manopubbaṅgamā dhammā (이어서)
මනෝ පුබ්බංග මා ධම්මා ඉතිරි.
idenna sakas kara dena væḍapilayak tiyenavā nam onna oya væḍapiḷa esē darā hiṭinnē. onna oya manō kiyana avasthāvē gonnagalā vihidavapu nidahas karapu śaktiyen.
무언가를 일어나게 짜 맞춰 주는 짜임새가 있다면, 그 짜임새는 mano라는 자리에서 쌓이고 퍼져 풀려난 힘으로 그렇게 버티고 있는 것입니다.
oya śaktiya notibuṇa nam ehema īṭa anukūla deyak lōkē apiṭa æhæ rūpaya kana śabdaya kiyalā niṣpādanaya vennē næha. lōkayak niṣpādanaya vuṇā nam manō pūrvāṁgamayi ē darapu dē niṣpādanaya vuṇē.
그 힘이 없었다면 그에 맞는 것, 곧 눈과 형상, 귀와 소리 같은 것이 세상에서 우리에게 만들어지지 않습니다. 세상이 만들어졌다면 마음이 앞섰기에, 그렇게 붙들린 것이 만들어진 것입니다.
menna mēkaṭa kiyanavā manō pubbaṁgamā dhammā manōseṭṭhā manōmayā manasenmayi mē sakas kaḷē manasenmayi mēka nirmāṇaya kaḷē. menna mēkayi niyama arthaya.
바로 이것을 manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā라고 합니다. 마음으로 이것을 짜 맞추었고, 마음으로 이것을 지어냈습니다. 바로 이것이 참뜻입니다.
api ōka nokiyā caitasikayanṭa hita pradhānayi kivvaṭa apiṭa ōya ekakvat tērennē. dharmaya tērunē næha.
우리가 이렇게 말하지 않고 'cetasika들에게는 마음이 으뜸이다'라고만 말해서는 그 어느 것도 알아듣지 못합니다. dharma를 알아듣지 못했습니다.
dæn tērenavā manasāyē pasannana bhāsativā karōtivā. onna paṭan gatta væṭapilā hadana hæṭi. śaktiya napadana hæṭi. saṁkhāra gonna nææguvova śaktiya ipadenavā.
이제는 알아듣습니다. manasā ce pasannena bhāsati vā karoti vā. 바로 여기서 짜임새를 만드는 방식, 힘을 낳는 방식이 시작되었습니다. saṅkhāra가 쌓이면 힘이 생겨납니다.
ehenam prasanna manasa hadāgena prasanna manasakin kivvā nam kaḷā nam anna ara śaktiya gonægilā tōnaṁ sukhamaṁ vēti ēka suvē genadena magak lōkē iṣṭa priya deyak gē vana magak lōkē bihi karalā chāyāva vāgē passen sambandha karanavā.
그러니 맑은 마음을 갖추어 맑은 마음으로 말하고 행했다면, 그 힘이 쌓여 tato naṃ sukham anveti, 곧 즐거움을 가져다주는 길, 바라고 좋아하는 것으로 이끄는 길을 세상에 만들어 내어 그림자처럼 뒤따라 이어 줍니다.
paduṭṭha manasakin nam kaḷē manasācayē paduṭṭhēna bhāsativā karōtivā. kivvē kaḷē paduṭṭa manasakanam tatōnaṁ dukkhamaṁ vēti cakkaṁva vahatō padaṁ kiyalā gonā passē aratvā vāgē duka ædagena yanna ekak hadanavā.
더럽혀진 마음으로 했다면, manasā ce paduṭṭhena bhāsati vā karoti vā, 곧 더럽혀진 마음으로 말하고 행했다면, tato naṃ dukkham anveti cakkaṃva vahato padaṃ이라 하여, 소 뒤를 따르는 수레바퀴처럼 괴로움을 끌고 가는 것을 만듭니다.
ehenam mē lōkē hadalā tiyena yamkisi æhæ kana diva nāsaya śarīraya kiyana mē indriya pahat ōvaṭa gōcara rūpa sadda gandha rasa sparśa kiyana mē labā dennē yam yam dēval valinda yam yam daruva æsurenda
그러니 이 세상에 만들어져 있는 눈, 귀, 혀, 코, 몸이라는 이 다섯 가지 indriya와 그것들이 닿는 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음이라는 것들이 어떤 것들로부터, 어떤 것들에 기대어 주어지든,
menna mēvā prasanna manasen hæduvot suvaya genadena iṣṭa priya suvaya gena dena laukika mārgayak bihi karalā denavā.
이것들을 맑은 마음으로 만들면, 바라고 좋아하는 편안함을 가져다주는 세간의 길을 만들어 줍니다.
paduṭṭha manasakin hæduvot dukkhita sē vin̆dinna senna duk vin̆dinna siddha vena æhæk, rūpayak, kanak, śabdayak niṣpādanaya karalā denavā. eham lōkē vindanayaṭa tiyennē
더럽혀진 마음으로 만들면, 괴롭게 겪어야 하고 괴로움을 맛보아야만 하는 눈과 형상, 귀와 소리를 만들어 줍니다.
karalā denavā. eham lōkē vindanayaṭa tiyennē duka sæpa. duka sæpa vindraṇayaṭa lōkaya hæduvē. onna oya kramaya nisā mē lōkē okkoma haṭagena tiyennē. onna oya mūla dharmaya mada.
그러니 세상에서 맛볼 것은 괴로움과 즐거움입니다. 괴로움과 즐거움을 맛보도록 세상을 만들었습니다. 바로 그 방식 때문에 이 세상 모든 것이 생겨나 있는 것입니다. 바로 그것이 뿌리 되는 dharma입니다.
ē nisā kiyanavā oya dharmayanṭa manōpūrvaṁga ōka tamayi manō pubbaṁgamā dhammā kiyana ekē niyama dahama arthaya.
그래서 그 dharma들에 대해 마음이 앞선다고 말합니다. 바로 그것이 manopubbaṅgamā dhammā라는 말의 참된 dharma의 뜻입니다.
caitasikayanṭa hita pradhānayi kiyalā aṭuvācāryan vahansēlā ōka liyā tiyenavā. hæbæyi tērennē nǣ ē mokakda kivvē kiyalā. hæbæyi mē kramayaṭa kivvahama api ekak dakinavā. oya gāthāva mæti nivan dakinna.
cetasika들에게는 마음이 으뜸이라고 aṭṭhakathā 스승들이 적어 두었습니다. 하지만 그게 무슨 말인지 알아듣지 못합니다. 하지만 이 방식으로 말하면 우리는 하나를 봅니다. 그 게송 하나면 nibbāna를 보기에 넉넉합니다.
dæn vigraha karapu hæṭiyaṭa api lōkayē nævati dē haṭagannē kohomada? mē lōkaya haṭagænīmaṭa hētuva mokakda?
이제 풀어 본 대로라면, 세상에 있는 것들은 어떻게 생겨납니까? 이 세상이 생겨나는 까닭은 무엇입니까?
mē lōkē duka genedenavā nam sāratvayak nætnam. ēka ayin karannē kohomada? ayin karanna tiyennē mokakda?
이 세상이 괴로움을 가져다준다면, 알맹이가 없다면, 그것을 어떻게 걷어 냅니까? 걷어 낼 것은 무엇입니까?
dukat dukaṭa hētuvat, duka nirōdhayak, dukkha nirōdha mārgayat oya gāthā dharmaya tuḷama tiyenavā. eha nivan dakinna ōna kenekuṭa ōka tōragena oya anusārayen lōkaya dakinna paṭan gattot eyāṭa puḷuvan lōkayē yamak duka nam dugati nam maṭa dugatiya epānam. dugatiyen ayin vena hæṭi.
