puñña 를 줌과 pāramī 의 dhamma
පිං පලදීම පාරමී දම්.
ārambha karanna balāporottu vemu.
시작해 보겠습니다.
praśna kīhapayakma apiṭa ada pāra dīlā tiyenavā.
오늘 우리에게 여러 물음이 들어와 있습니다.
giya vatāvaya āpuvahamat praśnayak æhuvā kiyalā matak kaḷā ekkenek mē daruvek piḷiban̆da praśnayak siyaṭivī hāṇi karaganna puṁci daruvek nitarama balāporottu venavā kiyalā ē vagē avasthāvak.
지난번에 왔을 때도 어떤 분이 물음을 하나 했다고 일러 주셨는데, 한 아이에 대한 물음이었습니다. 어린아이가 늘 제 목숨을 해치려 든다는, 그런 경우였습니다.
itin mēkedī dakinna ōnē api yamak lōkayāṭa kaḷā nam ē karapu eka tamayi api karā vipāka vaśayen innē.
여기서 보아야 할 것은, 우리가 세상에 무언가를 했다면 바로 그 한 일이 vipāka 로 우리에게 와 있다는 것입니다.
dæn mærenna hadana kenekuṭa hari yam nætnam kenek mærenna avaśya karana dēṭa anubala dīlā hari ē vidihaṭa dunna nam yam kāleka ehenam kenek mæruvānam ēka vipāka vaśayen enakoṭa apiṭat siddha venavā. ēka vipākayaṭa muhuṇē denna adahas enavā. dæn siyadivi hāna karanna hadāganna kiyanakoṭa siyadivi hāni karanna poḷam̆bavanavā.
죽으려는 사람을 거들었거나, 누군가 죽는 데 필요한 것을 북돋워 주었거나, 언젠가 그렇게 하여 누군가를 죽게 했다면, 그것이 vipāka 로 돌아올 때 우리에게도 같은 일이 일어납니다. 그 vipāka 를 마주할 생각들이 떠오릅니다. 제 목숨을 끊으려 한다는 것은, 바로 제 목숨을 끊도록 떠밀리는 것입니다.
ehema poḷam̆bevvaṭa passē ehema nætnam ē vagē hitaṭa idenna dēval karanavā. ehema dēval karapu ekē vipākayak apiṭa ena avasthāva venakoṭa apiṭat æti venavā. ē vagēma adahas hita pahaḷa vennē.
누군가를 그렇게 부추겼거나 그런 생각이 마음에 자리 잡게 하는 일을 했다면, 그런 일을 한 vipāka 가 우리에게 올 때가 되면 우리 마음에도 똑같은 생각이 떠오르는 것입니다.
itin anunṭa yamak kaḷā nam ē karapu eka tamayi api karaha ennē. hon̆da hō naraka ē saṁsārayēdī ena gamanēdī ē karapu dēval nānā prakārayen tiyena api dannē næha. apiṭa amataka velā tibunaṭa ē gati lakṣaṇaya pahaḷa velā adahasa enna paṭan gannavā pahu kālē.
그러니 남에게 무엇을 했다면 바로 그 한 일이 우리에게 옵니다. 좋든 나쁘든, saṃsāra 를 떠도는 길에서 한 일들이 갖가지 모습으로 남아 있는데 우리는 알지 못합니다. 우리가 잊었어도 그 버릇이 드러나 나중에 그런 생각이 들기 시작합니다.
[ugura kǣrīma]
[목을 가다듬음]
anna ē vagē avasthāvaka api dakinna ōnē a api visin yamkisi kenekuṭa yamak kaḷā nam ē karapu dē apiṭa āpahu vipāka vaśayen ena nisā. eban̆du avasthāvakadī api bērenna tiyennē ēkaṭa pratikarma kirīma.
그런 때 우리가 보아야 할 것은, 우리가 누군가에게 한 일이 vipāka 로 우리에게 되돌아온다는 것입니다. 그런 때 벗어나는 길은 그것을 되갚는 일(paṭikamma)을 하는 것입니다.
pratikarma kirīma kiyannē dæn kenekugē maraṇayaṭa upades dunna nam kenekgē yahapat pævætmaṭa avaśya pin karalā saṁsārayēdī apen avaḍak sādhāraṇayak siddha vunānam yam kenekuṭa eban̆du ayaṭa puṇyānumōdanā karalā bērenna ōnē.
되갚는다는 것은 이렇습니다. 누군가의 죽음을 부추긴 적이 있다면 그 사람이 잘 살아가는 데 필요한 puñña 를 짓고, saṃsāra 에서 우리로 말미암아 누군가에게 해나 억울함이 생겼다면 그런 이들에게 puñña 를 나누어(anumodanā) 벗어나야 합니다.
itin avaṁkava api ēka hariyaṭa kavuru hari mē pudgalayāma karagattot tamayi ēka hariyaṭama sārthaka vennē.
그러니 정직하게, 바로 그 사람 자신이 이것을 제대로 해야 제대로 이루어집니다.
ē kiyannē jīvat vīmaṭa ē vagēma śāsanayē pævætmaṭa avaśya karannā vū kaṭayutu karalā ē vagēma śāsanaya jīvat vīma kiyana eka okkoṭa vaṭināmada
곧 살아가는 데, 그리고 sāsana 가 이어지는 데 필요한 일을 하는 것인데, sāsana 가 살아 있는 것이야말로 무엇보다 값진 일입니다.
itin eban̆dunnā vū dē lōka sattvayāṭa anumōdan karanakoṭa viśēṣayen anumōdan karanna ōnē magen yamkisi kenekuṭa siyadivi hānikamaṭa hō yamkisi kenekuṭa karadarayak velā tiyenavā nam mama ada mē karapu pina anumōdan velā. ohuṭa sasara vasanākal eban̆du adahasak novavā. ārya mārgaya pūrṇaya karena nivan sākṣāt karana
그렇게 지은 puñña 를 세상 중생에게 나눌 때 특히 이렇게 나누어야 합니다. ‘나로 말미암아 누군가가 제 목숨을 해치게 되었거나 누군가에게 괴로움이 생겼다면, 오늘 내가 지은 이 puñña 를 그가 기뻐 받기를. saṃsāra 를 떠도는 동안 그에게 그런 생각이 다시는 일지 않기를. 거룩한 길을 채워 nibbāna 를 깨달아 saṃsāra 의 괴로움에서 벗어나기를.’
saṁsāra duke midin læbēvā kiyalā. ē kāraṇaya sihi karalā hanam paṇḍurak aragena adhiṣṭhāna karalā ē ḷamayā atin hari anik aya hari gæṭa gahalā ē ḷamayā lavavā tamayi gæṭagassavana nemeyi kiyalā. ē venuven gæṭa gasvana. mē vagē davas satura davasa mē vagē davasvala ē pūjā karalā pūjā avasānayēdī ē panuraṭa gānē gæṭakassanna ehema kiyalā.
그 일을 마음에 새기고 paṇḍura 를 하나 집어 adhiṭṭhāna 를 하고, 그 아이 손으로든 다른 사람이든 묶습니다. 꼭 그 아이에게 묶게 하라는 것이 아니라, 그 아이를 위해 묶는 것입니다. 이런 날, 이런 날들에 pūjā 를 올리고 pūjā 끝에 그 paṇḍura 를 묶으라는 것입니다.
sasarēdī māvatin yamkisi satva kenekuṭa siyalu divi hāni kara gænīmaṭa udavvak upakārayak dīlā hō eban̆dudha deyak karalā tibuṇā nam īṭa hētu kārayak karalā tibuṇām. eban̆da pudgalayō ada kohē hiṭiyat. mama mē ada karagatta siyalu pin ē ayaṭa anumōdan vēvā. ē ayindu kavadāvat ē citta viśipta ayaṭa pat novēvā. nivan sākṣā karaganna ē ayaṭa hētu vāsanāva ēvā. kiyatanam ē venuven hitalā pan̆ḍuraḍak gæṭa gahanna. oya kīhapayak karagena yannē.
‘saṃsāra 에서 내 손으로 어떤 중생이 제 목숨을 해치도록 돕거나 거들었거나, 그런 일을 했거나 그 까닭이 되었다면, 그런 이들이 오늘 어디에 있든 오늘 내가 지은 모든 puñña 를 그들이 기뻐 받기를. 그들이 다시는 마음이 흐트러지는 일을 겪지 않기를. 그들에게 nibbāna 를 깨달을 인연이 생기기를.’ 이렇게 그들을 위해 생각하며 paṇḍura 를 묶으십시오. 이렇게 해 나가는 것입니다.
pan̆ḍurak gæṭa gahanavā kiyana ōnē dænaganna mokakda pan̆ḍura kiyannē dæn ōkavat eka tarkavāda dr̥ṣṭiya valaṭa pat karalā dæn buduhāmuduruvō pan̆ḍuru gannavada budu hāmuduruvanṭa salli mokaṭada dæn mē vagē praśna valaṭa æti karagannavā. budu hāmuduruvanṭa ina kannak nemeyi pan̆ḍu kæṭa gahanavā kiyannē. paṇaḍu kiyannē pratisaṁskaraṇaya pan̆ḍu urasaṁskaraṇayaṭa ura denavā ata denavā kiyana ekayi. yamkisi pūjanīya sthānayak hæduvaṭa passē pūjanīya sthānaya pratisaṁskaraṇaya karanna arahita dena eka tamayi pan̆ḍura van̆dinavā kiyalā kiyannē.
paṇḍura 를 묶는다고 할 때 paṇḍura 가 무엇인지 알아야 합니다. 요즘은 이것마저 따지기 좋아하는 견해로 몰고 가서, Buddha 께서 paṇḍura 를 받으시느냐, Buddha 께 돈이 왜 필요하냐 하는 물음을 만들어 냅니다. paṇḍura 를 묶는 것은 Buddha 께 드실 것을 드리는 것이 아닙니다. paṇḍura 는 고쳐 세움을 뜻합니다. 고쳐 세우는 일에 어깨를 대고 손을 보탠다는 말입니다. 거룩한 곳을 지은 뒤에 그곳을 고쳐 세우도록 힘을 보태는 것을 paṇḍura 를 올린다고 합니다.
kāṭavat sali denā buduhāmuduruva salli denavā nemeyi. sthāna pratisaṁskaraṇayaṭa tamāṭa karanna puḷuvan ata hita tiyennē. mēka ekkenekuṭat karanna puḷuvan. mokakda pina dahamaṭa kæmati pera hiṭapu aya ēgollō oya loku minissu hari kæmati kāravat denna issellā mama ēka karannam kiyannam vidaharaya karaganna. pinē vaṭinākama danna loku ē kālē hiṭapu aya taniyen oya væḍē karagannavā anik ayarita sænak nǣ.
누구에게 돈을 주는 것도, Buddha 께 돈을 드리는 것도 아닙니다. 그곳을 고쳐 세우는 데 자기가 할 수 있는 만큼 손을 보태는 것입니다. 이 일은 한 사람이 혼자서도 할 수 있습니다. puñña 와 dhamma 를 좋아하던 옛사람들, 큰 사람들은 남이 내기 전에 먼저 ‘내가 하겠다’ 하고 나섰습니다. puñña 의 값을 아는 그 시절 어른들은 이 일을 혼자 해 버려서 다른 이들에게는 기회가 없었습니다.
pūjanīya sthānē tiyennē gamakaṭa ekayi dekayi. mē pūjanī sthānaya abhivr̥dhi nagā siṭiṭavanavā kiyannē ara pin daham karanna kæmati aya ekkenek ōkaṭa pælalā hiṭan ēka karaganna hadanavā.
거룩한 곳은 한 마을에 하나둘뿐입니다. 이곳을 가꾸어 일으킨다고 하면, puñña 짓기를 좋아하는 이가 혼자 그 일에 달려들어 해치우려 합니다.
itin sakravīndra pinak næti kenek nemeyi pin phalaya næti kenek nemeyi. sakravayan̆da pin valaṭa pora kǣyak.
Sakka 는 puñña 가 없는 이도, puñña 의 열매가 없는 이도 아닙니다. 그래도 Sakka 는 puñña 를 두고 다투는 이입니다.
særiyut maharahatan vahansē nirōdhanāpattiyaṭa samavædinalā nægiṭa issellāma rahatan vahansē namak nirōdha samāpattiyana samidiyalā nækilanna dena paḷaveni dannē mahā viśāra anisaṁsayak tiyena hindā ōka dannavā sakriya.
Sāriputta arahant 께서 nirodha samāpatti 에 드셨다가 나오셨을 때입니다. nirodha samāpatti 에서 막 나온 arahant 께 처음 올리는 dāna 는 이로움이 매우 크기 때문에 Sakka 는 그것을 알고 있었습니다.
sakriya mokada karannē? vidahaṭa ævidilā hiṭan minisin ævidilā ara issellāma paḷaveni dāya diṭa hadanavā unvahansē nirōdhaya havatilā vaḍinnakoṭa
Sakka 는 어떻게 했을까요? 사람 모습으로 와서, 그분이 nirodha 에서 나와 걸으실 때 맨 처음 dāna 를 올리려 했습니다.
mē vagē væḍanakoṭa mokada karannē? sakra deviya āpuvahama dænagattā sakra deviyē mē aya itin innē kiyalā. sakraya obaṭa pinvin anukū aḍuvak tiyenavada tava mē koccara innavada pinvin væḍak karagannayi ē ayaṭa idira pætta karenavā. itin ara dāna denna hamba venna.
그렇게 다니실 때 어떻게 되었을까요? Sakka 가 오자 그분은 Sakka 인 줄 알아차렸습니다. ‘Sakka 여, 그대에게 puñña 가 모자랍니까? 이미 그토록 많은데 또 puñña 를 지으려 합니까? 다른 이들에게 앞자리를 내주십시오.’ 그래서 그 dāna 를 올리지 못했습니다.
īṭa passē mokada karannē? meyā upakramayak. bhava han̆dunā gattot mē dānē denna hamba vennē næ. ēnisā unvahansē kaltiyā gamanak vaḍinakoṭa gamakaṭa vaḍina velāvak kaltiyā balā in̆dalā.
그 뒤 어떻게 했을까요? 꾀를 냈습니다. 정체를 알아보시면 dāna 를 올릴 수 없으니, 그분이 길을 나서 마을에 드실 때를 미리 지켜보고 있었습니다.
anik vara sakra sampat okkoma atralā hiṭam mē vayasaka manussayōgē vesak vagē. ara yana gamē puṁci pælak mavāgena ēkē innavā. unvahansē gamaṭa vaḍanakoṭama ē gamē kuṭiyaṭa vaḍanakoṭa ḷan̆gama pælakoṭa koṭēk tiyenavā dækkama vayasaka manussayek innavā gan gatta vena.
다음번에는 Sakka 의 부귀를 다 내려놓고 늙은 사람 모습을 하고서, 그분이 가실 마을에 작은 오두막을 지어 놓고 그 안에 있었습니다. 그분이 마을에 드셔서 kuṭi 로 가실 때 바로 곁 오두막에 늙은 사람이 하나 있는 것을 보셨습니다.
ohoma in̆dalā mokada karannē? nirōdha samapattaya samavelā āpahu vennaṭa arama manussayā vagē idanakam ara dāna genāhalāṭa pūjā karagannā. unvahansēgē gamē viniya kiyalā hitannē dānē gattaṭa passē mama ada dinavā kiyanavā vēgayen bohoma santōsaṭam sakra deviyangē vesin ākāśayaṭa nægilā haṭam santōsa.
그렇게 기다리다가, 그분이 nirodha samāpatti 에서 나와 오시자 그 늙은이처럼 하고서 dāna 를 가져와 올렸습니다. 그분이 dāna 를 받으신 뒤에 Sakka 는 ‘오늘 내가 이겼다’ 하며 몹시 기뻐 Sakka 의 모습으로 하늘로 솟아올랐습니다.
dæn eyāgena ada mama jaya gattā ada mama jaya gattā kivvā. dæn mē vagē loku minissu danna puḷuvan aya pin karanna puḷuvan aya pansalē monavāhari væḍak tibuna taniyen bāra aragena ēka karalā pina taniyen ganna hadanavā.
‘오늘 내가 그분에게서 이겼다, 오늘 내가 이겼다’ 하고 말했습니다. 이처럼 큰 사람들, 아는 사람들, puñña 를 지을 힘이 있는 사람들은 절에 무슨 일이 있으면 혼자 맡아 해서 puñña 를 혼자 가지려 합니다.
dæn mehema raṭāvak edak tibuṇā. hæbæyi mēka gælapennē næha. gamaka tiyena pūjānē sthānayak tiyana gamē inna hari ena yana piris valaṭa kāṭat poduvē ē pinaṭa ata hita dīganna ōnē.
그때는 이런 버릇이 있었습니다. 그러나 이것은 맞지 않습니다. 마을에 있는 거룩한 곳에는 그 마을 사람이든 오가는 사람이든 모두가 함께 그 puñña 에 손을 보탤 수 있어야 합니다.
ē nisā pan̆ḍuva valaṭa uradīma hevat ē pratisaṁskaraṇayaṭa ata denna ōna hindā kāgē sahayōgaya vana nisāyi puṁci pan̆ḍurak puṁci gānak tamayi okaṭa ban̆dinnē. viśāla mudalak avaśya næhæ pratisaṁskaraṇaya karalā hædurat pratisaṁskaraṇaya kiyana hadāpu eka aḍupāṭikak suddha karalā hadana eka. etakoṭa suḷu mudalayi
그래서 paṇḍura 에 어깨를 대는 것, 곧 고쳐 세우는 일에 손을 보태는 데 모두의 도움이 필요하기에 작은 paṇḍura, 적은 돈을 묶는 것입니다. 큰돈은 필요 없습니다. 고쳐 세운다는 것은 지어 놓은 것의 모자란 데를 조금 손질하고 깨끗이 하는 일이니 적은 돈이면 됩니다.
ōnē. suḷu kramayayi ōnē. anna ē san̆dahā ata hita dīmaṭa pudalak ven karanakoṭa ekkenekuṭa karanna puḷuvan væḍiyi ekkenekuṭa tani pina taniya yana hindā mēka bidilā kavurut karaganna ōnē hindā. oya suḷu kāsiyak panura kiyannē bohoma puṁci satayak ē kālē gattet ēkayi. itāma kuḍā kāsiyak aragena ēvemi bænnet ēkaṭa anik ayaṭat dæn mahama ē muda okkoma ekatu karalā balanakoṭa ara prati saṁskārayaṭa mudalā sǣhenavā.
적은 품이면 됩니다. 그 일에 보태려고 돈을 떼어 놓을 때, 한 사람이 하기엔 일이 많고 또 한 사람이 하면 puñña 도 그 사람 혼자 가지니, 이것을 나누어 누구나 할 수 있게 한 것입니다. paṇḍura 가 아주 작은 동전인 것도, 그 시절 아주 작은 한 푼을 쓴 것도 그 까닭입니다. 아주 작은 동전을 묶고 다른 이들도 그렇게 하여, 그 돈을 다 모아 보면 고쳐 세우는 데 넉넉합니다.
ē nisā tamayi loku mudal ban̆dennē nætuva puṁci mudal valin kavurut sambandha velā hiṭan panuru bæn̆dīmak ārambha vunē oya hētuva vaga īṭa passē oyamaṭa ekatu karalā aragattahama sthānaya pratisaṁskaraṇayaṭa karana væḍavalaṭa ēka yeduhama ara siyallōma pinaṭa sahabhāgī vuṇā venavā. menna mē nisā tamayi panuruva ven karanna hētu.
그래서 큰돈을 묶지 않고 작은 돈으로 누구나 함께하며 paṇḍura 묶기가 비롯된 것입니다. 그렇게 모은 것을 그곳을 고쳐 세우는 일에 쓰면 모두가 그 puñña 에 함께한 셈이 됩니다. 바로 이 까닭에 paṇḍura 를 떼어 놓는 것입니다.
mē śāsanaya udesā pinak karalā pætumak pætuvot manasāya pasannana bhāsativā karōtivā tathōnaṁ sukhamaṁ vēti chāyā vanāyana kiyana mē dharmaya anuva yamkisi pranna manasakin kiyanakoṭa karanakoṭa ēka hariyanak pinak karalā hiṭan yam pætum patanakoṭa ēka iṣṭa venavā. dæn kāraṇaya tērum
이 sāsana 를 위해 puñña 를 짓고 바람을 품으면, ‘manasā ce pasannena bhāsati vā karoti vā, tato naṃ sukham anveti chāyā va anapāyinī’ 라는 dhamma 대로, 맑은 마음으로 말하고 행하며 제대로 puñña 를 지어 바람을 품으면 그 바람이 이루어집니다.
patanakoṭa ēka iṣṭa venavā. dæn kāraṇaya tērum aragena panaṭa ban̆dinnē buduhāmuduruvanṭa sali denavā kiyana adahasa athæralā hāmuduruvanṭa salli denavā kiyana eka athæralā hāmuduruvanṭa [ugura kǣrīma] buduhāmuduruvanṭa salli ven karanavā nemeyi. sthānayak abhavr̥tiyaṭa avaśya karannā hon̆da ven karannē mē sthānayē yahapataṭa menna mē nisā viśāla pinak venavā. oya pan̆ḍulaya ēken ven karanakoṭa tamāgē himikama atharinna yana velāva tamayi pan̆ḍura gæṭa gahalā yana velāva. gæṭa gahalā atæranaṭa passē tamayi dīlā ivara.
이제 이 뜻을 알아듣고 paṇḍura 를 묶을 때는 Buddha 께 돈을 드린다는 생각, 스님들께 돈을 드린다는 생각을 버리십시오. Buddha 께 돈을 떼어 드리는 것이 아니라, 그곳이 잘되는 데 필요한 것을 그곳을 위해 떼어 놓는 것이니 그래서 큰 puñña 가 됩니다. paṇḍura 를 떼어 놓으며 제 몫을 내려놓는 때가 바로 paṇḍura 를 묶는 때입니다. 묶어서 놓아 버리면 그것으로 주는 일은 끝납니다.
etakoṭa sthāna abhivr̥tiyaṭa yamak parityā karana velāva itin ōkē ridi kǣllē gæṭa gahalā ōka gæṭa gahalā gæṭē gahalā n ātāra venakanam eyā parityā karamin siṭinna velāva. ehenam pina karamin sinna velāva. anna ē velāvēdī pæma padanavā. menna mē kāraṇaya ada maṭa siddha vēvā. mama mē paṁdu pinak karanavā. ē citta prasādayen karana pætumak tiyenavā nam ara kiyana pinak karalā padana pætuma iṭu venavā.
그곳이 잘되도록 무언가를 내어놓는 때, 곧 그 은전을 묶어 매듭을 짓고 놓아 버릴 때까지가 그가 내어놓고 있는 때, puñña 를 짓고 있는 때입니다. 바로 그때 바람을 품습니다. ‘이 일이 오늘 나에게 이루어지기를. 나는 이 paṇḍura puñña 를 짓습니다.’ 그렇게 citta pasāda 로 품은 바람이 있으면, 그 puñña 를 지으며 품은 바람은 이루어집니다.
menna mēka tamā paṇurakayen iṣṭa venna hētuva. in paṇaḍura kæṭa gahana gaman tamanṭa hitāganna puḷuvan noyek pætum.
이것이 paṇḍura 로 바람이 이루어지는 까닭입니다. paṇḍura 를 묶으면서 갖가지 바람을 품을 수 있습니다.
oya pætum valin yam kenekuṭa nivana labā gænīmaṭa nivanaṭa upanisaya karaganna hētu kārkayak pætuuvot ehema ēka pætu valin agrayayi. tamangē ātma lābhayaṭa pætumak patannak enavaṭa puḷuvan. ē pætumat hariyannavā. hæbæyi namut ēvān lābhunā.
그 바람들 가운데 누군가가 nibbāna 를 얻는 데, nibbāna 의 upanissaya 가 되는 인연을 바란다면 그것이 바람 가운데 으뜸입니다. 자기 이익을 위한 바람을 품을 수도 있습니다. 그 바람도 이루어집니다. 그러나 그것들은 그저 이득일 뿐입니다.
eham nivan avabōdha karanna hētukāraka pahaḷa ēvā maṭa kiya ham pætumā pætuvot ehema agra śrēṣṭa pætumak venavā. anna ēṭa hō dugatiyen midilā karadarayak nætuva nivan maga pǣdēvā kiyalā pætuuvot nivana mul karagena parana pætuma agra sēt. ē nisā pætumak patanakoṭa ē pætumē avasānaya nivana sambandha venna. nivanaṭa upaniśaraya vena ādhārayak vena jātiya dænagena īṭa anukūla vannāva pætuot ē kāraṇā siyallama iṣṭa vennē.
그러니 ‘nibbāna 를 깨닫는 인연이 내게 생기기를’ 하고 바라면 그것이 가장 높고 빼어난 바람입니다. 또는 ‘나쁜 갈 곳에서 벗어나 걸림 없이 nibbāna 의 길이 열리기를’ 하고 바라면, nibbāna 에 뿌리를 둔 그 바람이 으뜸입니다. 그러니 바람을 품을 때 그 바람의 끝이 nibbāna 에 닿게 하십시오. nibbāna 에 upanissaya 가 되는 뒷받침이 어떤 것인지 알고 그에 맞게 바라면 그 모든 일이 이루어집니다.
dæn anunṭa siyadivi hāṇi kara gænīmaṭa maga pādalā dīlā saṁsārē api dannē næti kālē. ehema deyak kaḷā nam hō siyadivi hānikana ōka mærana eka mama ōka hitara hiṭavanavā kiyalā hari hitevvā ganna nam tarahaṭa hari. ē hētuven ohu ē hiti sidum kālā kāla ivasa ganna bæruva malāhanā. apiṭa ōka api passen enavā. apiṭat siddha venavā. monavayan hari puṁci vacanayakaṭa hari hitavāgena maṭa væḍak nǣhæ mama mærenavā sēdi vihana karagannavā kiyalā adahasa ennavā.
우리가 알지 못하는 saṃsāra 의 어느 때에 남이 제 목숨을 끊도록 길을 터 주었거나, 화가 나서 ‘저 사람이 죽게 만들겠다’ 하고 마음먹었고, 그 때문에 그가 그 괴로움을 견디지 못해 죽었다면, 그것이 우리 뒤를 따라옵니다. 우리에게도 일어납니다. 아주 작은 말 한마디에도 마음이 상해 ‘다 소용없다, 죽어 버리겠다, 목숨을 끊겠다’ 하는 생각이 듭니다.
ē væḍē karaganna enna avasthāva ohoma ekak. itin ēkaṭa kāla sīmāval tiyenavā. samahara velāvaṭa
그 일을 하게 되는 때가 그렇게 오는 것입니다. 거기에는 때의 길이가 있습니다. 어떤 때에는
poḍi kālē inna kenavaṭat oya pætum denna puḷuvan. adahas karanna haṭan kenuṭin iṁga karanna puḷuvan.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
poḍi ekāgen paḷiganna hiṭāgenat ōka karanna puḷuvan. loku ekāma aranna. monavāhari praśnayak enna puḷuvan. ohoma upakramaśa sīlīvat karanna puḷuvan.
어린아이에게 앙갚음하려고 그런 짓을 할 수도 있고, 어른에게도 마찬가지입니다. 무슨 일이든 일어날 수 있습니다. 그렇게 꾀를 써서 할 수 있습니다.
ē vagē dēval minissu karanavā. tamanṭa monavāhari varadak kaḷot ē varadayen phalanna upakrama sīlī kramayak yodalā. hari. ehema dēval karanavā.
사람들은 그런 짓을 합니다. 누가 자기에게 잘못하면 그 잘못을 앙갚음하려고 꾀를 씁니다. 그런 일들을 합니다.
ektarā manussayek puṁci pavak kaḷā ē vidiyaṭa. pārē yanakoṭa gedara hiṭapu ballek minihara purāgena pæenā.
어떤 사람이 그런 식으로 작은 나쁜 짓을 했습니다. 길을 가는데 어느 집 개가 그 사람에게 짖으며 달려들었습니다.
minihā bællā hinā pihiṭapiya tarata væḍak karannam kiyalā yanna kiyalā. ballaka dæn mē gedara minihā bonna yana manussayek. mē minihak yanavā bonna.
그 사람은 개를 보고 ‘두고 봐라, 너한테 한 방 먹여 주마’ 하고 갔습니다. 그 개 주인은 술을 마시러 다니는 사람이었습니다. 그 사람이 술을 마시러 갑니다.
dæn ballaṭa dan̆ḍuvamak denna hitāgattā minihāgē mārgaya balla dihā ballā gihillā nam ballagē venasak dækkā. nakuṭa kærakilā hiṭama. nakuṭema gǣvilā tiyenavā mæda hilak hædilā. madda vāgē tiyenavā mē ætula toṇḍuvā vagē nakuṭēhilak.
