷā.

마지막 죽음에 다가간 순간, 이 몸을 떠나면서 깨달음을 다 채우고, samādhi로 빛에 이르러, arūpāvacara samādhi마저 넘어서 anicca와 dukkha로 깨달아 그 여정을 끝냈습니다.

ālōkaya matuvelā iḷiyaṭa giyā. æn̆gen aḍiyakvat uturaṭa yanna havunē næha. etaninma ālōkayalā ālōkaya nivilā giyā keḷavara vuṇā. āgatak vakut nǣ. ehema kenek dækalā innavā

빛이 솟아 위로 올라갔습니다. 몸에서 한 자도 위로 가지 못하고 그 자리에서 빛이 꺼져 끝났습니다. 다시 오는 일도 없습니다.

āgatak vakut nǣ. ehema kenek dækalā innavā unvahansēgē apē mē svāmīn vahansēgē issellā hiṭa karmasthānāta hāmuduruvagen unvahansē pucca velaṭa passē unvahansē

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

unvahansē pucca velaṭa passē unvahansē ādānaya kaḷāṭa passē æṭa sækilla ehemama tiyenavā. æṭa sækilla dævilā næhæ. masuyi hamā vitarayi piccilā tiyennē. sudu æṭa ehemayi dhatu æn̆giliparu pavā dævilā næti ekak tiyenavā prātihārayak vaśayen dakinna.

그분을 화장한 뒤에도 뼈대가 그대로 있습니다. 뼈대가 타지 않았습니다. 살과 살갗만 탔습니다. 흰 뼈와 손가락 마디까지 타지 않은 것이 pāṭihāriya로 볼 수 있게 남아 있습니다.

dæn itin ekatu karalā unāta velā lavanāva caitya hadanna hadanāva goḍanagalā. itin namut ēka mokakda kiyalā kavuruvat dannē næhæ.

이제 그것을 모아 cetiya를 지으려고 세우고 있습니다. 하지만 그것이 무엇인지는 아무도 모릅니다.

ohoma siddhiyak samādhiyaṭa maṭa yomu vuṇā. ēka mama kihipa denaṭa kivvā. ēka tæn lævginnak vagihillā metana deyak velā. mē siddhiya ōkayi.

이런 일이 samādhi로 저에게 알려졌습니다. 그것을 몇 사람에게 말했습니다. 그것이 산불처럼 번져 여기서 일이 생겼습니다. 이 일이 바로 그것입니다.

dæn mē jīvat vena parisaraya tuḷin satara satipaṭṭhānaya vaḍana ākāraya pæhædili kara dennē.

이제, 살아가는 터전 속에서 네 satipaṭṭhāna를 닦는 법을 풀어 달라는 것입니다.

dæn api dakinna ōnē mokakda mē kāyānupassanāva, vēdanānupassanāva, cittānupassanāva, dhammānupassanāva kiyalā mē satara satipaṭṭhānaya kiyalā api ōkaṭa kiyanavā.

이제 우리가 보아야 할 것은 이 kāyānupassanā, vedanānupassanā, cittānupassanā, dhammānupassanā가 무엇인가입니다. 이것을 네 satipaṭṭhāna라고 부릅니다.

nivana nivana san̆dahā sihigannavanna nivanaṭa hita pihiṭavanna api dækiya yutu deyak tiyenavā.

nibbāna를, nibbāna를 위해 마음을 챙기려면, nibbāna에 마음을 세우려면 우리가 보아야 할 것이 있습니다.

ginna dakinna ōnē. nivan issellā gini dakinna ōnē. yam tænaka gini dækkena nætnam nivan ekak apiṭa næha.

불을 보아야 합니다. 꺼짐(nibbāna)보다 먼저 불을 보아야 합니다. 불을 보지 못한 곳이라면 우리에게 꺼짐이란 없습니다.

kumakinda gini haṭagannē. dara valin gini haṭagannavā dækko dara ṭika ayin kaḷot gini nivena bava dakinavā. tava tava dara ekatu kaḷot gini væḍi vena bava dakinavā. menna mē vagē api dakinavā.

불은 무엇으로 생깁니까? 장작으로 불이 생기는 것을 보면, 장작을 치우면 불이 꺼지는 것을 봅니다. 장작을 자꾸 보태면 불이 커지는 것을 봅니다. 이처럼 우리는 봅니다.

apē kriyākārakamē kaya mehevalā karana væḍapiḷik tiyenavā. lōka sattvayā rāgayaṭa kaya mehe yavanavā, dvēśayaṭa kaya meha yavanavā. mōhayaṭa kaya mehe yavanavā. rāga sahagata, dvēśa sahagata, mōha sahagata adahas iṣṭa karaganna balāporottu vennē. mē śarīraya mehenayi hæmehekaṭama.

우리 움직임에는 몸을 부려서 하는 일이 있습니다. 세상 중생은 rāga를 위해 몸을 부리고, dosa를 위해 몸을 부리고, moha를 위해 몸을 부립니다. rāga, dosa, moha가 깃든 뜻을 이루려고 합니다. 이 몸은 온갖 일에 부려집니다.

menna mē api śarīrayē mehevana hæma kriyāvaliyak gānama manavā sihiyen hiṭiyot. mokaṭada mama mehema karannē? menna mēka hæmadēma sihiyen innavā nam mama mē karana væḍē. rāgayaṭa, dvēśayaṭa, mōhayaṭa hētu vena ekakda? ē tamāṭa manā sihiyaṭa gōcara venavā nam.

몸으로 하는 모든 행위 하나하나마다 바른 sati로 있다면 — 나는 왜 이렇게 하는가? 모든 일에 sati로 있다면, 내가 하는 이 일이 rāga, dosa, moha의 까닭이 되는 것인가? — 그것이 바른 sati에 잡힌다면,

menna mē velāvēdī api dakinavā. ēka nivan maga nemeyi. ēka gini magak. sasara gamanaṭa hētu vena magak.

그때 우리는 봅니다. 그것은 nibbāna의 길이 아닙니다. 그것은 불의 길입니다. saṃsāra 여정의 까닭이 되는 길입니다.

sasara gamanaṭa hētu vena dr̥ṣṭiya tamayi mē lōkē vaṭinavāya kiyalā āvē. ēkayi maṭa mē rāga sahagatava kriyā karanna hitennē. dvēśayaṭa tæna dīlā kriyā karanna hitennē. mulāvaṭa tæna dīlā kriyā karanna hitennē kiyalā apiṭa manā sihiyaṭa enna ōnē.

saṃsāra 여정의 까닭이 되는 diṭṭhi가 바로 이 세상이 값지다고 여기는 것입니다. 그래서 내가 rāga를 품고 행동하고 싶어지고, dosa에 자리를 내주고 행동하고 싶어지고, 헷갈림에 자리를 내주고 행동하고 싶어진다는 것이 우리의 바른 sati에 들어와야 합니다.

menna mē sihiyaṭa āvaṭa passē apiṭa nigamanayak venavā. mē vidihaṭa kriyā kaḷot mokakda vennē? rāgaya hon̆dayi kiyalā gatta dr̥ṣṭiya avidyāva.

이것이 sati에 들어온 뒤에는 결론이 납니다. 이렇게 행동하면 무엇이 일어나는가? rāga가 좋다고 여긴 diṭṭhi가 avijjā입니다.