괴로움도, 괴로움의 까닭도, 괴로움의 사라짐도, 괴로움이 사라지는 길도 그 게송 dharma 안에 다 들어 있습니다. 그러니 nibbāna를 보고 싶은 사람이 그것을 가려 뽑아 그에 따라 세상을 보기 시작하면, 세상에서 어떤 것이 괴로움이고 duggati라면, 내가 duggati를 바라지 않는다면 duggati에서 벗어나는 길을 알 수 있습니다.
sugatiya hon̆dayi kiyannē nigamanayak tiyenavā nam sugatiya goḍagāganna hæṭiya. sugatiyayi, dugatiyayi kiyana dekama aniccayi, dukkhayi, anattayi kiyalā tērum aran atharinna ōnam. oya dekaṭama pavatvana mānasika balāporottuva atrapuvahama ēken midilā nivan dakina hæṭiyaṭa. oya siyallama oya gāthāva
sugati가 좋다고 결론을 내린다면 sugati를 쌓아 가는 길을, sugati와 duggati 둘 다 anicca요 dukkha요 anatta라고 깨달아 놓아 버리고 싶다면, 그 둘에 대해 품은 마음의 바람을 놓았을 때 거기서 풀려나 nibbāna를 보는 길을 알 수 있습니다.
nivan dakina hæṭiyaṭa. oya siyallama oya gāthāva tuḷin vigraha karalā ganna puḷuvan. nivan dakinna ōna kenekuṭa oya gāthāva vigraha kara nivan dakinna puḷuvan. hæbæyi caitasikayanṭa
그 모든 것을 그 게송을 통해 풀어 알 수 있습니다. nibbāna를 보고 싶은 사람은 그 게송을 풀어서 nibbāna를 볼 수 있습니다.
nivan dakinna puḷuvan. hæbæyi caitasikayanṭa hita pradhāna aya kiya eka koccara hiṭiyat caturārya satyaya ahalakvat dækganna eka madi. tērum ganna bæ.
하지만 cetasika들에게는 마음이 으뜸이라는 말에 아무리 머물러 있어도, 네 가지 ariya sacca 근처라도 보기에는 모자랍니다. 알아들을 수 없습니다.
nivan dækīmaṭa tiyena māgayak koyi taram duraṭa væhenavada kiyana eka dakinna ōnē oya vidihaṭa vivūta karagannat ōnē ēkaṭama
nibbāna를 보는 길이 얼마나 가려져 있는지를 보아야 하고, 바로 그것을 위해 그렇게 열어 밝혀야 합니다.
etakoṭa tavat ēkak tiyenavā mē nivanaṭa pat satvayāgē cittayaṭa kumak vannēda nivanehi æti śāntabhāvaya vidinnē kesēda jātiyak, jarāvak, maraṇayak næti bava dænennē kāṭada? dæn mē ætta vaśayenma mēvā hoyā
그러면 또 하나가 있습니다. nibbāna에 이른 중생의 citta에는 무슨 일이 일어납니까? nibbāna에 있는 고요함을 어떻게 맛봅니까? 태어남도, 늙음도, 죽음도 없음을 느끼는 이는 누구입니까?
kāṭada? dæn mē ætta vaśayenma mēvā hoyā dænaganna ōnē. mokada mē nivana piḷiban̆dava ova yathārthaya nodat nisāma. apiṭa mē praśna enavā.
이제 이것들은 참으로 찾아 알아야 합니다. nibbāna에 대한 참모습을 모르기 때문에 이런 물음들이 우리에게 생기는 것입니다.
dæn nivanaṭa pat satvayāgē cittayaṭa kumak vannēda kiyana mē paḷaveni praśnayama ekak matuvelā enavā. eka adahasak matu venavā. oya nivanaṭa pat vuṇā kiyalā hitā innē kotaninda? kotenda?
이제 nibbāna에 이른 중생의 citta에 무슨 일이 일어나느냐는 이 첫 물음에서 하나가 떠오릅니다. 한 생각이 떠오릅니다. nibbāna에 이르렀다고 어디서부터 여기고 있는 것입니까?
ē kiyannē arihattayaṭa pat vecca kenek malāṭa piriṇuvā pǣvaṭa passē tamayi nivanaṭa pat vuṇā kiyalā hitāgena mē ahannē. dæn mē praśnaya næginnē nivanaṭa patāgē cittayaṭa kumak vēda kiyalā praśnayak æhuvānam oya praśnayēdī apiṭa dakina tiyena ekak tiyenavā.
곧 arahant이 된 사람이 죽어 parinibbāna에 든 다음에야 nibbāna에 이르렀다고 여기고서 이것을 묻는 것입니다. 이제 이 물음이 일어나는 것은, nibbāna에 이른 이의 citta에 무슨 일이 일어나느냐고 물었다면, 그 물음에서 우리가 보아야 할 것이 하나 있습니다.
dæn nivanaṭa pat vuṇā kiyalā hitannē arihatun vahansē piraṇuvam pǣvaṭa passē nivan dækkē. dæn arihatun vahansēgē cittayaṭa mokakda vennē? oya adahasa tamayi ahana
지금 nibbāna에 이르렀다고 여기는 것은 arahant께서 parinibbāna에 든 다음에 nibbāna를 보았다는 것입니다. 그럼 arahant의 citta에 무슨 일이 일어나느냐, 그 생각을 묻는 것입니다.
ehenam issellāma dakinna ōnē nivanaṭa patvuṇā kiyannē jīvat innakoṭa siddha vena deyakda? malāṭa passē siddha vena deyakda? menna mēkaṭa uttaraya araganna ōnē issellā.
그러니 맨 먼저 보아야 할 것은, nibbāna에 이른다는 것이 살아 있을 때 일어나는 일인가, 죽은 뒤에 일어나는 일인가 하는 것입니다. 바로 이것의 답을 먼저 얻어야 합니다.
nivan dakinavā kiyannē mokakda? rāgakkhayō nibbānaṁ, dvēśakkhayō nibbānaṁ, mōhakkhayō nibbānaṁ. eyā mē hita kiyannē rāgayayi, dvēśayayi, mōhayayida? vena deyak nædda mēka?
nibbāna를 본다는 것은 무엇입니까? rāgakkhayo nibbānaṃ, dosakkhayo nibbānaṃ, mohakkhayo nibbānaṃ. 그렇다면 이 마음이라는 것이 rāga, dosa, moha입니까? 이것은 다른 무엇이 아닙니까?
rāgayayi, dvēśayayi, mōhayayida hita kiyannē? ehenam rāgayayi, dvēśayayi, mōhayayi kiyannē monavada?
마음이라는 것이 rāga, dosa, moha입니까? 그렇다면 rāga, dosa, moha라는 것은 무엇입니까?
avidyāva nisā tr̥ṣṇāva nisā pudgalayā situvili kriyāva datan goḍanagamin. yamaka pihiṭā goḍanaganavada? rāgayehi pihiṭā, dvēśayehi pihiṭā, mōhayehi pihiṭā goḍana mānasikatvayak tiyennavā.
avijjā 때문에, taṇhā 때문에 사람은 생각과 움직임을 쌓아 갑니다. 무엇에 서서 쌓아 갑니까? rāga에 서서, dosa에 서서, moha에 서서 쌓아 올린 마음가짐이 있습니다.
etakoṭa menna mē ṭika mūlika hitaṭa ayiti hariya neveyi. āgantuka upaklēsa rāgaya āgantuka upaklēsayak.
그러니 이것들은 본디 마음에 속한 몫이 아닙니다. 밖에서 들어온 upakkilesa입니다. rāga는 밖에서 들어온 upakkilesa입니다.
onna næti kaḷa hæda hitakin
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
dvēśaya [ugura kǣrīma] kiyannē hitaṭa āgantukava pabassavarami dam bhikkhavē cittaṁ kiyana cittayaṭa āgantuka kiyana upakiliṭtēna upakiliṭṭaṁ kiyalā goḍanagāgattā karanakoṭa mōhaya kiyannē āganka upaklēsayak
dosa라는 것은 [헛기침] 마음에 밖에서 들어온 것으로, pabhassaram idaṃ bhikkhave cittaṃ이라는 citta에 밖에서 들어온 upakkilesa로 더럽혀졌다(upakkiliṭṭhaṃ)고 하여 쌓아 올린 것입니다. moha라는 것도 밖에서 들어온 upakkilesa입니다.
ǣ ov ov nǣ. onna ōkat paṭalavā gatta eka.
네? 예, 예. 아닙니다. 바로 그것도 뒤섞어 버린 것입니다.
aluta pan ḷamayekuṭa paṭisandhi vuṇē mona cittayakinda? anusan ḷamayā issellāma saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyana tena manussa saṁkhārayakin nēda?
갓 태어난 아이에게 paṭisandhi는 어떤 citta로 일어났습니까? 갓 태어난 아이는 맨 먼저 saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ이라는 자리에서 사람의 saṅkhāra로 그리된 것 아닙니까?
manussa saṁkhārayakin nǣ manussa viññāṇayak haṭagattē.
사람의 saṅkhāra로 사람의 viññāṇa가 생겨난 것 아닙니까?
ehenam paṭisandhi vaśayen aragatta viññāṇayak bhavāṁga vaśayen enavā nam viññāṇen gatta adahasa viññāṇayē svabhāvaya paṭisandhi viññāṇayē svabhāvaya tamayi bhavāṁga hita æturu karannē.