개에게 벌을 주려고 마음먹고 개를 살펴보다가 개에게서 남다른 점을 보았습니다. 꼬리가 말려 있었습니다. 꼬리가 붙어서 가운데 구멍이 생겨 있었습니다. 고리처럼, 올가미처럼 꼬리에 구멍이 나 있었습니다.
minihā mē ballō gæna katāvak ætaganna gaman kivvā mama ahalā tiyenavā mē ballangē nakuṭa næmi hiṭan nakuṭa gǣvilā tiyenavā ihilalāt tibunot. ōken æṭa mæssē giyot ē gedara minihā mærenavada ē ara minihaṭa kivvā. venama mokut kiv vennē. minihaṭa kalpanāva nam aya gedara pallagenat napura nævilā lak hædilā tiyenavā ætulen. dæn mēka tibunot ehema mēken æṭama væserin manna værennē.
그 사람은 개에 대한 이야기를 지어내어 말했습니다. ‘듣자 하니 개 꼬리가 말려 붙어 구멍이 나 있을 때, 그 구멍으로 뼈가 지나가면 그 집 주인이 죽는다더군요.’ 그 개 주인에게 그렇게 말했습니다. 달리 아무 말도 하지 않았습니다. 주인은 생각했습니다. ‘우리 개 꼬리에도 말려서 구멍이 나 있다. 이게 있으면 그리로 뼈가 지나가 내가 죽겠구나.’
alla gattā vallā kæpuvāna ætta. dæn itin rihanna bænē. mē toṇḍuva tibunē mē assē riṁga gannē æṭama æsē balla allagattā allagena gihillā nam ara kǣlla kapalā dæmma.
그래서 개를 붙잡아 꼬리를 잘랐습니다. 이제는 견딜 수 없었던 것입니다. 이 올가미 사이로 뼈가 빠져나갈까 봐 개를 붙잡아 데려가서 그 부분을 잘라 버렸습니다.
ara æddaṭa ædda etakoṭa karapu ædda yanakama mama ahanavā ballagen etakoṭa ædda beruvallada
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
dæn mē anna minissungē upakrama væḍa menna mē vagē dēvalin poḍi upamāvak oya kivvē.
이것이 사람들의 꾀입니다. 이런 일로 작은 비유를 하나 든 것입니다.
oya vagē dēval mē minissu karanavā. minihek monavāhari praśnayakaṭa tamangē hitē devvā nam, bænna nam dos kivvā nam hari monavāhari kaḷānam eyāgen paḷiganna noyē vidihē kēlan kiyalā tēram karalā ohuṭa siyadivi hāṇi karaganna vēdanāvak enna hitavalā ara ehā satuṭu velā. maṭa karapu ekaṭa onna gæhuvē nætuvaṭa mama kaḷā væḍa. onna ohoma dēval.
사람들은 이런 짓을 합니다. 누가 무슨 일로 자기 마음을 상하게 했거나 꾸짖었거나 탓했거나 무슨 짓을 했다면, 그에게 앙갚음하려고 갖가지 고자질을 지어내 그가 제 목숨을 끊고 싶을 만큼 괴로움에 빠지게 만들고는 기뻐합니다. ‘나한테 한 것에 대해 때리지는 않았어도 내가 갚아 주었다.’ 이런 일들입니다.
mē sasarē mē vagē dēval api hariyaṭa upakrama sīlava anuṭa hiṁ karalā tiyenavā. anuṭa siyadivi hāṇi karaganna hētu æti karana vīt vēdanā devalā tiyenavā. hæbæyi ē velāvē karana kalaṭa pava mīriya mīsaya kiyalā hinahævi karanavā.
이 saṃsāra 에서 우리는 이렇게 꾀를 써서 남을 해쳐 왔습니다. 남이 제 목숨을 끊을 까닭을 만들고 마음의 괴로움을 주었습니다. 그런데 할 때는 ‘madhuvā maññati bālo’, 어리석은 이는 꿀처럼 달다고 여기며 웃으며 합니다.
araka vin̆dilāda karalā santōsat venavā. vin̆dina kalaṭa pahu dæḍi veyi ginisaya kiyalā. pāpaya vin̆dinna dāpuvahama tamanṭa vin̆dinna āpuvahama anē mama mona aparādhayak velāṭa æyi maṭa mehema vennē æyi apē ayaṭa mehema vennē? ē praśnē enavā. namut hētuva dannē nǣha. hētuva amatakanna. phalaya duka sē vin̆dinavā.
그렇게 하고는 기뻐합니다. 그러나 겪을 때는 불처럼 뜨겁다고 합니다. pāpa 를 겪게 되면, 제게 닥치면 ‘아, 내가 무슨 잘못을 저질렀기에 이런 일이 생기나, 왜 우리 식구에게 이런 일이 생기나’ 하는 물음이 옵니다. 그러나 까닭은 모릅니다. 까닭은 잊었고 열매만 괴로움으로 겪습니다.
itin mē vagē dēvallā apiṭat apē pavul vala aya atarē ekkenekuṭa ætivena karadarayaṭa anik ayat duk vin̆dinavā. ohut vēdanā vin̆dinavā. meban̆du dēval apē pavul vala siddha venavā. hæbæyi ōkaṭa hon̆da væḍē kaḷē kiyalā hināha vecca kaṭṭiya tamayi ara pavulē pavul velā duk vin̆dena kaṭṭiya. ara karupa ekā tamayi ē pavulē ē dukaṭa hētu velā upadinnē.
이런 일들로, 우리 집안 사람 가운데 한 사람에게 생긴 괴로움 때문에 다른 이들도 괴로워하고 그 사람도 괴로워합니다. 이런 일이 우리 집안에서 일어납니다. 그런데 그때 ‘잘했다’ 하고 웃던 이들이 바로 그 집안 식구가 되어 괴로움을 겪는 이들입니다. 그 짓을 한 사람이 바로 그 집안 괴로움의 까닭이 되어 태어납니다.
itin pāpa hētuven duk vin̆dilā eka ipadilā ē væḍē karagannakoṭa sahōdara sahōdariya ammā tāttā oya ādi vaśayen dū daruvō ekkō demavpiya anē apē ammaṭa vecca dē tāttāṭa vecca dē æyi mehema karadarayak vaennē apē putāṭa mokada mehema vennē? ēgot duk venavā. edā satuṭu vecca eka ada dukaṭa hærilā. hētura anuvayi phalaya. itin oya vagē
그렇게 pāpa 때문에 괴로움을 겪으며 태어나 그 일을 겪을 때, 형제자매, 어머니, 아버지, 아들딸, 또는 부모가 ‘아, 우리 어머니에게 생긴 일, 아버지에게 생긴 일, 왜 이런 괴로움이 오나, 우리 아들은 왜 이렇게 되나’ 하며 그들도 괴로워합니다. 그날 기뻐했던 것이 오늘 괴로움으로 바뀐 것입니다. 까닭대로 열매가 옵니다.
hærilā. hētura anuvayi phalaya. itin oya vagē kavurut etakoṭa ēken mide nam ē jātiya ēvā karaganna ōnē. anukūla deyak karalā midenna ōnē. mē buddha śāsanayaṭa karannā vū gaurava satkāra æpasthāna hærenna. īṭa væḍi pinak karaganna lōkē tava pin kramayak nǣ.
그러니 그런 이들도 거기서 벗어나려면 그에 맞는 일을 해야 합니다. 걸맞은 일을 하여 벗어나야 합니다. 이 Buddha sāsana 에 올리는 공경과 받들어 모심과 섬김 말고는, 그보다 큰 puñña 를 짓는 길이 세상에 달리 없습니다.
apramāṇa pinak karaganna hētu vāsanā læbenavā nam buddha śāsanayak hariyaṭa lōkē pahaḷa velā vidyā mana kālayaka loku hētu vāsanāvakaṭa tamayi ē buddha śāsanaya hariyaṭa mehe avanu. mārgayak tenak ahuvennē. eban̆du āryō ahuvennē. ē aya atarēdī ara anuttara pin ketta vavæni guṇa dækalā ē pina karagattahama apramāṇa pin læbenavā.
헤아릴 수 없는 puñña 를 지을 인연을 얻는다면, 그것은 Buddha sāsana 가 세상에 제대로 나타나 있는 때에 큰 인연이 있어서입니다. 그 Buddha sāsana 를 제대로 만나 길을 찾고 그런 거룩한 이들을 만나며, 그들 가운데서 위없는 puñña 의 밭 같은 덕을 보고 puñña 를 지으면 헤아릴 수 없는 puñña 를 얻습니다.
ē aḍupāḍu nætivena vidihaṭa vigraha karalā denakoṭa tamun dænuvat venavā. śraddhā sīla, suta ttāga, pragnā kiyana kāraṇā pahakin taman karana kiyana væḍa gæna pin daham gæna dænuvat venavā. ē vacanayen ē vistaraya ahagannakoṭa etakoṭa api dannē nætuva hiṭiya nam dæn dænuvat velā dænuvat vunāma dæn apiṭat ē śraddhā sīla sudatyāga pragnā kiyana kāraṇā paha pihiṭanāva pina karanakoṭa anna pina balavat ē balavat pina karalā api vandivā ganna ōnē. vandivā gannakoṭa eyā inna tænaṭa
그것을 모자람 없이 풀어 들려줄 때 사람은 깨우칩니다. saddhā, sīla, suta, cāga, paññā 라는 다섯 가지로, 자기가 하는 일과 puñña 에 대해 깨우칩니다. 그 말과 풀이를 들으면, 몰랐던 우리가 이제 알게 되고, 알게 되면 우리도 saddhā, sīla, suta, cāga, paññā 다섯 가지를 세워 puñña 를 짓습니다. 그러면 그 puñña 는 힘이 셉니다. 그 센 puñña 를 지어 우리는 빚을 갚아야 합니다.
ganna ōnē. vandivā gannakoṭa eyā inna tænaṭa api dænaganna avaśya næhæ. magen yam satva kenekuṭa satva pirisakaṭa mepadu avaḍak asādhāraṇayak siddha velā tibuṇā nam næti vennē næha. saṁsārē gaman karana apen ōna taram vā kerilā tiyenavā. matu kavadāvat mama atin ebandak min matu novēvā kiyalā. ēka
빚을 갚을 때 그가 어디 있는지 우리가 알 필요는 없습니다. ‘나로 말미암아 어떤 중생이나 중생 무리에게 그런 해와 억울함이 생겼다면 — 없을 리가 없습니다. saṃsāra 를 떠도는 우리는 셀 수 없이 잘못을 저질러 왔습니다 — 앞으로는 내 손으로 그런 일이 결코 생기지 않기를.’
atin ebandak min matu novēvā kiyalā. ēka asādhāraṇaya dænagena eban̆dan nokaranna adhiṣṭhāna karana citta pāriśuddhiya æti karagena metek kal magen siddha vuṇā vū bhavayaṭa asādhāraṇaṭa gōcara vū lōka satyaya kotanadana hiṭiyat mona bhavayaka mona upataka hiṭiyat. ohu karā mē maṁka karanā pina ohu karā pihiṭalā ohuṭa sukhita muditavabhāvayaṭa pat karatvā. ohuṭa kavadāvat eban̆du avæḍak novīlā yahapatin abhiruddhayen nivan maga pādā gannavā maga pæhævā mē pina ohuṭa hētu velā kiyalā. mehema yomu karalā hanam puṇyānudanāvak karanakoṭanē pin pet devīma kiyanavā ōkaṭa onna ē piṇadīma balavat.
그것이 억울한 일임을 알고 다시 하지 않겠다고 adhiṭṭhāna 하는 맑은 마음을 갖추고서, ‘지금까지 나로 말미암아 억울함을 겪은 세상 중생이 어디에 있든, 어느 bhava 어느 태어남에 있든, 내가 짓는 이 puñña 가 그에게 가서 자리 잡아 그를 즐겁고 기쁘게 하기를. 그에게 다시는 그런 해가 없고, 좋음과 번영 속에 nibbāna 의 길을 열기를. 이 puñña 가 그 인연이 되기를.’ 이렇게 향하여 puñña 를 나눌 때 이것을 pattidāna, 곧 puñña 를 줌이라 합니다. 그렇게 주는 puñña 는 힘이 셉니다.
anumōdanā venavā kiyannē deveni eka. dasa pin tuna ekak tamayi pin anumōdanāva. pidīma ekak. piṇadīma eka hari apiṭa karanna puḷuvan oya kramaya. kaḷē apramāṇa pinak nisā.
anumodanā, 곧 함께 기뻐함은 두 번째 것입니다. 열 가지 puñña 짓기 가운데 하나가 puñña 를 함께 기뻐함이고, 하나가 puñña 를 줌입니다. 우리가 할 수 있는 것은 그 주는 길입니다. 지은 것이 헤아릴 수 없는 puñña 이기 때문입니다.
pramāṇavat pāpa karmayanṭa apramāṇa pinē āśirvādaya yaṭapat kara nægī siṭinna bæ. ē vagēma apramāṇa pinaka āśirvādaya vandi vaśayen denakoṭa api karapu hiṁgiyak hiṁsāvak æṭa nam ēka pramāṇa koccarada ēkaṭa sihā īṭa apiṭa yahapata dunna hariya. īṭa vaḍā 100 guṇayak dahas guṇayak lakṣa guṇayak kōṭi guṇayak nima karannat bæhæ. mēka apramāṇa.
헤아릴 수 있는 pāpa kamma 는 헤아릴 수 없는 puñña 의 축복을 누르고 일어설 수 없습니다. 또 헤아릴 수 없는 puñña 의 축복을 빚 갚음으로 줄 때, 우리가 한 해코지가 얼마나 되든, 그에 견주어 그에게 준 좋은 것은 백 배, 천 배, 십만 배, 천만 배로 셀 수조차 없습니다. 헤아릴 수 없습니다.
ehenam ara pāpayaṭa vandi gevilā pāpayen api etaninma nidahas venavā. ehenam pāpa vipākayak api karā duk karadara āvā nam pāpa vipākaya gevilā ivarayi. ara van̆diya gevenakoṭa nævata vārayak ara mānasikatvaya udā venna apiṭa hētu nætuva yanna. annaārgayen nikanma midenavā.
그러면 그 pāpa 의 빚은 갚아지고 우리는 그 자리에서 pāpa 에서 풀려납니다. pāpa 의 vipāka 로 괴로움과 근심이 우리에게 왔다면 그 vipāka 는 다 갚아집니다. 빚이 갚아지면 그런 마음가짐이 다시 생길 까닭이 사라집니다. 그렇게 저절로 벗어납니다.
itin ōkayi kramaya. monavā pāpayak hari karanava nam ena hæṭiyen dænaganna mehema ekak karapu eka tamayi karapu hæṭiyaṭa tamayi taman karalā tiyennē. tamanṭa ena hæṭiya. tamanṭa dukak yam taramak enavā nam anuṭa duk dīlā tiyennet ehemayi. ē vagē tamayi tamanṭat vennē. ēkin sadahas guṇaya vardhanalā innē. ara vidihaṭa gevāganna puḷuvan oya kramaya. itin oya kramen karanna ōnē ēkin
이것이 길입니다. 어떤 pāpa 를 지었든, 오는 모습으로 알 수 있습니다. 자기에게 오는 모습이 곧 자기가 한 모습입니다. 자기에게 괴로움이 얼마만큼 온다면 남에게도 그렇게 괴로움을 준 것입니다. 그와 같은 것이 자기에게도 일어나는데, 천 배로 불어나 있습니다. 그것을 이 길로 갚을 수 있습니다. 그러니 이 길로 해야 합니다.
siyadivi hāna karaganna taram vēdanāvak æti karanavā nam yam kenekuṭa śāsana citta śāntiya taman udā karagena ē karagatta puṇya bala mahimaya magen aveṭa asādhāraṇa vecca ayaṭa kit vēdanā matu karapu ayaṭa ēvayen midīmaṭa hētu vēvā. ē ayaṭat cittaprasādaya haṭaganīvā. śāsana āśirvādaya læbēvā.
‘누군가에게 제 목숨을 끊을 만큼의 괴로움을 주었다면, 내가 sāsana 의 마음 고요를 이루어 지은 puñña 의 힘으로, 나로 말미암아 억울함을 겪은 이들, 내가 마음의 괴로움을 일으킨 이들이 거기서 벗어나기를. 그들에게도 citta pasāda 가 일기를. sāsana 의 축복을 받기를.’
ē vagēma kāyika mānasika vaśayen sukhita muditabhāvayaṭa patvelā āyu varṇa sæpa baluvana væḍilā ē ayaṭat nivan navōdha karanna hitu vēvā kiyalā oya ākārayen adhiṣṭhāna karalā ē pina karanna ōnē. paṇuḍak gæṭa gahanavā kiyana araka
‘또 몸과 마음이 즐겁고 기쁘며 수명과 빛깔과 즐거움과 힘이 늘어, 그들도 nibbāna 를 깨달을 인연이 되기를.’ 이렇게 adhiṭṭhāna 하고 그 puñña 를 지어야 합니다.
pina karanna ōnē. paṇuḍak gæṭa gahanavā kiyana araka viśēṣa venavā. arapinat karalā citta prasādayen in̆dalā śāsanābhiruddhayaṭa pan̆ḍura gæṭa gahana velāvē oya adahasak sihi karalā oya vidihaṭa pan̆ḍu kæṭa gahuvahama anna ara śaktiya vihidilā gihillā ara ṇaya piyavīlā yanavā. ēka piyava gattahama apē praśnaya apala dæruvanna vena monavā karat hariyannē næ. hariyaṭa yanama kramaya paḷavenima kramaya ōkayi. ōken apaḷa duru vunot duru vunāma apala duru vennē hariyaṭama væḍē kriyātmaka velā. nayaka gevilā.
paṇḍura 를 묶는 일이 특별해지는 것은 이 때문입니다. 그 puñña 를 짓고 citta pasāda 로 있다가, sāsana 가 잘되도록 paṇḍura 를 묶을 때 그 뜻을 마음에 새기고 그렇게 묶으면, 그 힘이 퍼져 나가 빚이 갚아집니다. 그것을 갚지 않고서는 우리 문제와 액운을 없애려고 다른 무엇을 해도 소용이 없습니다. 제대로 되는 길, 첫째 길은 이것입니다. 이것으로 액운이 사라진다면, 그것은 일이 제대로 작용하여 빚이 갚아졌기 때문입니다.
ehenam muḷu jīvita kāle nemeyi ananta saṁsārayat ē aparen inna kǣllalā ituru velā næha tamanṭa. āya kilaṭa ahuṇā kiyannet næhæ. yantraya nāk vuṇā kiyannet næha. tāvakālika pūjā dīlā pænnuvā kiyannet næha. anna taman ēken pudda karaganna ākāraya.
그러면 한평생만이 아니라 끝없는 saṃsāra 에서도 그 빚 조각이 자기에게 남지 않습니다. 귀신에게 다시 걸렸다는 말도, 부적이 효험을 잃었다는 말도, 잠깐 제물을 바쳐 쫓아냈다는 말도 없습니다. 이것이 거기서 벗어나는 길입니다.
oya kramayaṭa api karapu pav gevāganna api dænaganna ōnē. mona deyak hariṭa karapuvahama ē vidihaṭa api karā enavā.
이런 길로 우리가 지은 나쁜 짓을 갚아야 함을 알아야 합니다. 무엇이든 한 그대로 우리에게 옵니다.
atdæv venas venavā. dukkhita satvayaṭa pat vunāṭa passē karaganna amāruyi. dæn yakṣa vuṇā kiyalā kiyannē eyā tava ē tattvayaṭa pat velā næhasaraṇa tiyena avasthāvaka innē. hitāganna puḷuvan. tirisanaya vunot hitanna bæ. eyāṭa tērum ganna bæhæ. pindaham karanna hitalā hitalā pindaham karanna bæ.
태어남은 바뀝니다. 괴로운 중생이 된 뒤에는 하기 어렵습니다. yakkha 가 되었다면, 아직 그 처지에서도 생각할 수 있는 때에 있는 것입니다. 생각할 수 있습니다. 짐승이 되면 생각하지 못합니다. 알아듣지 못합니다. puñña 와 dhamma 를 지으려고 마음먹고 지을 수가 없습니다.
ē vagēma pēta kiyana atbævak tiyenavā. oya antarābhika gandhabba kiyana atbæv nemeyi. ara in̆diki kaṭuk vāgē mē ugurak tiyena viśāla baḍagiriyak tiyena manōmaya kayak hædilā prēta kiyana adhyāvaka prēta apāyaka upadina aya innavā. ēgollanṭat mandha buddhayi. namut oya antarābhika yakṣa kiyana koṭasiya mandha buddha næha. ēgollanṭa tērum ganna puḷuvan. ē nisā ēgollanṭat puḷuvan tērum aragena yahapassē pinak dahamak karē.
또 peta 라는 태어남이 있습니다. 사이 세계의 gandhabba 라는 태어남이 아닙니다. 바늘구멍 같은 목구멍에 커다란 배를 지닌, 마음으로 된 몸을 가지고 peta 세계에 태어나는 이들이 있습니다. 그들도 둔합니다. 그러나 사이 세계의 yakkha 무리는 둔하지 않습니다. 알아들을 수 있습니다. 그래서 그들도 알아듣고 좋은 쪽으로 puñña 와 dhamma 를 지을 수 있습니다.
anē mama mē yakṣa velā innē mama metanṭa pat velā innē mamat kāṭa hari yassa væḍa karapu hindā. anungē hitavapu hindā anaṭa hiṁ hiṁsā karapu hindā anun rauddha karapu hindā ēkē vipāyanna maṭat rauddha vidihaṭa inna velā tiyenavā. maṭat ēken midenna bæha karma śaktiya. mama ēka vahalek velā. itin mama yakek velā. maṭa vēdanā enavā. maṭa taraha enavā. poḍæknam tarahenavā. kāganna hitenavā marāganna hitenavā. hiṁ hiṁsā karanna hiṭenavā hon̆da ekak karanna hitennē næhæ. anna adahas eenavā. hæbæyi eyāṭa tava tērum
‘아, 내가 yakkha 가 되어 여기 와 있는 것은 나도 누군가에게 yakkha 같은 짓을 했기 때문이다. 남의 마음을 아프게 하고 남을 해코지하고 남을 사납게 만들었기에, 그 vipāka 로 나도 사나운 꼴로 있게 되었다. 나도 거기서 벗어나지 못한다. kamma 의 힘이다. 나는 그 종이 되었다. 그래서 yakkha 가 되었다. 괴로움이 오고 화가 나고 조금만 일어도 화가 난다. 잡아먹고 싶고 죽이고 싶고 해코지하고 싶고 좋은 일은 하고 싶지 않다.’ 이런 생각이 듭니다.
anna adahas eenavā. hæbæyi eyāṭa tava tērum ganna puḷuvan tenak tiyenavā dæn ālōkaya akṣa velā hiṭiyā sōvāndat hētu vāsanā tibunā. ehenam ē atbæhu ara vināśana gihinna.
그러나 그에게는 아직 알아들을 수 있는 자리가 있습니다. Āḷavaka 는 yakkha 로 있었지만 sotāpanna 가 될 인연이 있었습니다. 그러니 그 태어남이 무너져 사라졌습니다.
kalyāṇa mitrayan āśrayen dahama ahalā tērum aragattaṭa pat anē mama ada pinat dahamak karagattā citta prahādayak æti karagattā. magen saṁsārayē kāṭa hari avalak asādhāraṇayak yassa gati æti karalā tibuṇa nam ēkaṭa gōcara veccaṭa mama karalā tiyennē avæḍak. ē mama karapu aveḍa karapu ayaṭa. maṁ karagata pina hētu vāsanā velā yahapatak vēvā. eban dūṣitāvak kavadāvat ē ayaṭa novavā. kāyika mānasika sukhita muditāvin yuktava sænasillē daham ahalā śāntiyaṭa pat venna hētu vāsanā leva nivan nāpatina siyalu saṁsāra duken ma videtvā kiyalā adhiṣṭhāna karalā. anna ē ayaṭat puḷuvan taman karagatta piena ē assayāṭat puḷuvan anumōdan karanna tamangen avaḍa vecca aya. edāṭa yakṣa bæva nikanma nidahas malā kiyana ekak nemeyi vennē etana maraṇa bayak æti vena deyak næhæ. hiṭi gaman sukhōbhōgī velā ēvat gihillā ivarayi.
좋은 벗을 가까이하여 dhamma 를 듣고 알아들은 뒤에 이렇게 adhiṭṭhāna 합니다. ‘아, 오늘 나는 puñña 와 dhamma 를 짓고 citta pasāda 를 일으켰다. saṃsāra 에서 내가 누군가에게 해나 억울함이나 yakkha 같은 버릇을 일으켰다면, 그 대상이 된 이에게 나는 해를 끼친 것이다. 내가 해를 끼친 그들에게 내가 지은 puñña 가 인연이 되어 좋은 일이 있기를. 그런 더럽힘이 그들에게 다시는 없기를. 몸과 마음이 즐겁고 기뻐 편안히 dhamma 를 듣고 고요에 이를 인연을 얻어 nibbāna 를 이루고 모든 saṃsāra 의 괴로움에서 벗어나기를.’ 그런 이들도, 그 yakkha 도 자기가 지은 puñña 를 자기 때문에 해를 입은 이들에게 나눌 수 있습니다. 그러면 yakkha 의 태어남에서 그냥 풀려납니다. 죽는 것이 아닙니다. 죽음의 두려움이 일어날 것도 없습니다. 그 자리에서 즐거움을 누리는 몸이 되고, 그것으로 끝납니다.
issellā maṭa tarahāva dæn taraha ennē næha. issellāgē æn̆ga kætayi. dæn lassanayi. mokada maṭa vunē? yakō mama issellā yaket dæn deviyek. parivartanaya vuṇā. anna ehema dækīmak enavā. etarayak hiṭaput bæhalā dēvattayaṭa pat velāt ivarayi. amanussayā
‘전에는 화가 났는데 이제는 화가 나지 않는다. 전에는 몸이 흉했는데 이제는 아름답다. 내게 무슨 일이 생겼지? 이럴 수가, 나는 전엔 yakkha 였는데 이제는 deva 다. 바뀌었다.’ 그런 봄이 옵니다. yakkha 였던 이가 거기서 내려와 deva 가 된 것입니다.
dēvattayaṭa pat velāt ivarayi. amanussayā pin gannē nuvanākāra amanussayā oya vidiṭat taman karagatta pina tamangen avaḍa vecca aya sasarē innavā nam dækalā. ē ayaṭa vēvā kiyalā hiten hitāgannavā. anumōdan venakoṭama taman nidahas venavā. ohoma nidahas venna ōnē. api
사람 아닌 이가 지혜롭게 puñña 를 얻는 길입니다. 사람 아닌 이도 이렇게, 자기 때문에 해를 입은 이들이 saṃsāra 에 있다면 그들을 떠올려 ‘그들에게 가기를’ 하고 마음으로 생각합니다. 그렇게 나누는 바로 그때 자기가 풀려납니다. 그렇게 풀려나야 합니다.
nidahas venavā. ohoma nidahas venna ōnē. api manussayō hiṭiyā. īt karannē oya ṭika. apiṭa ek vaenavā api evelenma hitanna ōnē. mama mē ban̆duva maṭa ena duka hā samānava duka vāgē mama anunṭa duk dīlā tiyenavā. ēka vipākayayi maṭa ennē. ehenam magē asādhāraṇa duścarta væḍa nisā. nokaṭa yutukam nisā magen anikakuṭa avaḍak asādhāraṇayak vunā nam ada mama mē duk veheṭa vin̆dinavā vahagena mama edā dunnēæn ē aya duk vin̆dilā tiyennē. ehenam ē ayaṭa mama karalā tiyennē āvæḍak asādhāraṇaya. ē ayada lōkē kohē hiṭiyat mē pina ovun karā gaman karamin pihiṭalā ē ayaṭa yahapatak vēvā. eban dūṣatāvayak novēvā. eban duk karadarayak ē ayaṭa novēvā. eban ledarōgayak novēvā. ē aya niduk rōgī suvapatbhāvayen yathā dahamana sadātanika suvapatbhāvaya nivana labat mē vidihaṭa
사람인 우리도 할 일은 바로 그것입니다. 우리에게 무슨 일이 닥치면 그 자리에서 이렇게 생각해야 합니다. ‘나에게 오는 이 괴로움과 같은 괴로움을 나도 남에게 주었다. 그 vipāka 가 나에게 오는 것이다. 나의 억울한 나쁜 짓, 해서는 안 될 일 때문에 다른 이에게 해와 억울함이 생겼다면, 오늘 내가 이 괴로움을 겪듯이 그날 내가 준 괴로움을 그들이 겪었다. 그러니 나는 그들에게 해와 억울함을 끼쳤다. 그들이 세상 어디에 있든 이 puñña 가 그들에게 가서 자리 잡아 좋은 일이 있기를. 그런 더럽힘이 없기를. 그런 괴로움과 근심이 없기를. 그런 병이 없기를. 그들이 괴로움 없이 병 없이 건강하게, 참된 dhamma 대로 영원한 즐거움인 nibbāna 를 얻기를.’
adhiṣṭhāna karalā hiṭan ara paṇaḍuru gæṭa gahanavā nam puṇyānumōdanā karanavā nam balāin dæddī ara apala kiyana eka gevenavā. ōka tamayi apala gevana niyama kramaya. duk karadaraṭa gevana niyama kramaya.
