CD012 · 10번째 · 1시간 12분 · 원문 녹음
kamma가 열매 맺는 모습
කර්මය පල දෙන හැටි.
mal vaṭi hataktiraṭa pan hatakti baraṭa mē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
pratiphalaya ganna bæhæ. tōrāganna ōnē.
…그 결과를 얻을 수 없습니다. 가려내야 합니다.
dæn mē anit praśnayak tiyenavā. ēkat ōka uttaraya hambavelā tiyenavā. dæn leḍar rōgala enakoṭa koccara bēdīmavat hon̆da vennē næhæ. mēka gedaraka prēta dōṣa, apala dōṣa tiyenavā kiyalā kiyanavā. dæn mēkaṭa hētuvat ēkayi.
이제 또 다른 물음이 있습니다. 그것도 답을 얻었습니다. 아픈 사람이 병원에 와서 아무리 약을 먹어도 낫지 않습니다. 이 집에 peta dosa, 액운의 탈이 있다고들 합니다. 그 까닭도 바로 그것입니다.
hētuvaṭa anuvayi phalaya. karmayaṭa anuvayi vipākaya. itin api ōken dakinna ōnē. amma leḍa
원인에 따라 열매가 있습니다. kamma에 따라 vipāka가 있습니다. 그러니 우리는 거기서 보아야 합니다.
itin api ōken dakinna ōnē. amma leḍa venavā, tāttā leḍa venavā. mayi kondē amāri putē. ada monavā hariha polik gālā tiyannam magē atarē denavā. maṭa pān karanna tiyenavā. api yanavā ē væḍē pættaka tiyalā.
어머니가 아프고 아버지가 아픕니다. '아들아, 허리가 아프구나. 오늘 뭐라도 좀 발라 다오.' '저는 할 일이 있어요.' 우리는 그 일을 한쪽에 밀어 두고 가 버립니다.
etakoṭa mokada vennē? dæn apiṭa vennē mokada antivaṭa aviddak asādhāraṇayak karapu eka vipā kiyalā apiṭa gōcara vidiyaṭa eṭa mokada vennē? apiṭa leḍak hædenavā. bē tabanavā ahannē næha. udavvak enavā udavvada dennē. mokakda velā tiyennē? api karapu ekē vipākaya apiṭa næhæ.
그러면 어떻게 됩니까? 결국 우리에게 무슨 일이 생깁니까? 어리석음으로, 옳지 못하게 한 일의 vipāka로서 눈에 보이게 무슨 일이 생깁니까? 우리가 병이 납니다. 약이 듣지 않습니다. 도움이 필요할 때 누가 도와줍니까? 무슨 일이 일어난 것입니까? 우리가 한 일의 vipāka가 우리에게 온 것입니다.
anē mē særē nam api ehema kalē næha amāraṭa sælakuva tātta sælakalā udāhara kiyanna puḷuvan. hæbæyi ēken boru kiyannē taman ēka sælakilla ranna næti nisā ēkē barapatalakama dækalā.
'아니, 이번에는 우리가 그렇게 하지 않았어요. 어머니도 돌봤고 아버지도 돌봤어요' 하고 예를 들 수도 있습니다. 하지만 그것은 거짓말입니다. 그 돌봄의 무게를 보고 제대로 돌보지 않았기 때문입니다.
ehema nætnam pera bhavayē bohōkaṭa devahupiyanṭa væḍi hiṭiyanṭa ehema karalā autukam karalā tiyenavā. ēvayi ē vipāka apiṭa enavā. itin ē vagē avasthāval enakoṭa apiṭa ēka karma vipākayak vaśayen pala denavā. karma vipākayak enakoṭa behet ahannē næ. karma vipākayaṭa pratikarma karanna ōnē.
그렇지 않다면 지난 생에 부모님과 웃어른들께 그렇게 해서 도리를 저버린 적이 있습니다. 그 vipāka가 우리에게 옵니다. 그런 때가 오면 그것이 kamma vipāka로서 열매를 맺습니다. kamma vipāka가 올 때는 약이 듣지 않습니다. kamma vipāka에는 그에 맞는 되갚는 일(paṭikamma)을 해야 합니다.
ehenam api dænaganna ōnē ē vagē velāvaṭa kaḷa yutu pratikarama deākārayak.
그러니 그런 때에 해야 할 paṭikamma가 두 가지라는 것을 알아야 합니다.
dæn mama mēkaṭa ektarā deyak kiyanna ē mahatmayā ada nam mehē ævidilā næhæ. ektarā mahatmayek ævidilā mē in̆durānē kiyana gamē ē mahatmayā ævidilā tavat kakulaka amāruvā tiyena kenek hiṭiya eyāṭa venakam karalā behet karalā hon̆da vennē. mona behetak karalat ahannet nǣ. mē rōgiyā ekka āvā.