그렇다면 paṭisandhi로 받은 viññāṇa가 bhavaṅga로 이어진다면, viññāṇa로 받은 생각, viññāṇa의 바탕, 곧 paṭisandhi viññāṇa의 바탕을 bhavaṅga 마음이 그대로 이어 가는 것입니다.
ehenam aluta upan ḷamayāṭa enakoṭa miniskin paṭisandhiya labalā ē minis tuḷa anukūla vannā vū minis bhavayaṭa aṁga velā. enē yam citta svabhāvayak hædenavada ēka paṭisandhi cittayē svabhāvayaṭa anurūpa nam ēka dharma niyamaya mēka nam
그러니 갓 태어난 아이에게 이르러, 사람으로 paṭisandhi를 받아 그 사람됨에 맞는 사람의 bhava를 이루는 몫이 되어, 거기서 어떤 citta의 바탕이 만들어지든 그것이 paṭisandhi citta의 바탕에 들어맞는다면, 그것이 dharma의 법칙입니다.
anurūpa nam ēka dharma niyamaya mēka nam minihek velā upadinnē rāga dvēśa mōha næti hitakin rāga sahita manussa rāgaya æti nisā nēda manussayek velā upadinnē
그렇다면 사람으로 태어나는 것이 rāga, dosa, moha가 없는 마음으로입니까? rāga가 있는 마음으로, 곧 사람에 대한 rāga가 있기 때문에 사람으로 태어나는 것 아닙니까?
yam hitaka manussayek vīmē rāgaya tiyenavā nam manussa upādānayak manussa bhavayakaṭa hiena upādānayak tiyenavā nam ē upādānaya karalā tiyennē suddha deyakda?
어떤 마음에 사람이 되려는 rāga가 있다면, 사람에 대한 upādāna, 사람의 bhava로 이끄는 upādāna가 있다면, 그렇게 붙든 것이 깨끗한 것입니까?
avidyāva nisā, tr̥ṣṇāva nisā lōka satvayā manussa bava patanavā nam manussayek hæṭiyaṭa in̆dīma hon̆dayi kiyalā nigamanaya karanavā nam tavaduraṭat manussa gatiyen jīvat vena eka hon̆dayi kiyalā nigamanaya kaḷā nam ēka avidyāvē tr̥ṣṇāvē tīraṇaya vena ekakda
avijjā 때문에, taṇhā 때문에 세상 중생이 사람됨을 바란다면, 사람으로 있는 것이 좋다고 결론을 내린다면, 앞으로도 사람의 모습으로 사는 것이 좋다고 결론을 내렸다면, 그것은 avijjā와 taṇhā의 결정입니까?
lōkayē kotana hō pævætmak hon̆dayi kiyalā nigamanaya kaḷā nam ēka avidyāvē tr̥ṣṇāvē tīraṇayakda vena ekakda?
세상 어디에서든 있음이 좋다고 결론을 내렸다면, 그것은 avijjā와 taṇhā의 결정입니까, 다른 무엇입니까?
yam yam hitaka avidyāven tr̥ṣṇāven yutta nam ē hita prabhāsarada kohomada prabhāsara vennē? āgantikō upaklēsayan eka ahalā gænīma
어떤 마음이 avijjā와 taṇhā에 묶여 있다면, 그 마음이 pabhassara입니까? 어떻게 pabhassara가 됩니까? 밖에서 들어온 upakkilesa에서 벗어나야 하는 것 아닙니까?
prabhāsvara cittayak tiyenavā kivvot ḷamayekuṭa api mona mona mē daham nigamanayaṭa anuvada tīraṇaya karannē? ē ladaruṭa prabhāsara cittayak tiyenavā kiyalā.
아이에게 pabhassara citta가 있다고 말한다면, 우리는 어떤 dharma의 결론에 따라 그 갓난아이에게 pabhassara citta가 있다고 정하는 것입니까?
ehenam upan hita kiyannē mokakda? upan ḷamayāgē hita neveyi. mē hitaka tiyenavā uppāda avasthāva, iti avasthāva bhaṁga avasthāva kiyalā cittakṣaṇayaka avasthā tunak.
그렇다면 '일어난 마음'이란 무엇입니까? 갓 태어난 아이의 마음이 아닙니다. 한 마음에는 uppāda 때, ṭhiti 때, bhaṅga 때라는, 한 cittakkhaṇa의 세 때가 있습니다.
menna mē cittakṣaṇaya mūlika avasthā tunē uppāda avasthāva kiyana ekak pahaḷa venavā hita ārambha venakoṭa cittakṣaṇayak ārambha venakoṭa thitiya avasthāva sampūrṇa venna ōna hatara ākārayaka paṭicca samuppāda cakra hatarak kriyātmaka velā. āganka upak lēsayangen kahaṭa gæna tamayi ṭitī avasthāva sampūrṇa vennē.
이 cittakkhaṇa의 바탕 되는 세 때 가운데 uppāda 때라는 것이 나타납니다. 마음이 비롯될 때, cittakkhaṇa가 비롯될 때, ṭhiti 때가 다 차려면 네 가지 꼴의 paṭicca samuppāda 바퀴 넷이 돌아가야 합니다. 밖에서 들어온 upakkilesa로 물이 들어야만 ṭhiti 때가 다 찹니다.
avidyā tr̥ṣṇā sahitē koyima mohotakavat uppāda avasthāva menna mēkayi kiyana pennanna puḷuvan velāvak nǣ. asuru tænak gahana mohodā kōṭi lakṣayaṭa bedalā paṁguvak aragena ē paṁguven eka koṭasak vaśayen uppāda avasthāvaṭa gattā nam menna pirisidu kiyalā pennanna vacana mātrayak hitanna velāvak yanavā kiyalā gevillā hanavā nēda?
avijjā와 taṇhā가 함께하는 데서는 어느 한순간도 '이것이 uppāda 때다'라고 보여 줄 수 있는 때가 없습니다. 손가락 한 번 튕기는 찰나를 몇십억 조각으로 나누어 그 한 조각을 uppāda 때로 잡았다 해도, '여기 깨끗하다'고 보여 줄 낱말 하나 떠올릴 겨를도 없이 지나가 버리지 않습니까?
ehemanam apiṭa kiyanna puḷuvan pinda ḷamāhita kiyalā hiṭa vacanayak kiyanna tarā.
그렇다면 '깨끗한 아이 마음'이라고 말할 수 있겠습니까? 낱말 하나 말할 틈조차 없습니다.
ōgē lōka satyayāgē svabhāvayen pavatinnē lōka satyayāgē uppāda baṁga uppāda ṭika tibiban kiyalā yannā vū cittakṣaṇa paramparāvē oya uppāda avasthāva gæna apiṭa ōka kiyanna puḷuvan.
세상 중생의 바탕대로 이어지는, uppāda, ṭhiti, bhaṅga, 다시 uppāda로 흘러가는 cittakkhaṇa의 줄기에서 그 uppāda 때에 대해서라면 우리가 그렇게 말할 수 있습니다.
uppāda avasthāvē svabhāvaya ēka bhava ættē.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
hæbæyi vacana mātrayak tiyā hitavili mātrayak naganna issellā ē vagē avasthāva kōṭi gānak gevilā ivarayi.
하지만 낱말 하나는커녕 생각 하나 일으키기도 전에 그런 때가 몇억 번이고 지나가 버립니다.
ehenam prabhāsavara cittayā panavanna kenek innavā.
그렇다면 pabhassara citta를 지녔다고 가리켜 말할 만한 이가 있습니다.
prabhāsara kiyana vacanaya tōrāganna ōnē. prabhā kiyannē nævata nævatat bhavaya hædīma nirmāṇaya kirīma bihi kirīma.
pabhassara라는 낱말을 풀어야 합니다. pabha라는 것은 거듭거듭 bhava를 만들고 지어내고 낳는 것입니다.
sara kivvot ēkē saranavā. avidyāva tr̥ṣṇāva tiyena tākkal bhavayaṭa hētu kārkayak goranagalā ēkē saranavā. prabhā sara venavā etakoṭa
sara라고 하면 그 안에서 떠돈다는 것입니다. avijjā와 taṇhā가 있는 동안은 bhava의 까닭이 되는 것들을 쌓아 그 안에서 떠돕니다. pabha-sara가 됩니다.
ēkē saranavā. prabhā sara venavā etakoṭa avidyāva tr̥ṣṇāva duru karapu kenāṭa prabhā sara nǣ prabhā assara venavā. prabhā assarayi kiyannē prabhā assarayi.