이렇게 adhiṭṭhāna 하고 paṇḍura 를 묶거나 puñña 를 나누면, 보십시오, 그 액운이라는 것이 갚아집니다. 그것이 액운을 갚는 참된 길, 괴로움과 근심을 갚는 참된 길입니다.
eyāṭa melovādayak læbenavā, paralovā vibhiruddhiyat læbenavā, nivanat læbenavā. oya kramaya æralā tavat jātiyaka kramayak apiṭa næhæ. yathārthayema duken midenna.
그는 이 세상의 축복도 얻고 저 세상의 번영도 얻고 nibbāna 도 얻습니다. 참으로 괴로움에서 벗어나는 데 이 길 말고 다른 길은 우리에게 없습니다.
melova jīvat velā innakam laukika duk valin midena kramayet mē buddha śāsanayē tiyenavā. ē vagēma mēken ahakalā sadātanika duken midena lōkōtarattvayaṭa pat vennā vū kramet mē buddha śāsanayē tiyenavā. siyallen pūrṇayi. ē nisā mēkē aḍuvak
이 세상에 사는 동안 세상의 괴로움에서 벗어나는 길도 이 Buddha sāsana 에 있습니다. 또 이것을 넘어 영원한 괴로움에서 벗어나는 lokuttara 의 자리에 이르는 길도 이 Buddha sāsana 에 있습니다. 모든 것이 다 갖추어져 있습니다.
siyallen pūrṇayi. ē nisā mēkē aḍuvak næha. apiṭa ē yantra ban̆dinna yanna dēkut næhæ. vena sol payil karanna yanna dēkut næhæ. monavat deyak næhæ. kāṭavat hiṁga karanna ōnet næhæ. maṭa gahanavā mama ōkaṭak gahalā hari mama bērenavā kiyanna dēkut næha. monavā karadarayak nætuva itāma sæhælluven nidahas ākārayen bērenna siyaluma vimuktiya salasā ganna. melovā piruddhaya paralōvā piruddha salasa ganna mē buddha śāsanayē kramaya tiyenavā. kramaya dannē næti nisā tamayi huva denek ataramaṁ vennē.
그러니 여기에는 모자람이 없습니다. 우리가 부적을 매러 갈 일도, 다른 주술을 하러 갈 일도 없습니다. 아무것도 없습니다. 누구를 해칠 필요도 없습니다. ‘저 사람이 나를 때리니 나도 때려야 벗어난다’ 할 일도 없습니다. 아무 괴로움 없이 아주 가볍게, 홀가분하게 벗어나 온갖 풀려남을 얻고, 이 세상의 번영과 저 세상의 번영을 얻는 길이 이 Buddha sāsana 에 있습니다. 그 길을 모르기 때문에 많은 사람이 길을 잃습니다.
magē apalaya duru karagannayi mē pina karanna kivvaṭa hariya annē næha. etakoṭa tamangē etana ennē ātma dr̥ṣṭiyak etana gænīmennē. ātma lābhayak. magē væḍē karagannayi mama mē karanna kivvot ehema yathārtha pinak nægennē næ. magē væḍē
‘내 액운을 없애려고 이 puñña 를 짓는다’ 하면 제대로 되지 않습니다. 그러면 거기에 attā 의 견해가 들어옵니다. 자기 이익입니다. ‘내 일을 이루려고 이것을 한다’ 하면 참된 puñña 가 일어나지 않습니다.
yathārtha pinak nægennē næ. magē væḍē karaganna nemeyi mama karapu aparādhayayi maṭa palennē. magē mama karapu aparādhayaṭa mama vandi gevā ganna ekayi magē paḷaveni kāraṇaya. mama duk vin̆dina eka nemeyi dæn. mehema maṭa duk vin̆dinna velā tiyennē mama lōkē ara karapu aparādhayak nisā. anna ē lōkayā koccara duk vin̆dinavada mama nisā. edā mama karapu aparādha vunē. koccara atahanayaṭa pat velā ædda ēka koccara aparādhiyakda mama karalā tiyennē nodænakama mil matuva nam ehema anudadhavana hit ridavanna ēvat nǣha mama hæbæyi magen hita ridicca ayaṭa mama vandigē venavada kiyalā. ēkaṭayi mama mē pina rækā vandiga venakoṭa anna hētuva hariyākāra sampūrṇa venavā. phalaya vaśayen tamanṭa nidahasa læbenavā.
‘내 일을 이루려는 것이 아니다. 내가 저지른 잘못이 내게 열매 맺는 것이다. 내 잘못을 갚는 것이 나의 첫째 일이다. 지금 내가 괴로운 것이 문제가 아니다. 내가 이렇게 괴로워야 하는 것은 세상에 저지른 잘못 때문이다. 나 때문에 그 사람들은 얼마나 괴로웠을까. 그날 내가 저지른 잘못 때문에. 그들이 얼마나 의지할 데 없게 되었을까. 모르고서 내가 얼마나 큰 잘못을 저질렀을까. 나 때문에 마음 아팠던 이들에게 나는 갚았던가.’ 그래서 이 puñña 를 지어 갚으면 그 까닭이 제대로 채워집니다. 열매로 자기는 풀려납니다.
anna ēkayi dakinna. ehenam eyāṭa kavadāvat maṭa gahanavanē maṭa bayinavanē kiyalā tarahak ennē nǣhæ gahana bayina pudgalayā kī. mokada tamāgē varada tamā tuḷa dakinavā.
그것을 보아야 합니다. 그러면 그는 ‘나를 때리네, 나를 꾸짖네’ 하며 때리고 꾸짖는 사람에게 결코 화를 내지 않습니다. 자기 잘못을 자기 안에서 보기 때문입니다.
oya dharmaya nodanna kenā dakinnē? gahana pudgalayā lan̆ga gahana ekkenāgē varada maṭa bayina ekkenā væradi kārya. yayi hon̆da næddē? api ohoma ekak dakinnē hæmadāma mē sasara gamanē api dakinnē ohoma ekak. ē nisā api hæma velēma tavat dūṣaya venavā. apē varada api dakinnē næti nisā varada poli ekatu karanavā api in̆dagena anunṭa varada paṭō paṭa
이 dhamma 를 모르는 사람은 무엇을 봅니까? 때리는 사람에게서 때리는 이의 잘못을, 나를 꾸짖는 이가 잘못한 사람이라고 봅니다. 그렇지 않습니까? 우리는 이 saṃsāra 의 길에서 늘 그렇게 봅니다. 그래서 우리는 언제나 더 더럽혀집니다. 자기 잘못을 보지 못하니 잘못에 이자를 붙여 쌓고, 앉아서 남에게 잘못을 덮어씌웁니다.
dharmaya hariyaṭa dækka kenā mona jātiyē hiṁ hiṁsā karanavā dækkā. mama lōkayāṭa karapu hiṁgi hiṁsāvakaṭa anukūlava maṭa vipākayak ævillā. ēkayi mē velā tiyennē. ehenam mēkē itin mē vipākaya maṭa ennē mama karapu ekē vipākaya. ehenam mēkē paḷaveni væradi kāryā mamē. tamanma
dhamma 를 제대로 본 사람은 어떤 해코지를 당하든 이렇게 봅니다. ‘내가 세상에 한 해코지에 맞추어 내게 vipāka 가 왔다. 그래서 이렇게 된 것이다. 그러니 이 vipāka 는 내가 한 일의 vipāka 다. 그러니 여기서 첫째 잘못한 이는 나다.’ 바로 자기입니다.
væradi kārya anunṭa paṭavalā bæ. anun væradina nisā maṭa bayinavā nemeyi. mama magē varadayaṭa mama bænapu ekē vipākayak maṭa ævidinavā dæn ēkaṭa gælapennavā maṭa bayanavā. mama ē ayaṭa kǣ gahalā hariyannē næha. magē vipākayen mama bērenna ōnē. ehenam mama karapu asādhāraṇayan matu nokarana bavaṭa poran̆du velā. magen vecca asādhāraṇavalaṭa mama yahapat dē karalā vandivā ganna ōnē. ē ayaṭayi punna anumōdan karanna ōnē. ēn pihiṭavanna ōnē. pin anumōdan karanavā nemeyi. anumōda [ugura kǣrīma] vennē tama tama pin dīma karanna ōnē. anna pin denavā pihiṭavanavā kiyana eka apiṭa karanna puḷuvan deyak. ēka ē vidihaṭa karagattot ēken api bērenavā. dæn mē tava praśnayak ævena mē
잘못을 남에게 덮어씌울 수 없습니다. 남이 잘못해서 나를 꾸짖는 것이 아닙니다. 내 잘못으로 내가 꾸짖었던 일의 vipāka 가 내게 와서 그에 맞게 나를 꾸짖는 것입니다. 그들에게 소리쳐 봐야 소용없습니다. 나는 내 vipāka 에서 벗어나야 합니다. 그러니 내가 한 억울한 일을 다시 하지 않겠다고 다짐하고, 나로 말미암은 억울함을 좋은 일을 하여 갚아야 합니다. 그들에게 puñña 를 나누고 자리 잡게 해야 합니다. 실은 ‘anumodanā 를 시킨다’ 는 것이 아닙니다. anumodanā [목을 가다듬음] 는 저마다 스스로 하는 것이고, 우리는 puñña 를 주어야 합니다. puñña 를 주어 자리 잡게 하는 것은 우리가 할 수 있는 일입니다. 그렇게 하면 우리는 거기서 벗어납니다.
bērenavā. dæn mē tava praśnayak ævena mē tirisan satvayekuṭa pin anumōdan kaḷa hækida kiyana eka anumōdanā kiyana vacana dæn ōken tērum ganna. anuva satuṭu vena ekayi anumōdanā kiyannē. dæn tirisenekuṭa puḷuvan kamak nǣhæ. api pinduhama ēkaṭa anuva satuṭu venna mē karannē hon̆da pinaknē. māsa venavā kiyalā yahapat dhyayanna karanna kiyalā santōsa venna tirisanāṭa molayak nǣhæ tirisan vunāṭa pat venavā. etana anātayi. ē ṭika tērum ganna molayak næha tattvayaṭa pat venna. dæn apiṭa puḷuvan pin denna.
또 물음이 하나 있습니다. 짐승에게 puñña 를 anumodanā 시킬 수 있느냐는 것입니다. anumodanā 라는 말에서 알아들으십시오. 따라서 기뻐하는 것이 anumodanā 입니다. 짐승은 우리 puñña 에 따라 기뻐할 수가 없습니다. ‘이것은 좋은 puñña 구나’ 하고 좋은 일이라며 기뻐하려면 머리가 있어야 하는데, 짐승이 되면 그런 머리가 없습니다. 거기서는 의지할 데가 없습니다. 그것을 알아들을 머리가 없습니다. 그러나 우리는 puñña 를 줄 수 있습니다.
pin denavā kiyana eka ekak anumōdan karanavā kiyannē tava ekak. anumōdan karanavā kiyalā vacanayaṭa kivvaṭa anumōdan venavā. karanna puḷuvankama tiyennē pindīma karanna puḷuvan. anumōdanāva tama tamā venna ōnē. anumōdanāva vunot læbennē anumōdanā pina. pin dunnahama læbennē dunna pinē bhuktiya tirisanaṭat læbenavā.
puñña 를 주는 것과 anumodanā 는 서로 다른 것입니다. ‘anumodanā 를 시킨다’ 고 말로는 하지만 실은 스스로 기뻐하는 것입니다. 우리가 할 수 있는 것은 puñña 를 주는 것입니다. anumodanā 는 저마다 해야 합니다. anumodanā 를 하면 anumodanā 의 puñña 를 얻고, puñña 를 주면 준 puñña 의 누림을 짐승도 얻습니다.
hæbæyi tirisanagalā apiṭa pin dunnahama ē pin læbena krama tiyenavā. samahara veṭa eyā pāpayakaṭa pravr̥ti vipākayak vaśayen tirisan velat milagena innavānam. ē pravr̥tī vipākaya nidahas vunot ē tirisan atdævī in̆dagenamu. eyāṭa supita mumudita venna avasthāvak læbenavā.
짐승에게 puñña 를 주면 그 puñña 가 닿는 길이 있습니다. 때로 그가 어떤 pāpa 의 pavatti vipāka 로 짐승이 되어 시달리고 있다면, 그 pavatti vipāka 에서 풀려나면 그 짐승의 몸으로 있으면서도 즐겁고 기쁠 기회를 얻습니다.
dæn api tirisan venna yamkisi duṣcaritayak karapu pudgalayek. eyāgē pudgalika duścaritatāvayen tirisan venna puḷuvan. hæbæyi ē eyā tirisan venna issellā manussava inna kālē. apiṭa ammā venna puḷuvan, tāttā venna puḷuvan, kavuru hari sahōdara sahōdariyek venna puḷuvan. apiṭa udav kaḷa kenek venna puḷuvan. hæbæyi manussayōlā inna kālē ehema nǣ dǣha hitavatun velā innakoṭa ē vagēma monavāhari udav karalat tiyenavā. ehenam apiṭa udav karalā tiyenavā nam api dena udavva labanna himikārayō velā innavā kohē hiṭiyat ē aya. ehenam apiṭa puḷuvan pinak karalā eyāṭa yomu karanna. ganna himikama tiyenavā eyā apiṭa dīlā ativicanaya.
짐승이 될 만한 나쁜 짓을 한 사람이 있다고 합시다. 자기 나쁜 짓으로 짐승이 될 수 있습니다. 그런데 짐승이 되기 전 사람으로 있을 때 그는 우리 어머니였을 수도, 아버지였을 수도, 형제자매였을 수도, 우리를 도와준 사람이었을 수도 있습니다. 사람으로 있을 때 친척이나 벗이 되어 무언가 도와주기도 했습니다. 우리를 도와주었다면 그들은 어디에 있든 우리가 주는 도움을 받을 자격이 있습니다. 그러니 우리는 puñña 를 지어 그에게 돌릴 수 있습니다. 그는 우리에게 준 것이 있으니 받을 자격이 있습니다.
eyāgē pudgalika duścaritatāvayakin tirisan vunānam ēkaṭa apiṭa karanna deyak næ tirisambhavayen bēranna. hæbæyi ekak karanna puḷuvan. apiṭa kanna bonna dīlā tibunānam eyā. ē tirisan metanat sukhōbhōgī jīvitayak gata karanna puḷuvan parisarayak hædenna pinak denna puḷuvan.
그가 자기 나쁜 짓으로 짐승이 되었다면 짐승의 태어남에서 건져 낼 길은 우리에게 없습니다. 그러나 할 수 있는 것이 하나 있습니다. 그가 우리에게 먹고 마실 것을 주었다면, 그 짐승의 처지에서도 즐겁게 살 수 있는 터전이 만들어지도록 puñña 를 줄 수 있습니다.
api karapu pina yara denakoṭa dæn api tama eyā baḷu pæṭiya kiyalā ipadilā innavā kiyalā pāra ayinaka ahisaka velā innavā. dæn api pina karalā balu pæṭiyā velā innavā api dannē næ apē gnātiyāgē namasī karalā api ara pin anumōdan kaḷā. nætnam pin pennā. anubōdan kālā anivara kiyannē pin dunnā.
우리가 지은 puñña 를 줄 때, 이를테면 그가 강아지로 태어나 길가에서 의지할 데 없이 있다고 합시다. 우리는 그가 강아지가 된 줄 모르고 puñña 를 지어 우리 친척 이름으로 puñña 를 나눕니다. 곧 puñña 를 준 것입니다.
dæn mē dunnaṭa passē eyāgē puṇya gavadāven gihillā nopenna pætten ēka eyā karā pihiṭanavā. eyāgē hitē nǣ ēka. pina kiyannē hitē matuvelā tiyena ekak nemeyi. ēka bhavayaṭa sambandha ekak. ōgē puṇya bhavayē puṇya gabaḍāvaṭa ēka sambandhayi. hæbæyi mē viśva śaktiya kriyātmaka velā hitanam ohuṭa yahapatak vena vidihaṭa kriyātmaka venna ē śaktiya etæn paṭan kriyātmaka venavā.
주고 나면 그의 puñña 곳간을 거쳐 보이지 않는 쪽으로 그것이 그에게 가서 자리 잡습니다. 그의 마음에 있는 것이 아닙니다. puñña 는 마음에 떠오르는 것이 아니라 bhava 와 이어진 것입니다. 그 bhava 의 puñña 곳간과 이어져 있습니다. 그런데 온 누리의 힘이 움직여, 그에게 좋은 일이 생기는 쪽으로 그때부터 그 힘이 작용합니다.
anē mē hon̆da vaḷassana balupæṭiyak kiyalā ekkō api genihin hadamu kiyalā kāṭa hari ḷamayakuṭa hitanna puḷuvan ē balupaṭiyak gihillā nam uḍaṭa kanna bōnna tiyalā nāvalā hadanna ara ḷamayāṭa hita āvā ara dunna pina uhu kararā kriyātmaka vīmēdī viśvayaṭa ē śaktiya vihidenavā. ohuṭa udav karanna kāṭa hari hitak āvā. ēken gælapavena ḷamayekuṭa hari kāṭa hari hitak vanavā. mēka api gilli hadamu. nætnam mēka mē vāhaṭa allā mærila æyi kavuda dālā gihillā api ariyan kiyalā aḍāgena varaya magē pæṭiya gihilā ada gahagena bohoma adagena gihillā ūṭa salakanavā. dæn ū dannet næ. anātha velā hiṭa sælakili vennē kohomada api dannet næha. api karapu kenāgē pina ohuṭa gahagin salakanavada kiyalā. namut væḍē siddha venavā dharmatāvaya
‘아, 참 예쁜 강아지네, 데려가 키우자’ 하고 어떤 아이가 생각할 수 있습니다. 그 강아지를 데려가 먹을 것을 주고 씻기고 키우려는 마음이 그 아이에게 들었습니다. 준 puñña 가 그에게 작용할 때 누리로 그 힘이 퍼져 나가 누군가에게 그를 도우려는 마음이 생긴 것입니다. 거기에 맞는 아이나 누군가에게 마음이 생깁니다. ‘이걸 데려다 키우자. 아니면 이 불쌍한 것이 잡혀 죽겠지. 누가 버리고 갔을까’ 하며 울면서 ‘내 강아지’ 하고 안고 가서 돌봅니다. 그 강아지는 모릅니다. 버려졌던 것이 어떻게 보살핌을 받게 되었는지 우리도 모릅니다. 우리가 지은 그 사람의 puñña 가 그를 돌보게 했는지도 모릅니다. 그러나 일은 일어납니다. dhammatā 입니다.
galannā vū jalaya gaṁgāvalaṭa gihillā muhuda karā yanavā. gaṁgāva dannet nǣha. muhuda karā jalaya yana bava væsa dannet næ. gaṁgā ælelā puruvāgena muhuda karā yannayi mav vahinnē kiyalā. muhuda dannet næha. væhi vatura mā karā gā gannavā kiyalā ehema gāgannet næ. mēka dharmatāvayak.
흐르는 물은 강으로 가서 바다로 갑니다. 강은 모릅니다. 비도 물이 바다로 가는 줄 모릅니다. ‘강을 채워 바다로 가려고 내가 내린다’ 하지 않습니다. 바다도 모릅니다. ‘빗물이 내게로 모여든다’ 하고 모으지도 않습니다. 이것이 dhammatā 입니다.
menna mē vagē tamayi api pinak karalā pin denakoṭa ē satvayan karā pin gaman karanna. dena api dannet nǣ ohu karā yana hæṭi. labanek kenā dennē nǣhæ. ohu karā ena hæṭi. namut dena ekē yanavā. ohu karā pihiṭanavā.
이와 같이 우리가 puñña 를 지어 줄 때 그 puñña 는 그 중생에게로 갑니다. 주는 우리도 그에게 어떻게 가는지 모릅니다. 받는 이도 어떻게 오는지 모릅니다. 그래도 주는 것은 가고, 그에게 자리 잡습니다.
mē dekama siddha vennē. mahā divæsa æti kenek ē kāryaya balā hiṭiyot eyāṭa pēnavā meyā pin karanakoṭa mahā sudu ākāra kiraṇa dhārāvak galāgena gihillā ohu vaṭa karagena ohu vaṭā ēka pihiṭapu hæṭi. ēkē disa divæsakin diyomu karanna puḷuvan kenek hiṭiya pēnavā. mē manussayā mærilanna ballek velā innavā. menna gedara kaṭṭiya pinak karanavā. anna sudu ālōkayak oyāgē śaktiyak matuveviyanavā. anna ædilā gihillā nam ohu karā ēka ædilā yanavā. ohu vaṭa karalā anna pihiṭanavā. dæn ohuṭa priyamanāpayak madhurabhāvayak æsu mārgaya pavatvanna hētu vana vidihaṭayi ohuṭa ē śaktiya kriyātmaka vennē. menna mēka metana vuṇā kiyalā. dakinna puḷuvan kenā dakinavā.
이 둘 다 일어납니다. 큰 하늘눈(dibbacakkhu)을 지닌 이가 그 일을 지켜본다면 보일 것입니다. 이 사람이 puñña 를 지을 때 커다란 흰빛 줄기가 흘러가 그를 감싸고 그 둘레에 자리 잡는 모습이. 하늘눈을 돌릴 수 있는 이가 있다면 봅니다. ‘이 사람은 죽어서 개가 되어 있구나. 여기 집안 사람들이 puñña 를 짓는구나. 저기 흰빛, 힘이 일어나는구나. 저렇게 끌려가 그에게로 가서 그를 감싸고 자리 잡는구나.’ 이제 그 힘은 그에게 사랑스러움과 달콤함이 깃들어 살아갈 길이 열리도록 작용합니다. ‘여기서 이런 일이 일어났구나’ 하고, 볼 수 있는 이는 봅니다.
namut ē divæsa tiyenna ōnē næ. anika dakinnat bæha. ēvā næti vunaṭa eyā karapuhama siddha vena siddhāntaya ōkayi. oya vidihaṭa pina kriyātmaka venavā.
그러나 그 하늘눈이 있을 필요는 없습니다. 게다가 보지도 못합니다. 그것이 없어도 하면 일어나는 이치는 이것입니다. 이렇게 puñña 는 작용합니다.
itin tirisan satakagē atbǣ venas karanna apiṭa śaktiyak nǣ. eyāgē duccaritayakin siddha vunāṭa. dæn mehema dēval siddha venavā.
그러니 짐승이 자기 나쁜 짓으로 그리 되었다면 그 태어남을 바꿀 힘은 우리에게 없습니다. 이런 일들이 일어납니다.
dæn yam kenek tava kenekuṭa ṇaya venavā. daruva hadanna hari bhāryāvaṭa asanapu nisā ē venuven hari mona dēkaṭa hari kamak næhæ yam pirimaya hari kavuru hari vunak kamak næhæ pirimi kiyalā ganak næhæ. ēvayi kenek san̆dahā hō kenek ṇayaturus venavā. ṇaya velā hiṭama mokada karannē? ara eyāṭa særakum kara karagena illā mærilā yanavā. ara ṇaya gevaganna bæri velāva. hæbæyi bærivelā hari ōka mūlika velā āē kohomahari mama ara ṇaya gevanna ōnē. naya geviya yutumayi. ēkaṭa avaśyatāvayak hedilā tiyenavānam. dhanyama nǣ gihillā hatanam harakayek ekka hari upadinavā aramanasayak ṇayagē gēvavā.
어떤 사람이 다른 이에게 빚을 집니다. 아이를 키우려고, 아내가 아파서, 무엇 때문이든 상관없습니다. 남자든 누구든, 남자냐 아니냐는 따지지 않습니다. 누군가를 위해 빚을 집니다. 빚을 지고 어떻게 됩니까? 그 사람 밑에서 일하다가 빚을 갚지 못한 채 죽습니다. 그러나 어쩌다 갚지 못했든 그것이 바탕이 되어 ‘어떻게든 나는 그 빚을 갚아야 한다’ 가 됩니다. 빚은 반드시 갚아야 합니다. 그럴 까닭이 생겨 있다면, 재물로가 아니라 가서 소로라도 태어나 그 사람의 빚을 갚습니다.
mokada mē karalā tiyennē væḍē? duścaritava hiṭapu hæṭiyaṭa tamayi gihima upadinnē. horen balen maṁka kollen nam ara gattē denavā kiya hitanna denna nemeyi mē gannē. kapaṭikamak paṁcāvak dennam ahaval davasanaṭa denavā. denavāmayi. gannakan vitara boru pradhāya mehema gilā aragena pahinavā. hæbæyi mēka duścaritayat ekka sambandha nisā tirisenek velā ṇaya gevanna hētukāraka vena pāpa karmayak.
무엇을 했기에 그럴까요? 나쁜 짓을 한 그대로 가서 태어나는 것입니다. 훔치거나 힘으로 빼앗거나 강도질로 가져가고, 갚을 생각 없이 가져갑니다. 속임수와 꾀로 ‘아무 날에 갚겠다, 꼭 갚겠다’ 하고, 가져갈 때만 거짓말로 그렇게 해서 받아 들고 달아납니다. 그런데 이것은 나쁜 짓과 얽혀 있기에, 짐승이 되어 빚을 갚게 만드는 pāpa kamma 가 됩니다.
dæn mēkenma mokada karannē mē manussayā gihillā atana upadilā innavā. hæbæyi mēka aragena iillā mokakda kaḷē? gedara amu daruvanṭa pōṣaṇaya karapu eka kaḷē. dæn aramanussayā mærilā gihillā harakayek velā arama nihaṭa ṇaya gevageva innavā dannē næha.
그래서 이 사람이 가서 거기에 태어나 있습니다. 그런데 그것을 받아 무엇을 했습니까? 집의 아이들을 먹여 키웠습니다. 그 사람은 죽어 소가 되어 그 사람에게 빚을 갚고 있는데, 아무도 모릅니다.
hæbæyi dæn ara manussayāṭa tiyenavā daruvangē yutukamak vaśayen. demavvapiyu ṇaya velā tibena hoyalā. daruvan mokada karannē? tāttā amā ṇayen nidahas karanna. itin patā na ayagē kivvat ekayi tāttāyagē gevanna puḷuvannē. ahalā [ugura kǣrīma] balalā hiṭan ē tāttā venuva tivicca nam menna mama kiyevanavā. tāttāyaken nidahas karanna giyā hanam api ara nāyaka kāryak nāya gevanavā. hæbæyi oya ṇaya gena velāvēdī ara harakā velāvē ṇaya geva geva innē. hæbæyi mē naya hariyaṭa gevvot ehema ē hētuven harakā velā pædilā etana aya gevvanē. ē mohotēn harakā etana væralā væṭenavā. atda bæven yutu venavā.
그런데 그 사람의 자식에게는 자식 된 도리로서 부모가 진 빚을 찾아낼 일이 있습니다. 자식은 무엇을 합니까? 아버지 어머니를 빚에서 풀어 드리려 합니다. 아들이 하는 말은 ‘아버지 빚을 갚을 수 있다’ 는 것입니다. [목을 가다듬음] 물어보고 살펴서 ‘아버지 대신 여기 제가 갚겠습니다’ 하며 아버지를 빚에서 풀어 드리려 하면, 우리는 빚을 갚는 것입니다. 그런데 그 빚을 갚을 때 그는 소가 되어 빚을 갚고 있습니다. 그 빚을 제대로 갚으면, 그 때문에 소로 태어나 거기서 갚던 그 소가 그 순간 그 자리에서 쓰러집니다. 그 태어남에서 벗어납니다.
mehema ektarā siddhiyak vecca ekak dænuvat ekak tiba. ektarā gamaka oya vidihaṭa apē hāmuduruva kenek oya vidiha baṇak kiyalā. ē ḷamayāṭa kalpanā vuṇā ē ḷan̆ga innā mudalāli kenek tāttā sǣhena mudalak eyāṭa nāya velā. gevanna hambavennē nætuva malak. ara vanā ahalā hiṭan eyāṭa kalpanā vunā tāttāven hiti vecca mudalā icca laya gevannā. hæbæyi kavuruvat ekka gevannē nǣhæ mudula hari poten nāya kapalā dālā ahakaṭama dālā hiṭiya itin ganna hambuvē nætini. dahas gānaka naya mudalak ē kālē hæṭiya. avurudu 30ka vitara issellā ekak gannā.