ē hon̆dayi kiyana dr̥ṣṭiyen karapu kriyāvak nætnam avijyā paccayā kāya saṁkhārak avijā paccayā saṁkhārā kiyana eka kāya saṁkhāra valaṭa vaca saṁkhāra valaṭa citta saṁkhāra valaṭa bedenakoṭa kaya kriyātmaka kirīmen haṭagattē mokakda? avijjā paccayā kāya saṁkhārā

좋다고 여긴 그 diṭṭhi로 한 행위, 곧 avijjā paccayā kāya saṅkhāra입니다. avijjā paccayā saṅkhārā가 kāya saṅkhāra, vacī saṅkhāra, citta saṅkhāra로 나뉠 때, 몸을 움직여서 생긴 것은 무엇입니까? avijjā paccayā kāya saṅkhārā입니다.

anna vigraha karalā balanna ōnē paṭicca samuppādaya otēdī sāgarayak væni kivvē ēkayi. hæma ekana vigraha karalā balanna ōnē. avidyā pratyayen kāya saṁkhāra haṭagannavā nam mē ēka nēda vennē?

그렇게 풀어 보아야 합니다. paṭicca samuppāda가 바다와 같다고 한 것이 그 때문입니다. 하나하나 풀어 보아야 합니다. avijjā를 조건으로 kāya saṅkhāra가 생긴다면, 바로 그것이 일어나는 것 아닙니까?

ehenam mēka karannē mama satiyen toravanē. maṭa satiya tiyenavā nam satiya pihiṭiyanna. mama mē peni penī avidyā pattaya aragena mē kāya saṁkhāra goḍanaganavada api manāsīhen tērum ganna ōnē.

그렇다면 이것은 내가 sati 없이 하는 것이지요. 나에게 sati가 있다면 sati를 세우십시오. 내가 뻔히 보면서 avijjā를 조건으로 삼아 이 kāya saṅkhāra를 쌓고 있는가? 우리는 바른 sati로 이해해야 합니다.

yam kāya saṁkhārayak goḍanæguvot maṭa siddha vennē. ē avidyā sahagata goḍanæguva saṁkhārayaṭa anukūla viññāṇayak pahaḷa vena eka navattanna bæha. hētuvē phalaya læbenna ōnē. ehenam ē saṁkhāraya æsuru kaḷot saṁkhāra āhāra karagena saṁkhāraya tuḷin gonnægilā nægennē mokakda? saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ. mokakda

어떤 kāya saṅkhāra를 쌓으면 나에게 일어나는 일은, 그 avijjā가 깃든 채 쌓은 saṅkhāra에 맞는 viññāṇa가 나타나는 것을 막을 수 없다는 것입니다. 까닭의 열매는 와야 합니다. 그러면 그 saṅkhāra를 가까이하면, saṅkhāra를 먹이 삼아 saṅkhāra로부터 쌓여 솟는 것은 무엇입니까? saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ입니다.

mokakda? saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ. mokakda viññāṇaya? rāga sahagatava nam æsuru kaḷē viññāṇaya sāgika aya dvēśa sahagatava nam ē hitin kayen æsuru kaḷē viññāṇaya dvēśa sahagattayi. mē ākārayen mōḍa værakaṭa nam æsuru kaḷē viññāṇaya mōha sahagattā. eham rāga viññāṇaya, dvēśa viññāṇayen, mōha viññāṇaya midenna bæhæ. hētuvak nisā haṭaganna phalayak nam

그 viññāṇa는 무엇입니까? rāga를 품고 가까이했다면 viññāṇa는 rāga가 깃든 것이고, dosa를 품고 마음과 몸으로 가까이했다면 viññāṇa는 dosa가 깃든 것입니다. 이렇게 어리석은 잘못으로 가까이했다면 viññāṇa는 moha가 깃든 것입니다. 그러면 rāga viññāṇa, dosa viññāṇa, moha viññāṇa에서 벗어날 수 없습니다.

bæhæ. hētuvak nisā haṭaganna phalayak nam hētuva mokakda eban̆du vannā vū rāgaya hon̆dayi kiyana avidyāven yuttava eban̆du vannā vū kriyā karapu nisā. ē kriyāva bæhægatta nisā ē pasu ham̆bā giya nisā, ham̆bā yana nisā tamayi mēka vennē. anna ēka dænagena hiṭiyā nam kriyātmaka adahasa enakoṭama mēka rāgikayi kiyalā dænagatta onna rāga saṁkhārayā kriyātmaka vennayi ennē.

까닭으로 생긴 열매라면 그 까닭은 무엇입니까? rāga가 좋다는 avijjā를 지니고 그런 행위를 했기 때문입니다. 그 행위에 얽혔기 때문에, 그 뒤를 좇았기 때문에, 좇아가기 때문에 이것이 일어나는 것입니다. 그것을 알았다면, 행동하려는 생각이 오는 바로 그때 이것은 rāga가 깃들었다고 알아, 보라, rāga saṅkhāra가 움직이려고 오고 있다고 압니다.

ōka kriyātmakaṭa saṁkhāra paccayā viññāṇan karana kriyā rāga viññāṇayak pahaḷa venavā. īṭa passē maṭa asāhanaya matu venavā. navattanna bæ rāga adahasan patu velā bæhægina viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ kiyalā hiṭiyē vahinavā. maṭa ēken midenna bæha. etakoṭa magē æsa kana diva nāsaya śarīrayē pālanaya karaganna bæhæ. evaṭa āyatana velā ē passē habā yanavā. nāma rūpaccā salāyatanak kiyana eka maṭa bahin̆ḍa venavā. etakoṭa maṭa

그것이 움직이면 saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ으로, 하는 행위에서 rāga viññāṇa가 나타납니다. 그 뒤 나에게 불안이 솟습니다. 멈출 수 없습니다. rāga의 뜻이 솟아 얽혀 viññāṇa paccayā nāmarūpaṃ이 됩니다. 나는 거기서 벗어날 수 없습니다. 그러면 내 눈, 귀, 혀, 코, 몸을 다스릴 수 없습니다. 그것들이 āyatana가 되어 그 뒤를 좇아갑니다. nāmarūpa paccayā saḷāyatanaṃ이 나에게 일어납니다.

salāyatanak kiyana eka maṭa bahin̆ḍa venavā. etakoṭa maṭa ē sparśa kalāyatana pat pattayen sparśa venavā. rāga sparśa mayinnē etakoṭa passa paccayā vēdanā kiyalā rāga vindraya maṭa matu venavā. ēka priya svabhāvaya madhura svabhāvayen gannavā mokada vennē? vēdanā paccayā taṇhā kiyalā ælenna venavā. taṇhā paccayā upādāna kiyalā bæn̆denna venavā. hētuvē phalaya vaśayen bæn̆dīma balavat venavā. upādāna paccayā bava kiyama rāga bavaṭa pat venavā. ehenam maṭa rāga

그러면 그 saḷāyatana를 조건으로 닿음이 일어납니다. rāga의 닿음이 일어나면 phassa paccayā vedanā로 rāga의 느낌이 나에게 솟습니다. 그것을 좋아하는 것으로, 달콤한 것으로 받아들이면 무엇이 일어납니까? vedanā paccayā taṇhā로 들러붙게 됩니다. taṇhā paccayā upādāna로 묶이게 됩니다. 까닭의 열매로 묶임이 거세집니다. upādāna paccayā bhava로 rāga의 존재가 됩니다.

rāga bavaṭa pat venavā. ehenam maṭa rāga jātiyakin ahak venna bæha. ē rāgaya ayiutukan asādhārakam ætuva karanna nam ekkō gæraṇaḍiya ekkō ṇaya ekkō balagāna satayek hari velā. ē jātiya tirisa goḍaṭa væṭennat maṭa siddha venavā. ē jātiya mama midilā næhænē ehema ehenam menna cakraya tuḷin lōkē

그러면 나는 rāga의 jāti에서 벗어날 수 없습니다. 그 rāga를 옳지 않음과 부당함을 품고 저지른다면, 구렁이든 코브라든 어떤 짐승이든 되어 짐승 무리에 떨어지게 됩니다. 나는 그 jāti에서 벗어나지 못했으니까요.

ehema ehenam menna cakraya tuḷin lōkē haṭaganna hæṭi. mēka vanāsē nuvaṇin sihi karapu kenā dakinavā menna samudaya dharmayak. samudaya vennē mehemayi. yam kiciya samudaya dhammā.