그러면 avijjā와 taṇhā를 걷어 낸 이에게는 pabha-sara가 없고 pabha-assara가 됩니다. pabha-assara란 bhava 속에서 떠돌지 않는다는 것입니다.
ehenam nævata bihivīmehi saraṇa balāporottu nættē arihatun vahansēgē mānasikatva anna arihatun vahansēgē mānasikatvaya tuḷa tiyenavā pabassara midam bhikkhavē cittaṁ kiyapu suddha citta guṇaya
그러니 다시 태어남 속을 떠돌 바람이 없는 것이 arahant의 마음가짐입니다. 바로 그 arahant의 마음가짐 안에 pabhassaram idaṃ bhikkhave cittaṃ이라고 하신 깨끗한 citta의 바탕이 있습니다.
unvahansēṭa ōka tiyennē phala cittayaṭa samavædilā innakoṭa hæma velēma nemeyi. īṭa passē unvahansēṭa matubhavayaṭa hētunavā manō saha mānasaṁ kiyana maṭṭamaṭa enakan mē hitē āgantu gapak lēsaya enavā.
그분에게 그것이 있는 것은 phala citta에 들어 있을 때이지 늘 그런 것은 아닙니다. 그 뒤 그분이 mano와 mānasa라는 자리로 내려오면 이 마음에 밖에서 들어온 upakkilesa가 옵니다.
tamāgē pævætmaṭa ē ṭika avaśya nisā sa upadiya śēṣa vecca nivana kiyalā ekaṭa kivvē. ēka ituru. ēka ayin karalā jīvat venna bæ.
자기가 살아가는 데 그것들이 있어야 하기 때문에, 그것을 sa-upādisesa nibbāna, 곧 남은 것이 있는 nibbāna라고 했습니다. 그것이 남은 몫입니다. 그것을 걷어 내고는 살 수 없습니다.
manō mānasaṁ kiyana tænin āvē nætnam. eyāṭa mē lōkē kisima situvillak mætima kriyāvak naganna bæ.
mano와 mānasa라는 자리로 오지 않는다면, 그는 이 세상에서 생각 하나도, 움직임 하나도 일으킬 수 없습니다.
dæn phala cittaya kiyannē. rāgakṣaya karapu, dvēśa akṣaya karapu, mōhakya karapu mānasikatvayak tuḷa oya kiyannā vū manō mānasaṁ kiyana dekaṭa bæsa nætuva
이제 phala citta라는 것은, rāga를 다하고 dosa를 다하고 moha를 다한 마음가짐 안에서, 앞서 말한 mano와 mānasa 그 둘로 내려가지 않은 채로,
æhæ tiyenavā rūpaya pēnavā, balana balāporottuvak nǣhæ. kana tiyenavā, saddaya æhenavā, ahana balāporottuvak nǣha. menna mē ākārayen balana balāporottuvak, ahana balāporottuvak, gan̆da suvan̆daganna balāporottuvak rasa dænaganna balāporottuvak, pahada dænaganna balāporottuvak næti.
눈이 있어 형상이 보여도 보려는 바람이 없습니다. 귀가 있어 소리가 들려도 들으려는 바람이 없습니다. 이렇게 보려는 바람도, 들으려는 바람도, 냄새를 맡으려는 바람도, 맛을 알려는 바람도, 닿음을 알려는 바람도 없습니다.
meyā mokaṭada kriyātmaka viya? kenek kriyātmaka vennē oya ṭikili valin hitana balāporottuvak tiyenavā ēkō hitanna kriyātmaka venavā. oya haya ākāra kriyātmakabhāvaya nævatuvot vacanayak prakāśa karanna kaya kriyātmaka karavanna situvillak hitanna yam mānasikatvayak mehe vanavā ē siyalla navatinavā.
그런 이가 무엇 하러 움직이겠습니까? 사람이 움직이는 것은 그 여섯 가지로 무언가를 바라기 때문이고, 그래서 생각하려고 움직입니다. 그 여섯 가지 움직임을 멈추면, 말을 내뱉는 것도, 몸을 움직이게 하는 것도, 생각을 떠올리는 것도, 어떤 마음가짐이 돌아가든 그 모든 것이 멈춥니다.
ehenam menna mēkaṭa kiyanavā arihat phala samāpattiya. anna arihat phala samāpattiya tiyennē kotanakavat saranna næti citta svabhāvaya? menna mēkaṭa kiyanavā prabhāsara cittiya.
그러니 바로 이것을 arahatta phala samāpatti라고 합니다. arahatta phala samāpatti라는 것은 어디로도 떠돌 데가 없는 citta의 바탕 아닙니까? 바로 이것을 pabhassara citta라고 합니다.
namut prabhāsara cittiya liyanna giya aṭuvācārīn vahansēlā puṁci ḷamayāgē hitaṭa prabhāsara kiyalā liyā kiyalā. āgantuka upak lēsayangen kāṭa gæn̆dilā nǣ kiyalā.
그런데 pabhassara citta를 적으려던 aṭṭhakathā 스승들은 어린아이의 마음을 pabhassara라고 적었습니다. 밖에서 들어온 upakkilesa에 물들지 않았다고 말입니다.
prabhāsavara cittaya kohevat sarannē næha. poḍiyāva upan hæṭiya maralā dæma mana piruvan pānna eka cittaya prabhāsanam kohē yanna mokakda ennē hitaṭa aramuṇak ennē næ
pabhassara citta는 어디로도 떠돌지 않습니다. 그렇다면 아기를 태어나자마자 죽이면 parinibbāna에 들어야 한다는 것이 됩니다. citta가 pabhassara라면 어디로 갈 것이며 무엇이 오겠습니까? 마음에 대상이 오지 않습니다.
niyama kramaya nam poḍi eka avapan hæṭiya mæruvāna anna nima æyi prabhāsanā saraṇa balāporottuvak næhænē. ehenam eyā kohē saranna upan hæṭiya maḷot ehema æyi prabhāsara hiten in̆dalā tiyennē? eyāṭa upadina denaknē. ehenam piruvam pānna epæ. enavada
그 말대로라면 아기를 태어나자마자 죽이면 거기서 끝나야 합니다. 왜냐하면 pabhassara라서 떠돌 바람이 없으니까요. 그렇다면 그가 어디로 떠돌겠습니까? 태어나자마자 죽었다면, pabhassara 마음으로 있었으니 태어날 데가 없지 않습니까? 그렇다면 parinibbāna에 들어야 하지 않습니까? 그리됩니까?
hæbæyi rahatan vahansē ehenavā arihatyaṭa passēlā prabhāsara cittayaṭa pat vunāṭa passēnavā unvahansē henagaha lamalā hena pārabadī lamalā āyē upadina tænak næha ē ivarata dan niyama prabhāsara cittaya api dakinna ōnē.
하지만 arahant은, arahatta에 이른 뒤, pabhassara citta에 이른 뒤라면, 벼락을 맞아 죽든 벼락이 떨어져 죽든 다시 태어날 데가 없습니다. 그것으로 끝입니다. 이제 참된 pabhassara citta를 우리는 보아야 합니다.
hæbæyi oya prabhāsara cittiya dakinnē næti laukika maṭṭamen dakina aya puṁci ḷamayāgē hita prabhāsarayā ēka tamayi bamuṇu kivvē. ēka tamayi bamuṇu mataye. puṁci ḷamayā hita prabhāsarayi.
하지만 그 pabhassara citta를 보지 못하고 세간의 눈높이로 보는 이들은 어린아이의 마음이 pabhassara라고 합니다. 그것이 바로 brāhmaṇa들이 한 말입니다. 그것이 바로 brāhmaṇa의 견해입니다. 어린아이의 마음은 pabhassara라고요.
hæbæyi puṁci ḷamayā hitē eka deyak tiyenavā. āgattaka vaśayen goḍanagāgatta lōbha, dvēśa, mōha væḍa piḷivela ē puṁci ḷamayā hitē næti eka æta. ēka passē hadāgatta gonnagāgatta dē tuḷin tamayi asuddha karannē balavat vidihaṭa.
하지만 어린아이의 마음에는 하나가 있습니다. 밖에서 들어와 쌓아 올린 lobha, dosa, moha의 짜임새가 그 어린아이 마음에는 아직 없다는 것입니다. 나중에 만들어 쌓은 것들로 말미암아 크게 더럽혀지는 것입니다.
minit saṁkhārayak yam taramakaṭa apirisidu nam apirisidu manasak nætuena nam tanikara suddha nam kohevat upadinna bæ.