이런 일이 실제로 있었습니다. 알려진 일입니다. 어느 마을에서 우리 스님 한 분이 이런 식으로 dhamma 를 설하셨습니다. 그것을 들은 한 젊은이가 생각해 보니, 근처에 사는 한 장사꾼에게 아버지가 꽤 많은 돈을 빚지고 있었습니다. 갚지 못하고 돌아가셨습니다. 그 설법을 듣고 그는 아버지가 진 빚을 갚아야겠다고 생각했습니다. 그러나 아무도 갚지 않았고, 장사꾼도 장부에서 그 빚을 지워 버려 받을 길이 없던 돈이었습니다. 그 시절로 치면 수천에 이르는 빚이었습니다. 서른 해쯤 전의 일입니다.
īṭa passē mokada karannē? mē ḷamayā gihillā apē tāttā naya tiyenavā. ara mudalāli koḷapaṭa āya ahak tiyenavā. æyi ṇaya gevannada putā? ṇaya ahannē tāttāgē gevanna tamayi. ehaṭa mudalāṭama puduma hitanavā mehema kiyanakoṭa mudalāli mokada karannē? dayanam tiyenavā. gevanna puḷuvanda? antima sadayaṭama maṭa kiyanna. mama okkoma gevanavā. ara ḷamaya āvē vacanaya kivvā. ara mudalā mokada karannē ara naya okkoma gaṇan balalā menna meccarayi kiyalā antimaṭama ṇaya kiyalā kivvā.
그 뒤 어떻게 했을까요? 그 젊은이가 가서 말했습니다. ‘우리 아버지가 빚이 있었지요. 사장님 장부에 남아 있을 겁니다.’ ‘왜, 빚을 갚으려고?’ ‘아버지 빚을 갚으려고 여쭙는 겁니다.’ 장사꾼은 그 말에 놀랐습니다. 장사꾼이 어떻게 했을까요? ‘있긴 있지. 갚을 수 있겠나?’ ‘마지막 한 푼까지 말씀해 주십시오. 다 갚겠습니다.’ 젊은이가 그렇게 말하자 장사꾼은 빚을 다 셈해 보고 ‘이만큼이다’ 하고 마지막까지 빚을 말해 주었습니다.
dæn oya ṭika kivvot tāttā tama satiyakvat naya nædda mudalā aya inna. apū næ. sampūrṇayen nayennā. ara manussayā mokada karannē ara putā. ara mudalā genahalā okkoma genahalā amantima tama satiyaṭa naya tiyenavā. dunnahama mudalāṭa puduma hitunavā.
‘이것을 드리면 아버지 빚이 한 푼도 남지 않습니까?’ ‘없네. 빚은 다 끝나네.’ 그 아들이 어떻게 했을까요? 돈을 다 가져와 마지막 한 푼까지 빚을 갚았습니다. 그러자 장사꾼은 놀라워했습니다.
mudalāvē ahanavā mē pudumayaknē mēka mehema mehema mama illuvet nǣha denna mama balāporottu vennē næhæ. æyi mehema kivvē mokakda hētu? mama mokakda karanna ōnē dæn? magē tāttāgē nama kiyalā. ada paṭan tava satayakvat naya næhæ maṭa kiyalā maṭa kiyanna æti. ē putāgē hon̆dē mokada kiyannē? eyāgē nama kiyalā ada paṭan maṭa tama satayakvat obē tāttā na aya nǣ kiyanakoṭama piḷinna pættē dæḍavi biḍi gāna saddayak æhu. balanakoṭa etana hiṭapu nāmba mēharakā nāhayen lē dāgena ædagena væṭilā mærilā.
장사꾼이 물었습니다. ‘참 놀랍구먼. 나는 달라고 하지도 않았고 받을 생각도 없었는데 왜 이렇게 하나? 무슨 까닭인가? 이제 내가 무엇을 해야 하나?’ ‘제 아버지 이름을 말하고, 오늘부터 나에게 빚이 한 푼도 없다고 말씀해 주십시오.’ 장사꾼이 ‘좋네’ 하고 아버지 이름을 대며 ‘오늘부터 자네 아버지는 내게 한 푼도 빚이 없네’ 하고 말하는 바로 그때, 외양간 쪽에서 쿵쿵 하는 소리가 났습니다. 가 보니 거기 있던 황소가 코에서 피를 흘리며 쓰러져 죽어 있었습니다.
balanakoṭa kavuda anna tāttā ṇaya geva geva hiṭiyā. ṇaya nidahas venakoṭama atdækinava nidahas vuṇā. ū dannet nǣhæ mæricca bava. onna ohoma dēval. mē tirisaṁsanṭa na aya yanna etakoṭa pin læbilā nædda. mē læbicca kramayaka atdækīmak.
보니 그게 누구였겠습니까? 아버지가 빚을 갚고 있었던 것입니다. 빚에서 풀려나자마자 그 태어남에서도 풀려났습니다. 그 소는 죽는 줄도 몰랐습니다. 이런 일들이 있습니다. 이렇게 짐승의 빚이 갚아졌을 때 puñña 가 닿지 않았겠습니까? 이것이 닿는 길을 보여 주는 겪음입니다.
menna mehema dēval tiyenavā itin apiṭa naya gevāganna puḷuvan oya kramayaṭa
이런 일들이 있습니다. 그러니 우리는 이런 길로 빚을 갚을 수 있습니다.
itin ammā tāttā ṇaya vunot dæn budupiyāṇan vahansē dēśanā karanavā putayek upadinavaṭa demavpivā kæmatinna eka hētuvak vaśayen. api næti kāleka apa venuven pin peddavanavā. ē putā. ē nisā api putek ipadinaṭa kæmatiyi kiyalā ē samājaya piḷigannavā kiyalā. hari hamba karalā. apu venuven dānamāna dīlā pin peḷadenā api mæricca kāleka hari apiṭa putek hiṭiyot mēka loku vāsanāvak kiyalā putek gæna bohoma kæma edā vecca samāja karanna edā itin duvek velen upannot ehema anunṭa vahal velā vāgē innavā misā hitu matayaṭa ēgollanṭa hitu ēvāā karanna bæhænē. mama pirimi kenek hiṭiyot eyā hitin pradhāna velā ōna deyak karanna puḷuvan kālayak. ē nisā tamayi ē kālēn kæmati vennē putē upannaṭa kæmatiyē oya praśnaya kiyalā. anna ē vagē kenek vena pin denna bærinam. ara budurajāṇan vahansē dēśanā karanavada mæricca ammā tāttā venuven pin denna dena nisā. ē ammā tāttā mē daruvek pirimin labanaṭa kæmatiyi kiyalā. ehema denna puḷuvan.
어머니 아버지가 빚을 졌다면 — Buddha 께서는 부모가 아들 낳기를 바라는 까닭 가운데 하나로, 우리가 없을 때 우리를 위해 puñña 를 지어 줄 것이기 때문이라고 설하셨습니다. 그래서 사람들이 아들이 태어나기를 바란다는 것을 그 사회가 받아들였습니다. ‘벌어서 우리를 위해 dāna 를 올리고, 우리가 죽은 뒤에라도 puñña 를 줄 아들이 있다면 큰 복이다’ 하여, 그 시절 사회는 아들을 무척 바랐습니다. 그때는 딸로 태어나면 남에게 매인 종처럼 살 뿐, 제 뜻대로 하고 싶은 것을 할 수 없었습니다. 사내라면 자기 뜻으로 앞장서 무엇이든 할 수 있던 시절이었습니다. 그래서 그 시절 아들 낳기를 바랐던 것입니다. 그런 이가 puñña 를 줄 수 없다면, Buddha 께서 죽은 부모를 위해 puñña 를 주기 때문에 부모가 사내아이를 바란다고 설하셨겠습니까? 그렇게 줄 수 있습니다.
pin anumōdan vīma kiyana eka tavat pinak. dasa pin kriyat valin tava ekak. mē 10 ākārayen kenekuṭa pin labanna puḷuvan. dan dīlā pin karaganna puḷuvan. sil rækalā pin karaganna puḷuvan. bhāvanā kaḷat pin karaganna puḷuvan. anuṭa pin dīlāt pin karaganna puḷuvan. pin anumōdan velat pin karaganna puḷuvan. baṇa ahalāt pin karaganna puḷuvan. baṇa desalat pin karaganna puḷuvan. vatāvat karalat pin karaganna puḷuvan. tamangē dr̥ṣṭiya iradu karagenat samdiṣṭhi velā pin karaganna puḷuvan. mē vagē daha ākārayakin tamanṭa pin karaganna puḷuvan ōna kenekuṭa. eham pin dīlā pin karaganna puḷuvan. dena pina anuva satuṭu velāt pin karaganna puḷuvan.
puñña 를 함께 기뻐하는 것은 또 하나의 puñña 입니다. 열 가지 puñña 짓기 가운데 또 하나입니다. 이 열 가지로 누구나 puñña 를 얻을 수 있습니다. dāna 를 올려서, sīla 를 지켜서, bhāvanā 를 해서, 남에게 puñña 를 주어서, puñña 를 함께 기뻐해서, dhamma 를 들어서, dhamma 를 설해서, 섬기는 일을 해서, 자기 견해를 바로잡아 sammādiṭṭhi 가 되어서 puñña 를 지을 수 있습니다. 이렇게 열 가지로 누구나 puñña 를 지을 수 있습니다. 그러니 puñña 를 주어서도 puñña 를 짓고, 준 puñña 에 따라 기뻐해서도 puñña 를 지을 수 있습니다.
pin dunnaha apiṭa pinak siddha vennē ēka prayōjanayak læbicca nisayi. ehenam pina yam kenekuṭa yana nisā sambandha venavā. itin ē nisā yam kenekuṭa puḷuvan oya tirisan satvayakaṭa ē tirisan satā kiyalā apiṭa praśnayak næha. yamek sihi karalā puṇyānumōdanā karanakoṭa eyā karā ē śaktiya pihiṭanavā. gælapena vidihaṭa eyāṭa ēka labanna puḷuvan.
puñña 를 주면 우리에게 puñña 가 생기는 것은 그것이 쓸모 있게 닿았기 때문입니다. puñña 는 누군가에게 가기 때문에 이어집니다. 그러니 누구든 짐승에게도 — 짐승이라는 것은 문제가 되지 않습니다 — 누군가를 떠올려 puñña 를 나눌 때 그 힘이 그에게 가서 자리 잡습니다. 그는 알맞은 방식으로 그것을 받을 수 있습니다.
mē dharmaya apaṭa avabōdha novannē apagē pāramitāvangē aḍupāḍuvak nisāda? næha næ mē pāramitā kiyana eka ekak. dharma avabōdhayaṭa nemeyi pāramitā tiyennē. lovturā budu venna pāramitā ōnē. pasē buddhatvayaṭa patvennat pāramitā ōnē. agrāvaka mahā śrāvakādīnāntarayan san̆dahāt pāramitā ōna. pāramitāvulā karannē onna oya ṭikayi. dāna pāramitā dāna upāramitā dāna paramārtha pāramitā kiyalā oya vidihaṭa pāramitā tun ākārayakin vigraha velā viśēṣa koṭasak bavaṭa pat venavā viśēṣa kaṭayutu valaṭa pāramitāvakin karannē viśēṣa pudgalaya pahaḷa kirīmak.
‘이 dhamma 를 우리가 깨닫지 못하는 것은 우리 pāramitā 가 모자라서입니까?’ 아닙니다. pāramitā 는 다른 것입니다. pāramitā 는 dhamma 를 깨닫기 위한 것이 아닙니다. sammāsambuddha 가 되려면 pāramitā 가 필요합니다. paccekabuddha 가 되는 데도, 으뜸 제자와 큰 제자 같은 자리에도 pāramitā 가 필요합니다. pāramitā 가 하는 일은 그것입니다. dāna pāramitā, dāna upapāramitā, dāna paramattha pāramitā, 이렇게 세 갈래로 풀이되어 특별한 부분이 됩니다. 특별한 일을 위해 pāramitā 로 하는 것은 특별한 사람이 나타나게 하는 것입니다.
dharmāvabōdhayaṭa avaśya vennē dharmāvabōdhayaṭa avaśya pasutalaya alōbha advēśa amōha sahagata pinakin ē pink labalā ē guṇayen api ipadilā inna ōnē. etakoṭa kiyana vihētuka paṭisandhiyak æti nisā dharmāvabōdhayaṭa hētu tiyenavā. tērum ganna puḷuvan nuvaṇak tiyenavā.
dhamma 를 깨닫는 데 필요한 것은 그 바탕입니다. alobha, adosa, amoha 를 갖춘 puñña 를 얻어 그 덕으로 태어나 있어야 합니다. 그러면 tihetuka paṭisandhi 가 있어 dhamma 를 깨달을 인연이 있습니다. 알아들을 지혜가 있습니다.
etakoṭa īḷan̆gaṭa kalyāṇa mitrayek muṇagæhenna ōnē. kalyāṇa mitrayek muṇa gæhenavā kiyannē dharmāvabōdhayak tiyena kalyāṇa mitrayek ē dharma dēśayāṇan vaśayen tamaṭa hamba venna ōnē. eban̆du kenekuen hariyaṭa baṇa ahanna ōnē. dharmayē ghōṣāva siddha venna ōnē. paratō ghōṣakaya kivvē ēkayi. ēka apiṭa manāsē apē molē oluvamalē tiyena hindā kiyana eka ī kalpanāvē kalpanā karanna ōnē.
그다음에 좋은 벗(kalyāṇamitta)을 만나야 합니다. 좋은 벗을 만난다는 것은 dhamma 를 깨달은 좋은 벗을 dhamma 를 설하는 이로 만나야 한다는 것입니다. 그런 이에게서 제대로 dhamma 를 들어야 합니다. dhamma 의 소리가 울려야 합니다. paratoghosa 라고 한 것이 그것입니다. 그것을 머릿속에 잘 담아 깊이 생각해야 합니다.
ē citta prasādayen ova ē śāsanaya tuḷa dharmaya tuḷa citta prasādayen gata karana velāvēdī dharmānadharma pratipattiyan yuttayi. kisima aḍupāḍaḷuvak nǣ. dharmaya avabōdha venavā. dharmānudharma pratipattiya inna kivvet gauravayen baṇa ahanelāṭa eyā ē mohotē innē dharmāna dharma pratipattiya tamā.
그 citta pasāda 로, 그렇습니다, 그 sāsana 안에서, dhamma 안에서 citta pasāda 로 지내는 동안 dhammānudhamma paṭipatti 를 갖춥니다. 아무 모자람이 없습니다. dhamma 를 깨닫습니다. dhammānudhamma paṭipatti 에 머문다는 것도, 공경하며 dhamma 를 듣는 이는 그 순간 dhammānudhamma paṭipatti 에 있다는 것입니다.
kāmacchanda, vyāpāda, thīnamiddha, uddacca, kukkucca, vitikikiccā kiyana menna mē nīvarṇa paha næti velāvaka tamayi baṇa tērennē. oya kāraṇā valin yuttava inna velāvaka koccara baṇa kivvat tērennē nǣ daranna bæ.
kāmacchanda, vyāpāda, thīnamiddha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā, 이 다섯 nīvaraṇa 가 없을 때에야 dhamma 를 알아듣습니다. 이것들을 지니고 있을 때는 아무리 dhamma 를 설해도 알아듣지 못하고 담지 못합니다.
issellā pav karapu eka nemeyi baṇa mē dharmāvabōdhayaṭa bādhāvē. ehenam ānantara pāpa karmayak karalā tibunot mav maralā piyā maralā ehema tibuṇu ē atdævīdī dharmayaṭa bādhayi. dharmāvabōdhayaṭa bādhayi. ē nisā mārga phala avabōdhayak karaganna bæri venavā. oyin mehā 999k maralā ammā maranna giyat marapu næti hindā aṁgali maralā dharmāvabōdha karannē. dæn minī maralā tibuṇā dharmāvabōdhayaṭa pādāvak nǣ.
전에 나쁜 짓을 한 것이 dhamma 깨달음을 가로막는 것은 아닙니다. 다만 ānantariya pāpa kamma, 곧 어머니를 죽이거나 아버지를 죽이는 일을 저질렀다면 그 태어남에서는 dhamma 깨달음이 가로막힙니다. 그래서 magga 와 phala 를 깨달을 수 없게 됩니다. 그보다 아래의 일이라면, 999명을 죽이고 어머니까지 죽이러 갔어도 죽이지는 않았기에 Aṅgulimāla 는 dhamma 를 깨달았습니다. 사람을 죽인 적이 있다 해도 dhamma 깨달음에 걸림은 없습니다.
hæbæyi yam mohotaka paṭan genavā. dænut mama ē adahasatin ma innē kiyalā baṇa ahanna giyot ehema hariyannē næhæ. vyāpāda tiyenavā. ēka atharaganna ōnē. ē adahasa atæralā hitam etenṭa hiṭiyā minmatuvaṭa varada varada hæṭiyaṭa dænagena minintuvē badu dē mama karannē nǣha kiyana adhiṣṭhānaya tiyāgena anna kaṭayutu kaḷot oya kiyana vāsanāva læbenavā. ehemayi ēka pahaḷa karaganna.
그러나 어느 순간부터 시작해야 합니다. ‘지금도 나는 그 뜻 그대로다’ 하고 dhamma 를 들으러 가면 되지 않습니다. vyāpāda 가 있는 것입니다. 그것을 내려놓아야 합니다. 그 뜻을 내려놓고 마음을 그 자리에 두고, 잘못을 잘못으로 알고 ‘앞으로는 그런 일을 하지 않겠다’ 는 adhiṭṭhāna 를 지니고 지내면 말한 그 인연을 얻습니다. 그렇게 그것을 일으키는 것입니다.
dharma pot vala san̆dahan vana sammā sambuduvarayek kiyana pāramitā itakut ov patyaka miduvaraya pāramitā ittakut rahatan vahansē āthā 10 itin ehema mehemayi tiyennē. 10 20k 30 kiyannē dāna 10ē tiyennē pāramitā 10yi. dasa pāramitāva dasa upāramitāva vaśayen dasa paramatta pāramitāva vaśayen oya koṭas tunakin sampūrṇa venna ōna kiyana ekayi pennannē. dati 30ha vennē ehemayi. pāramitā kiyana eka 10mayi tiyennē. 10ya puraṇa ākāra tunak tiyenavā. ē tunen tamayi pāramitā 30k vennē.
‘dhamma 책에 나오는 sammāsambuddha 의 pāramitā 몇 가지 —’ 네. ‘— paccekabuddha 의 pāramitā 몇 가지, arahant 의 —’ 열 가지인데, 이렇게 되어 있습니다. 열, 스물, 서른이라 하지만 pāramitā 는 열입니다. dasa pāramitā, dasa upapāramitā, dasa paramattha pāramitā, 이렇게 세 부분으로 채워져야 한다는 것을 보여 주는 것입니다. 서른이 되는 것은 그래서입니다. pāramitā 는 열뿐입니다. 그 열을 채우는 방식이 셋 있고, 그 셋으로 서른 pāramitā 가 되는 것입니다.
dæn otendi ōka viśāla vigrahayak. dæn pāramitā hayak gæna san̆dahan venavā mūlika mūlika daham pot valaru. etakoṭa dasa pāramitāvak kiyalā vigraha venavā. īṭa passē passē liyukot ōnē. hæbæyi 10 hædilā tiyennet ara haya hædilā pūrṇa venavā 10 hædenavā. itin ōvā vigraha karanna yana aṭuvāvaladī tama taman eka adahasin vigraha karanavā.
이것은 아주 큰 풀이입니다. 바탕이 되는 dhamma 책들에는 pāramitā 여섯 가지가 나옵니다. 그리고 열 가지로 풀이됩니다. 그 뒤로 더 쓰였습니다. 그러나 열은 여섯이 채워져 이루어진 것입니다. 이것들을 풀이하는 aṭṭhakathā 들은 저마다 자기 뜻으로 풀이합니다.
itin ē nisā dāna pāramitāva sīla pāramitamitāva itin ē vagēma mē nikamma pāramitāva itin ādi vaśayen ekin ekaṭa tiyenavā. itin ē pāramitā kiyana vacanaya balanavā otanin api dakinnē. dānaya mul karagena tamayi pāramitāva ārambha karannē. dæn pāramitāvak kirīmēdī viśēṣayak tiyenavā. tamangē yamkisi kenekuṭa yahapatak siddha kirīmē mul karagenayi. parōpakāraya mul karagenayi pāramitā paṭan gannē. anyayanṭa yahapatak kirīma mul karagena. etakoṭa etanadi bāhira lōkaya ara yahapatak kirīmē viśēṣa avasthāvak manasaṭa matuvelā viśēṣa guṇayak bavaṭa pat venavā. ē guṇaya mul karagena tamayi pāramitā ārambha karannē. ēkayi kāraṇaya.
그래서 dāna pāramitā, sīla pāramitā, 그리고 nekkhamma pāramitā 하는 식으로 하나씩 있습니다. 그 pāramitā 라는 말을 들여다보면 거기서 우리가 보는 것은 이렇습니다. pāramitā 는 dāna 에서 시작합니다. pāramitā 를 할 때 특별한 점이 있습니다. 누군가에게 좋은 일을 해 주는 것에 뿌리를 둡니다. 남을 이롭게 함에 뿌리를 두고 pāramitā 가 시작됩니다. 남에게 좋은 일을 하는 데 뿌리를 둡니다. 그러면 바깥 세상에 좋은 일을 하는 특별한 계기가 마음에 떠올라 특별한 덕이 됩니다. 그 덕에 뿌리를 두고 pāramitā 가 시작됩니다. 그것이 요점입니다.
mē dāna pāramitāva, upāramitāva, paramārtha pāramitāva oya tuna yannē. dānayē koṭas tunak tiyenavā āmisa dānaya, abhē dānaya, dharmanaya kiyalā. anna dhāra pāramitāvakinṭa ahuvennē āmisa dānaya. dāna upāramitāvaṭa ahuvennē abhayē dānaya. dāna paramārtha pāramitāvaṭa ahuvennē dharmaya. namut ōka passē pot vala liyanna gihillā dāna pāramitāva kiyannē mē kana bona dēval, an̆dina paḷan̆dina dēval gēdara yāna vāhana mēvā dandīma upāramitā kiyannē an̆ga pasan̆ga dandīma paramārtha pāramitā kiyannē muḷu jīvitaya dīma kiyalā oya vidihaṭa pāramitā tuḷaṭa passē gata pahu kāleka artha katāvala liyā tiyenavā.
dāna pāramitā, upapāramitā, paramattha pāramitā, 이 셋입니다. dāna 에는 세 부분이 있습니다. āmisa dāna, abhaya dāna, dhamma dāna 입니다. dāna pāramitā 에 드는 것은 āmisa dāna, dāna upapāramitā 에 드는 것은 abhaya dāna, dāna paramattha pāramitā 에 드는 것은 dhamma dāna 입니다. 그런데 나중 책들에서는 dāna pāramitā 란 먹고 마실 것, 입고 걸칠 것, 집과 탈것을 주는 것이고, upapāramitā 란 몸의 지체를 주는 것이며, paramattha pāramitā 란 목숨 전체를 주는 것이라고, 훗날 aṭṭhakathā 들에 그렇게 써 놓았습니다.
dāna pāramitāva kiyalā kiyanakoṭa ov hæbæyi ēka nemeyi yathārthaya. hæbæyi mē iskōlayan tamayi pot vala ehema liyavā nam ehema ōka liyanna ōnē. mokada dæn dīlā tiyennē ēkanē.
dāna pāramitā 라고 할 때 그렇게들 말하지만 그것이 참모습은 아닙니다. 다만 학교에서는 책에 그렇게 쓰여 있으니 그렇게 써야 합니다. 그렇게 가르쳐 놓았으니까요.
itin an̆ga pasan̆ga danna dena eka api nuda dæn etakoṭa dæn ara sal satunṭa pin anumōdan venna bǣha kiyanavānē ovdan kaya hæda ov mama ahalā tiyenavā mē jīvat venna minissunṭa pinn̆dunnaṭa ganna bæhæ kiyalā jīvat velā ov anumōdan karavaṭa anumōdan venna bæhæ kiyalā pættada api dæn api mehema balamukō pina kiyannē mokakda [ugura kǣrīma]
(묻는 이) ‘몸의 지체를 주는 것은 그렇고, 그러면 짐승은 puñña 를 함께 기뻐할 수 없다고 하잖습니까.’ 네. ‘살아 있는 사람은 준 puñña 를 받을 수 없다고 들었습니다.’ 살아 있는 사람이요, 네. ‘나누어 주어도 함께 기뻐할 수 없다고요.’ 그 쪽 말씀입니까. 이렇게 봅시다. puñña 란 무엇입니까? [목을 가다듬음]
yam kenek kenekuṭa yahapatak sitak siddha venna paturana yamak æṭanam. ēka pinaknē. apiṭa pinavanna hētuvak tiyenavā nam yamkisi dēkaṭa ē pinavanna hētu vena dēnē pina kiyannē.
누군가가 누군가에게 좋은 일이 생기도록 퍼뜨리는 무엇이 있다면 그것이 puñña 입니다. 무언가를 기쁘게 할 까닭이 있다면, 그 기쁘게 하는 까닭이 되는 것이 puñña 입니다.
arama dæn api dakinna ōnē ēka mehema dæn api kenekuṭa dæn oya apala upadrā monavā hari kiyalā minihā mē olmādalā vāgē minihā yanna gihillā kohera āga atak dannē næha. apiṭa kiyanavā setkaviyak hadalā kiyanna kiyalā. eyāgē namaṭa dæn namaṭa set kaviyak hadalā kiyanakoṭa yahapatak vennanē kiyannē setkavi oya set vædilā hinān ē manasaya āpahu vædennē nædda atdækīmē nædda set kaviyā kiyapuhama miniṭa sēt vadinavā. pin pin kiyannē oya setkavin kaḷat mokakda yahapavatā dunna aya pudgalayāgē navatu. jīvat velā inna manussayekuṭa [ugura kǣrīma] ē manussayāṭa seta vædenavā nam ē pina vadinnē nædda?
자, 이렇게 보아야 합니다. 어떤 사람이 액운이나 재앙 같은 것으로 미친 사람처럼 되어 어디로 가는지도 모르고 다닙니다. 그러면 우리에게 set kavi(복을 비는 노래)를 지어 읊어 달라고 합니다. 그의 이름으로 set kavi 를 지어 읊으면 좋은 일이 생기라는 것이 set kavi 입니다. 그 복이 닿아 마음이 되돌아오지 않습니까? 겪어 보지 않았습니까? set kavi 를 읊으면 그 사람에게 복이 닿습니다. puñña 란 — set kavi 를 하든 — 그 사람에게 좋은 일을 비는 것 말고 무엇입니까? 살아 있는 사람에게 [목을 가다듬음] 복이 닿는다면 puñña 는 닿지 않겠습니까?
dæn eka avasthāvakadī ektarā mānākāra manussaya budurajāṇan vahansē ḷan̆gaṭa ævidillā eyā mānākārakamaṭa tiyena hon̆da væḍa karagena innavā. hæbæyi ektarā mānayak tiyenavā magē viśēṣatvaya budurajāṇan vahansē dannavā nam unvahansē ḷan̆gaṭa vaḍi. mama yannē nǣha unvahansē hambavenni. dæn mehema ahaṁkāra katāvak kiyagenē innavā ektarā budurajāṇan vahansē hambavenna pirisē ṭi davasaka
한번은 거만한 사람 하나가 Buddha 가까이에 있으면서 그 거만함으로 좋은 일들을 하고 있었습니다. 그런데 그에게는 어떤 자만이 있었습니다. ‘내가 빼어난 줄 Buddha 께서 아신다면 그분이 내게 오시겠지. 나는 그분을 만나러 가지 않는다.’ 그는 이런 거만한 말을 하며 지냈습니다. 어느 날 Buddha 를 뵈러 온 사람들 가운데서였습니다.
dæn mē puddak ma prahiddhiya kiyanavā. mama guṇavata. mama yannē nǣha budurajāṇan vahansē hampē. magē guṇaya dannavā nam budurajāṇan vahansē mama ḷan̆gaṭa unvahansē mayinnē nǣ. ohoma kiya kiya kiya innakoṭa mēka dækkā ānanda hāmuduruva. dækalā budurajāṇan vahansēṭa anē svāmīni ahavāl pudgalayā menna mehema kiya kiya innavā. oba vahansē eyā ḷan̆gaṭa vaḍannakan oya balā innavā.