그러면 보라, 이 바퀴를 통해 세상이 생겨나는 모습입니다. 이것을 바르게 지혜로 떠올린 이는 봅니다. 여기 samudaya dhamma가 있다. samudaya는 이렇게 일어난다. 'yaṃ kiñci samudayadhammaṃ'.

dæn mēvā næti karanna puḷuvan. asāhanayaṭa pat velā anē maṭa vica kiyinna deyak nemeyi. mēken midenna puḷuvan ekak. nirōdha dharmayak.

이제 이것들은 없앨 수 있습니다. 불안에 빠져 '아, 나에게 이런 일이 생겼다' 하고 말할 것이 아닙니다. 이것은 벗어날 수 있는 것입니다. nirodha dhamma입니다.

hētuvak nisā udā venavā. hētu udā vennē nætnam phalaya udā vennē nǣ. ehemas mē sati idan hōti mē æti kalli mē vē. ehemasa upādāya idan. mē upan karalin mē upadiyi. nætnam vennē næha. mē asati idanna hōti. mē næti galli mē noveyi. vimassa anuppā vimassa nirōdhā idan nirujja mēka nirōdha vunā udā vunē nætnam mē hētuva udā vunē nætnam mē phalaya udā vennē næha.

까닭이 있어서 일어납니다. 까닭이 일어나지 않으면 열매도 일어나지 않습니다. 'imasmiṃ sati idaṃ hoti' — 이것이 있을 때 이것이 있다. 'imassuppādā idaṃ uppajjati' — 이것이 일어나서 이것이 일어난다. 그렇지 않으면 일어나지 않는다. 'imasmiṃ asati idaṃ na hoti' — 이것이 없을 때 이것이 없다. 'imassa nirodhā idaṃ nirujjhati' — 이것이 멸하면 이것이 멸한다. 이 까닭이 일어나지 않았다면 이 열매는 일어나지 않습니다.

menna mē dharma nyāya dænagena dæn maraṇin indralā mata puḷuvan mēkaṭa baya venna ōnē næha. rāgaya nisā māva geniyanna bæhæ. ætuuruotnē geniyanna. mama mēken midunot mona vidihē dasa māra sēnāvak āvā kivvat māva geniyanna bæha.

이 dhamma의 이치를 알면 이제 죽음이 다가와도 이것을 두려워할 까닭이 없습니다. rāga 때문에 나를 끌고 갈 수 없습니다. 붙잡혀야 끌고 가지요. 내가 이것에서 벗어나면 열 가지 Māra의 군대가 어떻게 온다 해도 나를 끌고 갈 수 없습니다.

kāṭavat māva dugatiyaṭa ædalā damannat bæhæ. sasara gamaṭa ædalā dānnat bæha. ehenam midīma tiyennē mātē. kavuruvat atē nemeyi.

누구도 나를 duggati로 끌어다 던질 수 없습니다. saṃsāra 여정으로 끌어다 던질 수도 없습니다. 그러면 벗어남은 내 손에 있습니다. 누구의 손에도 있지 않습니다.

ehenam mama yamkisi rāga adahasa dænagattahama rāgaya ādīnava sahitayi. rāgaya asārayi. rāgaya mahā mara ugulak. rāgaya tamayi mē lōkē vihāsayaṭa pat karalā meccara kal ananta saṁsāraya genāva nam genāvē. dæn ædagena yannē. dæn asahaniya dennē. patu asāhanaya æti karavannē. oya passē giyot. menna mē manā sihiyen nuvalin oya ṭika tērum aragatta kenā oya nuvalin hiṭiyā nam satiyen innavā kiyannē onna ōka dækalā innavā.

그러니 내가 어떤 rāga의 생각을 알아차리면 — rāga는 ādīnava를 품고 있다, rāga는 알맹이가 없다, rāga는 큰 죽음의 덫이다, 이 세상을 망가뜨려 이토록 오랫동안 끝없는 saṃsāra를 끌고 온 것이 바로 rāga다, 지금도 끌고 가고 지금도 불안을 준다, 그것을 좇아가면 또 불안을 일으킨다 — 이렇게 바른 sati와 지혜로 이것을 이해한 이가 그 지혜로 있었다면, sati로 있다는 것은 바로 그것을 보며 있다는 뜻입니다.

anna ē satiyen hiṭiyā nam mokada vennē? satiya pihiṭavā gannavā hæma mohotakama apē kriyākārakā. ehenam rāga sahagata kisima kriyāvakaṭa mama iḍa dennē næha. ēken mudanavā. kumak nisā dennē?

그 sati로 있었다면 무엇이 일어납니까? 우리 움직임의 모든 순간에 sati를 세웁니다. 그러면 rāga가 깃든 어떤 행위에도 나는 자리를 주지 않습니다. 그것에서 벗어나게 합니다. 무엇 때문에 자리를 주겠습니까?

rāgaya gæna katā karanna paṭan gena hitanna paṭan gattahama tamayi mēvaṭa tavat dara vennē. mēvā tamayi mēkaṭa ādhāra.

rāga에 대해 말하기 시작하고 생각하기 시작하면 바로 그것이 더 많은 장작이 됩니다. 이것들이 그것을 돕는 것입니다.

ehenam mokada karanna ōnē? eu katā navattanavā. kaṭayā gannavā lassanaṭa rāgika katā kiyanna yannē næ. æyi kiyanna hitinnē. hitanna giyāma ē pætta yomu vennē. hitaṭa enakoṭama dænagannavā vahā kaḷa yuttā.

그러면 무엇을 해야 합니까? 그런 말을 멈춥니다. 입을 잘 다스려 rāga 섞인 말을 하러 가지 않습니다. 왜 말하고 싶어집니까? 생각하러 가면 그쪽으로 향하게 됩니다. 마음에 오는 그 즉시 알아차립니다. 곧바로 해야 할 일입니다.

manāsihen vidilā dænagannavā menna rāga ulpataṁ. rāga situvilla rāga situvilla pālanaya karaganna balāporottu vuna kramakramaya mokada vennē? anna kāyānupassanāva væḍenna paṭan gannē.

바른 sati로 깨어 알아차립니다. 여기 rāga의 샘이 있다, rāga의 생각이다. rāga의 생각을 다스리려고 하는 그 흐름에서 무엇이 일어납니까? 바로 kāyānupassanā가 자라기 시작합니다.

menna metanin dænagannavā satara satipaṭṭhānayen kāyānupassanāva vena hæṭi. ayin karaganna krama upakrama dīlā tiyenavā.