사람의 saṅkhāra는 어느 만큼 더럽혀져 있는 것이니, 더럽혀진 마음이 없다면, 온전히 깨끗하다면, 어디에도 태어날 수 없습니다.
ehenam miha manussayek vaśayen upadinavā nam manussa saṁkhārayangen haṭagatta viññāṇayak. manussa saṁkhārayak gonnægenna nam manussayek vana eka hon̆dayi kiyana vaṭinavāyi kiyana avidyāvak. ēkē bæn̆duḷu tr̥ṣṇāvak tiyenna ōnē. yam tænaka avidyāva tiyenavā
그러니 사람으로 태어난다면 그것은 사람의 saṅkhāra에서 생겨난 viññāṇa입니다. 사람의 saṅkhāra가 쌓이려면 사람이 되는 것이 좋다, 값지다는 avijjā와 거기 묶인 taṇhā가 있어야 합니다.
tiyenna ōnē. yam tænaka avidyāva tiyenavā nam tr̥ṣṇāva tiyenavā nam ēka pirisidu dharmānukūla
어떤 곳에 avijjā가 있고 taṇhā가 있다면, 그것이 깨끗하다는 것이 dharma에 맞습니까?
yam tænaka avidyāva tiyenavā tr̥ṣṇāva tiyena ēka pirisidu kiyālā nigamanaya karanna bæhæ. pūrṇa pirisiduṭa tiyanna bæha.
어떤 곳에 avijjā가 있고 taṇhā가 있다면 그것을 깨끗하다고 결론 내릴 수 없습니다. 온전히 깨끗하다고 할 수 없습니다.
arihatun vahansē a avidyāven toranam tr̥ṣṇāven toranam avidyāyatvaya ēvā asē virāga nirōdhā saṁkhāra nirōdhō śēṣayakvat vat nætuva virāyaṭa pat karalā nirōdhayaṭa patvelā dæn unvahansēṭa kiyanna puḷuvan prabhāsara cittayak unvahansēṭa tiyenavā kiyalā.
arahant께서 avijjā에서 벗어났고 taṇhā에서 벗어났다면, avijjāya tveva asesa virāga nirodhā saṅkhāra nirodho, 곧 남김없이 바래게 하여 사라짐에 이르렀다면, 이제 그분에게 pabhassara citta가 있다고 말할 수 있습니다.
dæn itin mē vagē api dakinna ōnē ēka ehenam nivanaṭa pat satvayāgē nivanaṭa pat satvayā kiyannē rāga akṣaya kaḷa dvēśa akṣaya kaḷa mōha akṣaya kaḷa kenā nivanaṭa passat ēya ḷan̆gē tiyennē eka ituru ṭika.
이제 이렇게 보아야 합니다. 그러면 nibbāna에 이른 중생, 곧 rāga를 다하고 dosa를 다하고 moha를 다한 이가 nibbāna에 이른 뒤에, 그에게 남아 있는 것은 그 남은 몫입니다.
ehenam eyā mokada karannē? eyāgē cittayē vipāka cittaya. vipāka cittiya tiyenavā. rāgakṣaya karapuvahama dvēśaya karapuvahama mōhakṣaya karapaha idiri vena cittaya vipāka cittaya.
그렇다면 그는 무엇을 합니까? 그의 citta에는 vipāka citta가 있습니다. vipāka citta가 있습니다. rāga를 다하고 dosa를 다하고 moha를 다하면 남는 citta가 vipāka citta입니다.
ē vipāka cittayaṭa mokada vennē? vipākō kamma sambhāva kammā vipākāvattanti kiyalā matu bhavayak hadanavā. vipākayā karmayak sambhava karanavā avidyā tr̥ṣṇāva tiyenavanē. ē karmayak sambhava karapu pahaḷa karapuvahama ēken haṭaganna śaktiyen āyasarayā kammā vipākāvanti kiyalā vipāka hinā pahaḷa karanavanavā īḷan̆ga bhavayaṭa
그 vipāka citta에는 무슨 일이 일어납니까? 'vipākā kamma sambhavā, kammā vipāka vattanti'라 하여 다음 bhava를 만듭니다. avijjā와 taṇhā가 있으니 vipāka가 kamma를 낳습니다. 그 kamma를 낳아 드러내면 거기서 생긴 힘으로 다시 'kammā vipāka vattanti'라 하여 다음 bhava로 vipāka 마음을 드러냅니다.
ehenam vipāka cittayē karmayak sambhava karanna nam avidyā tr̥ṣṇādhakin yukta venna ōnē avidyā tr̥ṣṇādhakin yukta vana pahaḷa karana kammā vipākāvattantihā īḷan̆ga bhavayaṭa paṭisandhiyaṭa maga pādanavā. etakoṭayi satara gamana hædennē.
그러니 vipāka citta가 kamma를 낳으려면 avijjā, taṇhā 같은 것과 함께해야 합니다. avijjā, taṇhā와 함께하여 드러내는 'kammā vipāka vattanti'가 다음 bhava의 paṭisandhi로 길을 엽니다. 그때 saṃsāra의 길이 만들어집니다.
næ vipāka cittayē mokenda pavatinnē? perabhavayē kammā vipākāvattantiya kiyana kriyāvaliya siddha karapu ekē yam vipākaya goḍanægilā pavatinna yam karma śaktiyak gæbbuṇāda anna ē karma śaktiya yamtā pavatinavada ē karma śaktiyē pratiphalayak vaśayen vipāka cittiya goḍannægi goḍanægi tiyenavā. ēkē avasāna venavā.
그렇지 않다면 vipāka citta는 무엇으로 이어집니까? 앞 bhava에서 'kammā vipāka vattanti'라는 흐름을 일으킨 데서, vipāka를 쌓아 이어 가도록 어떤 kamma의 힘이 깃들었다면, 그 kamma의 힘이 이어지는 만큼 그 열매로서 vipāka citta가 쌓이고 쌓여 있습니다. 그러다 거기서 끝납니다.
yam mohotakadī karmak sēkat
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
dæn mehema tiyana maraṇa tiyenavanē. ē kiyannē a dæn mehema maraṇa tiyenavā. mokakda ēka?
이제 이런 죽음들이 있지 않습니까? 곧, 어, 이제 이런 죽음들이 있습니다. 그것이 무엇입니까?
nǣna næcēta maraṇaya ekak. a
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
avasthā tiyenavanē ēkē ubhayak maraṇa upēdaka maraṇa ē dekak enavā. īṭa mulin dekak enavā āyukkha maraṇa karmakkha maraṇa kiyalā. anna
그 안에 여러 경우가 있지 않습니까? ubhayakkhaya maraṇa, upacchedaka maraṇa, 그 둘이 옵니다. 그보다 앞서 āyukkhaya maraṇa, kammakkhaya maraṇa라는 둘이 옵니다.
āyukkha maraṇa karmakkha maraṇa kiyalā. anna āyukṣaya maraṇaya kiyana eka āvot eyāṭa karmakṣaya velā nǣ. oya karmakṣaya maraṇa kiyalā kiyannē karma kivvē evalē karana nemeyi.
āyukkhaya maraṇa라는 것이 왔다면 그에게는 kamma가 다하지 않은 것입니다. kammakkhaya maraṇa라고 할 때의 kamma는 그때 하는 kamma가 아닙니다.
pera bhavayēdī genāvavā vū karmaya pratiphalayak vaśayen ē karmaya vipāka gena demin ē ē mohotedī karma śaktiyē vipākaya kriyātmakin pavatinavā nam ēka yam davasaka kṣaya velā giyānam vipāka ē vipākaya in̆dalā yaḷi karmayak ræs kaḷot tamayi ē matu karmayakaṭa śaktiya gonnægennē. matu vipākayaṭa śaktiya konnægennē. vipākayak nævata vipākayak hadalā dennē næhæ. gonnagannē nǣ. ē vipākī śaktiyen hadalā denna puḷuvan. hæbæyi ē vipākayē tiyena ekak misak.
앞 bhava에서 가져온 kamma가 열매로서 vipāka를 가져다주며 그때그때 kamma 힘의 vipāka가 움직이며 이어지다가 어느 날 다해 버렸다면, 그 vipāka에 머물러 다시 kamma를 쌓아야만 다음 kamma를 위한 힘이 쌓이고, 다음 vipāka를 위한 힘이 쌓입니다. vipāka가 다시 vipāka를 만들어 주지는 않습니다. 쌓지 않습니다. 그 vipāka의 힘으로 만들어 줄 수는 있지만, 그것은 그 vipāka 안에 있는 것일 뿐입니다.
matu avidyā tr̥ṣṇāna tibunot vipākō kamma sambhavō kiyalā gonnagannē næ karma sambhavayak nǣ.
앞으로 avijjā와 taṇhā가 없다면 'vipākā kamma sambhavā'라 하여 쌓이지 않습니다. kamma가 생겨나지 않습니다.
ehenam arihatun vahansēgē cittaya tamayi mē prabhāsvara cittaya kivvē nivanaṭa pat satvayā kiyannē nivanaṭa pat vuṇā kiyannē arihatyaṭa patvuṇā. rāgak sē vuṇā, dvēśak sē vuṇā, mōhak sē vuṇā, rāgak ēva nibbānaṁ, dvēśakkhayō nibbānaṁ mōhak hevō nibbānaṁ kiyalā. nivanaṭa pas satvayā pennanna nam jīvat velā inna arihatun vahansē navā pennanna ōnē. anna eyā tamayi nivanaṭa patvenavā.