그는 드러내 놓고 말했습니다. ‘나는 덕 있는 사람이다. 나는 Buddha 를 만나러 가지 않는다. 내 덕을 아신다면 Buddha 께서 내게 오시겠지. 나는 가지 않는다.’ 그렇게 말하고 다니는 것을 Ānanda 스님이 보았습니다. 보고는 Buddha 께 아뢰었습니다. ‘bhante, 아무개가 이렇게 말하고 다닙니다. 당신께서 자기에게 오실 때까지 기다리고 있습니다.’
ē manussayāgeṭahi dayānukampāven yamak karanna puḷuvan. budurajāṇan vahansē dækkāt hētu vāsanā tiyena pudgalayek dharmayak avabōdha karanna. unvahansē ē manussayāgē namaṭa met pætta kivvā.
그 사람을 가엾이 여겨 무언가 할 수 있었습니다. Buddha 께서는 그가 dhamma 를 깨달을 인연이 있는 사람임을 보셨습니다. 그분은 그 사람의 이름으로 mettā 를 보내셨습니다.
poḍḍak velā yanakoṭa ara manussayāṭa nicci nætuva giyā. hariyaṭa baḍigin inna passē eḷena hoyāgena hiṭan kiribonnaṭa duvannē kohomada oya vidihaṭa nicca nætuva divala magē budupiyāṇan vahansē koheda kiyāgena divvalu. duvalā duvalā gahenavā budurajāṇan vahansē ḷan̆ga lan̆ga hienā dani væṭalā hinā vadinna paṭan gattālu anē svāmīni mama oba vahansē navaṭa āvā kiyalā.
조금 지나자 그 사람은 가만히 있을 수 없게 되었습니다. 배고픈 송아지가 어미를 찾아 젖을 먹으러 달려가듯, 그렇게 안절부절못하며 ‘우리 Buddha 께서는 어디 계시냐’ 하며 달려갔다고 합니다. 달리고 달려 Buddha 곁에 이르러 무릎을 꿇고 엎드려 절하기 시작했다고 합니다. ‘bhante, 제가 당신께 왔습니다.’
dæn mokenda āvē vædilā nædda? ehenam mē minihek vaśayen minihekuṭa dena pina vadinnē nædda? heta vadinavānam. nālā nam ēka ē satvayinṭa vadinavā. vædunahama praticārat ehapassēma venavā.
무엇이 그를 오게 했습니까? 닿지 않았습니까? 그러니 사람이 사람에게 주는 puñña 가 닿지 않겠습니까? 복이 닿는다면 그것은 그 중생들에게 닿습니다. 닿으면 그 응답도 좋은 쪽으로 옵니다.
mēvā apit hon̆daṭa at hadā balalā tiyena ēvā occara gæm̆buru pættaṭa yanna ōnē næ. apē puṁci atdækīm tiyenavā. oya vagē dēval. oya kaḍi vāgē sattu ganakoṭa kaḍinna metta vahama kaḍi kannā. ēvā api atdækīmen dækalā tiyenē. mē kaḍiyā kiyannē tirisan korasayit sutala jīva ēkagin ena data kirīma natara venavā. madhurat ē vagē. madura vagēvā karadarayak ennē næha. oya koyi pattu karanna ōnē næha. avaṁka oya maitrī bhāvanāva vaḍanna kenekuṭa ōka vædagat deyak.
이런 것들은 우리도 잘 해 보았습니다. 그리 깊이 갈 것도 없습니다. 우리에게도 작은 겪음들이 있습니다. 개미 같은 것들이 물 때, 개미에게 mettā 를 보내면 개미가 물지 않습니다. 그것을 우리는 겪어서 보았습니다. 개미는 짐승 가운데 아주 작은 목숨인데도 무는 것을 그칩니다. 모기도 그렇습니다. 모기 괴롭힘이 오지 않습니다. 모기향을 피울 필요가 없습니다. 정직하게 mettā bhāvanā 를 닦는 이에게 이것은 중요한 일입니다.
nivanen patannā vū āśirvādaya puduma vidihaṭa tamanṭa yahapataṭa balapānavā. mēka hitāganna bæri deyak. nivanen āśirvādayak patanavāyi kiyannē. rāgak kṣē, dvēśak sēva, mōhak sē venna hētuva ēvā kiyalā patana ekayi.
nibbāna 로 비는 축복은 놀랍게도 자기에게 좋은 쪽으로 작용합니다. 생각조차 할 수 없는 일입니다. nibbāna 로 축복을 빈다는 것은 rāga 가 다하고 dosa 가 다하고 moha 가 다하는 인연이 되기를 비는 것입니다.
ehenam avæḍak asādhāraṇayak yæmakuṭa siddha karannē rāgaya nisā, dvēśaya nisā, mōhaya nisā. yam kenekuṭa nivanin āśirvāda pætu rāgaya nisā ovungen kiraṇaḍak tibuṇā, dvēśaya nisā avaḍatti vuṇā, mōhaya nisā avaḍatti venavā. oya tunvæḍema lōkayāgē nidahas venavā.
누군가에게 해와 억울함을 끼치는 것은 rāga 때문이고 dosa 때문이고 moha 때문입니다. 누군가에게 nibbāna 로 축복을 빌면 — rāga 때문에 그들에게서 해가 있었고, dosa 때문에 해가 있었고, moha 때문에 해가 생기는데 — 이 셋에서 세상이 풀려납니다.
mēkaṭa vædagat tahak mē ḷan̆gadi pat dālā tibunē. ēka gammānayakaṭa nagarayakin kuṇu gelā ahalā dālā yanu bahatkārayek. ē gamē inna minisunṭa mona vidihenvat bælu mēka inna etaram dæn gan̆da gahanavā. mehi kuṇu dæmīma tahanam kiyalā bōḍ ekak gahulu bōḍ eka asēna kuṇu dālā yanavalu. tænan gattē næhæ. ē pāra īṭa passē gamē minissu ekedilā mehi kuṇu dæmīma ballanna pamaṇayi kiyalā pōḍk gaæhuvālu. davas dekak tunak poḍḍak aḍulā tiyena āyet īṭa aḍakugara gahanavā. mehi kuṇu damana siyallō nivan dakitvā kiyalā bōḍ eyak haævā. ēdā panak kuṇu dānna næd. ara bōḍ ekama galavula ayin karalā mehi kuṇu genak damana siyallō nivan dakitvā kiyalā bōrayak gæhuva taka. īṭa passē danne mæhalā kavuruvak kuru dānnē nætuva kiyā.
이에 대한 좋은 본보기가 얼마 전 신문에 실렸습니다. 어느 마을에 도시에서 쓰레기를 실어 와 억지로 버리고 가는 사람이 있었습니다. 그 마을 사람들은 어떻게 해도 막을 수 없었고, 냄새가 지독했습니다. ‘이곳에 쓰레기를 버리지 마시오’ 하는 팻말을 세웠더니 그 팻말 옆에 쓰레기를 버리고 갔다고 합니다. 아랑곳하지 않았습니다. 그래서 마을 사람들이 모여 ‘이곳에 쓰레기를 버리는 것은 개뿐이다’ 라는 팻말을 세웠다고 합니다. 이삼일 조금 줄더니 또 버렸습니다. 그래서 ‘이곳에 쓰레기를 버리는 모든 이가 nibbāna 를 보기를’ 하는 팻말을 세웠습니다. 그날은 쓰레기를 버리는 사람이 없었습니다. 그 팻말을 떼어 내고 ‘이곳에 쓰레기를 가져와 버리는 모든 이가 nibbāna 를 보기를’ 하는 팻말을 세웠다고 합니다. 그 뒤로는 아무도 쓰레기를 버리지 않았다고 합니다.
dæn pattarayaka mēka dālā tibuṇā. namut pattarē dannē næhæ. nivan dakittā kiyalā bōḍ ekē kapama kuṇa dæmmē nættē. menna balanna mē kālē hari vædagatma deyak hon̆da atdækīma.
어느 신문에 이것이 실렸습니다. 그러나 신문은 몰랐습니다. ‘nibbāna 를 보기를’ 하는 팻말 때문에 왜 쓰레기를 버리지 않았는지를. 보십시오, 이것이 요즘 아주 중요한 일, 좋은 겪음입니다.
nivanin āśirvādayak kaḷā nam yam kenekuṭa nivan dakitvā kivvē mokakda rāgak sē vecca ekkenek vetvā, dvēśak sēva kenek vecca vecca ekkenek vetvā. mōhaya sē vecca kenek vetvā. dæn rāgaya nisā, dvēśaya nisā, mōhaya nisā mat vecca kenāṭa anunṭa vena hiṁsā pēnnē næha. magē væḍē kerunot ōkaṭa hina gæhuvak kamak nǣha kiyana eka tamayi adahasa. tamangē gamē kuṇu tiyāganna nætuva genahalā otana kuḍu dālā yana unṭu bæn̆da huvaṭa apiṭa kamak nǣhæ kiyalā. ungē vatta jarā vunaṭa apiṭa kamak næha. hæbæyi dvēśaya mul vecca adahasak otana tiyenavā abhyantaraya kuṇu adahasak. hæmē āśirvādaya mokakda eban̆du adahas næti vetvā kiyana ekayi. siyalla kæḍika karapu uparima vacanē tamayi nivan dakitta.
누군가에게 nibbāna 로 축복했다면, ‘nibbāna 를 보기를’ 한 것은 무엇이겠습니까? rāga 가 다한 사람이 되기를, dosa 가 다한 사람이 되기를, moha 가 다한 사람이 되기를 비는 것입니다. rāga 와 dosa 와 moha 에 취한 사람에게는 남이 입는 해가 보이지 않습니다. ‘내 일만 되면 저쪽이 벼락을 맞든 상관없다’ 는 것이 그 생각입니다. 자기 마을에 쓰레기를 두지 않고 실어 와 거기 버리고 가는 자들은 ‘저들이 어찌 되든 우리는 상관없다, 저들 땅이 더러워져도 상관없다’ 합니다. 그런데 거기에는 dosa 에 뿌리를 둔 생각, 속이 썩은 생각이 있습니다. 그 축복은 그런 생각이 사라지기를 비는 것입니다. 모든 것을 뭉뚱그린 가장 높은 말이 ‘nibbāna 를 보기를’ 입니다.
mē vacanayaṭa ehā tava maitriyak nǣha vaḍanna. ē nisā āryayangē maitriya onna ōkayi pratiphala tiyennē eka. hari yam kenek hiṁgi hiṁsā karanavā nam anē ohuṭa ohu nivan dakitvā nivan dakitvā. oya vacana kivvahama siyaluma maitriya kæṭivelā. oya vacanē tiyenavā. oya vacana sellamak nemeyi. ē taram vædagat. menna mē nivana mul karagena set patanna kivvet onna ōkayi. āyasarayak śāntiya poḍḍakvat ituru vecca ekak næhæ. ohuṭa vadinna nivana sel pætuvena ēka viśēṣayak.
이 말을 넘어서 닦을 mettā 는 없습니다. 그래서 거룩한 이들의 mettā 는 이것이며, 열매가 있는 것도 이것입니다. 누군가가 해코지를 한다면 ‘아, 그가 nibbāna 를 보기를, nibbāna 를 보기를’ 하고 말하면 모든 mettā 가 그 말에 뭉쳐 있습니다. 그 말은 말장난이 아닙니다. 그만큼 중요합니다. nibbāna 에 뿌리를 두고 복을 빌라고 한 것이 이것입니다. 거기에는 saṃsāra 의 것이 조금도 남지 않습니다. 그에게 닿도록 nibbāna 의 복을 빈 것입니다. 그것이 특별합니다.
itin ē nisā ē vagē dēval adat kriyātmakayi. set pæīmē paḷaveni vacanaya tamayi nivana. nivana mūlya karennē set pæīma karanavā nam api varuvat sē kiyavalā kiyalā goḍa gahaganna api okkoma eka vacanayen gattā. ēka harima lēsi met vædīma.
그래서 그런 일은 오늘도 작용합니다. 복을 비는 첫 말은 nibbāna 입니다. nibbāna 에 뿌리를 두고 복을 빈다면, 이것저것 말을 늘어놓아 쌓을 것 없이 한마디로 다 잡은 것입니다. 이것은 아주 쉬운 mettā 입니다.
sasara duken midenna met vaḍanakoṭa rāgakē vēvā, dvēśak sēva vēvā, mōhak sē vēvā kiyana vacana tunama ekatu karalā kiyana ekak tamayi rāgak ēyō nibbānaṁ, dvēśakya ē nibbānaṁ, mōhakya ēvā nibbānaṁ kivvē. nibbāna kiyana vacanē rāgak sēṭak innavā, dvēśakyaṭak kiyanavā mōhakyak kiyanavā. nibbāna parama suvayen sukita sara vetvā. ēka vigraha karalā kivvē. keṭima kiyanavā nivan dakinna. ēkemat oya vacana tiyennē. dæn mē vacanaya harima vædagat maitriyak. siyallenma kæṭivelā tiyenavā. kisi dēka aḍuvak nǣhæ. laukika lōkōttarama siyaluma maitrī kæṭivelā tiyenavā.
saṃsāra 의 괴로움에서 벗어나려고 mettā 를 닦을 때 ‘rāga 가 다하기를, dosa 가 다하기를, moha 가 다하기를’ 이라는 세 말을 모두 합쳐 말한 것이 ‘rāgakkhayo nibbānaṃ, dosakkhayo nibbānaṃ, mohakkhayo nibbānaṃ’ 입니다. nibbāna 라는 말 안에 rāga 의 다함, dosa 의 다함, moha 의 다함이 들어 있습니다. ‘nibbāna 라는 가장 높은 즐거움으로 즐겁기를’ 은 그것을 풀어 말한 것이고, 가장 짧게는 ‘nibbāna 를 보기를’ 입니다. 그 안에 그 말들이 다 있습니다. 이 말은 아주 중요한 mettā 입니다. 모든 것이 뭉쳐 있어 아무것도 모자라지 않습니다. 세상의 것과 lokuttara 의 것, 모든 mettā 가 뭉쳐 있습니다.
itin mē pāramitā puraṇavayi kiyalā vacanaya gannakoṭat itin api ōkē dakinna ōna ekak tamayi dæn pāramitāva puraṇakoṭa pāramī kiyannē mokakda kiyalā dænaganna ōnē pāramī kiyana vacanayen pennanna. mihiriyāven perāgena perāgena yana ekayi. mī kiyana vacanayē pennuvē mihiriyāva rasaya rasavatma dē perāgena perāgena rasavatma dē hoyāgena giyahama antimaṭa hamma vena rasavat dē tamayi nibbānaṁ paramāṁśukā.
‘pāramitā 를 채운다’ 는 말을 들을 때도 우리가 보아야 할 것이 있습니다. pāramitā 를 채울 때, pāramī 가 무엇인지 알아야 합니다. pāramī 라는 말이 보여 주는 것은, 단맛으로 거르고 또 거르며 나아가는 것입니다. ‘mī’ 라는 말이 보여 주는 것은 단맛, 맛, 가장 맛있는 것입니다. 거르고 또 걸러 가장 맛있는 것을 찾아가면 마지막에 얻는 맛있는 것이 ‘nibbānaṃ paramaṃ sukhaṃ’ 입니다.
parama suvē parama praṇītiya hambavenavā. ētaṁ santaṁ ētaṁ pīta śānta vū praṇīta vū antima eka tamayi nivana. anna perāgena giyāma antimaṭa peralā ituru vena antima spirīṭ eka antima sāra dharmaya mokakda? nivana. onna otenṭa enakan peranna ōnē. onna ē perāgena yaḷavara kavadā hari nivanaṭa avudhāra pāramī sampūrṇayi.
가장 높은 즐거움, 가장 빼어난 것을 얻습니다. ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ’, 고요하고 빼어난 마지막 것이 nibbāna 입니다. 거르고 걸러 마지막에 남는 진액, 마지막 알맹이 dhamma 가 무엇입니까? nibbāna 입니다. 거기까지 올 때까지 걸러야 합니다. 그렇게 걸러 가다가 언젠가 nibbāna 에 이르면 pāramī 가 다 채워진 것입니다.
itin api perāgannavā apiṭa ōna dē api perāgannavā ekak. apiṭa vitarak nemeyi lōka satvayāṭat avaśyadī dē peralā denavā. apit perāganna buddhōhaṁ bōdhavāmi muktōhaṁ mōcayē parē tinnōhaṁ tārasvāmi saṁsārōgō mahā bhaya mē saṁsāraya næti yōgaya mahā bhayānakayik kiyalā kiyā dænagatta kenā mama vitarak bērilā bæha. anik ayat bērāganna ōnē anik ayaṭat mēka kiyā denna ōnē mahā utum guṇayak nivana karā perāgena yanna bāra gannavā tamanuyi anunuyi siyallanna.
우리는 우리가 바라는 것을 거르기도 합니다. 우리만이 아니라 세상 중생에게 필요한 것도 걸러서 줍니다. ‘buddho'haṃ bodhayāmi, mutto'haṃ mocaye pare, tiṇṇo'haṃ tārayāmi, saṃsāraogho mahābhayo’ — 이 saṃsāra 의 거센 물이 몹시 무서운 것임을 안 이는 ‘나 혼자 건너서는 안 된다. 다른 이들도 건져야 하고 그들에게도 가르쳐야 한다’ 합니다. 이것은 크게 거룩한 덕입니다. 자기와 남, 모두를 nibbāna 로 걸러 이끌기를 떠맡는 것입니다.
hæbæyi mona tālen hari yam satvayek nivan magaṭa ganna hētukāra tiyena satvayek monavā hō dr̥ṣṭiyakin væhilā tiyenavā nam maṭa kavadā hari vunā nam ohugē siyalu dr̥ṣṭa bin̆dalā ohuē magaṭa ganna gatahæō ganna manussayek vaśayen lōkayāṭa pura karanna puḷuvan. uparimama vaṭināsē ēkayi kiyalā nigamanaya karanavā.
‘어떤 식으로든, nibbāna 의 길로 데려갈 인연이 있는 중생이 어떤 견해에 덮여 있다면, 언젠가 내가 할 수 있게 된다면 그의 견해를 모두 깨뜨려 그를 길로 데려가겠다. 그것이 사람으로서 세상에 할 수 있는 가장 값진 일이다’ 하고 결론을 내립니다.
menna mē nigamanaya karaganna dakṣatāvayak guṇayak tiyenavā nam yam kenekuṭa mona duk vin̆dagena hari? mona vehesa min̆dagena hari. onna otanṭa avaśya karana gnānaya maṭa pūrṇa vecca davasadī maṭa ōka karanna puḷuvan. ēkaṭa avaśya siyalu bala gnāna bala nægunāṭa passē maṭa puḷuvankamak læbennē ē kāraṇaya iṣṭa karanna.
이런 결론을 내릴 솜씨와 덕이 누군가에게 있다면, ‘어떤 괴로움을 겪든, 어떤 수고를 견디든, 그 일에 필요한 ñāṇa 가 내게 다 채워지는 날 나는 그것을 할 수 있다. 그 일에 필요한 모든 힘, ñāṇa 의 힘이 자란 뒤에야 그 일을 이룰 수 있게 된다’ 합니다.
sāmānya kenekuṭa baṇa kiyalā. bēraganna bæha dr̥ṣṭiya tada væḍiyi. eyāgē tarkavāda væḍiyi. īṭa vaḍā gnānavantayek eyāṭa baṇa kiyalā bēraganna puḷuvanhama īṭat ara dr̥ṣṭiya tada væḍiyi. ohoma gihillā gihillā siyalu ākārayen ohugē aḍupāḍu tæn balalā hiṭan ohuṭa hariyaṭa maga pennakuvahē dr̥ṣṭiya bin̆dilā hiṭan ohu nivan dakinavāna. anna ē eban̆du ayat nivan dakvanna puḷuvan antima kramayak tiyenavā nam mēka tamayi lōkayāṭa karanna puḷuvan ihaḷinma ihaḷa sēvaya
보통 사람이 dhamma 를 설해서는 건지지 못합니다. 견해가 너무 단단하고 따짐이 너무 많습니다. 더 지혜로운 이가 설해서 건질 수 있으면, 그보다 견해가 더 단단한 이도 있습니다. 그렇게 나아가 그의 모자란 데를 온갖 방법으로 살펴 길을 제대로 보여 주면 견해가 깨져 그는 nibbāna 를 봅니다. 그런 이들까지 nibbāna 를 보게 할 마지막 길이 있다면, 그것이 세상에 할 수 있는 가장 높은 섬김입니다.
yam utumayek hæṭiyaṭa menna mē uparima sēvaya karanna yamkiva adhiṣṭhānayak æti vuno avaṁka adhiṣṭhānayak nam. hæbæyi mēka sellamen karanna puḷuvan ekak neveyi. ananta apramāṇa duggæhæṭa vin̆dagena hiṁgi hiṁsā vin̆dagena saturangē paḷigænīma valaṭa lakvelā vipalava valaṭa ahuvelā koṭu velā tamangē jīvita hāni karagena mona dēkinvat pasu bahi nætuva mē gnānaya mē mē śaktiya vardhanaya karaganna tiyena mārgaya kamkaṭu sahitayi. anna ē mārgaya kesē koccara kamkaṭa tibuṇāda? mæruvak kamak nǣha. hiṁgi hiṁsā karak kamak nǣha. ē siyalla jaya aragena mama kavada hari anna ē kiyana gnānaya ē kiyana śaktiya mudunpat karagena yam satyayekuṭa karanna puḷuvan uparima pihiṭa tiyenavā mē nivana labā denna ē siyalu dr̥ṣṭi midagena gihilā labā denna puḷuvan nam. anna ē aya san̆dahā mama kæpa venavā kiyalā mama kenek gatta nam tīraṇayak menna mēkaṭa kiyanavā lovturā budu patanna uttama bōdhisatva guṇayak hitaṭa vagē. [ugura kǣrīma]
거룩한 이로서 이 가장 높은 섬김을 하겠다는 adhiṭṭhāna 가, 그것도 정직한 adhiṭṭhāna 가 생긴다면 — 그러나 이것은 장난으로 할 수 있는 일이 아닙니다. 끝없이 헤아릴 수 없는 고난을 겪고, 해코지를 견디고, 원수의 앙갚음을 당하고, 재난에 걸려 갇히고, 제 목숨을 잃으면서도 무엇에도 물러서지 않고 이 ñāṇa, 이 힘을 키워 가야 하는 길은 가시밭입니다. 그 길이 아무리 가시투성이여도 ‘죽어도 상관없다. 해코지를 당해도 상관없다. 그 모든 것을 이기고 언젠가 그 ñāṇa 와 그 힘을 꼭대기까지 이루어, 중생에게 할 수 있는 가장 큰 도움인 nibbāna 를 모든 견해에서 풀어 줄 수 있다면 그들을 위해 나를 바치겠다’ 하고 누군가 마음을 정했다면, 이것을 sammāsambuddha 가 되기를 비는 거룩한 bodhisatta 의 덕이라 합니다. [목을 가다듬음]
hæbæyi sellamak nemeyi mēka ganna bæha lēsatiyi.
그러나 이것은 장난이 아닙니다. 쉽게 지닐 수 있는 것이 아닙니다.
pan̆durakaṭa gahapuhama 50k vidihaṭa bōdhisatvaru innavada? bōsat pætum patanam ehema hiṭiyaṭa hariyannē næha. mokakda dænagenadē bōdhisatvænnē kiyana eka væḍuvot ehema væḍi hariyak ataraman venna vena aya bōdhisatva innavā. kiyanna annavāē patanavā. hossāgēin mæssagiyat talanavā. ē taramaṭavat ivasaganna bæ.
덤불을 치면 쉰 명씩 튀어나올 만큼 bodhisatta 가 있습니까? bodhisatta 의 바람을 빈다고 해서, 그렇게 있다고 해서 되는 것이 아닙니다. bodhisatta 가 무엇인지 알고 따져 보면, 대부분은 길을 잃을 사람들이 bodhisatta 로 있습니다. 바람은 빕니다. 그러나 코에 파리만 앉아도 내리칩니다. 그만큼도 참지 못합니다.
ara patuma patāna puhuvama kavuda eāva kōhiyi kenekda etanaṭa yanna ōnē. keban̆du tērum gatta kenekda yanna ōnē. mēka sellamak nemeyi budu bava kiyana eka. buddhatvaya patāgena perum puranavā kiyana eka sellam væḍak nemeyi. malleham piri yana gamanak nemeyi. ati duṣkara vidihaṭa yanna ōnē.
그 바람을 빌 때, 그는 누구이며 어떤 사람이어야 거기로 갈 수 있는지, 어떤 깨달음을 지닌 사람이어야 하는지 보아야 합니다. Buddha 가 되는 것은 장난이 아닙니다. Buddha 됨을 빌며 pāramī 를 채우는 것은 장난이 아닙니다. 꽃길을 걷는 길이 아닙니다. 몹시 어렵게 가야 합니다.
yam kenekuṭa hitenavā nam mamat budu bava patanavā. hæbæyi budu bava patana ayaṭa hariyaṭa ivasanna ōnē. gahana bayanna hiṁ hiṁsā karana ayaṭa vaira krōdha mātrayak karanna nætuva vasanna puḷuvan śaktiyak gonna ganna ōnē.
누군가 ‘나도 Buddha 됨을 빈다’ 고 생각한다면, Buddha 됨을 비는 이는 참으로 잘 참아야 합니다. 때리고 꾸짖고 해코지하는 이들에게 미움이나 성냄을 티끌만큼도 품지 않고 견딜 힘을 쌓아야 합니다.
apē bōsatāṇan vahansēt ehema kālayaka hiṭiyalu kalābhu kiyannē rajjenek ḷan̆ga ektara śāntivāda kiyalā tāpasa kenek velā inna kālēkāvu rajjuruvō ævidilā hæṭat tōgē śāntiya koheda tiyennē kiyalā ahalā kapapiya mēgē ata kapapiya vagē mēkē anikkat anit akulak kapiyē mēka akulak kapavapiya mugē śāntiya mama vamāravannamkō tiyana etanin ganna ohoma gihillā hin kæpuvā. īṭa passē kapāpiya kan deka kæpuvā. tavat śāntivādiya maharaja tavat śāntivādiyama tamayi. mama obaṭavat vada dena vadakayāṭavat sanasu mātrayakvat kupita vennē næha. avaḍak vēvā kiyannē. kapivenāhet nāhek kæpuvā. etakoṭa tava śāntivāya maha raja mē an̆ga pasan vala nemeyi śāntiyē magē pabuvē. pabuvē tiyenavā ænnam pabuva. unvahansē haṭē lēpiṭa velā etanama balannā.
우리 bodhisatta 께서도 그런 때가 있었다고 합니다. Kalābu 라는 왕 곁에서 Khantivādī 라는 tāpasa 로 있을 때였습니다. 왕이 와서 ‘네 khanti 가 어디 있느냐’ 묻고는 ‘이놈의 손을 잘라라, 이것도, 다른 손가락도 잘라라. 이놈의 khanti 를 내가 토해 내게 하겠다. 있는 데서 꺼내 보자’ 하며 그렇게 손을 잘랐습니다. 다음엔 ‘잘라라’ 하여 두 귀를 잘랐습니다. ‘대왕이여, 나는 여전히 khanti 를 말하는 이입니다. 대왕에게도, 고문하는 이에게도 나는 티끌만큼도 노하지 않습니다. 해가 있기를 바라지도 않습니다.’ 코를 자르라 하여 코를 잘랐습니다. 그러자 ‘대왕이여, khanti 는 이 몸의 지체에 있는 것이 아니라 내 가슴에 있습니다.’ ‘있다면 가슴을 찔러라.’ 그분은 피 속에 쓰러져 그 자리에서 바라보고 있었습니다.
menna meccara ekak karaddit śāntiya paturana eka venas karannē næti kenekuyi budu venna patana aya. ehenam mamat kavadā hari anna ē maga anugamanaya karanavā. [ugura kǣrīma] dæn maṭat ōna taram bænapuvāya. ōna taram gahapuvāya. karan tiyena hin̆ga ōnika karapuvā. ē hin̆gi kiyana haturat mama kavada hari mē nivan maga labā denna vaṭayamak karanna puḷuvan nam mama hitada dōna diyakvā karannē næhæ. mama ē ṭika karanavā. esē bōsat pætitumak pata velā kivvā nam navæn̆dun dīlā van̆dinna vaṭinavā ē bōsatan vahansēṭa. ē taram uttamayi.