여기에 한 가지 이야기를 하겠습니다. 그분은 오늘 여기 오지 않았습니다. 인두라나라는 마을에서 어떤 분이 왔는데, 다리가 아픈 사람을 데리고 왔습니다. 아무리 약을 써도 낫지 않았고 어떤 약도 듣지 않았습니다. 그 아픈 사람과 함께 왔습니다.
dæn meyā piḷiban̆da maṭa samādhiyaṭa væṭanā ektarā. vena darśanayak. mokakda mēkaṭa væṭunē? meyā pera bhavayakaṭa ektarā ata pāya næti hin̆gak hiṭiyā.
이 사람에 대해 samādhi 속에서 어떤 장면이 떠올랐습니다. 무엇이 떠올랐을까요? 이 사람은 지난 생에, 손발이 없는 거지가 있었습니다.
mē higanna kǣ gahā yamak illanakoṭa bænalā yanna giyā. bayinakoṭa hin̆gāna bænnā. āpāvējalā gæhuvā payin pārak araganna. payin gahalā yanna giyā. ehin ganna sāpa kaḷā. edā vecca hiddhiya eyin ivarayi.
그 거지가 소리쳐 무언가를 달라고 하자 이 사람은 욕을 하고 가 버렸습니다. 욕을 듣자 거지도 맞받아 욕했습니다. 그러자 되돌아와 발로 한 번 걷어찼습니다. 걷어차고는 가 버렸습니다. 거지는 그를 저주했습니다. 그날 일은 그것으로 끝났습니다.
hæbæyi vipāka dena avasthāvaṭa mē bhaya āvā. ara pudgalayā karagatta pāpayak tibuṇā ē karagatta pāpayat ekkalā eyāṭat ē sāpaya eyāṭa āvē. eyat pāpa vipākaya gaṇan gannē nætuva tavat sāpa kaḷā. ē sāpaya nisā eyāṭat sāpaya pala dennē.
그러나 vipāka가 열매 맺을 때가 되어 이 생이 왔습니다. 그 사람에게는 자기가 지은 pāpa가 있었고, 그 pāpa와 함께 그 저주가 그에게 왔습니다. 거지 또한 pāpa vipāka를 아랑곳하지 않고 더 저주했습니다. 그 저주 때문에 그에게도 저주가 열매를 맺습니다.
eyā karagatta pāpa karmaya nisā eyā harakayek ekkāva pannavā. meyā manussayek velā upanā namut kakula meyāget kakula amāruvā. ē harakāgē kakuloravelā.
그 거지는 자기가 지은 pāpa kamma 때문에 소가 되었습니다. 이 사람은 사람으로 태어났지만 다리가, 이 사람의 다리가 아픕니다. 그 소의 다리가 절름발이가 되었습니다.
tē pættē gedaraka mama danna pættak nemeyi pārak perunā pāra kivvā. menna mehema pārak tiyenavā menna mehe pāra giyāma mehema aḍi pārak tiyenavā. mē aḍi pāra diya kanda mudu næganna tiyenavā. giyahama mehema giyak hambavenavā. anna ē gedara gālā tiyenavā. gālē harakā bæn̆dalā æti.
차밭 쪽 어느 집, 제가 아는 곳이 아닌데 길이 떠올라서 길을 일러 주었습니다. '이런 길이 있고, 이 길로 가면 이런 오솔길이 있습니다. 이 오솔길은 언덕을 올라갑니다. 가다 보면 이런 집이 나옵니다. 그 집에 외양간이 있습니다. 외양간에 소가 매여 있을 것입니다.'
mē harakayek innavā bæn̆dalā æti mēharakaya kakula kara oya velā æti anna ēkaṭa oyā bet kaḷot duṭa hon̆da venavā. ēka ara behet karalā ævidilā hitan tamanṭa bet kara gattahama tamanṭa hon̆da venavā. menna mēkayi ōka hon̆da karaganna tiyennē kramaya kiyalā. ēkaṭa avaśya vena bēt hatarak kivvā.
'거기 소 한 마리가 매여 있을 것이고, 그 소는 다리를 절고 있을 것입니다. 그 소를 치료하면 이 사람이 곧 낫습니다. 그 소를 치료하고 와서 자기를 치료하면 자기도 낫습니다. 이것이 이 병을 낫게 하는 길입니다' 하고 말해 주었습니다. 그리고 그에 필요한 약 네 가지를 일러 주었습니다.
ē harakaṭa ban̆dinna kohomahari gihillā harakā hoyāganna kivvā. mēgollō gahara haṭa kālalā gihillā gihillā ara kivvā pāra gihillā ara kiyana vidiṭa pāralā tibuṇā ē gedarak tibuṇā gihin ahalā balanakoṭa mehema harakek innavada kiyalā ara gālē bæn̆dalā innē ēka tamā.