그러니 arahant의 citta가 바로 pabhassara citta라고 한 것입니다. nibbāna에 이른 중생이란, nibbāna에 이르렀다는 것은 arahatta에 이른 것입니다. rāga가 다하고, dosa가 다하고, moha가 다한 것, 곧 rāgakkhayo nibbānaṃ, dosakkhayo nibbānaṃ, mohakkhayo nibbānaṃ입니다. nibbāna에 이른 중생을 보여 주려면 살아 계신 arahant을 보여 주어야 합니다. 바로 그분이 nibbāna에 이르는 것입니다.
nivanaṭa patvīmē pratiphalaya yam dasa kāvada
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anupadiśēṣa nirvāṇa dhātuyayi kiyana tænin ē ṭika keḷavarak.
anupādisesa nibbāna dhātu라는 자리에서 그것들이 끝납니다.
tathāgata kiyana vacanayen han̆dunlānam onna oya kiyana arihatun vahansēṭat tathāgata kiyalā. satyaya karā pihiṭiyā. tathāgata vuṇā. tatha kiyannē sthiratvaya nigamanaya āya amutu tava karanna deyak næti bava pūrṇatvaya etanṭa pat vuna kenāṭa tathāgatavaru kiyanavā.
tathāgata라는 낱말로 알아본다면, 앞서 말한 arahant도 tathāgata라고 합니다. 참됨에 자리 잡았습니다. tathāgata가 되었습니다. tatha란 굳건함, 결론, 다시 더 할 것이 없음, 온전함입니다. 그 자리에 이른 이를 tathāgata라고 합니다.
namut ara tathāgata kiyana vacanaya bohōkoṭa bhāvitā karannē budurajāṇan vahansēṭa. namut tathāgata kiyana vacanayaṭa arihatun vahansēt ayiti. buduvaru kiyana vacanayada arihatun vahansē ayiti.
그런데 tathāgata라는 낱말은 흔히 부처님께 씁니다. 그러나 tathāgata라는 낱말에는 arahant도 들어갑니다. buddha라는 낱말에도 arahant이 들어갑니다.
venasa tiyennē sarvacayan vahansē nætnam lovturā budun vahansēgē buddhatvayēdī amatara gnānayangen agrayi. arihat phala cittayen arihatun vahansē budurajāṇan vahansē degema arihat phala cittayen samānayi.
다른 점은, 모든 것을 아시는 분, 곧 lokuttara 부처님께서는 buddhatta를 이루실 때 더 갖추신 ñāṇa들로 으뜸이시라는 것입니다. arahatta phala citta로 보면 arahant과 부처님 두 분 다 arahatta phala citta에서 같습니다.
ehenam menna mē hiut piriṇuvan pǣ buduvaru.
그러니 바로 이 마음으로 parinibbāna에 드신 부처님들입니다.
yam rūpayakin panavannek panavā nam eban̆du rūpayak nætnayi. yam vēdanāvakin panavannek panavā nam eban̆du vēdanāvak nætnamayi. yam saṁgnāvakin panavannek panavā nam eban̆du saṁgnāvak nætnayi. yam saṁkhārayakin panavannek panavā nam eban̆du saṁkhārayak nætnayi. yam viññāṇayakin panavannek panavā nam eban̆du viññāṇayak nætnam.
어떤 rūpa로 가리켜 말하려 한다면 그런 rūpa가 없습니다. 어떤 vedanā로 가리켜 말하려 한다면 그런 vedanā가 없습니다. 어떤 saññā로 가리켜 말하려 한다면 그런 saññā가 없습니다. 어떤 saṅkhāra로 가리켜 말하려 한다면 그런 saṅkhāra가 없습니다. 어떤 viññāṇa로 가리켜 말하려 한다면 그런 viññāṇa가 없습니다.
rūpayen torava, vēdanāven torava, saṁgnāven torava, saṁkhārayen torava viññāṇayaka gamanak hō hiṭīmak hō vipatvayak hō cutiyak hō nokimi mē buddha dēśanāva
rūpa 없이, vedanā 없이, saññā 없이, saṅkhāra 없이 viññāṇa의 감이나 머묾이나 다시 남이나 cuti를 나는 말하지 않는다 — 이것이 부처님의 가르침입니다.
ehenam unvahansē piriṇivan pǣvaṭa passē lōka sammata siyalu vacana pata ikmevvā. pævætma sambandha vannāvū yamakin pavarannavada ē pavarana yamakin nam ē siyalla ivarayi. ehenam citta pahaḷa velā tibunē pævætma hā sambandha vannā vū dēkin nam. pævætmaṭa sambandha vecca dē etanin keḷavara nam unvahansēgē cittaya piriṇavamma pæǣmen avasāna in ehāra panavannē mokenda
그러니 그분께서 parinibbāna에 드신 뒤에는 세상이 쓰는 모든 말의 길을 넘어섰습니다. 있음과 이어지는 무엇으로 가리켜 말하든, 그 가리키는 것들이 모두 끝났습니다. 그렇다면 citta가 있음과 이어진 것들로 드러나 있었던 것이고, 있음과 이어진 것들이 거기서 끝난다면, 그분의 citta는 parinibbāna로 끝납니다. 그 너머를 무엇으로 가리켜 말하겠습니까?
unvahansē citta valin panavannat bæhæ caitasaka valin panavannat bæhæ rūpa valin panavannat bæha. nivana kiyalā kivvē rāga akṣaya dvēśakya mōhakya nam unvahansēṭa kaltiyāma rāga akṣaya dvēśaksē mōhakya vunā nam unvahansēṭa nivanen panavannat bæ.
그분을 citta로도 가리킬 수 없고, cetasika로도 가리킬 수 없고, rūpa로도 가리킬 수 없습니다. nibbāna라고 한 것이 rāga의 다함, dosa의 다함, moha의 다함이라면, 그분에게는 이미 앞서 rāga, dosa, moha가 다했으니 그분을 nibbāna로도 가리킬 수 없습니다.
nivan dækapu rahatan vahansē piraṇuvan pǣra misak rahatan vahansē piraṇavan pǣlā nivan dækkā kiyana ekē anna venasa tērum ganna.
nibbāna를 본 arahant이 parinibbāna에 든 것이지, arahant이 parinibbāna에 들고 나서 nibbāna를 본 것이 아닙니다. 바로 그 다름을 알아들으십시오.
nivan dækapu rahatan vahansē piraṇavan pǣvā. ēka harahā vacana pata nǣha. katā karanna ekak nǣha. dæn tattvaya mehemayi kiyalā kiyanna ekak nǣha. kiyanna dattayak nǣ. innavā kiyalā pennanna kisima innavā kiyanaṭa yamak bhāvitā karanavada? rūpa valin vēdanā, saṁgnā, saṁkhāra, viññāṇa kiyana pahagin tamayi yamek yam tænaka innavā kiyalā pennanna tiyena karuṇu ṭika.
nibbāna를 본 arahant이 parinibbāna에 들었습니다. 그 너머로는 말의 길이 없습니다. 이야기할 것이 없습니다. 이제 사정이 이렇다고 말할 것이 없습니다. 말할 거리가 없습니다. 있다고 보여 주려 해도, 있다고 하는 데 무엇을 쓰겠습니까? rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa라는 다섯으로써만 누군가가 어디에 있다고 보여 줄 수 있습니다.
dæn oya karuṇu ṭika tuḷin yam tænaka nætnam. etakoṭa ē tattvaya nǣ kivvo. næti tattvayakaṭa mokaṭa utsāha karanavāda kiyā minissu tarkayak gonnagā.
이제 그것들을 통해 어디에도 없다면, 사람들은 그런 상태는 없다고 말합니다. 없는 상태를 위해 왜 애쓰느냐고 사람들은 따지기를 쌓아 올립니다.
mokada hētuva? æta kiyanakoṭa ganna adahasayi næta kiyanakoṭa ganna adahayayi laukikatvaya tuḷa lōka satyaya aran purudu velā tiyennē. næta kivvot nāstikavādayen kiyannē. æta kivvot asthikavādayen kiyannē. nætnam śāstavādayayi ucchēdavādayayi kiyalā dālā tamayi lōkē satyayā tīraṇa gannē.
왜 그렇습니까? 세간에서 세상 중생은 '있다'고 할 때 잡는 생각과 '없다'고 할 때 잡는 생각에 길들어 있기 때문입니다. 없다고 하면 natthikavāda로 말하는 것이고, 있다고 하면 atthikavāda로 말하는 것입니다. 아니면 sassatavāda와 ucchedavāda로 나누어 넣고서 세상 중생은 결정을 내립니다.