바로 여기서 네 satipaṭṭhāna 가운데 kāyānupassanā가 되는 모습을 압니다. 떼어 내는 방법과 수단이 주어져 있습니다.

upakramaya pirisidu næhæ.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

anicca vaśayen balanna dukkha vaśayen balanna anatta vaśayen balanna mē pradhānama kāraṇaya ehema nætnam mē rāgayō ulśayen dakinna gini vaśayen dakinna tuvālayak vāgē dakinna. hæræ geḍiyak hā samānava sihi karanna ekka svabhāvaya mē tuḷin æti vennā vū ādīnava dakinna vividhākārayen balanna purudu venna kiyalā kiyanavā upakrama anna sihi karanavā.

anicca로 보라, dukkha로 보라, anatta로 보라 — 이것이 가장 중요한 점입니다. 그렇지 않으면 이 rāga를 가시(salla)로 보라, 불로 보라, 상처처럼 보라, 종기처럼 떠올려라, 그 성질과 그로부터 생기는 ādīnava를 보라, 여러 방식으로 보는 데 익숙해지라고 말합니다. 그런 수단을 떠올리는 것입니다.

mē vidiyaṭa sihi karē nætnam mokada vennē? rāgaya san̆dahā yam bæn̆dīmak, hæn̆dīmak hitunā varenavā kiyana hæn̆gīmat hæn̆gīma duru venakoṭa avidyāva duru venavā.

이렇게 떠올리지 않으면 어떻게 됩니까? rāga에 대한 묶임과 얽힘의 느낌이 사라질 때 avijjā가 사라집니다.

duruveno mokada vennē? pera sāga sahakatamē kaya kriyātmaka karapu yamkisi kramayak tibunam dæn ēkaṭa kriyātmaka venavā adahasa næti venavā. kæmætta næti vena kiyalā.

사라지면 무엇이 일어납니까? 예전에 rāga를 품고 몸을 움직이던 어떤 방식이 있었다면, 이제 그렇게 움직이려는 생각이 없어집니다. 하고 싶은 마음이 없어진다는 것입니다.

menna kramakramen midena ākāraya rāga dvēśa mōhayangē kaya kaya kriyāvaliya muduvāganna ākāraya yam kāya saṁkhārayak dunna nam ēka næti karapu kāyānupassanāva sampūrṇayi.

이것이 차츰 벗어나는 모습, rāga, dosa, moha의 몸 행위를 놓아 버리는 모습입니다. 어떤 kāya saṅkhāra가 있었다면 그것을 없앤 kāyānupassanā가 다 이루어진 것입니다.

ēnē vindanayak dækkahama rāga vindanayak priya nam madhura nam priya vaśayen madhura vaśayen hitanna hitanna ē hētuven tamayi ara vindanaya matuvelā rāga pætara yomu karannē. dvēśayaṭa anukūlava hitanna hitanna tamayi dvēśaya pættaṭa næm̆buru velā hituvili kriyāva vadan næginnē.

그다음으로 느낌을 보면, rāga의 느낌이 좋고 달콤하다면, 좋은 것으로, 달콤한 것으로 자꾸 생각하기 때문에 그 느낌이 솟아 rāga 쪽으로 이끄는 것입니다. dosa에 맞게 자꾸 생각하기 때문에 dosa 쪽으로 기울어 생각과 행위와 말이 일어나는 것입니다.

etakoṭa ē vagē api ē ṭika dænagattahama kāga dvēśa maṭa dekaṭa mat venna hētu vena āśvāda vindanayak ætnam ē āśvāda vindanaya gæna yaḷi yaḷikoṭa tamayi. ē næm̆buru venakoṭa tamayi manasa ēkaṭa pat vennē. api vin̆dina vēdanā piḷiban̆dava mama ehema pættakaṭa yomu venavā kiyalā manā sihiyen inna ōnē.

그래서 우리가 그것을 알게 되면, rāga와 dosa 둘에 취하게 하는 맛의 느낌이 있다면, 그 맛의 느낌을 거듭 거듭 좇아 그쪽으로 기울 때 마음이 그것에 빠지는 것입니다. 우리가 느끼는 vedanā에 대해 '내가 그런 쪽으로 향하고 있구나' 하고 바른 sati로 있어야 합니다.

rāga sahagata hō, dvēśa sahagata hō, mōha sahagata hō āśvāda sahagata vēdanāva lōkē pævætmaṭa hētuvena ekak mama bhukti vin̆dinna yanavada? ebandha vindanayaṭa yana nisāma tamayi avidyāvē mula.

rāga가 깃든, dosa가 깃든, moha가 깃든, 맛이 깃든 vedanā, 세상이 이어지는 까닭이 되는 것을 내가 즐기러 가는가? 그런 느낌으로 가는 것 바로 그것이 avijjā의 뿌리입니다.

æyi ēvā āśvādayi kiyalā gannē? haravat kiyalā gattē. dæn oya vēdanā asārayi. ēka dakinavā. ē rūpat asārayi. ē vēdanat asārayi. ē ṭika dakinna paṭan gattahama mokadanē vēdanānupassanāva otana hita venavā.

왜 그것들을 맛있다고 여깁니까? 알맹이가 있다고 여긴 것입니다. 이제 그 vedanā가 알맹이 없음을 봅니다. 그 rūpa도 알맹이가 없고 그 vedanā도 알맹이가 없습니다. 그것을 보기 시작하면 무엇이 됩니까? 거기서 vedanānupassanā가 이루어집니다.

mē mē vēdanā passē giyot sasara gamanaṭa rāga, dvēśa, mōhayanṭa ēken ahaken nirāmisa vēdanāva passē giyot ē ekin ekaṭa ekin ekaṭa gilihilā yanavā. gihillā hitan antima vanaṭa nirōdhayaṭa yana kama yanavā. keḷavara venakama yanavā. vēdanā nirōdha karagena. anna vēdanā mārgaya mēkayi vēdanā

이 vedanā를 좇으면 saṃsāra 여정으로, rāga, dosa, moha로 갑니다. 그것을 떠나 nirāmisa vedanā를 좇으면 하나씩 하나씩 풀려 나가, 마침내 nirodha에 이를 때까지, 끝날 때까지 갑니다. vedanā를 멸하면서 말입니다.

karagena. anna vēdanā mārgaya mēkayi vēdanā nirōdha mārgaya mēkayi kiyalā tērum aragattaṭa passē ena ena vēdanā piḷiban̆dava anna ē jātiyen dakinna ōnē. dæn ōkaṭa kiyannē vēdanāvak vēdanāvak kiya ekē innē. ōka vēdanāva dihā balā innē.

보라, vedanā의 길은 이것이고 vedanā nirodha의 길은 이것이다 하고 이해한 뒤에는, 오는 vedanā마다 그런 식으로 보아야 합니다. 그런데 'vedanā, vedanā' 하고 되뇌며 있는 것은 그저 vedanā를 바라보고 있는 것일 뿐입니다.

kāyika vēdanāvak kāyika vēdanāvak enavā nam kāyika vēdanāvaṭa hētuva kaya ǣ nǣ ēken balanna ē mānasikatva ēken balana kayaka vēdanāvak enavā nam vēdanāva vēdanāvaṭa hētuva vēdanā nirōdhaya vēdanā nirōdha mārgaya hatara dænaganna ne vēdanā pirisida dakinna

몸의 vedanā, 몸의 vedanā가 온다면 몸의 vedanā의 까닭은 몸입니다. 그렇게 보십시오, 그 마음가짐으로 보십시오. 몸에 vedanā가 온다면 vedanā, vedanā의 까닭, vedanā nirodha, vedanā nirodha의 길, 이 넷을 알아야 합니다. vedanā를 온전히 알아 보아야 합니다.

duk vēdanā dōmanasa vēdanā sukha vēdanā sōmanasa vēdanā mē vēdanā upēkṣā vēdanā kiyalā pas ākārayakaṭa bedenavā.

dukkha vedanā, domanassa vedanā, sukha vedanā, somanassa vedanā, upekkhā vedanā — 이렇게 다섯 가지로 나뉩니다.

duk vēdanāva kayaṭa dænenavā dōmanassa vēdanāva hitaṭa dæyenavā. sukha vēdanāva kayaṭa dækenavā sōmanassa vēdanāva hitaṭa dækenavā. upēsā vēdanāvat hitaṭa dæenavā.

dukkha vedanā는 몸에 느껴지고 domanassa vedanā는 마음에 느껴집니다. sukha vedanā는 몸에 느껴지고 somanassa vedanā는 마음에 느껴집니다. upekkhā vedanā도 마음에 느껴집니다.

etakoṭa mē dænena vēdanāvan piḷiban̆davat api dakinna ōnē. mē dænena sukha vēdanāva hō duk vēdanāva kumakin haṭaganna ekakda? kaya nisā haṭaganna eka kaya nisā haṭaganna bava dakinavā.