어떻게든 가서 그 소를 찾아 약을 붙이라고 했습니다. 이 사람들이 일러 준 길로 가고 또 가 보니 말한 그대로 길이 있었고, 그 집이 있었습니다. 가서 이런 소가 있느냐고 물어보니, 외양간에 매여 있는 바로 그 소였습니다.
dæn avurudu gānak enavā puṁci kālē kakula kæṭana hon̆da vennē næhæ on væḍak gannat bæhæ. ara bæn̆dalā innē ēka tamayi kiyalā haragatē innavā.
여러 해가 되었는데, 어릴 때부터 다리를 절어 낫지 않고 아무 일에도 쓸 수 없다고 했습니다. 매여 있는 그 소가 바로 그 소였습니다.
īṭa passē mokada karannē meyā mē bet hatara hoyanna. mē bēt hattara eka sæhærē hoyāganna næha. ekak hari paraṇa vunot bæhæ. mæla vunot bæhæ. mē bēt hatara hoyanna gihillā nam bet tunak hoyāgannavā ekak nǣ.
그다음 이 사람은 그 약 네 가지를 찾으러 갑니다. 그 네 가지를 한꺼번에 찾을 수가 없습니다. 하나라도 묵으면 안 되고 시들어도 안 됩니다. 네 가지를 찾으러 가면 세 가지는 찾는데 하나가 없습니다.
īṭa passē mokada karannē bet hatara tiyena tæn issellā valāgena gihillā ivaralā hiṭan ayi særē gihillā eka særa ekatu karannaōna. eka bet gaha kavuruharihari udurānna hari gihillā ēt bet gaha hamba inna. māsa gānak utsāhak bet hatara ekaṭa hoyāganna bæri vuṇā. anna karma śaktiya balavatkama nisā
그래서 어떻게 했느냐 하면, 네 가지 약이 있는 곳을 먼저 다 살펴 두고 한 번에 가서 한꺼번에 모으려 했습니다. 그런데 누군가 약풀 하나를 뽑아 버리거나, 가 보면 그 약풀이 보이지 않았습니다. 여러 달을 애써도 네 가지를 함께 찾지 못했습니다. 그것은 kamma 힘이 세기 때문입니다.
lidēṭa vija karaganna bærinam pravatiya.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ē karanna dayanna næhæ karma śaktiya vaḷavakmē hæṭi. ella karalama dunnat ē karaganna bæruva giyā.
그것을 해낼 수가 없습니다. kamma의 힘이란 그런 것입니다. 바로 짚어 일러 주었는데도 해내지 못했습니다.
anna rōga valaṭa hædena krama karma rōgayak balapǣvot ehema api vet karapuvā han̆du vennē næ. bhūta dōṣa mada vennet næhæ. monapati karma kaḷat api ara karapu ēvā hæṭi hæṭiyaṭa.
이처럼 병에 kamma로 생긴 병이 작용하면 우리가 쓴 약으로 낫지 않습니다. bhūta dosa도 가라앉지 않습니다. 어떤 의식을 치러도 우리가 한 일은 한 그대로 돌아옵니다.
ē vagē velāvaṭa api dakinna ōnē bhūta dōṣaya mokakda? bhūta dōṣayaṭa hētuva mokakda? bhūta dōṣaya nirōdha karannē kohomada? ēkaṭa mārgaya mokakda? ē kramaya ēka jayaganna ōnē. onna ōkaṭa kiyanavā budu piḷisarma.
그런 때에 우리는 보아야 합니다. bhūta dosa란 무엇인가? bhūta dosa의 원인은 무엇인가? bhūta dosa를 어떻게 그치게 하는가? 그 길은 무엇인가? 그 방법으로 그것을 이겨야 합니다. 이것을 Buddha paṭisaraṇa라고 합니다.
budu piḷirana kiyannē mē satya satya ākāraya yamak vedagannakoṭa ē kumakda? ēkaṭa hētuva mokakda? ēka næti karannē kohomada? næti karana maga mokakda? oya kiyana hatara ākārayaṭa dālā balāganna hækiyāvak tiyenavānē yam kenaṭa meyāṭa kiyanavā budu piḷiraṇayen kaṭayutu karana kenā. ēka tamayi niyama vidyāva.
Buddha paṭisaraṇa란 무엇을 알아낼 때의 참된 방식입니다. 그것은 무엇인가? 그 원인은 무엇인가? 그것을 어떻게 없애는가? 없애는 길은 무엇인가? 이 네 가지로 놓고 볼 수 있는 사람을 Buddha paṭisaraṇa로 일하는 사람이라고 합니다. 그것이 참된 앎의 길입니다.
ē anuva kaṭayutu karalā eyā dinanna ōnē. venakin venayehekin dinanna bæhæ.