ē nisā lōka satvayāṭa rahatan vahansē pirivampāvaṭa passē ætda nædda kiyana praśnaya æhuvot. nǣ kiyalā uttarayak dunnot eyā adahat kannē ara nāttikavādī. etakoṭa næti dēkaṭa mokaṭa utsāha karanavada?
그래서 세상 중생에게, arahant이 parinibbāna에 든 뒤에 있느냐 없느냐는 물음을 받았을 때 없다고 대답하면, 그는 그것을 natthikavāda로 받아들입니다. 그러면 없는 것을 위해 왜 애쓰느냐고 합니다.
īḷan̆gaṭa sūnyatāvavādayak gannavā. næti deyak passē utsāha karanayi mūlayu venē. utsāha karanna oya oya tiyena dēkaṭa. anna laukika vaśayen adahasak gannavā. mē daham tōrāganna bæru venavā.
그다음에는 suññatāvāda를 붙잡습니다. 없는 것을 좇아 애쓰는 것은 어리석다, 있는 것을 위해 애쓰라고 합니다. 그렇게 세간의 생각을 붙잡습니다. 이 dharma를 가려 알지 못하게 됩니다.
rūpaya nisā, vēdanāva nisā, saṁgnā nisā, saṁkhāra nisā, viññāṇa nisā yamak pænevvakda? dukkhaskandhayak pænevda? yam tænaka rūpaya nædda? vēdanā nædda? saṁgnā nædda? saṁkhāra nædda? viññāṇaya næda dukkhaskandhaya etana ivarayi.
rūpa로, vedanā로, saññā로, saṅkhāra로, viññāṇa로 말미암아 무엇이 가리켜졌습니까? dukkhakkhandha가 가리켜졌습니다. 어떤 곳에 rūpa가 없고, vedanā가 없고, saññā가 없고, saṅkhāra가 없고, viññāṇa가 없다면, dukkhakkhandha는 거기서 끝납니다.
ehenam duken nidahas vīmak panavanavā kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā karanā. dæn kāryavat kiyanna deyak næ. duken nidahas venavā nam harayak nǣhænē kiyanna bæ.
그러니 괴로움에서 풀려남이 있다고 부처님께서 가르치십니다. 그러니 이제 쓸데없다고 말할 것이 없습니다. 괴로움에서 풀려난다면 알맹이가 없다고 말할 수 없습니다.
ē nisā ara laukika tarkavādayaṭa gōcara vennē næti satvaya prakāśa karapu kramayak tamayi rahatan vahansē duken nidahas va paṁcaskandha saṁkhyā duken nidahas etakoṭa kiyanna vidihak nǣha his deyak kiyalā.
그래서 세간의 따지기로는 닿지 않는 참됨을 드러내신 방식이, arahant은 괴로움에서 풀려났다, pañcakkhandha라는 괴로움에서 풀려났다는 것입니다. 그러면 텅 빈 것이라고 말할 길이 없습니다.
hisdē tibunē pævætveni dukē. duken nidahas vuna tiyena narakayi kiyanna bæ. duken nidahas vīmak nætnam duken nidahas vīmak tiyenavā kiyalā panavannē næha.
텅 빈 것은 있음의 괴로움에 있었습니다. 괴로움에서 풀려난 것이 나쁘다고 말할 수 없습니다. 괴로움에서 풀려남이 없다면 괴로움에서 풀려남이 있다고 가리켜 말하지 않습니다.
hæbæyi duken nidahas vīmak tiyenavā kivvot lōka sammataya æta næta kiyana mē dr̥ṣṭita kiyanna pudgalayā tiyenavā kiyalā vacanē dahapu gaman gannē kohē hari tænak tiyenavā sænasilla innē. oya dr̥ṣṭiyaṭa bahinavā. nǣ kiyalā gattot anē apaccaya næti deyak passē yannē mona mōḍiyada oya dr̥ṣṭiyaṭa bahinavā. ætu dr̥ṣṭiyak, næta yanu dr̥ṣṭiyak
하지만 괴로움에서 풀려남이 있다고 말하면, 세상의 약속인 있다·없다는 diṭṭhi 때문에, 그 말을 듣자마자 사람이 어딘가에 편히 머무는 곳이 있다고 받아들여 그 diṭṭhi에 빠집니다. 없다고 받아들이면, 아이고, 쓸모없는 것을 좇아가다니 무슨 어리석음이냐며 그 diṭṭhi에 빠집니다. 있다는 것도 diṭṭhi이고, 없다는 것도 diṭṭhi입니다.
tathāgatayan vahansē mē dr̥ṣṭiya dekama hētuphala nāmaya tuḷin yathārthaya dækkā. ehenam apit dakinna ōnē æta næta kiyana mē dr̥ṣṭiya aha karalā hētuphala nyāya tuḷin dharmaya. yam
tathāgata께서는 이 두 diṭṭhi를 넘어 까닭과 열매의 이치로 참모습을 보셨습니다. 그러니 우리도 있다·없다는 이 diṭṭhi를 치워 두고 까닭과 열매의 이치로 dharma를 보아야 합니다.
karalā hētuphala nyāya tuḷin dharmaya. yam tænaka dukaṭa hētu ætda etana duka goḍanægenavā. kumak dukaṭa hētu venavada? rūpa, vēdanā, saṁgnā, saṁkhāra, viññāṇa kiyana ēvā dukaṭa hētu veenavā. ēvā yam tænaka goḍanæguṇakda duka goḍanæguṇā. yam tænaka ē ṭika keḷavara vuṇāda duka etana keḷavarak. duken nidahas vīmak
어떤 곳에 괴로움의 까닭이 있다면 거기서 괴로움이 쌓입니다. 무엇이 괴로움의 까닭이 됩니까? rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa라는 것들이 괴로움의 까닭이 됩니다. 그것들이 어떤 곳에서 쌓였다면 괴로움이 쌓였습니다. 어떤 곳에서 그것들이 끝났다면 괴로움은 거기서 끝납니다.
duka etana keḷavarak. duken nidahas vīmak kæmaṭu vunam rūpa, vēdanā, saṁgnā, saṁkhāra, viññāṇa yam tænakada oṭiya keḷavara karaganna.
괴로움에서 풀려나기를 바란다면, rūpa, vedanā, saññā, saṅkhāra, viññāṇa를 어딘가에서 끝맺어야 합니다.
ehen ehāṭa hitanna giyot ohu yathārthayen torava hētuphala nyāyen torava lōka sammataya ananta saṁsārē āpu æta nætta dekakan hitanna yanavā. etakoṭa pudgalayā dr̥ṣṭiya gannavā misak yathārthayaṭa enna bæ.
그 너머로 생각하려 들면, 그는 참모습 없이, 까닭과 열매의 이치 없이, 끝없는 saṃsāra에서 내려온 세상의 약속인 있다·없다 둘로 생각하려 듭니다. 그러면 사람은 diṭṭhi를 붙잡을 뿐 참모습에 이를 수 없습니다.
lōka satyayāgē purudda tiyennē ekkō tiyenavada ekkō nædda mē dekak kiyanna ōka tamayi lōkaya satvayāgē budurajāṇan vahansē dekaṭama [ugura kǣrīma] uttara dunnē. mokada uttara dunnē nættē? ēkē yathārthaya kivvahama tērum gannē venas san̆dahatakin. ē nisā ēka ṭa kivvē nætnam
세상 중생의 버릇은 있느냐, 아니면 없느냐, 이 둘 가운데 하나를 말하는 것입니다. 그것이 바로 세상 중생의 버릇이고, 부처님께서는 [헛기침] 그 둘 어느 쪽으로도 대답하지 않으셨습니다. 왜 대답하지 않으셨습니까? 그 참모습을 말해 주면 다른 뜻으로 알아듣기 때문입니다. 그래서 그것을 말하지 않으신 것입니다.
lōpadaya sahōna hāma anusayada pavatinnē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov anusaya tiyenavā.