이토록 당하면서도 khanti 를 퍼뜨리기를 바꾸지 않는 이가 Buddha 되기를 비는 이입니다. ‘그러니 나도 언젠가 그 길을 따르겠다. [목을 가다듬음] 나도 숱하게 꾸짖음을 받고 숱하게 맞았고, 할 수 있는 해코지는 다 당했다. 그 해코지하는 원수에게도 언젠가 이 nibbāna 의 길을 줄 수 있다면, 나는 마음에 미움을 품지 않겠다. 나는 그 일을 하겠다.’ 이렇게 bodhisatta 의 바람을 빌었다면, 그런 bodhisatta 께는 온몸을 엎드려 절할 만합니다. 그만큼 거룩합니다.
namut ehema ekak dækalā kiyannē. elipata miṭivayayi, uḍipata nam uḍayayi, usmiṭi samavayayi samidu nonæmīma geṭa væḍamayi. māt kavadahari ibuduvelā yanakoṭa eḷipata yannē nætæ eyāṭa uḍalipata uḍa yanna. nænnē nætuva geḍayanakoṭa sādukāra dīgena mama piḷiganna hæṭi mehemayi. budu velā misak navatinē. onna bohō bōsatvangē pætu.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
innē koheda itin mahānākāra budu bavak hiten aragena garaṇādi budu bavak aragena minihā nikan budu velā. kon̆da kelin tiyāgena muṇa ussagena yannē mahēsā keḷilā. hitē mokakda tiyennē? budu bava gæna mavāgatta duṭṭiya. dæn mehema lōkayak innavā mehema bōsattvaru innavā hariyaṭa hæbæyi bæri velā hari. væṭē inna eha venas karalā tibunot. puvak allalā kaḍāgi hituna vattē.
그런 이들은 어디에 있습니까? 대단한 Buddha 됨을 마음에 품고서, 그 사람은 그냥 Buddha 가 된 듯 등을 꼿꼿이 펴고 얼굴을 쳐들고 거들먹거리며 다닙니다. 마음에 무엇이 있습니까? Buddha 됨에 대해 지어낸 견해입니다. 이런 세상이 있고, 이런 bodhisatta 들이 잔뜩 있습니다. 그런데 어쩌다 이웃이 울타리를 옮겨 놓았거나 뜰의 빈랑 열매를 따 갔다면,
ōkaṭa mama mokakda karanna ōnē? tiyanna hon̆da ulak kapalā tiyanna ōnē ulā. āya ennē nǣhæ īṭa passē ahuṇot gahanavā pollakin āye jīvitayaṭa enna tiyennē metanin meyā katara han̆di kaḍanāvak. huvak vallak karāgena giyāma mē jātiyē hitana manussayō budubhāva vatanavā. mehema lōkayak tiyenavā.
‘내가 어떻게 해야 하나? 좋은 말뚝을 깎아 꿰어 놓아야지. 그러면 다시는 오지 않겠지. 걸리면 몽둥이로 패 주겠다. 다시는 살아 돌아오지 못하게.’ 이런 식으로 생각하는 사람들이 Buddha 됨을 빕니다. 이런 세상이 있습니다.
itin æta budubhāva kiyana eka anna ē vagē kellamak nemeyi. mē budubhā patanāyatara kī denek ætta vaśayenma budu venna inna aya innavada kiyalā hitanna bæ. mē vagē lōkayak.
그러니 Buddha 됨이란 그런 장난이 아닙니다. Buddha 됨을 비는 이들 가운데 참으로 Buddha 가 될 이가 몇이나 되는지 생각할 수도 없습니다. 이런 세상입니다.
itin mē vædi api dækaganna ōnē api yamkisi pævatum padanakoṭa hari pāramitā puraṇavā kiyanavā monavada pāramitā kiyannē? mē utum vū rāga akṣayaṭa, dvēśa akṣayaṭa, mōha akṣayaṭa hētu vena eka taman karaganna hadanavā nam ēka tamangē śrāvaka guṇayak. ēkaṭa uccara dura yanna ōnē næ. hæbæyi mamat kavadā hari maṭa puḷuvan hæṭiyaṭa anik ayaṭa dharmāvabōdhayak labā denna yam gnānayak vardhanaya karaganna bæhæ mē ākārayen kiyalā gattot śrāvaka pāramitāvak.
그러니 여기서 우리가 보아야 할 것은, 우리가 바람을 품거나 pāramitā 를 채운다고 할 때 pāramitā 가 무엇이냐는 것입니다. 거룩한 rāga 의 다함, dosa 의 다함, moha 의 다함에 인연이 되는 것을 자기가 이루려 한다면 그것은 자기의 sāvaka 덕입니다. 거기에는 그리 멀리 갈 필요가 없습니다. 그러나 ‘나도 언젠가 할 수 있는 만큼 다른 이들에게 dhamma 의 깨달음을 줄 ñāṇa 를 키우겠다’ 고 마음먹는다면 그것은 sāvaka pāramitā 입니다.
maṭa ē mahā lovturā buddhatvayaṭa nam pat venna bæhæ. sellam væḍak nemeyi. bugaraṇan vahansē navāma patvelā dharma dēśanā karapuvahama śrāvakayek hæṭiyaṭa maṭa puḷuvan nam ehema viśēṣatvayaṭa pat velā haṭan yamak karalā dennadē lōkayaṭa. anna tamangē arihatvaya ikmavā vagē tava dānukampāva mul karagatta deyak. anna ēvā śrāvaka pāramitāvalaṭa væṭennē. ehemayi pāramī guṇayan ennē.
‘나는 저 큰 sammāsambuddha 의 자리에는 이를 수 없다. 장난이 아니다. Buddha 께서 깨달음에 이르러 dhamma 를 설하실 때, 제자로서 내가 할 수 있다면 그런 특별한 자리에 이르러 세상에 무언가 해 주겠다.’ 이처럼 자기의 arahant 됨을 넘어 가엾이 여김에 뿌리를 둔 것, 그런 것들이 sāvaka pāramitā 에 듭니다. pāramī 의 덕은 그렇게 옵니다.
itin etakoṭa ē nisā ēka viśēṣatvaya dakinna ōnē. itin samatīra sat pāramitā kivvē 30k vena pāramitāvama pirennē lovturā buddha budu vena uttamayangen mokē kāgēvat piḷisaraṇak hambavennē nǣ ē pāramitā puranna.
그러니 그 특별함을 보아야 합니다. ‘samatiṃsa pāramitā’, 곧 서른이 되는 pāramitā 는 sammāsambuddha 가 될 거룩한 이에게서만 채워지며, 그 pāramitā 를 채우는 데 누구의 도움도 얻지 못합니다.
mē dāna pāramitā puranavā. upāramitā kiyannē perāgena perāgena nivana karā yanakoṭa śāntiya karā yanakoṭa śāntiyaṭa āsanna vena kāraṇā piḷiban̆dava væṭahilā karanā vū kaṭayutu paṭan gattahama ēvā tamayi āsanna pāramitā tamayi upāramitā. paramārthayenma pūrṇabhāvayaṭa pat venna tenna ōna pragnā mul velā sampūrṇa venna ōnē. ēvā pragnā pāramitāva mē sampūrṇa venakoṭa paramārtha pāramitāva etana.pāramitā æs mas n ætsi maslē amudharu daṇandīma ādī vaśayen upapāramitā hæṭiyaṭa tamayi ē oyā salakannē.
dāna pāramitā 를 채웁니다. upapāramitā 란, 거르고 걸러 nibbāna 로, 고요로 가면서 고요에 가까워지는 것들을 알아차려 그 일을 시작하면 그것이 가까운 pāramitā, 곧 upapāramitā 입니다. paramattha 로 온전함에 이르려면 paññā 에 뿌리를 두고 채워져야 합니다. 그것이 paññā pāramitā 이고, 이것이 채워질 때 거기서 paramattha pāramitā 가 됩니다. 그런데 눈, 머리, 살, 피, 아내와 자식을 주는 것 따위를 upapāramitā 로 여깁니다.
hæbæyi budurajāṇan vahansē dēśanā karapu tripiṭakayē nemeyi ēvā tiyennē passē hadāgata sāhitya pot vala ēvā tiyennē. itin ōri gæm̆buru tæna sāhitya pot nisā apiṭa dan denna ōnē mokakda kiyalāvat dænaganna puḷuvan tattvayak næti velā tiyenavā. lovturā buddhatvayaṭa patvenna ōna kenek monavada avaṁkavama dānaya vaśayen dunnē kiyalā. ē tērum ganna bærivelā api mē laukika bhautika dēval valin dunna dānayan gæna hitāgena upāramitā kiyalā innavā.
그러나 그것들은 Buddha 께서 설하신 tipiṭaka 에 있는 것이 아니라 나중에 지어낸 문학 책들에 있습니다. 그런 깊은 자리를 두고, 문학 책들 때문에 우리는 무엇을 주어야 하는지조차 알 수 없게 되었습니다. sammāsambuddha 가 되려는 이가 참으로 dāna 로 무엇을 주었는지를. 그것을 알아듣지 못해, 우리는 세상의 물질로 준 dāna 를 생각하며 그것을 upapāramitā 라 여기고 있습니다.
mē æs deka dan dīlā budu bava patanavā. dæn mē kālē koccara diyanada minissu dæn oya æs dandīma kiyana ekayi mē æs dandīmē krama dekak tiyenavā. ēkak tamayi mē maslē æhæ galavā dandena eka. dæn mē kālē bella kapalā hæma dunnā tiyena kāṭada velāk tiyenavā. dæn meccara mē navīna vidyāva kiyana eken meccara mē vidyāva dinavelā tiyenavā. mama æhuvot ehema gihillā magē bella kapalā dennenna obaṭa ōnada? um̆baṭa ōnada? oya dāgena ahagena giyot kāṭavat ōna kiyada magē vel oluvanā karaganna
‘이 두 눈을 dāna 로 주고 Buddha 됨을 빈다.’ 요즘 사람들이 얼마나 그러는지요. 눈을 준다는 데에는 두 길이 있습니다. 하나는 이 살로 된 눈을 뽑아 주는 것입니다. 그런데 요즘 목을 잘라 준다면 누가 그것을 바라겠습니까? 요즘 이른바 새 과학이 이토록 앞서 있는데도요. 내가 가서 ‘내 목을 잘라 주랴, 당신 갖겠소? 너 갖겠냐?’ 하고 묻고 다니면 누가 내 머리를 갖겠다고 하겠습니까?
ara mohon̆dē inna balayek æhuvā nam ē magē vel diyan di maṭa ara hambayana kanna kiyalā gannā ēkē væḍak tiyenavā oṭa hō dak hari hadāna kǣ. mē minihē bella kapalā dunnot ē bellen minihavaṭa mokakda karanna tiyennē væḍi. lovturā budu venna de loku ekak venna epā vaṭanā ekak venna epā minihōna ekak. dæn mē bella kapalā denna mē mahe paradinna mē beli kapalā dennavā kivvot ehema mē beli bellen uḍamē olu kǣllen milissu valaṭa koccara loku væḍak ganna puḷuvan tiyena vædennē.
그 자리에 있던 귀신이 ‘네 머리를 나에게 주어 먹게 하라’ 했다면 그것은 쓸모라도 있습니다. 그러나 사람의 목을 잘라 주면 그 목으로 사람이 무엇을 하겠습니까? sammāsambuddha 가 되려면 크고 값진 것, 사람에게 쓸모 있는 것을 주어야 하지 않겠습니까. 목을 잘라 준다고 하면, 목 위의 이 머리 조각으로 사람들이 얼마나 큰일을 할 수 있겠습니까?
vidyānada ehema ōnakamak mē oluē kāṭavat pērageḍiyak denna dæhuva hā kiyanavā. mē bella kavala avaluva denna dæhuva hā kiyannē. ē pērē geḍiya tantayinē. kaḍalaṭa ṭikak denna dahuvot hā kiyanavā. ellā yana kanaṭa vaḍā kaḍalæṭada ōnē mayi bellada ōna daōna æhuvot ehema bella kapa lulada ō æhuvot lakṣayekgen æhuvot lakṣayan ekillayi.
과학에도 이 머리에 그런 쓸모는 없습니다. 누구에게든 구아바 하나를 주겠다 하면 좋다고 합니다. 이 목을 잘라 머리를 주겠다 하면 좋다고 하겠습니까? 구아바는 맛이라도 있지요. 볶은 콩을 조금 주겠다 해도 좋다고 합니다. ‘볶은 콩을 갖겠소, 내 목을 갖겠소?’ 하고 묻는다면, 목을 잘라 갖겠느냐고 묻는다면, 십만 명에게 물어도 십만 명 모두 콩을 고를 것입니다.
dæn minihekuṭa vaṭinākamak næti minihekuṭa væḍak næti ekak dīlā miniheku mokakda api karaganna haraya
사람에게 값어치도 쓸모도 없는 것을 주어서 우리가 무엇을 이루겠습니까?
hæbæyi apramāṇa his dan dīlā tamayi budu vunē. ēkat ættē. ēka boruvaknē. apramāṇa æs dan dīlā tamayi budu vunē. ēkat ætta. apramāṇa masdan dīlā, apramāṇa lēdan dīlā, apramāṇa abhudan dīlā, apramāṇa darudan dīlā tamayi budu vunē. ēkat ætta. hæbæyi oya kiyana masbuli tiyena mē æs va mē bella kapalā hiṭadena olu geḍiyaval mē æn̆gē tiyena masikavat mē æn̆ga ætulē tiyena lēṭikavat tamangē gǣṇival tamangē daruvōval ōvā dīlā buduvecca hæṭiyaṭa tiyennē apē sāhitya pot vala ōka tamayi budu venna dīlā tiyennē.
그러나 헤아릴 수 없이 머리를 dāna 로 주고서 Buddha 가 되셨다는 것, 그것도 참입니다. 거짓이 아닙니다. 헤아릴 수 없이 눈을 주고서 Buddha 가 되셨다, 그것도 참입니다. 헤아릴 수 없이 살을 주고, 피를 주고, 아내를 주고, 자식을 주고서 Buddha 가 되셨다, 그것도 참입니다. 그런데 우리 문학 책들에는 살덩이로 된 이 눈, 목을 잘라 내준 머리, 몸의 살, 몸속의 피, 제 아내, 제 자식, 그것들을 주어서 Buddha 가 되셨다고 되어 있습니다.
dæn avudan dena ekat pāramitāvak nam ara mokudē jātiyak innavanē katāvak kiyalā. ohuṇu budu venna padanna puḷuvan. tamāgē kiyannē vena menehi vurudiyahaṭa nam balā in̆dalā. ēkat pinakda daruvō ṭika denavā kāṭa hari vahalkamaṭa pinakda vahal veḷan̆dāma bauddhayekuṭa epā karapu eka veḷan̆dāmak hæṭiyaṭa pelā tiyenavada? vahal veḷan̆dāma pahu kiyalā.
아내를 주는 것도 pāramitā 라면, 어떤 무리가 있지 않습니까, 그런 이야기가 있습니다. 그들도 Buddha 됨을 빌 수 있겠습니다. 제 아내가 다른 사내에게 가는 것을 지켜보는 것, 그것도 puñña 입니까? 자식들을 누군가에게 종으로 주는 것이 puñña 입니까? 종 장사는 Buddha 를 따르는 이에게 금지된 장사인데, 그것이 괜찮은 장사로 나와 있습니까? 종 장사는 낮은 짓이라고 했습니다.
itin nivan dakinna puḷuvanda lovturā budu venna puḷuvanda pav karalā. tamangē daruvō vahalaṭa dunnahama vahal vennadā. satvanijjā sattanijjā, visanijjā, maṁsanijjā, surājjā kiyana bauddhayāṭa epā karapu veḷan̆dā pahak budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā mēvā pav karanna epā. ārya mārgayaṭa bādhayi. paḷaveni eka satta vanij satva yam satta koṭasak satvayek vahalkamaṭa hō dandīma vahal veḷan̆dāma aṁga sampūrṇa epā karapu eka. itin daruvō vahalkamaṭa dan dunnahama nivan dakinna pinatda lōka sammatīma pava pav karana apāramitā
그러니 나쁜 짓을 하여 nibbāna 를 볼 수 있습니까? sammāsambuddha 가 될 수 있습니까? 제 자식을 종으로 주면 그들은 종이 됩니다. satta vaṇijjā, sattha vaṇijjā, visa vaṇijjā, maṃsa vaṇijjā, majja vaṇijjā, 이 다섯 가지를 Buddha 께서는 Buddha 를 따르는 이가 해서는 안 될 장사로 설하셨습니다. 이런 나쁜 짓을 하지 말라, 거룩한 길을 가로막는다고. 첫째인 satta vaṇijjā 는 어떤 중생이나 중생 무리를 종으로 주는 것, 곧 종 장사로, 남김없이 금지된 것입니다. 그런데 자식을 종으로 dāna 하면 nibbāna 를 볼 puñña 가 됩니까? 세상이 다 나쁜 짓이라 여기는 것입니다. 나쁜 짓을 하는 것은 pāramitā 가 아닙니다.
bhāryāva kāṭa hari dunnot ē jātiyaka mokakda dhanikāma malaḍamak dāgena inna manussayat mahā pinrē inna balakoṭa oya vidihaṭa yanakoṭa itin tamangē kaṭahari dan dēśanaṭa aran phalayan kivvot nævada
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ehemadamē minissugē ara apē katāvak tiyenavā mehema deyak. mokada ēkaṭa kiyannē mānava himikā.
사람들 사이에 이런 이야기가 있습니다. 그것을 뭐라고 합니까, 사람의 권리(human rights)라고 합니다.
mānava mānava himikan ærataṭa giyat meyaṭa mē hiriyanna vena væḍak. oya deka tuna [ugura kǣrīma] ēkaṭa rata ayaṭa næ sammatiyē tiyena rata ayaṭiya.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anungē anungē jīvitayakaṭa balahatkāra æn̆gili gæhillā karanna kārada ayitiyak tiyennē? maṭa bhāryāva vecca phalayaṭa maṭa puḷuvanda bhāryā pālanaya karalā hadā maṭa ōnē hæṭiyaṭa vahaḷu karalā anik eka dennē. ehema ayitiyiyā maṭa tiyenavada? maṭa daruvō ekka avaban paliyaṭa maṭa puḷuvanda ekaṭa vahalakamaṭa dīṭa ayitiyak maṭa tiyenavā ē jīvitaya piḷiban̆dava ehema ekak nǣhænē mē buddha hāmuduruvō monavada geniyannē etakoṭa mē oya sāhityatā apiṭa mē pāramitā kiyalā pennanna gihillā dāna pāramitā poḷana kǣli hæṭiyaṭa pennanna gihillā apiṭa kohomada mē manussenna mē molayak tiyena lōkayāṭa oppu karannē mēvat buduhāmuduruvō lovturā buduvana parana pāramitamitā bōsattu vana kiyalā.
남의 목숨에 억지로 손을 댈 권리가 누구에게 있습니까? 내 아내가 되었다고 해서 내가 아내를 마음대로 다스려 종으로 만들어 남에게 줄 수 있습니까? 그런 권리가 나에게 있습니까? 내가 자식을 낳았다고 해서 그들을 종으로 줄 권리가 그 목숨에 대해 나에게 있습니까? 그런 것은 없습니다. 그러면 Buddha 께서 무엇을 전하시겠습니까? 그런데 이 문학들은 pāramitā 를 보여 준다며 dāna pāramitā 를 몸 조각을 주는 것으로 보여 주니, 머리가 있는 이 세상 사람들에게 Buddha 께서 sammāsambuddha 가 되려고 bodhisatta 로서 채운 pāramitā 가 이것이라고 어떻게 증명하겠습니까?
ohen api gæṭenavanē antimaṭa apiṭa uttara dennat nætuva elā yanavā. hæbæyi monavāhari tērum ganna bæri olo moṭṭala væḍak velā tiyena dæka mugē æs poṭṭa velā dækkoma monavada mē kolā tiyennē? mēka mahā poṭṭē balahara mē karalā tiyennē væḍuvala hæṭi.
거기서 우리는 막힙니다. 끝내 대답도 못 하고 달아납니다. 그런데 무언가를 알아듣지 못하고 멍청한 짓을 해 놓은 것을 보면 ‘이자 눈이 멀었구나, 이게 무슨 짓이냐, 눈먼 짓을 해 놓았구나, 일하는 꼴 좀 봐라’ 하지 않습니까.
api kiyannē nædda. oya katāva kiyanavā. ē kiyannē eyāgē mas æs deka pēnnē nætuva tibuṇā kiyana ekada væḍak karanakoṭa molē nætuva væḍa karapuvahama tērum ganna bæriva væḍa karapuvahama manda buddhi kiyana ēvā vagē væḍa karapuvahama menna mē ayaṭa kiyanavā æs deka næti aya. ehena æs næti ayaṭa æs dunnā kiyannē mōḍa vidihaṭa tērum ganna bæri væḍa karana gnānavantava væḍa karanna unvahansē yamak peralā hētuphala nyāya kiyā dunnā.
우리가 그렇게 말하지 않습니까. 그런 말을 합니다. 그것이 그의 살로 된 두 눈이 보이지 않는다는 뜻입니까? 일을 할 때 머리 없이 하면, 알아듣지 못하고 하면, 둔하게 하면 그런 이들을 두 눈이 없는 이라 합니다. 그러니 눈 없는 이에게 눈을 주었다는 것은, 어리석게 알아듣지 못하고 일하는 이들이 지혜롭게 일하도록 그분이 걸러서 까닭과 열매의 이치를 가르쳐 주었다는 것입니다.
anna ē nuvaṇa kiyā dunā minihā dænuvat vuṇā. dænuvat unāṭa passē minihāṭa dæn tamayi maṭa ovun æha pædunnē. dæn tamayi maṭa yamak karanna tērennē. anna kiyana tattvayaṭa pat vuṇā. anna budurajāṇan vahansē bōdhisatva lōka sēvayak karanna paḷaveni ārambhaya æs daninna.
그 지혜를 가르쳐 주자 사람이 깨우쳤습니다. 깨우친 뒤에 그는 ‘이제야 내 눈이 뜨였다. 이제야 무엇을 해야 할지 알겠다’ 하는 자리에 이르렀습니다. 바로 그것이 bodhisatta 께서 세상을 섬기는 첫 시작, 눈을 dāna 로 줌입니다.
ættaṭumaṭa oluvak tibunē nædda balama karalā tiyena væḍiyē. yaka oluvak tiyena eka karanavada mehema væḍa api kiyannē nædda adahas ē kiyannē oluvak nǣha kiyannē mēgē bellen uḍa kǣlla næhæ kiyana ekada mē æhuvē. mēkagē nam oluvanē. paḷaṁga tiyena væḍēṭa. api katāva hatak kiyanavā. ē oluva nǣhæ kivvē ætta vaśayen mē bellen tiyena mē æma mēmē oluva oluva næsaka tiyena oluva næha kiyana eka ēka nemeyi. molē næhæ. molayak nuvaṇak nǣha. mōla vidihaṭa væḍa karalā menna ola moṭṭala væḍa karanna vidihē tērum ganna bæri lōkayāṭa yamak karana kiyana ṭi hari hariyākārava kiyā dīlā molē ætuva væḍa karana hæṭi kiyā denavā. menna mēkaṭa kiyanavā is dan denavā.
‘정말 머리가 없었나, 해 놓은 일 좀 봐라. 머리 있는 사람이 이런 짓을 하나?’ 하고 우리가 말하지 않습니까. 머리가 없다는 것이 이 목 위의 부분이 없다는 뜻으로 물은 것입니까? 머리는 멀쩡히 있습니다. 해 놓은 일 때문에 그런 말을 하는 것입니다. 머리가 없다고 한 것은 참으로 목 위의 이 머리가 없다는 것이 아닙니다. 머리가, 지혜가 없다는 것입니다. 어리석게 일하여 멍청한 짓을 하는, 알아듣지 못하는 세상 사람들에게 무엇을 어떻게 해야 하는지 제대로 가르쳐 머리를 써서 일하는 법을 가르쳐 줍니다. 이것을 머리를 dāna 로 준다고 합니다.
vessantara jātakaya ekak vessantara sāhitya tava ekak. vesantara katāva kiyalāntara jātakaya kiyalā liyā tiyenavā venama ekak. ēka mē ōkē liyā tiyenavā 550 jātaka kiyannē jātaka katā sāhiddhayaṭa vesantara jātakaya kiyannē ē sāhityayanu ven karalā gatta koṭasak hadapu pota ē sāhityanu sāhityaya anna ēkaṭa tamayi vessantara jātakaya aṁn̆ga sampūrṇa karala ṭanam sāhitya katāvaṭa liyā tiyennē. dæn ōkē tiyenavā peḷadahamaṭa jātaka 550ka 547k jātaka tiyenavā jātaka kiyalā koṭasak puṁci potak tiyennē ēka. kuddhaka nikāyaṭa ayitiyē ēka. ē tiyennē 550 jātaken nemeyi etana jātaka kivvē. ēkē tiyenavā vākya dekak vitara upamā katāyen tamayi ēka kiyanna dālā tiyennē oya jātaka kiyalā.
Vessantara jātaka 가 하나이고 Vessantara 문학이 또 하나입니다. Vessantara 이야기는 Vessantara jātaka 라는 이름으로 따로 쓰여 있습니다. 그것은 550 jātaka 라는 jātaka 이야기 문학 안에 쓰여 있습니다. Vessantara jātaka 는 그 문학에서 떼어 내어 만든 책입니다. 그 문학에 Vessantara jātaka 가 이야기 문학으로 온전히 쓰여 있는 것입니다. 그런데 pāḷi 경전에는 547개의 jātaka 가 있는 Jātaka 라는 작은 책이 있습니다. 그것은 Khuddaka nikāya 에 속합니다. 거기서 말하는 jātaka 는 550 jātaka 의 이야기가 아닙니다. 거기에는 비유 이야기 꼴로 두어 문장쯤 들어 있을 뿐이며, 그것을 jātaka 라고 한 것입니다.
jātaka kiyannē mokakda? jā attaka jātaka jā kiyannē janita karanavā. atta kiyannē atbævvakha kiyannē kṣaya karanavā. mē bhavayak bhavayak pāsā atbæv janata keremin yana eka kṣaya karannē yamkisi raṭāvakinda ōkaṭa tiyenavā jātaka katā. ēkaṭa kiyana katāva jātaka.
jātaka 란 무엇입니까? jā, atta, ka 입니다. jā 는 생겨나게 함, atta 는 태어남, ka 는 다하게 함입니다. 생마다 태어남을 생겨나게 하며 이어지는 것을 어떤 식으로 다하게 하는지, 그것을 담은 것이 jātaka 이야기이고, 그 이야기를 jātaka 라 합니다.
mē lōka satyaya avidyāven tr̥ṣṇāven velilā tērum ganna bæruvō yanakoṭa noyē ākāra udāharaṇa upama upayōgī karagena ē kālē tibicca katāva upayōgī karagena daham arthayak opanam budurajāṇan vahansē aragattā ē ē kālē tibuṇa katā samājayē mul bæhægena tibicca prathāpirīra menna mēvā aragena dēśanā karapuvahama ē tuḷin ē manussayāgē mānasika maṭṭama mokada gæm̆buru harabara artha ganna bæhæ taman danna atdækīma saha tama bhāvitā karapu lōken ōnē udāharaṇa upama denna. ēvayen dunnaṭa passē ē tuḷin dænuvat velā hiṭan anē mē lōkē asārayi nissarayi ganna deyak næha. mē passē gihillā monavā ganna maṭa athæri midin væli nivan labana eka sænasīmak. onna otana hitanna āpu hamu mokada vennē? yali yali janita karannā vū atbæva kamaṇa ivarayi. kṣaya vuṇā. nævan dækkā. jātaka kiyana vacanayē tēruma mokakda? nivana. nivanaṭa avaśya karana katāvaṭa kiyanavā jātaka katā. namut ōkaṭa kiyannē budurajāṇan vahansē bhavayangē upadicca katā.