그러면 이렇게 느껴지는 vedanā에 대해서도 보아야 합니다. 이 느껴지는 sukha vedanā나 dukkha vedanā는 무엇으로 생기는 것인가? 몸 때문에 생기는 것 — 몸 때문에 생긴다는 것을 봅니다.

ehenam kāyika vēdanāvaṭa hētuva kaya mē kaya notibuṇam kāyika vēdanāvak etanada ætabunā nam ævati maskuliyen vēdanāvak enavada kana nodæ nam kamkkumak hari kanē vēdanāvak enavada nāsaya notibuṇa tæna nāsayē vēdanāvak matuveyida hētu tiyenavada diva mul karagatta tæn divēdanāvak diva nætta tæna matuveyida kaya mul karagena haṭaganna vēdanāvak nætnam kaya næti denna matuveyi

그러면 몸의 vedanā의 까닭은 몸입니다. 이 몸이 없다면 거기에 몸의 vedanā가 있겠습니까? 눈이 없다면 눈 근육에 아픔이 오겠습니까? 귀가 없다면 귓병 같은 아픔이 귀에 오겠습니까? 코가 없는 곳에 코의 아픔이 솟겠습니까, 그럴 까닭이 있습니까? 혀에 뿌리를 둔 혀의 아픔이 혀 없는 곳에 솟겠습니까? 몸에 뿌리를 두고 생기는 아픔이 몸 없는 곳에 솟겠습니까?

kaya æti tæna kāyika vēdanā enavā kaya nætnam yam tænaka kāyika vēdanā nǣha. ehenam maṭa mē dænennē kāyika vēdanāvak nam mēkaṭa hētuva mokakda? pera bhavayē mē kaya hon̆dayi kiyaṭam gatta mulā dr̥ṣṭiya avidyāvē nigamanaya nisā mē kuṇugoḍa kaṭagahagena kuṇugoḍa goḍa nagāgena dæn ē goḍa nagāgata kuṇugoḍa tamayi mē detisguṇa koṭṭhāsayen haṭagatta mē kuṇugoḍa dæn mē kuṇugoḍa mama monavā karannada mēkē vipāka innē?

몸이 있는 곳에 몸의 vedanā가 오고, 몸이 없는 곳에는 몸의 vedanā가 없습니다. 그러면 내가 느끼는 것이 몸의 vedanā라면 그 까닭은 무엇입니까? 지난 bhava에서 이 몸이 좋다고 붙잡은 헷갈린 diṭṭhi, avijjā의 결론 때문에 이 썩은 더미를 붙잡아 쌓아 올렸고, 이제 그 쌓아 올린 썩은 더미가 바로 서른두 가지 부분으로 된 이 썩은 더미입니다. 이제 이 썩은 더미로 내가 무엇을 하겠습니까, 이것의 vipāka를 받고 있는 것입니다.

dæn mēka tiyenakan mēkaṭa vēdanā enavā. itin mokak karanna ōnē? kakula navāgena innakoṭa nam mē vēdanāva āvē.

이제 이것이 있는 동안에는 여기에 vedanā가 옵니다. 그러면 무엇을 해야 합니까? 다리를 접고 있을 때 이 아픔이 왔다면,

dæn vēdanāva ēkaṭa pratikarvayak tiyenavā. kakulē digāruvaha vēdanā ivarayinē. itin kakulē diga araganna ōnē.

그 아픔에는 처방이 있습니다. 다리를 펴면 아픔은 끝나지요. 그러니 다리를 펴야 합니다.

hētuphala dækalā vēdanāvaṭa nirōdha karannē ohomayi. kayē vēdanāvak enakoṭa sadenavā denavā kiya kiyanainna eka nemeyi karannē. ridenna hētuva mokakda? samahara velaṭa mē vāta vēdanāvak hædilā mē ridīma kiyannē upakramayak. mē kayaṭa æti vennā vū bādhakayak duru karaganna karadarayak enakoṭa ēka duru karaganna dena pera nimittak.

까닭과 열매를 보고 vedanā를 멸하는 것은 그렇게 하는 것입니다. 몸에 아픔이 올 때 '아프다, 아프다' 하고 있는 것이 아닙니다. 아픈 까닭이 무엇인가? 때로는 vāta 기운으로 아픔이 생기기도 하는데, 이 아픔이란 하나의 수단입니다. 몸에 생기는 장애를 없애도록, 탈이 날 때 그것을 없애라고 주는 미리 알림입니다.

ē pera nimitta salakannē nætuva hiṭiyot. ē nahara hira velā, tada velā anti lē gaman kirīma nætivelā ēken haṭaganna puḷuvan īṭa vaḍā ābādhaya.

그 미리 알림을 아랑곳하지 않고 있으면, 핏줄이 눌리고 조여 피가 돌지 못해 그로 인해 더 큰 탈이 생길 수 있습니다.

dæn ē velāvēdī ēkaṭa pera nimittak matu karanavā dæn itin oya kakula diga ærakvā. mokada dē gaman karannē næha hira velā tiyennē. anna upakramayak vidiṭa nam kayē ārakṣāvaṭa sideena ekak kāyaka sidīmak.

그때 그것에 대해 미리 알림을 내놓는 것입니다. '이제 그 다리를 펴라. 피가 돌지 못하고 눌려 있다.' 수단으로 보자면, 몸을 지키려고 생기는 것이 몸의 아픔입니다.

sidenavā kiyalā ehema dihit api ē upakramayen prayōjanaya gannakoṭa hora vennat ēka væda. antima vana balanakoṭa ehemat venna puḷuvan.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ehenam ē kayaṭa vēdanāva ætivenna kramaya ætilā tiyennē. mē kayē ā rasthāvaṭa ē nisā akulagena innakoṭa kækkuma nam diga æraganna ōnē. etakoṭa lēgamana hari giyā nam ēka okkoma vivarayi.

그러면 몸에 아픔이 생기는 방식은 이 몸을 지키기 위해 마련된 것입니다. 그러니 다리를 접고 있을 때 저리면 펴야 합니다. 그래서 피가 제대로 돌면 그것이 다 풀립니다.

etakoṭa ehema nætnam vāpisemādī hiravīmak tadavīmak nisā tiyena vēdanāvak nam ehema vidariyav venas karaganna bæri eka nam mēka bhēdakin karaganna puḷuvan nam ēkaṭa bētabbonna ōnē. mē vēdanāva mehema hædicca ekak. ēka nirōdhaya karannam mēkaṭa mē kāyaka vēdanāvaṭa menna mē pratikarmaya karanna ōnē næ. vēdanā hētuva vēdanā nirōdhaya mārgaya

아니면 vāta, semha 같은 것으로 막히고 굳어서 생긴 아픔이라 자세를 바꿔서 될 것이 아니라면, 약으로 고칠 수 있다면 약을 써야 합니다. 이 아픔은 이렇게 생긴 것이다, 그것을 멸하려면 이 몸의 아픔에 이 처방을 해야 한다는 것입니다.

næ. vēdanā hētuva vēdanā nirōdhaya mārgaya kayaṭa karana hari ē ṭikayi. mānasika vēdanāvalaṭa ē vē hariyannē nǣhæ. ekakvat. ēkaṭa okkoma mokakda? avidyāvayi, tr̥ṣṇāvayi tamayi ēkaṭa mula. anna avidyāva duru kirīmē rōga nidavaraṇaya karaganna ōnē ēka.

vedanā, vedanā의 까닭, vedanā nirodha, 그 길 — 몸에 맞는 것은 그것뿐입니다. 마음의 아픔에는 그 약이 하나도 맞지 않습니다. 그것의 뿌리는 무엇입니까? avijjā와 taṇhā가 그 뿌리입니다. avijjā를 없애는 병 진단을 해야 합니다.