그에 따라 일해서 이겨야 합니다. 다른 어떤 방법으로도 이길 수 없습니다.
anunṭa atahōlā jīvat vīmaṭa kiyanavā parahē ata. hevat prēta anunṭa atahōlā jīvat vīmē vipākaya [ugura kǣrīma] tamayi prētayā vennē.
남에게 손을 벌려 사는 것을 '남의 손에 기대어 사는 것'이라 하는데, 곧 peta입니다. 남에게 손을 벌려 산 vipāka가 [헛기침] peta가 되는 것입니다.
itin api anunṭa atahōlā jīvat velā hiṭiyā nam ehema apē jīvitayēdī apiṭa karaganna kiyāganna puḷuvankama tiyeddī. kammækamaṭa hiṭiyā nam. mēyat bævē hō venat bævaka hō api hiṭiyā nam. ēka vipākaya apiṭa ennē anna ē prēta vipākayaṭa anurūpava.
그러니 우리 삶에서 스스로 하고 말할 힘이 있는데도 남에게 손을 벌려 살았다면, 게을러서 그렇게 지냈다면, 이 생에서든 다른 생에서든 그랬다면, 그 vipāka는 바로 그 peta vipāka에 걸맞게 우리에게 옵니다.
ē nisā apiṭa æti venavā pravētayāgē svabhāvaya mokakda yā ganna bæri ē ganna bæri kaṭayutu karaganna bæri asanīpayak nirak rōgayak hædīmat ē prēta gati lakṣaṇaya vipāka pravr̥tti vipāka ē tattvayaṭa patve prēta atbæva læbū kenāṭa ē atbævē ipadilā nægiṭa ganna bæruva yāganna bæruva kanna bæruva inna bæruvō inna ē jātiyē atbvak labanavā. ēka mahā balavat pātu.
그래서 우리에게 peta의 모습이 생깁니다. 걷지도 못하고 아무 일도 못 하는 병, 오래가는 병이 생기는 것도 그 peta 성품의 vipāka입니다. peta로 태어난 이가 그 생에서 일어나지도 걷지도 먹지도 지내지도 못하듯, 그런 종류의 생을 얻습니다. 그것은 아주 무거운 pāpa입니다.
itin api yamkisi kenekuṭa avæḍa karā nam
그러니 우리가 누군가에게 해를 끼쳤다면,
ovun prēta velā unut ē væḍē nam kaḷē.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ūṭa hon̆da nam maṭa mokada api ohoma tamayi api ganna tīraṇaya.
'그 자가 잘되든 말든 나랑 무슨 상관이냐' 하는 것이 우리가 내리는 판단입니다.
ēkak karenam mama karannet næha. dennāvē tiyenavā. ē dennagē væḍa tava kenek karanna puḷuvan. ekagē phaliyaṭa eka ekka innavā. onna
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
puḷuvan. ekagē phaliyaṭa eka ekka innavā. onna ē vidihaṭa inna giyāṭa passē mokada vennē ekukam hiṭu kaḷa yutukam koṭasa karannē nætnam. anya sahayōgayen kaḷa yutu karannē nætnam. ēkē vipākaya vaśayen ē ayaṭa siddha venavā prēta gati lakṣaṇa ættā vū vipākayak vin̆dinna.
그렇게 지내고 나면 어떻게 됩니까? 맡아야 할 도리를 하지 않으면, 서로 도와서 해야 할 일을 하지 않으면, 그 vipāka로 그들은 peta의 성품을 지닌 vipāka를 겪게 됩니다.
ēkaṭa urupa venavā. ē ayaṭa arinna bæri prēta dōṣa hædenavā.
그것을 물려받게 됩니다. 그들에게 떼어 낼 수 없는 peta dosa가 생깁니다.
ē nisā ē aya dænaganna ōnē anik aya piḷiban̆dava utsāhayen hoyalā balalā. anit ayaṭa upakramaśīlīva yahapata karalā. ē yahapaten karagatta pina tamā avæḍa asādhāraṇa karagatta lōkayāṭa anubōdhan karavanna. ē vagēma ē eban̆dunnā vū dēvatāvanṭa lōkapālaka dēvatāvanṭat anumōdan karavalā perama meban̆du ākārayen jīvat vunē.