세상 중생이 avijjā 와 taṇhā 에 감겨 알아듣지 못하고 갈 때, Buddha 께서는 갖가지 본보기와 비유를 써서, 그 시절에 있던 이야기와 사회에 뿌리내린 속담을 가져와 dhamma 의 뜻을 담아 설하셨습니다. 그 사람들의 마음 높이로는 깊고 무거운 뜻을 받지 못하니, 그들이 아는 겪음과 그들이 쓰던 세상에서 본보기와 비유를 들어야 했습니다. 그렇게 해 주면 그것으로 깨우쳐 ‘아, 이 세상은 알맹이가 없고 붙잡을 것이 없다. 무엇을 쫓아가 붙잡겠는가. 놓아 버리고 풀려나 nibbāna 를 얻는 것이 편안함이다’ 하는 생각이 듭니다. 그러면 어떻게 됩니까? 거듭 생겨나게 하던 태어남의 길이 끝나고 다합니다. nibbāna 를 본 것입니다. jātaka 라는 말의 뜻이 무엇입니까? nibbāna 입니다. nibbāna 에 필요한 이야기를 jātaka 이야기라 합니다. 그런데 이것을 Buddha 께서 지난 생에 태어나셨던 이야기라고 말합니다.
dæn onna oya sāhittayaṭa liyanakoṭa kiyanavā. ela bamuṇānaṁ buduō madæyi vadāḷa sēka kiya ara bohoma ædalā kiyanavā. kakuḷuvānaṁ ānanda hāmuduruvō velā hiṭiyā. kapuk mē dēvadat saturuva yanna gāthāva hadanaṭa nam bayinavā obaṭama bayinna ōna kānṭa paḷigannat hon̆da katāva. dēvadatta paḷigatta kenek hæṭiyaṭa pennanna ōnē kiyalā gotanna tiyenavā. hæma tænakadīma dēvadatara dr̥ṣṭiya tæna. dadāva pot liyanavā.
이제 그 문학에 쓸 때는 ‘그 brāhmaṇa 가 바로 나였다고 Buddha 께서 말씀하셨다’ 하고 아주 길게 늘여 말합니다. 게는 Ānanda 스님이었고, 원숭이는 Devadatta, 곧 원수였다는 식입니다. Devadatta 를 꾸짖으려면 꾸짖을 이야기, 앙갚음할 이야기가 좋습니다. Devadatta 를 앙갚음하는 사람으로 보여 주어야 한다며 지어냅니다. 어디서나 Devadatta 의 견해 자리를 만듭니다. 그렇게 책을 씁니다.
hæbæyi pahara gahanna tavat lēsigat tiyena kāṭahayi vanna nam ōkayan tama dē ma. giya etana pahat velā denavā eyāṭa.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
mē vidihaṭa aragena api hadāgannavā katāvaṭa sakas karagatta kramayak. anna ē mammadayi vadāḷa sēka kiyalā apē ānanda hāmuduruvangē særiyut hāmuduruvangē dēvadattagē dēvadata hāmuduruvangē oya tiyena okkagema kaṭṭiyagē citta lakṣaṇayaṭa gotalā ēkaṭa anukūlava mē krama hadalā menna mehema katāvē avasānayaṭa kotalā sāhitya hatapaeka tamayi jātaka katā sāhityaya kivvē.
이렇게 가져와 이야기로 다듬은 방식입니다. ‘그것이 나였다고 말씀하셨다’ 하며, 우리 Ānanda 스님, Sāriputta 스님, Devadatta 등 거기 나오는 모든 이의 마음 됨됨이에 맞추어 엮고, 그에 맞게 틀을 만들어 이야기 끝에 엮어 넣은 문학, 그것을 jātaka 이야기 문학이라 한 것입니다.
anna ē ban̆du sāhityayen gata vū jātaka 54k aragena ē sāhitya mē gotapu katāvaṭa kiyanavā 550 jātakaya 550 jāta kiyana aṭuvāpatakut nemeyi īṭa passē kivvā vaṁśa katāvak. 550 jātaka kiyannē. ē vaṁśa katāvaṭa mūlika vecca karuṇu okkoma gatē jātaka jātaka valin. jātaka kuddhaka nikāya tibennē ektara koṭasak 15k 16 ada ohe tiyenavā kān. kuddhaka nikāyaṭa ayiti. ōken jātaka kiyannē eka kāṇḍayak. yam yam karuṇu pennalā udāharaṇa prattā piruṇu pennalā yamak dharmayak dēśanā karalā kenek muduvannaṭa gattahama eban̆dunnā vū ē prasthāpiraḷu ē kālē bhāvitā karapu ēvā aragena ēvayen gonnagalā hadāpu yamkisi sækillak hadalā tiyenavā 544 kāraṇā. anna ēka kivvā jātaka kiyana koṭasaṭa ven kaḷā. oya vessa antara jātaya kiyannē ton ōkaṭa ayiti koṭasak. ē tiyennē. mē vesantara jātakaya kiyana eken pennannē upama katā. ē upamāvalluven tamayi oya vidihaṭa vigraha karalā tiyennē.
그런 문학에서 가져온 547개의 jātaka 를 바탕으로 엮은 이야기를 550 jātaka 라 합니다. 550 jātaka 는 aṭṭhakathā 도 아니고, 그 뒤에 나온 vaṃsa 이야기입니다. 그 이야기의 바탕이 된 것은 모두 jātaka 에서 가져왔습니다. jātaka 는 Khuddaka nikāya 에 있는 한 부분입니다. Khuddaka nikāya 에는 열다섯, 열여섯 갈래가 있는데 jātaka 는 그 가운데 한 묶음입니다. 여러 점을 짚고 본보기와 속담을 보여 주며 dhamma 를 설해 사람을 깨우치려 할 때, 그 시절 쓰던 속담들을 가져와 엮은 틀을 547가지로 만들어 놓았습니다. 그것을 jātaka 라는 부분으로 따로 떼어 놓았습니다. Vessantara jātaka 도 거기에 속하는 한 부분입니다. 그런 것입니다. 이 Vessantara jātaka 가 보여 주는 것은 비유 이야기입니다. 그 비유들로 그렇게 풀어 놓은 것입니다.
itin ēka pennanna ēvā sivi jātakayē sasa jātakayē dæn hāva han̆dē æn katāva oya ākārayen æragannavā. dæn oya vagē kālaṭa giyāṭa passē mokada apē kaṭṭiya īṭa passē itin nānā prakāra ma ōkaṭa matu karalā gannavā.
그것을 보여 주려고 Sivi jātaka, Sasa jātaka, 곧 달 속 토끼 이야기 같은 것을 가져옵니다. 그런데 세월이 흐르자 우리 사람들은 그것을 갖가지로 부풀려 냅니다.
śāsayak dahanakoṭa mēka vipadira asun velā enavā. viparita venavānē ennam dæn īṭa passē ahanakoṭa dæn balanna hāvekuyi nariyaekuyi nara sil gannavada venna puḷuvanda
sāsana 가 기울면 이것이 뒤틀려 옵니다. 뒤틀리게 됩니다. 그 뒤에 들어 보면, 보십시오, 토끼와 여우가 sīla 를 지킵니까? 그럴 수 있습니까?
dæn nariyakuyi hāvekuyi oya tava satayekuyi ekatu velā sil samādan vuṇā. sakra deyanna hituvanin mē ayagen væḍiya sīlavantayak kavuda kiyalā balanna mēka eka ēka nam tamangē kǣmak genalā issarahā tiyanna sīl samādan vunāṭa dæn nara oyama mēma mē eka sattu ali oya van̆duruvō mavuma sil samādan venna puḷuvan jātiyakda mē tirisanunṭa pihiṭanavada mē mē karanna puḷuvan kiyada śikṣāpada samādan vena eka sīla samādan venna puḷuvanda [ugura kǣrīma] itin īṭa passē antayaṭa penavā oya katāven tamayi eka eka nam mallangē tiyana nam menna meccara kǣma ganna ādī vaśayen kiyanakoṭa mama lan̆gagē tiyena tanakola ṭikak itin mēka obaṭa kanna bǣnē. obaṭa ehenam mama masa dennam kiyalā poronduvak vunā giyālā tiyenavā. ehenam itin eyāva gini goḍak gahana kiyalā gini goḍa pihinakoṭa sakraya ē hāram gihillā ṭan han̆dē yannu itin mē muḷu kalpaya tiyenakam mēka mataka hiṭiyavā kiyalā. dæn mēka tamayi hari kæmatiyīma ē katāva valaṭa api bauddha ektaraha pirisak. ē kæmati mokada mē mē vagē katantura valin satuṭu vevī inna hari kæmatiyi.
여우와 토끼와 다른 짐승 하나가 함께 sīla 를 받아 지켰다고 합니다. Sakka 가 그들 가운데 누가 가장 sīla 를 잘 지키는지 보려고, 저마다 먹을 것을 가져다 앞에 놓으라 했다는 것입니다. sīla 를 받았다지만 여우나 코끼리나 원숭이 같은 짐승들이 sīla 를 받아 지킬 수 있는 무리입니까? 짐승에게 그것이 자리 잡습니까? 학처(sikkhāpada)를 받아 지킬 수 있다고 하겠습니까? [목을 가다듬음] 그 이야기대로 가 보면, 저마다 이만큼 먹을 것을 가져왔다고 할 때 토끼는 ‘내게 있는 것은 풀 조금뿐인데 그대가 먹을 수 없으니 내 살을 주겠다’ 고 약속했다고 합니다. 그래서 불을 피우자 토끼가 뛰어들었고, Sakka 는 그 토끼를 달에 그려 ‘이 kappa 가 끝날 때까지 기억되게 하라’ 했다는 것입니다. 우리 Buddha 를 따르는 어떤 무리는 이런 이야기를 무척 좋아합니다. 이런 이야기로 기뻐하며 지내기를 아주 좋아합니다.
itin ōkaṭa tamayi jātakatā sāhityayakē tiyennē. dæn oyagollanṭa paṭicca samuppādaya menna mehemayi abhidharmaya mēkayi. caturārya satyaya kiyannē mēkayi. menna mē itin api otana paṭan inna satara satipaṭṭhānayē nna satta bojjhaṁgaya enna. ōvā kiyanakoṭa ara mēvā sāmānyayen upāsaka mavvarunṭa upāsaka piyavarunṭa monavā kiyanavā nam apiṭa ōvā nemeyi api ahannē. mona vahē nædda baṇa katāvak. ōkaṭa tamayi api purudu velā hiṭiyē. itin ēgollanṭa onna ekōmat eka raṭaka mē raja kenek hiṭiyā. eyāṭa dū kumariyak hiṭiyā. hari āsaya puṁci laminutta ahanna. ogē ē mānasikatvayaṭa væṭenavanē. hæbæyi śānta gatiya pēnavā. itin ē kālē ina hāmuduruvaṭa mala vadayak mē gæm̆buru dharmaya denna giyā n denna kramayak nætuvahama ara minissu hikma gannat ōna. hæduvā sāhitya potak jātaka katā ṭika mul karagena. ēka tamayi 550 jātakē. edā in̆dam apē vædagatma pansalaya vena baṇa potak vunē. hæbæyi nivan næha.
jātaka 이야기 문학에 있는 것이 그것입니다. ‘paṭiccasamuppāda 는 이렇고, abhidhamma 는 이것이며, 네 거룩한 진리는 이것이고, 네 satipaṭṭhāna 와 일곱 bojjhaṅga 는 이것이다’ 하고 말하면, 보통의 upāsaka 어머니 아버지들은 ‘우리가 듣고 싶은 건 그런 게 아니다. 무슨 dhamma 이야기 없느냐’ 합니다. 우리는 그런 것에 길들어 있었습니다. 그래서 그들에게 ‘옛날 어느 나라에 왕이 있었는데 공주가 하나 있었다’ 하면 어린아이처럼 아주 좋아합니다. 그들 마음 높이에 맞기 때문입니다. 그래도 고요한 기운은 보입니다. 그래서 그 시절 스님들은 깊은 dhamma 를 주려 해도 길이 없자 애를 태우다가, 그래도 사람들을 다스려야 했기에 jātaka 이야기를 바탕으로 문학 책을 만들었습니다. 그것이 550 jātaka 입니다. 그때부터 그것이 우리 절에서 가장 중요한 dhamma 책이 되었습니다. 그러나 거기에 nibbāna 는 없습니다.
nivana nemeyi. hæbæyi bohōma santōsayen kan̆du pera pera aha innavā. anē balannakō devdattayā karalā tiyena væḍē okaṭa hina gahanna epæhæi buduhāmuduruvanṭa karalā tiyena væḍē ē kālē dannema næha. buduhāmuduruvangē pætta ara ṭa pav karagannavā. dūtē velā tiyennē manat devidatura henagahanna kiyalā. itin ehema ēvā venavā. kalāpa rajā ōka ættaṭa mē kālē hiṭiya nam n api itara hiṭiya nam ōkaṭa maranna issellā apē śāntavā tāsa ata tiyanna denna nænē. ē garu bhaktiya væḍikaṭa mē jātiyavat tiyennē. dæn api dannē næha api yannē koheda kiyalā. apē manasa dūṣatāvayaṭa yanna.
nibbāna 가 아닙니다. 그런데도 무척 기뻐하며 눈물을 흘리며 듣습니다. ‘아이고, Devadatta 가 한 짓 좀 봐라, 벼락이나 맞아라. Buddha 께 한 짓 좀 봐라.’ 그 시절 일을 알지도 못합니다. Buddha 편을 든다며 나쁜 짓을 짓습니다. 마음으로 Devadatta 에게 벼락이 떨어지라고 빈 것입니다. 그런 일이 생깁니다. Kalābu 왕이 정말 지금 살아 있었다면, 우리가 그때 있었다면, 그를 죽이기 전에 우리 Khantivādī tāpasa 에게 손도 못 대게 했을 것입니다. 받드는 마음이 커서 이런 꼴입니다. 우리는 어디로 가는지도 모릅니다. 우리 마음이 더럽힘으로 갑니다.
itin ehema nætnam ara mantrī dēviya gænayi mē katāva kiyanakoṭa an̆ḍanavā. mokada darannē balamuka. balannakō anē ara kr̥ṣaṇa dinayi, sāliyayi atta atta dē bægena mēka gaha enakoṭa dæn an̆ḍalā kiyapu hæṭi mē kiyanakoṭa apē kan̆du pirenavā. anē vahannakō mē puṁci daruva denna allagena yanna yanē pāunēda ara sellam kara kara hiṭapu daruvō dennam kohoma duk vin̆dinna ædda dæn api kohe etakoṭa api mokakda dækalā tiyennē? dharmayada?
아니면 Maddī 왕비 이야기를 하면 웁니다. 무엇을 지녔는지 봅시다. ‘보세요, 저 Kaṇhājinā 와 Jāli 가 끌려가며 울던 모습’ 하고 말하면 우리 눈에 눈물이 가득 찹니다. ‘아, 보세요, 이 어린 두 아이를 붙잡아 끌고 가는 것을. 놀던 두 아이가 얼마나 괴로웠을까.’ 그때 우리가 본 것이 무엇입니까? dhamma 입니까?
jūjaka pamanā ōka ōka ō ōkā mæricca ekamayi kāriya kenekma ahanavā hari ov itin ahaṁciyaṭa tērumat poḍḍak kiyanna ēka in jūjaka bamuṇa anansaraya giniccahama ōka ara sakriyē hon̆da væḍak kaḷā. kaṭa aragena budu budiyanna hāl væṭayak dæmalu mavalā kaṭaṭa koccara kayavat ivara næti bala pæhilā valā hon̆da væḍē ōka aragena gatta
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
itin etakoṭa dæn jūjaka pamuṇā kerehi vairayaku. ara daruvō kerehi harima duka. antiṭa balanakoṭa ara mantrī dēviya kerehi nætu vena daru viyōgaya nisā ætivenakoṭa apiṭat hada pælenna ena mav kenekuṭa ætiena saṁvēgaya daruva nætuva koccarada itin oya ādī vaśayen ehena adahas api hæmalēma ælīmayi gæṭīmayi mulāvayi passē nēda yannē?
그러면 Jūjaka brāhmaṇa 에게는 미움이 일고, 그 아이들에게는 몹시 가엾은 마음이 듭니다. 끝으로 Maddī 왕비가 자식과 헤어져 겪는 일을 보면, 어머니가 자식을 잃고 겪는 슬픔에 우리 가슴도 찢어질 듯합니다. 이런 식으로 우리는 늘 들러붙음과 부딪침과 어리석음을 따라가지 않습니까?
buddha katāvak ahagena innavā kiyalā oya katāva ahagenakoṭa apiṭa apiṭa læbilā tiyennē mokakda oya kiyana vidihaṭa ektarā kramayakayana ælīmayi gæṭīmayi mulāvayi. oya ṭika tamayi siddha vennē. hæbæyi sundara lōkē hon̆da katāvak hæṭiyaṭa tamayi pēnnē. kōkē nivana.
Buddha 의 이야기를 듣는다며 그 이야기를 들을 때 우리가 얻은 것이 무엇입니까? 그렇게 듣는 식으로는 들러붙음과 부딪침과 어리석음뿐입니다. 일어나는 것은 그것입니다. 그래도 아름다운 세상의 좋은 이야기로 보입니다. nibbāna 는 어디에 있습니까?
dæn oya ōvā ē kālē nam tibicca upama katā ēvaṁ upasaṁharati daham saṁsandanaya karalā nivan avabōdha karanna budurajāṇan vahansē nānā prakāra krama pelā tiyenavā. balana ākāra ē kālē ē kramaya nisāma apē ādī bauddhayō daham katā oya vidihaṭa hæduvā upaharaṇa vati. abhyantarayē tiyennē daham katāvak. piṭastarin mētanavā bāhira katāvak. hari dakṣatāvayak tiyenavā mē vyaṁgārthayen dharma dēśanā viśēṣa dēval pennavā denna apē dakṣa sāhitya taravē kāleka ē kramaya tamayi digaṭama anugamanaya karalā eka vidihē meyā tuḷin ē kiyannē yam yam vidihē upamā tuḷin saṁkēta tuḷin daham dænavīmaṭa ē kālē hari dakṣava hiṭiyā. saṁkēta tōralā daham dænagattahama gæm̆buru arthaya dænagattahama bohōma kāyadilā daham avabōdhaya læbuvā. oya kramaya budurajāṇan vahansē væḍa inna kālē api gāthāvalat tiyenavā.
그것들은 그 시절에 있던 비유 이야기였습니다. ‘evaṃ upasaṃharati’, dhamma 에 견주어 nibbāna 를 깨닫도록 Buddha 께서는 갖가지 길을 보여 주셨습니다. 그런 방식 때문에 초기 Buddha 를 따르던 이들은 본보기를 들어 dhamma 이야기를 그렇게 만들었습니다. 속에 있는 것은 dhamma 이야기이고, 겉으로 보이는 것은 바깥 이야기입니다. 숨은 뜻으로 dhamma 의 특별한 것들을 보여 주는 솜씨가 한때 우리 뛰어난 문인들에게 있었습니다. 그 방식을 오래 따라, 여러 비유와 상징을 통해 dhamma 를 알리는 데 그 시절 사람들은 무척 능했습니다. 상징을 풀어 dhamma 를 알고 깊은 뜻을 알게 되자 많은 이가 dhamma 를 깨달았습니다. 그 방식은 Buddha 께서 계시던 때의 gāthā 에도 있습니다.
piṭin pennana eka nemeyi abhyantarayē tiyennē. nivan dakina pakætiya tiyennē ēka hæn̆givelā tiyennē abhyantaraya. piṭin pennalā tiyenavā mē bāhira arthayak. ē bāhira arthaya tuḷin genāvaṭa abhyantara arthaya tamayi nivana tiyennē. dæn mehema katā tamayi bohōkoṭa saṁsandanātmaka daham katā. mēvaṭa kiyanavā nevertha. hæn̆gavuṇu arthayak abhyantarayē tiyenavā. nītārtha kiyanavā matui tiyena arthayaṭa budurajāṇan vahansēgē dharma dēśanāvalak tiyenavā nevayartha saha nītārtha sæn̆gavuṇu arthayak æti nītārthaya hevat matupiṭa katāvakin goḍanagalā tiyenavā. daham katā budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā. samahara velāvaṭa ē vidiha katā novanna æn̆gavaṇu arthayak næti mūlika katāva tuḷama dahan arthayak tiyena katā dēśanā karanavā tænaṭa obana vidihaṭa.
겉으로 보여 주는 것이 아니라 속에 있습니다. nibbāna 를 보는 바탕은 속에 감추어져 있습니다. 겉으로는 바깥 뜻을 보여 줍니다. 그 바깥 뜻을 통해 가져온 속뜻이 바로 nibbāna 입니다. 이런 이야기들이 대개 견주어 보는 dhamma 이야기입니다. 이것을 neyyattha 라 합니다. 속에 감추어진 뜻이 있는 것입니다. 드러난 뜻은 nītattha 라 합니다. Buddha 의 설법에는 neyyattha 와 nītattha 가 있습니다. 감추어진 뜻이 있는 것과, nītattha 곧 겉 이야기로 지어진 것입니다. Buddha 께서는 dhamma 이야기를 설하십니다. 때로는 그렇게 감추어진 뜻 없이, 이야기 자체에 dhamma 의 뜻이 있는 이야기를 듣는 이의 마음에 꽂히게 설하십니다.
budurajāṇan vahansēma dēśanā karanavā yamkisi kenek mama sæn̆gavuṇu arthayak æti piṭin vena arthayak æti daham katāvak vigraha karapuvahama ē sæn̆gavuṇu arthaya han̆gavalā ēka nemeyi mē pinin tiyena ayaṭa kiyē aya dharmaya kiyalā kiyanavā nam ē aya baṇa kiyanna gihillā maṭa upavāda karana ayam kenek piṭin matu karalā kelinma dīlā tiyena haravat dharmayaṭa hæn̆gavuṇu arthayak tiyenavā kiyalā ē dharmaya yaṭa karalā hanam vena arthayak denna yanavā nam ē ayat maṭa apavāda karana aya mē dennama karannē dharmayaṭa apavādayak maṭa apavāda vādayak kiyalā pennanavā. dæn neyārtha sūtrayē neyārtha vaśayenut, nītārtha sūtrayē nītārtha vaśayenut tērum ganna puḷuvan nam dharmagnānaya æti maṭa prahaṁsā karannā vū pinvat pirisak enavā ehema dharma dēśayō kiyanavā.
Buddha 께서 스스로 설하셨습니다. 내가 감추어진 뜻이 있고 겉으로는 다른 뜻이 있는 dhamma 이야기를 풀어 주었을 때, 그 감추어진 뜻을 덮고 겉에 있는 것을 dhamma 라고 말한다면 그들은 dhamma 를 설한다면서 나를 헐뜯는 이들이다. 또 누군가 겉으로 곧바로 드러내 준 알찬 dhamma 에 감추어진 뜻이 있다며 그 dhamma 를 덮고 다른 뜻을 주려 한다면 그들도 나를 헐뜯는 이들이다. 이 둘 다 dhamma 를 헐뜯고 나를 헐뜯는 것이라고 보여 주십니다. neyyattha sutta 를 neyyattha 로, nītattha sutta 를 nītattha 로 알아들을 수 있다면, dhamma 를 아는 나를 기리는 좋은 무리가 온다고 그렇게 dhamma 를 설하십니다.
dæn mē vagē adahat budurajāṇan vahansē noyek tænvala dēśanā karanavā. ēkē pinin tiyena arthaya ekak. abhyantaraya tava ekak.
이런 뜻을 Buddha 께서는 여러 곳에서 설하십니다. 겉에 있는 뜻이 하나이고, 속뜻이 또 하나입니다.
ara ektara avasthāvakadī budurajāṇan vahansēṭa bhikṣūn vahansēlā kiyalā. mokada issakṣūn vahansēlā kiyannē ekapāramē saṁvarattaya purudu karagatta aya nemeyi. eka eka vidihē bamuṇu koṭas vala anya paribrājaka koṭas vala bæn̆dilā ræn̆dilā ēvaya katābaha purudu karalā āpu kaṭṭiya ehemayi venavā. āpu ahamatin dæn apē sāmānya sita tiyena katā karanna deyak nætnam kavuru hari nam katā karannat ōnē. ada vahinna vāgē nēda mē dassavara hariyaṭa galalu. mē ōna katāvak nemeyi mē katā karanna ekak nætuva katā karana katā nē bas hari palakkuyi nēda mē davasaṭa eyi bas palakku katāvak nemeyi monavā hari katā karanna ōna nisā monavāhari ædalā gannē. menna mē vagē katāval valin tamayi apē pærænna kālē kiinnē.
한번은 Buddha 께 bhikkhu 들이 말했습니다. 왜냐하면 bhikkhu 들이라고 해서 처음부터 단속을 몸에 익힌 이들이 아니었습니다. 여러 brāhmaṇa 무리, 다른 떠돌이 수행자 무리에 매여 지내며 수다를 버릇 들인 채 온 이들이 그랬습니다. 우리 보통 마음은 할 말이 없으면 누구랑이라도 말을 해야 합니다. ‘오늘 비가 올 것 같지요?’ ‘요즘 날씨가 참 덥네요.’ 꼭 해야 할 말이 아니라 할 말이 없어서 하는 말입니다. ‘요즘 버스가 참 붐비지요?’ 버스가 붐빈다는 이야기가 중요한 게 아니라 뭐라도 말해야 하니 끌어오는 것입니다. 우리 옛사람들도 이런 이야기로 지냈습니다.
dharmayaṭa enna dharmaya hambavelā dharmāvabūdha katāvakut nætnam ārya tōṣanibhūta bhāvayak kiyalā purudu vunē pahu kāleka dharmānukūla katāvak hō ēka nætnam ārya tōṣaṇi bhūta bhāvayen in̆diya yutuyi kiyana mē dharma raṭāva tuḷa jīvitaya pahunē ē huru vecca ayaṭa. huru vecca aya nemeyi ekapāra mahaṇa vunē. ara vagē væl varāramvalō gedilā katā kara karagena væḍak næti ēvā katā kara ohoma val katā karalā hiṭapu aya. dæn budurajāṇan vahansē væḍa inna kālet oyaga ḷan̆ga oya katā tibuṇā. eka davasak mahā væssak vahilā.
dhamma 에 들어와 dhamma 를 만나, dhamma 에 맞는 이야기를 하거나 아니면 거룩한 침묵을 지켜야 한다는 이 dhamma 의 틀 안에서 사는 것은 그렇게 길든 이들이었습니다. 처음 출가한 이들이 다 길든 것은 아니었습니다. 정자 같은 데 모여 쓸데없는 말을 늘어놓던 이들이었습니다. Buddha 께서 계시던 때에도 그 곁에서 그런 이야기가 있었습니다. 어느 날 큰비가 내렸습니다.
svāmīni ada harima loku væssaknē. hari jātiyama katāvak ē. budurajāṇan vahansē oya jātiyē katāval bhāra gannē nǣha anupata karannē næha. hæbæyi daham avabōdhayak denna noya krama tiyenavā. kenekuṭa kivvaraṭa passē ē væḍē karanna gihillā nam læjjāvaṭa pat vunaṭa passē hon̆da matakayak enavā hon̆daṭa tamanṭa dænuvat vena kāraṇayak enavā. ē vagē kāraṇāvaṭa pat vennē. ætta tamayi ada mahā væssak vahinavā hatara tibivaṭama vahinavā. mē væssa nirvasturava næhalā bāga nāgattot oya væsen hon̆da saśa suddhatāvayakut læbennē. ē hindā nirvastarava nāganna purudu venna ē væssen kiyalā yanna unvahansētē væḍiyā.
‘bhante, 오늘 참 큰비가 오는군요.’ 딱 그런 이야기였습니다. Buddha 께서는 그런 이야기를 받아들이지도 맞장구치지도 않으십니다. 그러나 dhamma 를 깨닫게 하는 여러 길이 있습니다. 누군가에게 말해 주고, 그가 그 일을 하다가 부끄러움을 겪고 나면 기억이 또렷이 남습니다. 스스로 깨우칠 일이 생깁니다. 그런 일을 겪게 하신 것입니다. ‘그렇다, 오늘 큰비가 온다. 사방에 고루 온다. 이 비에 옷을 벗고 몸을 씻으면 이 비로 깨끗해진다. 그러니 이 비에 옷 벗고 씻는 버릇을 들여라.’ 그렇게 말씀하시고 그분은 가셨습니다.
unvahansē kivvē ekak ara hiṭapu hāmuduruvō tōragatta vena eka budurajāṇan vahansē kivvanē dæn nirvatura nāganna kiyalā hon̆daṭa suddha venavā kiyalā. hatara divaṭa vahinavā karana væssa poḍḍak vanna. dana hāmuduruvē hiṭapu kaṭṭiya okkoma eka eḷiyaṭa bæhærenam sivuru galavā pættakin tiyalā nigaṇaṭa ē vagē okkoma eḷiya væsara tavenavā.