ē mē deka dænaganna ōnē. mē mānasika vēdanāva sidenā sidenā vēdanāvaṭa kiya ila saṁvēgayak kiyaka in̆dalā bæhæ dæn mokakda saṁvēgaya? hari væḍē nitarama matak venavā sōkaya asōkaya asōkayā kiyalā kiyanna kivvaṭa hariyannē næhæ.

이 둘을 알아야 합니다. 이 마음의 아픔을 '아프다, 아프다' 하며 슬퍼하고만 있을 수는 없습니다. 그 슬픔이란 무엇입니까? 그 일이 늘 떠오릅니다. '슬픔이 없다, 슬픔이 없다' 하고 말하라 해도 소용없습니다.

mokakda ē sōkaya? āvē hari væḍē magē putāṭa mehema praśnayak velā. anna magē putā kiyalā allagatta eka. magē putā kiyalā allagatta ekayi mē vēdanā dennē. an dommanak vēdanāvak denavā.

그 soka는 무엇입니까? 내 아들에게 이런 문제가 생겼다는 일이 왔습니다. 바로 '내 아들'이라고 붙잡은 것입니다. '내 아들'이라고 붙잡은 것이 이 아픔을 주는 것입니다. 그것이 domanassa vedanā를 줍니다.

karavarayaknē putāṭa. putā kiyalā allagatta ekē tiyena ādīnava balanna ōna.

아들에게 생긴 어려움이지요. '아들'이라고 붙잡은 것에 있는 ādīnava를 보아야 합니다.

etakoṭa dakinavā. putā kiyalā allagatta chanda rāgaya nisayi mē lōkayaṭa mula. āśōkayak sōkayaṭa hētu. mē canda rāgaya nirōdha kara dæmmā nam sōka nirōdhayi. ēkaṭa mārgaya mokakda? mē putā kiyalā allagatta dr̥ṣṭiyak bava dænaganna.

그러면 봅니다. '아들'이라고 붙잡은 chanda rāga가 이 세상의 뿌리입니다. 바람이 soka의 까닭입니다. 이 chanda rāga를 멸해 버렸다면 soka도 멸합니다. 그 길은 무엇입니까? 이 '아들'이라고 붙잡은 것이 하나의 diṭṭhi임을 아는 것입니다.

mama allagena tiyena magē mānasikatvayen gonnagāta dr̥ṣṭiyak misak. mēka ættamda? koheda magē putā kiyana ekak lōkē tiyennē? allagatta dr̥ṣṭiya nisā hira velā magē putā kiyana dr̥ṣṭiyak æti karagatta nisā nēda? ē karadara ennaṭa mama mānasaya duk vennē.

내가 붙잡고 있는, 내 마음으로 쌓은 diṭṭhi일 뿐입니다. 이것이 정말입니까? 세상 어디에 '내 아들'이라는 것이 있습니까? 붙잡은 diṭṭhi에 갇혀 '내 아들'이라는 diṭṭhi를 만들었기 때문 아닙니까? 그 어려움이 오니 내 마음이 괴로운 것입니다.

ēt lōkē yanavā eka satvaya. mama ē lōkē dærāgena yana satvayā maṭa kiyalā āvet næ. maṭa kiyalā mærennet nǣhæ yannet næ. maṭa ōna vidihaṭa jīvat vennet næ. mama unṭa ōna vidihaṭa jīvat vennat næ. obaṭa sātā venna mama kaltiyenavā kiyalā ehema āvet næhæ. upannet næhæ.

그러나 세상에는 한 중생이 갈 뿐입니다. 내가 이 세상에서 데리고 가는 그 중생은 나에게 말하고 오지도 않았고, 나에게 말하고 죽지도 떠나지도 않습니다. 내가 바라는 대로 살지도 않습니다. 나도 그들이 바라는 대로 살지 않습니다. '당신을 기쁘게 하려고 내가 미리 정해 두었다'며 온 것도 아니고 태어난 것도 아닙니다.

ehenam dæn magē un̆gē tiyena sambandhaya mokakda? anna sihi karannē næti nisā. yathātvaya nodakina nisā putra dr̥ṣṭiya araganna bæ. tamangē dharmr̥ṣṭiya æraganna bæ. itin dharma dr̥ṣṭiya ærenna hētu vennā vū avidyāva api dakinna ōnē.

그러면 이제 그와 나의 관계는 무엇입니까? 떠올리지 않기 때문에, 있는 그대로를 보지 않기 때문에 '아들'이라는 diṭṭhi를 내려놓지 못합니다. 자기 diṭṭhi를 내려놓지 못합니다. 그러니 diṭṭhi를 내려놓지 못하게 하는 까닭인 avijjā를 우리가 보아야 합니다.

ehema dakinakoṭa ēkin ekada? maṭa kiyalā āvet næti mama gennāgattet næti. mē lōkē satvaye ē satvayāgē karma balavēgayaṭa anukūlava chandarāgayen bæn̆duṇu avidyā praṣṇā ṭika tibicca nisāma minisak bava hon̆dayi kiyana tænak tibicca nisāma ohugē gatiyaṭa anukūlava magē mō maṭa dāva hōgē kusaka hō ædilā ætul vuṇā. pihiṭiyā. mama kiyarapu ædannē nemeyi.

그렇게 볼 때 하나씩 봅니다. 나에게 말하고 온 것도 아니고 내가 불러온 것도 아닌 이 세상의 중생 — 그 중생의 kamma 힘에 맞게, chanda rāga로 묶인 avijjā와 taṇhā가 있었기 때문에, 사람으로 사는 것이 좋다는 자리가 있었기 때문에, 그의 성향에 맞게 어느 배 속으로 끌려 들어와 자리 잡았습니다. 내가 끌어당긴 것이 아닙니다.

ē nisā haṭagena upāsanā mārtāva ehemayi. eyā yannet ehemayi. itin maṭa kiyā mærennet nǣhæ yannet næha.

그래서 생겨난 것입니다, upāsaka님들. 이치가 그렇습니다. 그가 떠나는 것도 그렇습니다. 그러니 나에게 말하고 죽지도 떠나지도 않습니다.

maṭa ōna ekak horannat bæha. mama unṭa ōna hæṭiyaṭa innat nǣhæ yannet. ēka magē karma satyayaṭa anukūlava magē kriyākalāpayaṭa anukūlava maṭa siddha vennē. ovun karapu karma satyayaṭa anukūlava ovungē kriyākārītvaya ovunṭa siddha vennē. maga hadāgatta āgantuka ayitivāsikamak hindā maṭa mē hædilā tiyennē mē rūpaya.

내가 바라는 대로 바꿀 수도 없습니다. 나도 그들이 바라는 대로 있지도 가지도 않습니다. 그것은 내 kamma의 진실에 맞게, 내 행위에 맞게 나에게 일어나는 것입니다. 그들이 지은 kamma의 진실에 맞게 그들의 행위가 그들에게 일어납니다. 길에서 잠시 만든 손님 같은 소유 때문에 나에게 이 모습이 생긴 것입니다.