그러니 그들은 남들에 대해 애써 살펴보고, 슬기롭게 남들에게 좋은 일을 해야 합니다. 그 좋은 일로 쌓은 puñña를, 자기가 해를 끼치고 옳지 못하게 대한 사람들에게 anumodanā하게 해야 합니다. 또한 그런 devatā들, 세상을 지키는 devatā들에게도 anumodanā하게 해야 합니다. '전에 나는 이렇게 살았습니다.
prēta gatiyen anunṭa ataholā jīvat vuṇā pramaṇaṭa væḍa karaganna puḷuvan ēvā karannē nætuva kammæligamaṭa hiṭiyā. ē duścayā væradi gatiya mama mīṭa passē atharalā innē. mama dæn ehema innē næhæ. mama anik ayaṭa yahapata karana viśēṣa pudgalayek velā innē kiyalā. ē pina anumōdan venna kiyalā dēvatāvanṭat anumōdan karavanna ōnē. tamangen avaḍaṭa asādhāraṇa vecca ayaṭat ēka anumōdan karavanna ōnē. menna mē ṭika karagena giya kenāṭa
peta의 성품으로 남에게 손을 벌려 살았고, 제 힘으로 할 수 있는 일도 하지 않고 게으르게 지냈습니다. 그 나쁘고 그릇된 버릇을 이제부터 버렸습니다. 이제는 그렇게 살지 않습니다. 남들에게 좋은 일을 하는 남다른 사람이 되었습니다. 이 puñña를 함께 기뻐해 주십시오' 하고 devatā들에게도 anumodanā하게 해야 합니다. 자기 때문에 해를 입고 옳지 못한 일을 당한 사람들에게도 anumodanā하게 해야 합니다.
ōnē. menna mē ṭika karagena giya kenāṭa arāparayaṭa gataya pratikarmayak venakoṭa ara dōṣaya ærilā yanavā. anna ēkaṭa kramaya. ē kramayen ēvā æraganna ōnē.
이것들을 해 나가는 사람에게는 이생과 저생에 걸쳐 그것이 paṭikamma가 될 때 그 dosa가 떨어져 나갑니다. 그것이 방법입니다. 그 방법으로 떼어 내야 합니다.
kōkaṭat ayila poltel kiyalā hæntena ætulaṭa hariyannē næhænē. ē vagē ahanavā eka kramayak. ehema ekakaṭa eka kramayak nemeyi tiyennē. ēkaṭa adāla kramaya hoyāganna ōnē. hoyāgena ēka karalā ēken midenna ōnē. ehemayi karaganna ōnē.
'무엇에든 피마자기름, 코코넛 기름'이라지만 모든 데 다 맞지는 않지요. 그처럼 하나의 방법이라 해도, 모든 것에 한 가지 방법만 있는 것이 아닙니다. 그에 맞는 방법을 찾아야 합니다. 찾아서 그것을 하고 그것에서 벗어나야 합니다. 그렇게 해야 합니다.
mē praśnaya api akuru ṭikak hoyāganna amāruyi. cakrī raja
이 물음은 글자 몇 개를 알아보기가 어렵습니다. 'cakki 왕'.
mokakda ē mahattayā giyānēda? pa dunna mahattayā giyānē. metana hiṭiya mahattayā ā ē mahattennē etakoṭa mē mokakda mē luvē?
그분은 어디 갔지요? 물음을 낸 분은 갔지요. 여기 있던 분 말입니다. 아, 그분이군요. 그러면 여기 쓴 것은 무엇입니까?
cakravarti raja hoyanna puḷuvan
cakkavatti 왕. 찾아볼 수 있습니다.
ahari ta deveni kava [ugura kǣrīma] kavuda kiyalā ā hārajamā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov cakri raja kiyalā kiyana vacanayen pennannē a mēka gæm̆buru praśnayak. yam kenek puṇya sr̥diyak labanavā lōkaya pālanaya karanna sudusu vidihē kenek. lōkayaṭa yahapata karalā lōkayaṭa salasapu kenek. ē puṇya mahimaya hētu karagena lōkayā pālanaya karanna dæhæmin pālanaya karanna hētu puṇya ætuva upadinavā yamkisi atbævaka.
예, cakkavatti 왕이라는 말이 가리키는 것은, 이것은 깊은 물음입니다. 어떤 사람은 세상을 다스리기에 알맞은 사람이 될 puñña의 힘을 얻습니다. 세상에 좋은 일을 하고 세상을 돌본 사람입니다. 그 puñña의 위력 덕분에 세상을 다스릴, 바르게 다스릴 puñña를 지니고 어떤 생에 태어납니다.
menna mehema īṭa sudusu kāla vakavaṁgala tamayi ē aya lōkē upadinnē.
이처럼 그에 알맞은 때에 그런 이들이 세상에 태어납니다.
anna ehema kenekuṭa hækiyāvak læbenavā dæhæmin dhārmikava saṭanak nokara bæhæmin lōkaya pālanaya kirīmē puṇya sampattiyak labanavā. menna meban̆du kenek. cakravartayē rāja dharma kiyalā koṭasak tiyenavā. cakravartī vata kiyalā. ē cakravartaya vata purāgena mē sil samādan velā innā vāgē dina hatak ē sil samādan velā ē vata purāgena yanakoṭa ara sasara karana lalada puṇya matu velā enavā.