예, anusaya는 있습니다.
pariuṭṭhānavat matu vecca kelesiyē yaṭa pattu vunē.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
prabhāsvara svabhāvayen pēnavā. niyama niyama prabhāssaratvaya pennanna nam budupiyāṇan vahansēgē dharmaya tuḷin ōna. yam tænaka avidyāva tr̥ṣṇāva nædda etana prabhāsarayi. ēka tamayi niyama arthaya.
pabhassara한 바탕으로 보입니다. 참된 pabhassara됨을 보여 주려면 부처님의 dharma를 통해야 합니다. 어떤 곳에 avijjā와 taṇhā가 없다면 거기가 pabhassara입니다. 그것이 바로 참뜻입니다.
lōbha, dvēśa, mōhaya adahas næha kiyalā o lōbha, dvēśa, mōha adahas nættē anuśayēkṣaya karalā nemeyi. avasthāvaṭa aramuṇu næti nisā. ē nisā ennē nættē. anukūla deyak aramuṇu vunot lōbhaya matuvenavā. dvēśaya matu venavā. ēvā innē nætnam tamayi suddhava pēnnē.
lobha, dosa, moha의 생각이 없다고 할 때, 그 lobha, dosa, moha의 생각이 없는 것은 anusaya를 다 없애서가 아닙니다. 그때 대상이 없기 때문입니다. 그래서 오지 않는 것입니다. 맞는 것이 대상이 되면 lobha가 일어나고 dosa가 일어납니다. 그것들이 나와 있지 않을 때만 깨끗하게 보이는 것입니다.
vināśa yanna
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
anna ē lōka vināśaya vināśaya velā giyāṭa passē nævatat pāpa dharmayangē deyak lōkē pahaḷa venakan aniṣṭha aramuṇu lōkē nǣ dænaganna anicca vidihaṭa dænenna væṭahena taran dukak væṭahena taram ēvā ennē næhæ. vaśayen
그 세상의 무너짐이 다 지나간 뒤, 다시 나쁜 dharma들이 세상에 나타나기 전까지는 세상에 싫은 대상이 없어서, anicca로 느끼고 괴로움으로 알아챌 만큼 그것들이 오지 않습니다.
væṭahena taram ēvā ennē næhæ. vaśayen anna ēvā anusaya vaśayen kiyannē anuva sayanaya karanavā. avasthāvot matuvenavā. ēkayi
그래서 그것들을 anusaya라고 하는 것은 따라서 누워 있다가, 때가 오면 일어나기 때문입니다. 그래서 그렇습니다.
mē nivanehi æti śāntabhāvayē vin̆dinnē kesēda? dæn api dænagannā mehema deyak. nivanē śāntabhāvaya
이 nibbāna에 있는 고요함을 어떻게 맛봅니까? 이제 우리는 이런 것을 압니다. nibbāna의 고요함이란,
rāgaya nisā magē hita sæluṇā. tamanṭa matakayi. dvēśaya nisā dæyunā matakayi. mōhaya nisā mulāvaṭa pat velā kara kiyāganna deyak neti tērum ganna bæri asānarī mānasakatvaya kiyana hin tamanṭa matakayi.
rāga 때문에 내 마음이 흔들렸던 것을 스스로 기억합니다. dosa 때문에 불탔던 것을 기억합니다. moha 때문에 헤매어 무엇을 해야 할지 모르고 알아듣지 못하던 괴로운 마음가짐이었던 것을 스스로 기억합니다.
yam davasaka arihatyaṭa pat vunānam metek pera tibuṇā vū rāgini dæn maṭa nǣ kiyalā dakinavā.
어느 날 arahatta에 이르렀다면, 이제까지 있던 rāga의 불이 이제 내게 없다는 것을 봅니다.
ē rāgini, dvēśa gini, mōha gina nisā mama koccara dāhaṭa pat vuṇāda, dæyanāda vikṣiptava hiṭiyada ē rāga gini, dvēśa gini, mōha gini tiyenavāda dæn balanakoṭa mā tuḷa ēvā nǣha kiyalā pēnavā.
그 rāga의 불, dosa의 불, moha의 불 때문에 내가 얼마나 타올랐는지, 얼마나 불탔는지, 얼마나 어지러웠는지, 그 rāga의 불, dosa의 불, moha의 불이 아직 있는지 이제 살펴보면 내 안에 그것들이 없다는 것이 보입니다.
ehenam dæn koccara śāntada praṇītada rāgini, dvēśa gini, mōha gini yam tænaka næti bava sihi karanakoṭa tēruṇada ēkama śāntayi, ēkama praṇītayi kiyalā ētaṁ santaṁ ētaṁ panītaṁ kiyalā oya ṭika dakinavā.
그러니 이제 얼마나 고요하고 얼마나 빼어난지, rāga의 불, dosa의 불, moha의 불이 어느 곳에 없다는 것을 떠올릴 때 알게 되니, 바로 그것이 고요하고 바로 그것이 빼어나다고, etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ이라고 그것을 봅니다.
eham dakinnē mokenda? rāga, dvēśa, mōhayaṭa at vecca næti prabhāssara cittayen tamayi. anna ē śāntiya vin̆dinna.
그렇게 무엇으로 봅니까? rāga, dosa, moha에 닿지 않은 pabhassara citta로 봅니다. 바로 그 고요함을 맛보는 것입니다.
etakoṭa vin̆dinavayi kiyalā kivvē. dæn oluvækkoma hædilā inna ekkenāṭa oluva kækkuma sanīpa vuṇā kiyannē amuduk haṭagattā nemeyi. kækkumaṭa hētukāra nam visa bijaya næti velā giyā.
그것을 맛본다고 말한 것입니다. 이제 머리가 아프던 사람에게 두통이 나았다는 것은 새로운 즐거움이 생겼다는 것이 아닙니다. 아픔의 까닭이던 독의 씨앗이 없어진 것입니다.
kækkuma hadāpu yamak ætnam ēka næti vuṇā. ē nisā dæn śāntayi suvayi. pera oluva kækkuma matak karalā dæn suva vecca ekē svabhāvaya matak karanakoṭa eyāṭa śāntiyak dæennē næ.
아픔을 만들던 무엇이 있었다면 그것이 없어졌습니다. 그래서 이제 고요하고 편합니다. 앞서의 두통을 떠올리고 이제 나은 모습을 떠올리면 그에게 편안함이 느껴지지 않겠습니까?
api maṁ vin̆dapu dukak. oḷuvakma hædilā. yantaṁ æti ahaval veda mahattayāgen dossara mahattayangan gatta pa vē bētayen passē tamayi ovunma ivara vunē. dæn tamayi maṭa sahanayak dænennē. dæn api kiyannē næ laukika oya poḍḍaṭa occara sahanayak dænahayanavā nam apramāṇa saṁsārē paṭan āpu rāga, dvēśa geni, mōha geni va koccara sahanayak dænīda dænennē nættē mokada?
'내가 겪은 괴로움이었지. 두통이 와서, 아무개 의원님, 의사 선생님에게 받은 약을 먹고 나서야 겨우 나았어. 이제야 편안함이 느껴져.' 그렇다면 우리는 이렇게 말하지 않습니까? 세간의 그 작은 일에도 그만큼 편안함이 느껴진다면, 헤아릴 수 없는 saṃsāra에서부터 이어 온 rāga의 불, dosa의 불, moha의 불에서 벗어나면 얼마나 편안함이 느껴지겠습니까? 그런데 왜 느껴지지 않습니까?
avva væḍa karagena tēdal karana kāntāvaṭa avuva særa tērenavā. ēkema tæm̆bilā ēkema hæpilā ēkaṭama varottulā dæn gānak nætuva kalinavā. ara sītakara kāma ravala in̆dalā hiṭan arama hiṭapu niladhāriya giyahaṭa otana hi giyot ehema hema ṭikak velā he payak ehema igiyat makada vennē? dāḍiya maguru perāgena kalanta hædilāt væṭenna puḷuvan. orottu dennē.
햇볕 아래서 일하며 찻잎을 따는 여인도 햇볕이 따가운 줄은 압니다. 거기에 절고 거기에 부대끼며 거기에 견디도록 길들어서 이제는 아랑곳없이 찻잎을 땁니다. 그런데 서늘한 방에서만 지내던 관리가 거기 가서 한동안, 한 시간쯤 서 있으면 어떻게 됩니까? 땀을 줄줄 흘리며 어지러워 쓰러질 수도 있습니다. 견디지 못합니다.
ē vagē rāgini, dvēśa gini, mōha gini vin̆dalā vin̆dalā apramāṇa saṁsāraya paṭan varottu nisā api pavatvāgena innavā gānak nætuva. hæbæyi mēkē tibicca duka dāhaya koccarada kiyana eka apiṭa dæn væṭahenna vidihak nǣ ēken ahak vecca mohota āpu næti
그처럼 rāga의 불, dosa의 불, moha의 불을 헤아릴 수 없는 saṃsāra에서부터 겪고 또 겪어 길들었기 때문에 우리는 아랑곳없이 살아갑니다. 하지만 이 안에 있던 괴로움과 불탐이 얼마나 컸는지 지금 우리로서는 알아챌 길이 없습니다. 거기서 벗어나는 순간이 아직 오지 않았으니…