ōka dænagattā nam mokada vennē? ēka oppu karagannat puḷuvan. kōgani daruvō tavāyaṭa innavā. hunṭa karadarayak vunahama maṭa amāruvak tiyenavada? tērut nǣ. ehenam mē kāṭavat karadarayak vunā amāruva nemeyi maṭa velā tiyennē. magē dr̥ṣṭiya nisā ævicca amāruvanē.

그것을 알았다면 무엇이 일어납니까? 그것을 증명할 수도 있습니다. 세상에는 얼마나 많은 아이들이 있습니까. 그들에게 어려움이 생기면 나에게 괴로움이 있습니까? 느낌조차 없지요. 그렇다면 누군가에게 어려움이 생겨서 나에게 괴로움이 온 것이 아닙니다. 내 diṭṭhi 때문에 온 괴로움이지요.

putra dr̥ṣṭiya nisā hadāgatta.

아들이라는 diṭṭhi 때문에 만든 것입니다.

menna mēka davasa gahanē balanna ōnē. mēka tamayi upakramaśīlīva ēka dakina daham kramaya. anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen, akhāra vaśayen lōka svabhāvayan vaśayen ohoma balanna purudu venna ōnē. etakoṭa kotanakavat apiṭa ēka balāgena æhamēdī nuvaṇin menehi kirīmēdī. kotanakavat sākṣiyak hambavennē nǣ ohu magē kiyalā.

이것을 날마다 들여다보아야 합니다. 이것이 수단을 써서 그것을 보는 dhamma의 방법입니다. anicca로, dukkha로, anatta로, asāra로, 세상의 성질로 그렇게 보는 데 익숙해져야 합니다. 그러면 그렇게 살펴보고 지혜로 마음에 새길 때, 그가 '내 것'이라는 증거는 어디에서도 찾을 수 없습니다.

ē sambandhayaṭa sākṣiyak næha. ē api hadāgatta goḍanæghāgatta dr̥ṣṭiyak bava væṭahenna paṭan gannaōnē. menna mē væṭahena

그 관계에 대한 증거가 없습니다. 그것이 우리가 만들고 쌓아 올린 diṭṭhi라는 것이 깨달아지기 시작해야 합니다.

væṭahenna paṭan gannaōnē. menna mē væṭahena kramak kramen avidyāva duruvenakoṭa putra dr̥ṣṭiya duru velā yanavā. putraya tibuṇa chandara rāgayak tibuṇam ēka duruvelā yanavā. canda rāgaya duru vunāṭa passē kæḍena dāka kæḍeyi, næhenākeheyi mavat eccarayi lōkayat eccarayi. monavā karanna ōnē. lōkē

이렇게 깨달아지면서 차츰 avijjā가 사라질 때 아들이라는 diṭṭhi가 사라집니다. 아들에 대한 chanda rāga가 있었다면 그것이 사라집니다. chanda rāga가 사라진 뒤에는 부서질 때 부서지고 사라질 때 사라지니, 나도 그만큼이고 세상도 그만큼입니다. 무엇을 하겠습니까.

lōkayat eccarayi. monavā karanna ōnē. lōkē vaṭavat lōkeṭavat magē kivvaṭa anungē kivvaṭa ehema tiyena ekak nemeyi. lōka satyayō karmaya mul karagena dāyāyata karagena pirisa aṭa mē sasara gamanak hadāgena tiyenavā. ē sasarē bæssē hon̆da ekak mē narakaya ehakaṭa kæḍena lōkayakaṭa bæsā, bidena lōkayaṭa, vināśa vena lōkayaṭa leḍahædenna lōkeṭa bæsa ēkaṭa ōna ēvā itin siddha venavā. itin uṇut amāruva māta amāruva okkoma eka mē avidyāvē nigamanayak bæhæpi eka vipākaniyada mē tiyennē. monavā karannada

세상 누구에게도 '내 것', '남의 것'이라고 하는 것이 그렇게 있는 것이 아닙니다. 세상 중생들은 kamma에 뿌리를 두고 이 saṃsāra 여정을 만들어 왔습니다. 그 saṃsāra에 내려선 것은 좋은 것이 아니라, 부서지는 세상, 깨지는 세상, 망가지는 세상, 병드는 세상에 내려선 것이니 그에 따른 일들이 일어납니다. 그러니 그의 괴로움도 나의 괴로움도 모두 이 avijjā의 결론에 얽힌 vipāka가 아닙니까. 무엇을 하겠습니까.

kotenṭa āvā nam kramakramaya væṭannē mokada ara chandarāgī giliyalē yana maṭamaṭa sōkayek venavā. menna sōkayak sōkayaṭa hitulā sōka nirōdhayak sōka nirōdha mārgayak oya dharmatāvaya ohoma balannē nætuva manā sīnuvanin dakinnē nætuva śōkayak sōgayak sōkayak sōkayak kiya hiṭiyot hæreda hidenavā hienavā kiyana kæreda ēka ærunaṭa eyā yathārthaya dækkē.

거기에 이르면 차츰 무엇이 깨달아집니까? chanda rāga에 빠져 있는 만큼 soka가 생깁니다. 보라, soka가 있고, soka의 까닭이 있고, soka의 nirodha가 있고, soka nirodha의 길이 있다 — 그 dhamma의 이치를 그렇게 보지 않고, 바른 sati와 지혜로 보지 않고 'soka, soka, soka' 하고 있으면 그것이 낫겠습니까? '아프다, 아프다' 한다고 낫겠습니까? 그것이 가라앉았다고 그가 있는 그대로를 본 것입니까?

samahara vela kækkuma tiyena tæna kækum karalā īṭa passē ēkaṭa avaśyanāva ṭika akiya venavā. īṭa passē kækkuma næti velā yanavā.

때로는 아픈 곳이 쑤시다가, 그 뒤 거기에 필요한 것들이 멈춰 버립니다. 그러면 아픔이 사라져 버립니다.

kækkuma næti velā ē vēdanāva æranaṭa vēdanāvaṭa hētu velā tibicca sadīma hæṭilā næhænē etana yam tænaka lē gaman karanna nætuva hiriyak āvā. hiriyen han̆dunlā dunā dænum dunnā. oya naharaṭa lē gaman karannē nǣhæ obē kakulaṭa lē yannē næhæ. ēkayi hiriya digæraganin ikmaṭa kiyana saṁgnāva dunnē.

아픔이 사라지고 그 vedanā가 걷혔어도, vedanā의 까닭이던 저림은 풀린 게 아니지요. 어떤 곳에 피가 돌지 못해 저림이 왔습니다. 저림으로 알려 주었습니다. '이 핏줄로 피가 돌지 않는다, 당신 다리로 피가 가지 않는다' — 그래서 저림이 '얼른 펴라'는 신호를 준 것입니다.

hiriyak hiriyak hiriyak kiya hiṭiya hada nætuva. mokada vennē? ara snāva ṭiken dunna bohoma ṭika velāvē ōkē dennē. saṁgnāva denna. hæma velēma snāya hædilā tiyennē ara vagē denna nemeyi. vināḍi pahak vitara ōka dīlā dīlā balanavā. væḍa karagatta næhæ ōgē koṭa

'저리다, 저리다, 저리다' 하고 고치지 않고 있으면 어떻게 됩니까? 그 신경은 아주 잠깐 동안만 그것을 줍니다. 신호를 주는 것입니다. 신경은 언제나 그렇게 주도록 되어 있지 않습니다. 오 분쯤 주고 또 주며 기다립니다.

dīlā dīlā balanavā. væḍa karagatta næhæ ōgē koṭa monavāda

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

hiriya nataranavā. snāya duravala vunavā. etana tāvakālika akriya vuṇā. dæn dænenna æma hon̆daṭa inna puḷuva koṭasī bavagē nægiṭinna balanakoṭa mokada tiyennē? nægilā balanakoṭa okkoma kora venavā.