그런 사람은 바르게, dharma에 맞게, 싸우지 않고 세상을 다스릴 수 있는 puñña의 복을 얻습니다. 바로 그런 사람입니다. cakkavatti의 왕의 dharma라는 부분이 있습니다. cakkavatti vata라고 합니다. 그 vata를 채우며 이렇게 sīla를 지니듯 이레 동안 sīla를 지니고 vata를 채워 가면, saṃsāra에서 지은 puñña가 떠오릅니다.
ēka matu vunahama eyā ara saptavidha ratna kiyalā mē viśvayē pahaḷa venavā ē puṇyayē balavīkayen haṭagannavā. mē soyaṁ jātava pahaḷa vena eyāṭa avaśya karannā vū ē mē avaśya upakaraṇa kiyalā. cakra ratnaya, hatti ratnaya, asvaratnaya, maniratnaya parināyaka ratnaya, putra ratnaya oya ādī vaśayen pahaḷa venavā. mē vagē bhāryayā ratnaya mē ādhi vasayen ratna hatak pahaḷa venavā puṇyavitiya.
그것이 떠오르면 일곱 가지 ratana라는 것이 그 puñña의 힘으로 이 세상에 나타납니다. 그에게 필요한 도구들이 저절로 생겨 나타납니다. cakka ratana, hatthi ratana, assa ratana, maṇi ratana, pariṇāyaka ratana, putta ratana 같은 것들이 나타납니다. 이와 함께 bhariyā ratana 등 일곱 ratana가 puñña의 힘으로 나타납니다.
ē hata pahaḷa vecca kenekuṭa læbena śaktiyaṭa anik aya hari kæmatiyi eyā yaṭatē tamangē rājyaya karanna. eyā kiyana vacanayaṭa anuva kaṭayutu karanna. cakravarti raja kenek paṁca duṣcaritayen ven velā rajakam karanna kiyalā anit ayaṭa dænum dīlā. avavāda anuśāsanā karalā. yanavā misak eyā vena radiyak allannē næhæ. hæbæyi cakravattī rajjuruvangē ānubhāvaya nisā ē ayaṭa avaḍak vennē nætuva sārthakatvayen jayagrahaṇaya karalā ē sasarī katvaya læbenavā. ē nisā eyā rajjuruvō hæṭiyaṭa tōragena ēkāntaya ēkamatikava tōranavā hæmatenama eyā rajek hæṭiyaṭa. anna eban̆du rājyayak tamayi cakravarti rājyaya.
그 일곱이 나타난 사람이 얻는 힘 때문에 다른 이들은 그의 아래에서 자기 나라를 다스리고 그의 말에 따라 일하기를 몹시 바랍니다. cakkavatti 왕은 다섯 가지 그릇된 행실을 멀리하고 다스리라고 다른 이들에게 알리고 타이르고 가르치고 떠날 뿐, 남의 나라를 빼앗지 않습니다. 그러나 cakkavatti 왕의 위력 때문에 그들은 해를 입지 않고 잘 이겨 번영을 얻습니다. 그래서 어디서나 한마음으로 그를 왕으로 뽑습니다. 그런 나라가 바로 cakkavatti의 나라입니다.
itin eban̆du cakravarti rājyayak mē kālayaṭa gælapena kālekayi pahaḷa vennē. lōkayē īṭa kælapena gælapena kāla vakavānu pahaḷa venavā. ē vagē kālika tamayi ehema kenek upadinnē. ipadunot tamayi eyā sakviti raja kenek vennē.
그런 cakkavatti의 나라는 그에 걸맞은 때에 나타납니다. 세상에 그에 맞는 때가 옵니다. 그런 때에 그런 사람이 태어납니다. 태어나야만 cakkavatti 왕이 됩니다.
lōkayē ārambhaka kālayēdī sakviti rāja paramparāvak ēvā vagē āvā. dasā akusalayen lōka satyāva duṣcarita vunāṭa passē kramakramayen ē śaktiya næti velā giyā. eban̆du vāsanāvak labanna minihā himikam næti vuṇā. nætivīma nisā minihaṭa ē vāsanāva næti velā giya nisā sāmānya rajavaru misak cakkaravati rajavaru puṇya æti rajavaru pahala vennē nætuva giyā. ēken mē kālē venakoṭa ē rajavaru næha.
세상이 처음 열리던 때에는 cakkavatti 왕의 계보가 그렇게 이어졌습니다. 열 가지 akusala로 세상 중생이 그릇되게 살게 된 뒤로 그 힘이 차츰 사라졌습니다. 사람들은 그런 복을 받을 자격을 잃었습니다. 복이 사라졌기 때문에 보통 왕들만 나오고 puñña 있는 cakkavatti 왕은 나오지 않게 되었습니다. 그래서 지금 시대에는 그런 왕이 없습니다.
aneka mokakda tiyennē? tusita divya lōkayaṭa tamak adhipatida? sakrada? ov næ sakravēda adhipati vennē devlova dehakaṭa cātur mahā rājitya saha tāvatinsaya kiyana devlova dekaṭayi adhipati. dedev lōkaṭa adhipatiyi.