그분은 한 가지 뜻으로 말씀하셨는데, 거기 있던 스님들은 다른 뜻으로 알아들었습니다. ‘Buddha 께서 옷 벗고 씻으면 깨끗해진다고 하셨다. 사방에 비가 온다.’ 비가 조금 잦아들자 거기 있던 스님들이 모두 밖으로 나가 가사를 벗어 한쪽에 두고, nigaṇṭha 처럼 모두 벌거벗고 바깥 비를 맞았습니다.
oya velāvēdī hariyaṭa edā viśākhāva upāsikāvagē dānaya æti vecca davasa ektarahasiyak kivvā gihilalāṭanam gētanārāmayaṭa gihillā kiyanna ada [ugura kǣrīma] dāna sakas karalā ivarayi. budurajāṇan vahansēṭa bhikṣūn vahansēlāt ekka vaḍinna kiyalā. itin venadā yanakuru daraha dāsi duvagena duvagena ætulaṭa giyā. gihin balanakoṭa okkoma heḷuvē. eḷiyē. ēvalenma āpæralā pænalā tibvā. duvalā ehanan kiyanavā anēt āryāvani hāmuduruvō ekkenekvat næhæ. nigan uḍak ætulē innavā kiyalā. okkoma heḷuven gi.
마침 그날은 Visākhā upāsikā 가 dāna 를 올리는 날이었습니다. 그녀는 여종 하나에게 ‘Jetavana 에 가서, 오늘 dāna 준비가 끝났으니 Buddha 께서 bhikkhu 들과 함께 오시라고 여쭈어라’ 했습니다. 여종이 여느 때처럼 달려서 안으로 들어갔습니다. 가 보니 모두 벌거벗고 바깥에 있었습니다. 그 길로 되돌아 달려와 말했습니다. ‘마님, 스님은 한 분도 없습니다. nigaṇṭha 들만 있습니다. 모두 벌거벗었습니다.’
dæn itin mēka mokarē balapuhama eyā tēruṇā monā hari ṭīk velā idavā dæn yannakō dæn hāmuduruvō æti. mokak hari paṭalavāgena tiyena bava dækkā ē sakāva upāsikāva mahā nuvaṇakkāra nisā tērum aragena pæya bhāgyayak vitara giyāṭa passē ēvā dæn yanna. dæn hāmuduruva væḍi ārādhanā karalā æti. yanakoṭa okkoma ekalā nālā tivarayi hitu pættaṭa temilā en æn̆ga pasan sivuru darāgena ætulellā innavā.
그녀는 무슨 일인지 살펴보고 무언가 엇갈렸음을 알아차렸습니다. Visākhā upāsikā 는 무척 지혜로웠기에 알아듣고, 반 시간쯤 지난 뒤 ‘이제 가거라. 이제는 스님들이 계실 테니 청하여라’ 했습니다. 가 보니 모두 씻고 끝내어, 젖은 몸에 가사를 걸치고 안에 있었습니다.
dæn mokakda mē kivvē mokakda kaḷē? mahā væssak vahinavā kihama budurajāṇan vahansē upamādu vunā sadaham amā varasāva ēka tamayi mē kālē vahina mahā. mēka muḷu satara diva inna valaṭama vahinavā. muḷu lōkema sadaham mamārāva yanavā. devlō bam̆baluvat yanavā. hæmatenāgama dharma sākacchā yanavā. budurajāṇan vahansē mehema dharmayak dēśanā karanā. ehenam daham væsa hæmatænama vahinavā. nirvatta nāganna kivvē læjjā vena væḍa nokara mulāvaṭa pat vennē nætuva vivr̥ta mānasikatvayak valin ē daham væsayen nānna daham amājāla vaśayen āpuvahama nivana nævata suddhatvayaṭa pat venavā. budurajāṇan vahansē gæm̆burē dahama arthayak dīlā væḍiyā ara para ē tænin tæna purudara væhi gænayi, avuva gænayi, pāyana gænayi katā kara inna ara bol katā kiyana ayaṭa hon̆da pāḍamak hambavuṇā ōka dænagata.
그분은 무엇을 말씀하셨고 그들은 무엇을 했습니까? 큰비가 온다고 했을 때 Buddha 께서 비유하신 것은 saddhamma 의 단비, 곧 이 시절에 내리는 큰비였습니다. 그것은 온 사방에 다 내립니다. 온 세상에 saddhamma 의 단비가 갑니다. deva 의 세계, brahma 의 세계에도 갑니다. 어디서나 dhamma 를 논의합니다. Buddha 께서 이런 dhamma 를 설하시니, dhamma 의 비가 어디에나 내리는 것입니다. 옷 벗고 씻으라 하신 것은 부끄러운 짓을 하지 말고, 어리석음에 빠지지 말고, 열린 마음으로 그 dhamma 의 비에 몸을 씻으라는 것입니다. dhamma 의 단물이 오면 깨끗해진다는 것입니다. Buddha 께서는 깊은 dhamma 의 뜻을 주고 가셨습니다. 이곳저곳에서 비 이야기, 햇볕 이야기, 날이 갠 이야기나 하며 지내던, 쓸데없는 말을 하던 이들이 좋은 공부를 하게 되었습니다.
[ugura kǣrīma] dæn mokada vennē? dæn o kāraṇaya āraṁcaṁci venavā dænagannā budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷē san̆dahan amāvasaṭa temenna nirvatta nāganna kivvē mulā væḍa læjjǣṭa pat veena væḍa nokara [ugura kǣrīma] sīlavantava vivr̥tava jīvitaya gata karalā. daham amāten nāgattahama daham dahama guṇa pāpaguṇēdilā gihillā arihat næti suddhabhāvayaṭa pat venavā. um̆balā mokakda kaḷē? ānna dæn praśnayak tiyenavā dænatu eha budurajāṇan vahansē ōka kivvaṭa pasvalalā mokakda karē? um̆balā heḷuvē gihillā nam nǣ oliyanaken tevuna pæssa um̆balā tavat um̆balagē mōḍakama tarama pēnavada onna oya jātiyavā gattaṭa passē āyē mōḍakam nokaranna hon̆da pānavā.
[목을 가다듬음] 이제 어떻게 됩니까? 그 일이 알려지자 그들은 알게 되었습니다. Buddha 께서 설하신 것은 saddhamma 의 단비에 젖으라는 것이었습니다. 옷 벗고 씻으라 하신 것은 어리석은 짓, 부끄러운 짓을 하지 말고 [목을 가다듬음] sīla 를 지키며 열린 삶을 살라는 것이었습니다. dhamma 의 단물로 씻으면 dhamma 의 덕이 넘쳐 나쁜 버릇이 씻겨 나가고 arahant 의 깨끗함에 이른다는 것이었습니다. ‘너희는 무엇을 했느냐?’ 이제 물음이 생깁니다. Buddha 께서 그렇게 말씀하셨는데 그들은 무엇을 했습니까? ‘너희는 벌거벗고 나가 비를 맞았다. 너희 어리석음이 얼마나 큰지 보이느냐?’ 이렇게 한 번 혼이 나면 다시는 어리석은 짓을 하지 않게 됩니다.
menna mehema tæn tiyenavā budurajāṇan vahansē dēśanā karapuṭa kiyannē vyaṁgārtha nāra nevertha hæn̆gavuṇu arthayak æti bāhirin piṭin ekak denavā venadā.
Buddha 의 설법에는 이런 데가 있습니다. 숨은 뜻, neyyattha 라 하는 것입니다. 감추어진 뜻이 있으면서 바깥으로는 다른 것을 주는 것입니다.
ara eka manussayaka ævidilā budurajāṇan vahansēṭa kiyanavā balā innakoṭa penavā bhikṣūn vahansēlā dahas gānak hikmilā innavā hun kiyana saddayak nē. eyā mē astaya damanaya karana manussaya. minihā kalpanā karanavā mē hari kramayaknē. kavurut ḷan̆ga mē kramaya. ham kiyana saddayak nǣhæ kavuruvat puduma vidihaṭa hikmi. mē gautamayan vahansē dunna kramayak venna ōnē. mē kramaya maṭa gattā nam mātkara væḍat loku vāsiyak tiyenavana. mē assaya ṭikak innavā magē assaya ṭika mona vidiha hikmavanna bæhara dan̆galanavā mehāraṭa dan̆galanavā. mē kramaya alla gattā nam magē asē ṭika mehema hikma gatta nam maṭa rājānāntarak labanna puḷuvan. hon̆dara hikmapu passē hæduvā kiyalā. ahalā balanna nǣha budurajāṇan vahansēgen mē hāmuduruvō hikmavapu kramaya ohoma hitanna nā svāmīni oba vahansēgē śrāvakayō mē vidihaṭa hikvimilā innavā. kohomada hikmevvē?
어떤 사람이 Buddha 께 와서 보니, 수천 명의 bhikkhu 가 잘 다스려져 있는데 ‘흠’ 하는 소리 하나 없었습니다. 그는 말을 길들이는 사람이었습니다. 그는 생각했습니다. ‘참 좋은 방법이로구나. 누구에게서 이런 방법이 나왔을까. 아무도 소리 하나 내지 않고 놀랍게 다스려져 있다. 고타마 님이 준 방법이겠지. 이 방법을 내가 얻으면 내 일에도 큰 이득이 있겠다. 내 말들은 아무리 해도 길들지 않고 이리저리 날뛴다. 이 방법을 잡아 내 말들을 이렇게 길들인다면 왕에게서 벼슬을 얻을 수 있겠다. 잘 길들인 뒤에야 했다고 하겠지.’ 그래서 Buddha 께 이 스님들을 길들인 방법을 물어보려고 했습니다. ‘bhante, 당신의 제자들이 이렇게 잘 길들어 있습니다. 어떻게 길들이셨습니까?’
budurajāṇan vahansē budurajāṇan vahansēṭa paṭan gannakoṭa kiyanakoṭa agamu mula okkoma mæda okkoma tērilā ivarayi. adahasak dækalā ivarayi. ohuṭa yamak kiyā dīlā nam yamak kiyāda kramayat dækalā ivarayi. unvahansē ahanavā assa dhammasārthi obaṭa mokaṭada ē kramaya? mama mē bhikṣūn vahansēlā hikmaka vunā obaṭa mokaṭada svāmīni oya kramaya dænagattot magē asē ṭikat oya kramen hikmaganna bæyida kiyalā balannayi ma hadannē. anna ara mōṭa praśnē dæmma.
Buddha 께서는 그가 말을 꺼내자마자 처음과 중간과 끝을 다 아셨습니다. 그 뜻을 다 보셨습니다. 그에게 무엇을 가르쳐야 할지, 그 방법도 다 보셨습니다. 그분이 물으셨습니다. ‘말 길들이는 이여, 그대는 그 방법이 왜 필요한가?’ ‘제가 보니 bhikkhu 들이 잘 길들어 있는데, bhante, 그 방법을 알면 제 말들도 그 방법으로 길들일 수 있을까 해서 여쭙니다.’ 그 어리석은 물음을 던진 것입니다.
hæbæyi budurajāṇan vahansē ekapāraṭa kiyannē næhæ. oya mōḍakamak kiya um̆ba bhikṣūn gauravayen bhikṣūn vahansēlā saṁvara kramaya asvaya hædī hæda mōḍa kiyalā ehema æhuvē næ. ehenam assa dhammasāraya issellā kiyannakō oba dæn assē oya husmavana kramaya svāmīni mama hon̆din hadāganna balanavā. bærina taravaṭu karanavā. noyek hin̆ga hiṁsā karanavā. ehema hadāganna balanavā. ehemat bæriva maralā dānavā. væḍak næhænē maṭa hikmaganna bæri ēka mama dænaṭa karannē oya kara itin māt karannē ōka ēkama uttarayak vaśayen. anna vayaṁgārthaya. ē kiyannē svāmīni mamat hon̆din hadāganna balanavā bæri nam taravaṭu karanavā bævut maralā dānavā. mat oya oya hadalā tiyennē ehema tamā.
그러나 Buddha 께서는 대뜸 ‘어리석구나, 공경받는 bhikkhu 들의 단속을 말 길들이는 데 견주다니, 바보로구나’ 하고 말씀하지 않으셨습니다. ‘그러면 말 길들이는 이여, 먼저 그대가 말을 길들이는 방법을 말해 보라.’ ‘bhante, 저는 좋게 길들이려 합니다. 안 되면 꾸짖습니다. 여러 가지로 아프게 합니다. 그렇게 길들이려 합니다. 그래도 안 되면 죽여 버립니다. 길들일 수 없는 것은 쓸모가 없으니까요. 저는 지금 그렇게 합니다.’ ‘나도 그렇게 한다.’ 그것이 대답이었습니다. 바로 숨은 뜻입니다. 곧 ‘나도 좋게 길들이려 하고, 안 되면 꾸짖고, 그래도 안 되면 죽여 버린다. 나도 그렇게 길들였다’ 는 것입니다.
dæn ahanna praśnayā matu velā ara kalpanā karana mahā puduma katāva. dæka mē budurajāṇan vahansē gahanavā bayinavā kiyana ekakvat maranavā kiyana ekakvat mama ahalā næha. dæn unvahansē kiyanavā nemeyi. mamat mē oba vagē hon̆din hadāganna balanavā bæyinam taravaṭa karanavā bæri o maralā dānavā. mama hadalā tiyennē ehema tamayi. dæn anna gæm̆buruṭa bæhælānam kalpanā karalā kiyanavā svāmīni mēka tōralā denna. oya kiyana vacanavaṭa tērennē
그러자 물음이 생겨 그는 곰곰이 생각했습니다. 참으로 놀라운 이야기였습니다. ‘Buddha 께서 때리고 꾸짖고 죽인다는 말은 들어 본 적이 없다. 그런데 그분은 나처럼 좋게 길들이려 하고, 안 되면 꾸짖고, 그래도 안 되면 죽인다고 하신다. 그렇게 길들였다고 하신다.’ 그는 깊이 생각한 끝에 말했습니다. ‘bhante, 이것을 풀어 주십시오. 그 말씀이 무슨 뜻입니까?’
itin ehenam assa dhammatāraya tōraganna menna mē yahapat vidihaṭa mē piḷiveta genicca mehema mē sugatiyaṭa nivanaṭa pat venna puḷuvan kiyalā. nivana avabōdha karana yahapat mārgaya māma lōkē eyā eyāṭa kiyā dannavā. eccara mē śrāvakayanṭa kiyā denavā. menna mēkayi magē hon̆din kivē. ēka ahannē nætuva tavaduraṭat væradi væḍa karanavā dækka menna mē væradi vidihaṭa jīvitaya genittot menna mēva duk harada valaṭa menna mēvā dugatiyaṭa yanna hētu venavā. vināśayaṭa hētu venavā. menna mēka kiyā denavā. mēka tamayi magē taravaṭuva. oya dekama ahanna nætnam mayāṭa hon̆din kiyanna ennē næhæ. narakin kiyannē næhæ. magē śrāvakayek kiyalāma baragannē næha. ayin karanavā. ēka tamayi magē maralā dæmīnnē. menna mama kiyana krama.
‘그러면 말 길들이는 이여, 알아들어라. 이렇게 좋은 길로 이 삶의 길을 가면 좋은 갈 곳과 nibbāna 에 이를 수 있다고, nibbāna 를 깨닫는 좋은 길을 나는 세상에 가르치고 제자들에게 가르친다. 이것이 나의 좋게 길들임이다. 그것을 듣지 않고 계속 잘못된 짓을 하는 것을 보면, 이렇게 잘못 살면 이런 괴로움과 근심에, 나쁜 갈 곳에 이르고 무너짐에 이른다고 가르친다. 이것이 나의 꾸짖음이다. 이 둘 다 듣지 않는다면, 나는 그에게 좋게도 말하지 않고 나쁘게도 말하지 않는다. 내 제자로 여기지도 않는다. 떼어 낸다. 그것이 나의 죽여 버림이다. 이것이 내가 말하는 방법이다.’
dæn ē pāra dænagattā avadhānaya yomu velā ahagattahama nivan maga mokakda nivan maga yāyutka hiṭēda? buddha anuśāsanāva mokakda mē siyallama væṭahelā giyā ara assa dhammasāra asuballana manussayā ara mōḍa adahasa atæællā giyā assaya hikmanna buddha sāka hikmana kramaya ganna giya ekkenāṭa hambavunē tamanṭa ēka menna magak.
그러자 그는 알아들었습니다. 마음을 기울여 듣고 나니 nibbāna 의 길이 무엇인지, nibbāna 의 길을 어떻게 가야 하는지, Buddha 의 가르침이 무엇인지 모두 환히 보였습니다. 말 길들이는 그 사람은 어리석은 생각을 내려놓았습니다. 말을 길들이려고 Buddha 의 길들이는 방법을 얻으러 간 그가 얻은 것은 자기를 위한 길이었습니다.
dæn menna mē vagē tiyenavā. oya dēśanāvala itin oya dēśanā anugamanaya karapu raṭāva danna pæraṇi dharmadara uttamayō. ēban̆duma krama valin mē lōkayaṭa noyek ākāra dharmaya dunna krama tibuṇā. ēvayi katāvalin mē dharmaya gæm̆buru katāvaka piṭa eka arthayakut ætulē gæm̆buru daham arthayakut ætuva kavi getuvā. katā getuvā. ōven tamayi lōkayaṭa dharmaya aran āvē. menna mēvā tamayi mūlika ayagē tibicca mūlika katā.
설법에는 이런 것들이 있습니다. 그 설법의 틀을 아는 옛 dhamma 지킴이 어른들은 그런 방식으로 세상에 여러 가지로 dhamma 를 주었습니다. 이야기로 dhamma 를, 겉으로는 한 뜻이 있고 속으로는 깊은 dhamma 의 뜻이 있게 시를 엮고 이야기를 엮었습니다. 그것으로 세상에 dhamma 를 가져왔습니다. 이것들이 초기 사람들이 지녔던 바탕 이야기입니다.
oya katāva kivvahama issellāma katāva ahagannavā. ara gambædi katā ahalā hitē tiyanna puruduṭa katāva hon̆daṭa matakayi. dæn katāva matakada? katāva matakayi. kiyanna balanna. dæn ara gambædi raṭāven katāva kiyāgena nnavā. eken eka tōralā tiyenavā menna mē kǣllen kivvē mēkayi. menna mē kǣllen kivvē mēkayi mēken kivvē mēkayi menna dahama arthaya. dæn mokada karannē? katāva væla issellā ara laukika katā maṭṭamen katāva vælā ahuvenavā. eken ekaṭa yanakoṭa anupivalin kǣlen kǣli dunnā arthaya ahuvenavā. antilā balanakoṭa nivan avabōdhayaṭa maga pādāganna upakramayak.
이야기를 들려주면 먼저 이야기를 듣습니다. 시골 이야기를 듣고 마음에 담는 버릇이 있어 이야기를 잘 기억합니다. ‘이야기 기억하나요?’ ‘기억합니다.’ ‘말해 보세요.’ 시골 이야기 하듯 이야기를 늘어놓습니다. 그다음 하나씩 풀어 줍니다. 이 대목이 말한 것은 이것이고, 이 대목이 말한 것은 이것이며, 이것이 말한 것은 이것이다, 이것이 dhamma 의 뜻이다. 그러면 어떻게 됩니까? 먼저 세상 이야기 높이에서 이야기의 줄기를 잡습니다. 하나씩 나아가며 조각조각 뜻을 주면 뜻이 잡힙니다. 끝에 가서 보면 nibbāna 를 깨닫는 길을 여는 방편입니다.
menna ē kramayēdī jātaka katāva gattē ovayē kramavalaṭa mūlika katāvak ara vidihaṭa kotalā ēkaṭa daham arthayak abhyantarayen denavā ē eka eka padavalaṭa
그 방식으로 jātaka 이야기를 가져온 것도 그런 방식을 따른 것입니다. 바탕 이야기를 그렇게 엮고, 그 낱말 하나하나에 속으로 dhamma 의 뜻을 줍니다.
mā ǣ ov ē tērattē vagē. ēvaya sampūrṇa tiyena ovā katā ē kālē li hadapuvāṭa opuvena katā nē.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
oya vidiyē dēvalmayi tiyennē. dæn oya kramayama aragena ivelā mokada karannē ē kālē mē vēda sāhitayat ōvā tibuṇā. araga vēda sāhitayē oya kiyana ābāsayat labāgena hiṭapu apē pæraṇi beda mahatturu antima paṭṭakuṇu harapulin liva pēt behet vaṭvaru liyak tiyenavā kiyavapuvahama senaga idiriyē kiyanna bæri hena kuṇuharapa āya katā karanna bæha okkoma kuṇuharapa hæbæyi eka særayak kiyanavā kavipāda
그런 것들이 있습니다. 이 방식을 그대로 가져와서 — 그 시절에는 veda 문학도 있었습니다 — veda 문학의 그런 익힘을 얻은 우리 옛 의원들은 아주 상스러운 말로 글을 썼습니다. 약 처방 글귀가 있는데, 읽어 보면 사람들 앞에서 말할 수 없는 지독한 상말입니다. 다시 입에 담기도 어려운 상말뿐입니다. 그러나 그 시구를 한 번 읊어 줍니다.
mokada svabhāvayen lōkayāma mē pralāpayaṭa purudu velā tiyena lōkaya hari ara kuṇu harapen kivvā api eka davasa eka pārak kiyanakoṭama āya jīvitaya amataranava venna mataka hibæyi īṭa īṭa passē kiyanavā ōkē kiyalā tiyennē menna mēkayi. katāvē pennapu eka pennalā denavā. mē kuṇu hari kivvē menna mē ahaval jātiya ganna kiyalā. itin balapuhama ahanna tērenavā arthaya. in mē mē jātiya gannaka nǣhæ mēkaṭa. itin oya ādī vaśayen eken ekaṭa aragena sakas karalā haṭan denavā. itin hadāganna behata. dæn anna behata hadāgena hæṭi hon̆daṭa matakayik jīvitayaṭa amatanavanna kramayakut ekka. oya edat kenāpu krama tiyenavā. menna mē vagē mē daham dunna krama tibuṇā. eka eka daham raṭāval. mē lōkayā balāporottu vena sāmānya mē sundara katāvat valin mula puralā. ara gæm̆buru arthaya dunnā. mēkayi kramaya.
세상 사람들은 본디 허튼소리에 길들어 있어서, 상말로 한 번 들려주면 그날 한 번 듣고도 평생 잊지 않습니다. 그다음에 그것이 말하는 것은 이것이라고 이야기가 가리킨 것을 짚어 줍니다. 이 상말은 이런저런 재료를 쓰라는 뜻이라고. 그러면 들어 보고 뜻을 압니다. 이것에는 이런 재료를 쓰는 것이라고, 하나씩 짚어 짜 맞추어 줍니다. 그렇게 약을 짓습니다. 약 짓는 법을 평생 잊지 않을 방식과 함께 잘 기억하게 됩니다. 그 시절에는 그런 방식이 있었습니다. 이렇게 dhamma 를 준 방식이 있었습니다. 갖가지 dhamma 의 틀이 있었습니다. 세상 사람들이 바라는 보통의 아름다운 이야기로 시작해서 깊은 뜻을 주었습니다. 이것이 그 방식입니다.
dæn itin ōkaṭa gannakoṭa dæn oya api vessantara jātiya gattot. dæn vessantara sajjuruvō ē mantrī dēviya etakoṭa ē vagēma mē eyā īṭa vaṁgagiriya giya sthānaya æli yathā dan dunnā. etakoṭa ē vagēma mē okkoma dan dīlā ivaralā hitan eyā tapasaṭa giyāṭa passē saha kr̥ṣṇī kiyana daruvō dennā. dūjaka vamuṇaṭa dan dunnā pradhānama sækilla. dæn ōkedī pennā tiyennē sampūrṇama raṭāk pālanaya kirīmēdī. ē vagē dharmayak pālanaya kirīmēdī dharmānukūla pālanayak genamēdī genayā yutu ākāraya
이제 이것에 견주어, 우리가 Vessantara jātaka 를 가져와 보면, Vessantara 왕과 Maddī 왕비가 있고, 또 그가 Vaṅka 산으로 간 곳과 코끼리를 dāna 로 준 일이 있습니다. 그리고 모든 것을 다 주고 고행하러 떠난 뒤, Jāli 와 Kaṇhājinā 라는 두 아이를 Jūjaka brāhmaṇa 에게 dāna 로 준 것이 가장 큰 뼈대입니다. 여기서 보여 주는 것은 나라 전체를 다스릴 때, dhamma 를 펼칠 때, dhamma 에 맞는 다스림을 펼쳐 갈 때 어떻게 해야 하는지입니다.
dæn adat tiyenavā apē ē katāvala dæn vessa kiyana vacanayen pennannē vaisākaya hehevat bohoma usas tattvayaṭa patvīma kiyana ekayi. dæn vesak māsaya kiyannē mal pipilā baravelā bohoma lassanallā tiyena māsaya samā vayaśākya māseka tamayi vesak māsaya kivvē. anna ves kiyana vacanaya pennavā bohoma usat bhāvayaṭa pat karana suvabhāvayaṭa pat karana kiyana ekayi. ē tattvaya yam tænaka antargata karanavānam. ēkaṭanavā vessa antara.
그것이 오늘도 우리 이야기 속에 있습니다. vessa 라는 말이 보여 주는 것은 vesākha, 곧 아주 높은 자리에 이른다는 것입니다. 웨삭 달이란 꽃이 흐드러지게 피어 아주 아름다운 달입니다. vesākha 달을 웨삭 달이라 한 것입니다. 그러니 ves 라는 말은 아주 높은 자리, 좋은 자리에 이르게 한다는 것을 보여 줍니다. 그런 상태가 어디엔가 담겨 있다면 그것을 vessa-antara 라 합니다.
yam tænaka usat bava saśrīkatvaya raja karanavā nam ēkaṭa kiyanavā vessantara rāja samaya. anna ēkaṭa ennē. itin etakoṭa ē usat bava raja karanna nam taniyen hitumataya væḍa karalā bæ. puravōha hita bamuṇan samaga æmitavara samaga sākacchā karanna ōnē mantraṇaya karanna ōnē. ara usassatvaya usastvaya nam raja karannē. ē kaṭakaṭa dēviya vennē mantraṇaya. nætnam sākacchā karalā væḍiyi. mantrī kiyalā kivvē anna ēkarayi. mantraṇaya karanavā.
어딘가에 높음과 넉넉함이 다스리고 있다면 그것을 Vessantara 왕의 때라 합니다. 거기서 나온 것입니다. 그런데 그 높음이 다스리려면 혼자 제멋대로 해서는 안 됩니다. purohita brāhmaṇa 와 신하들과 의논해야 하고 함께 꾀를 모아야 합니다. 높음이 다스린다면, 그 곁의 왕비가 되는 것은 꾀를 모음, 곧 의논하여 일하는 것입니다. Maddī 라고 한 것은 그래서입니다. 함께 꾀를 모으는 것입니다.
mesē sākacchā karalā væḍa karanakoṭa anna ē hētuven i etana janita vena adahat dekak tiyenavā. saha liya kiyannē sahayaṭa bæn̆dena kiyana ekayi. ekina ekā kī anna ōnē sahayayen bæn̆denavā. beda bin̆da vīmak nǣha. tr̥ṣṇa kiyannē kaḷu bava pahat bava pahat dharma ginā kiyannē. pāpa dharmayangen pahat dharmayangayen dinana yam svabhāvayak ædaṇa gina. mē tamayi ēken praśna taru dennē.
이렇게 의논하며 일할 때, 그 때문에 거기서 생겨나는 뜻이 둘 있습니다. Jāli 란 서로 도움으로 묶인다는 것입니다. 하나하나가 서로 돕는 것으로 묶입니다. 갈라짐이 없습니다. Kaṇhā 란 검음, 낮음, 낮은 dhamma 이고 jinā 는 이긴다는 것입니다. pāpa dhamma, 낮은 dhamma 를 이기는 바탕이 Kaṇhājinā 입니다. 이것이 물음에 답을 줍니다.
jū kiyannē pahat pava ja kiyannē janita karanavā ka kiyannē kṣaya karanavā. yamak hētu vana pahat bava janita karannada ē kṣaya karannā vū dē illagena inna eka karanna kiya jūjala eyāṭa kiyā denavā.
Jū 는 낮은 나쁜 짓, ja 는 생겨나게 함, ka 는 다하게 함입니다. 무언가의 까닭이 되는 낮음이 생겨나는 것을 다하게 하는 것을 청하며 있는 이를 Jūjaka 라 합니다. 그에게 가르쳐 줍니다.