저림이 멈춥니다. 신경이 약해졌습니다. 거기가 잠시 멈추었습니다. 이제 아무 느낌 없이 잘 앉아 있을 수 있다가, 일어나려고 하면 어떻게 됩니까? 일어나 보면 다리가 온통 절룩거립니다.

itin apiṭa karapu væḍē dunna væḍē mokakda dunnē? ē vyāyāmaya śarīrayaṭa avaśya nisā īṭa avaśya vidihaṭa śarīraya ehema haravannayi ē vēdanāva eten pēnnē. ēka sāmānyayen mē pævætma svabhāvayak. ē pævætma svabhāvaya pævætma svabhāvaya hæṭiyaṭa dænagena ēta anukūlava kaṭayutu karalā. ē vēdanāva mokakda? ē vēdanāvaṭa hētuva mokakda? ē vēdanā nirōdhaya kohomada vennē? ēkaṭa mārgaya mokakda? kāyika vēvā, mānasika vēvā ēkaṭa hētuva hariyaṭa dakinna ōnē. ēka kaḷot mokada vennē? sihi nuvalin kaṭayutu karanavā venavā. ēken bēdenavā. itin ēkayi mē.

그러면 그것이 우리에게 해 준 일은 무엇입니까? 그 움직임이 몸에 필요해서, 몸을 그에 맞게 돌려놓으라고 그 아픔이 거기 나타난 것입니다. 그것은 보통 이 존재가 지닌 성질입니다. 그 존재의 성질을 존재의 성질로 알고 그에 맞게 행동하는 것입니다. 그 vedanā는 무엇인가? 그 vedanā의 까닭은 무엇인가? 그 vedanā의 nirodha는 어떻게 되는가? 그 길은 무엇인가? 몸의 것이든 마음의 것이든 그 까닭을 바르게 보아야 합니다. 그렇게 하면 어떻게 됩니까? sati와 지혜로 행동하게 됩니다. 그로써 벗어납니다. 그것이 바로 이것입니다.

itin ehema nætnam siddha vennē ē tērum ganna bæruva mulāvaṭa pat vena eka. itin hæma velēma dakinna ōnē. yamak dakinavā kiyannē ēka kumakda? ēka ēkaṭa hētuva mokakda ēka næti karannē kohomada? næti karana maga mokakda oya hataraṭa dālā balanna ōnē. nolin vimasanaya otanamayi. yamak apiṭa duka nam ē duka mokakda?

그렇지 않으면 그것을 이해하지 못하고 헷갈림에 빠지게 됩니다. 그러니 언제나 보아야 합니다. 무엇을 본다는 것은, 그것은 무엇인가, 그 까닭은 무엇인가, 그것을 어떻게 없애는가, 없애는 길은 무엇인가 — 이 넷에 넣어 보아야 합니다. 지혜로운 살핌은 바로 거기에 있습니다.

otanamayi. yamak apiṭa duka nam ē duka mokakda? eban̆du dukaṭa hētuva mokakda? ē duk nirōdhaya kohomada vennē? ēkaṭa mārgaya mokakda? oya hatara ākārayē vanā sīnuvanin dænena kalot satara satipaṭṭhānaya etana væḍenavā. onna vēdanāvanupassanāva væḍē næhæ hæṭi.

무언가가 우리에게 dukkha라면 그 dukkha는 무엇인가? 그런 dukkha의 까닭은 무엇인가? dukkha nirodha는 어떻게 되는가? 그 길은 무엇인가? 이 네 가지로 바른 sati와 지혜로 알아차리면 거기서 네 satipaṭṭhāna가 자랍니다. 이것이 vedanānupassanā가 자라는 모습입니다.

yam hitak haṭagattā nam mē rāga hitakda haṭagattā. mokakda rāga hita kivvē? nikanma hita nemeyi. āganta rūpak lēsiyakin rāga haṭagænīlā. ehenam rāga viññāṇayak velā. viññāṇayaṭa mula mokakda? saṁkhāra. ehenam rāga hitaṭa mula mokakda rāga saṁkhāra. rāga sahagatava hituvā kivvā kaḷā. ēkē vipākaya tamayi mē hitaṭa kiyana karana vipākaya. ehenam ēka nætimonnē? ēvili kriyāvada nævættuvot mē viññāṇayaṭa hētuva nǣ.

어떤 마음이 생겼다면, 이것은 rāga의 마음이 생긴 것인가? rāga의 마음이란 무엇입니까? 그냥 마음이 아닙니다. 들어온 rūpa로 쉽게 rāga가 생겼습니다. 그러면 rāga viññāṇa가 된 것입니다. viññāṇa의 뿌리는 무엇입니까? saṅkhāra입니다. 그러면 rāga 마음의 뿌리는 무엇입니까? rāga saṅkhāra입니다. rāga를 품고 생각하고 말하고 했습니다. 그 vipāka가 바로 이 마음에 생기는 vipāka입니다. 그러면 그것을 어떻게 없앱니까? 그런 행위를 멈추면 이 viññāṇa의 까닭이 없습니다.

mē kramayaṭa dænaganna ōnē ekin eka niraganna kramaya. ē mārgaya anugamanaya karapuvahama ē pratiphalaya læbenavā.

이 방법으로 하나씩 멸해 가는 방법을 알아야 합니다. 그 길을 따르면 그 열매를 얻습니다.

itin satara satipaṭṭhānaya nemeyi jīvat vena parisarīmē api mē aramuṇu vennē. æhæṭa rūpanavā, kanṭa śabda enavā, nāsayaṭa gandha, divaṭa rasa, [ugura kǣrīma] śarīrayaṭa poṭṭhabba manasa dharma itin ena ena velāva vidēdī ēka manā sihiyen in̆dalā. ēkē yathārthaya dakinna purudu venna ōnē.

그러니 네 satipaṭṭhāna라는 것은 살아가는 터전 밖에 따로 있는 것이 아니라, 거기서 우리에게 대상들이 옵니다. 눈에 rūpa가, 귀에 sadda가, 코에 gandha가, 혀에 rasa가, [헛기침] 몸에 phoṭṭhabba가, 마음에 dhamma가 — 그렇게 오는 때마다 바른 sati로 있으면서 그것의 있는 그대로를 보는 데 익숙해져야 합니다.

itin penīmak, penīmak, æhīmak æhīmak, vin̆dīmak vin̆dīmak kivvaṭa mēka hariyannē næ. penīma nam ē penīma mokakda penīmaṭa hētuva mokakda penīma nirōdhaya mokakda nirōdha mārgaya mokakda? hæma dēkaṭama oya hataraṭa dālā balanna ōnē. ōka kiya caturārya satyayaṭa dālā balanavā oya kramayaṭa dakinna

그러니 '봄, 봄, 들음, 들음, 느낌, 느낌' 한다고 이것이 되는 것이 아닙니다. 봄이라면 그 봄은 무엇인가, 봄의 까닭은 무엇인가, 봄의 nirodha는 무엇인가, nirodha의 길은 무엇인가 — 모든 것을 이 넷에 넣어 보아야 합니다. 그것을 네 ariya sacca에 넣어 본다고 합니다. 그 방법으로 보아야…

번역 고르기