다음은 무엇입니까? Tusita 하늘 세상의 주인은 누구입니까? Sakka입니까? — 예, 아닙니다. Sakka는 하늘 세상 두 곳의 주인입니다. Cātummahārājika와 Tāvatiṃsa라는 두 하늘 세상의 주인입니다. 두 하늘 세상의 주인입니다.
sadev lōkaya kiyalā tiyenavā. divya lōka hayak. manussa lōkayat ekka hatayi. manus lōkaya atharanahama devlō hayak tiyenavā. ōken cātur mahā rājita kiyannē pahaḷama divya lōkaya. sāvatīnsaya kiyannē mahāraṭa sambandhava īḷan̆ga divya lōkaya. ē deka mē irahan̆da deken eḷiya labana maṭṭamē devlō dekak. anna ē dekaṭa adhipati kenek tamayi sakra devavēdra kiyannē.
sadevaka loka라는 말이 있습니다. 하늘 세상이 여섯이고, 사람 세상까지 합하면 일곱입니다. 사람 세상을 빼면 하늘 세상이 여섯입니다. 그 가운데 Cātummahārājika가 가장 아래 하늘 세상이고, Tāvatiṃsa가 그다음 하늘 세상입니다. 그 둘은 해와 달에서 빛을 받는 높이의 하늘 세상입니다. 그 두 곳의 주인을 Sakka devinda라고 합니다.
tusita devlō kiyannē tava ehā tiyena ekak. yāma tusita nimhānata paranimita vasavartaya kiyannē ituru divya lōka hatara cātur mahā rājita tāvatiṁsa kiyannē pallehāti devvalō deka. sakra devi kenek adhipati vennē ē devlova dekaṭayi.
Tusita 하늘은 그보다 더 위에 있습니다. Yāma, Tusita, Nimmānarati, Paranimmitavasavatti가 나머지 네 하늘 세상입니다. Cātummahārājika와 Tāvatiṃsa는 아래쪽 두 하늘입니다. Sakka가 주인이 되는 것은 그 두 하늘입니다.
tāva tinsa kiyana vacanaya dānna hētuva tiyennē budurajāṇan vahansē magamānavaka inna kālē. ē kiyannē bōdhisatvayē śiritak mul karagena ē kālē mokada karannē minissu a monavāhari geval doraval hadapuhama iḍa kaḍan pavapuvahama hēen koṭapuvahama tava kenek ævidilā ēka ayiti karagannavā.
Tāvatiṃsa라는 이름이 붙은 까닭은 Buddha께서 Magha māṇava였던 때, 곧 bodhisatta의 이야기에서 비롯합니다. 그때 사람들은 집을 짓거나 땅을 일구거나 밭을 베어 놓으면 다른 사람이 와서 그것을 차지했습니다.
etakoṭa ē aya saṭan karanavā. ayitivāsikam kiyanavā. gaha marā gannavā. menna mehema kāleka mē maga mānavaga kiyana ekkenat bohoma dæhæmi kenek. um̆baṭa onnam oba ganin kiyalā gihi vena ekak vaḍanavā. ēkat tava kavuruhari ayiti karagannavā. ēkē hædapu gēt ayiti karagannavā. āhā mēka hadāgena inna kamak nǣha. maṭa santōsayi um̆balā hon̆din innavā nam kiyalā ēka dālā yanavā. namut meyāṭa mē eyā hadapu anik aya innavā dækahama hitaṭa saturak ætienavā. mēka dēva guṇayak.
그러면 그들은 싸우고, 제 것이라 주장하고, 서로 때려죽였습니다. 그런 때에 Magha māṇava라는 사람은 아주 바른 사람이었습니다. '네가 갖고 싶으면 가져라' 하며 밭을 일구면 그것도 누군가 차지했습니다. 거기 지은 집도 차지했습니다. '아, 이걸 지어 놓고 살아도 괜찮다. 너희가 잘 살면 나는 기쁘다' 하며 두고 떠났습니다. 그리고 자기가 지은 곳에 남들이 사는 것을 보면 마음에 기쁨이 일었습니다. 이것은 deva의 덕입니다.
menna mē nisā mokada karannē meyā paṭan gattā eyāgē kramānukūlava ē guṇaya nara ē guṇayaṭa gælapena tavat 30 dennek ekatu vuṇā. eyāgē bhāryāva hatara denek hiṭa bhāryāva hatara denayi. tavat eyāṭa ekatu vecca yāḷuva pirisapuyi 33 denek ekatu vuṇā. mē 3denā tun denā ekatu velā śramaṇāna vyāpārayak geniccā.
그래서 그는 차근차근 시작했고, 그 덕에 맞는 서른 명이 더 모였습니다. 그의 아내는 넷이었습니다. 그에게 모인 벗들까지 서른셋이 모였습니다. 이 서른셋이 함께 shramadāna(함께 일해 베푸는) 운동을 이끌었습니다.
adat ē śramadhānayanyaya mahā pinak hiṭiya salakannet ōkayi. ē nisā ēgollō mokada karannē geval næti ayaṭa geval hadalā denavā. iḍa karannē næti ayaṭa ēvā vavaralā hadalā denavā. ehema dīlā ēvā dækalā santōsa venavā.
오늘날에도 shramadāna를 큰 puñña로 여기는 까닭이 바로 그것입니다. 그들은 집 없는 이들에게 집을 지어 주고, 땅 없는 이들에게 땅을 일구어 주었습니다. 그렇게 주고 그것을 보며 기뻐했습니다.
itin ē kaṭṭiya kisi dinaka aitivāsikam karaganna nætuva ehema udav karana pirisak nisā ē gamē inna pirisa kavurut oyagollanṭa udav karanna paṭan gatta śramana pirisak pinvanta pirisak kiyalā. menna mē pirisakaṭa pin balen ēgollanṭa pahaḷa vecca paḷaveni devlova tamayi tāvatīsa kiyana devlova. ē denā gihillā upanna issellāma ē devulō ē 33 denāgē naven tamayi tāvatinsa kiyanna 33yi kiyana ekayi. ārambha vecca devulō nisā ēkaṭa tāvatisa devlō kiyalā. annaṭa udav upakāra karalā haṭan ē karapu pinen kihima kenekuṭa karadarayak nætuva puṇya pahaḷa venna paṭan gattā ēgollanṭa læbīma.
그 무리는 어느 날에도 제 것을 주장하지 않고 그렇게 돕는 이들이었기에, 마을 사람들은 모두 '우리를 돕기 시작한 samaṇa 무리, puñña 있는 무리'라고 했습니다. 이 무리에게 puñña의 힘으로 나타난 첫 하늘 세상이 Tāvatiṃsa라는 하늘입니다. 그들이 처음 가서 태어난 하늘이라 그 서른셋의 이름을 따서, Tāvatiṃsa는 서른셋이라는 뜻입니다. 그렇게 시작된 하늘이라 Tāvatiṃsa 하늘이라 합니다. 남을 도운 puñña로 누구에게도 괴로움 없이 puñña가 나타나 그들에게 얻음이 생기기 시작했습니다.
ē læbīmaṭa haturu karadara valin pahara gahanna bæruva giyā. asurayō pahata bættā asuraya hiṭiyē mahaṭa issellāma ayiti velā. puṇya himikama læbunaṭa passē asurē pallambhā sanna bæruvē. īṭa passē surāsura yuddha haṭagattā. ēva sasuraya pæradilā sorennaṭa jayat vuṇā. ēken haṭagatta devlova tamayi dedevalaṭa adhipati velā sakra devan̆dara upannē.
그 얻음을 적들이 쳐서 빼앗을 수 없었습니다. asura들은 아래로 밀려났습니다. asura들이 먼저 그곳을 차지하고 있었는데, puñña의 권리가 생긴 뒤로 asura들은 아래로 밀려나 버티지 못했습니다. 그 뒤 sura와 asura의 싸움이 일어났습니다. asura가 지고 sura가 이겼습니다. 그렇게 생긴 하늘에서 두 하늘의 주인으로 Sakka devinda가 태어났습니다.
sækasum sahagatava kaṭayutu karapu nisā sakra deviyanṭa sakka kiyana nama yedunā kiyalā dēśanāvē pennanavā. kramānukūlava sælasum sahagatta yahapatsu caritaya væḍa piḷivilā gecca nisā. ēken ara sakra kiyanna paṭan gattā kiyalā.
계획을 세워 일했기 때문에 Sakka에게 Sakka라는 이름이 붙었다고 가르침에서 보여 줍니다. 차근차근 계획을 세워 좋은 행실의 일을 해 나갔기 때문입니다. 그래서 Sakka라고 부르기 시작했다고 합니다.
dæn sadevlōṭama adhipatiyek kiyalā venama kenek nǣha. vasavarti māra kiyalā kiyannē prādēśī divya rājayē paranimisa vasavarti kiyana divya lōkayē ihaḷama sæpa sampat tina divya lōkaya upanna. prādēśīya divya rājayē eyat etanṭa pat vuṇē lōkayāṭa hoyalā balalā kaṭayutu karalā dīlā. illanakan balā innē næha. lōkayāṭa næti bæri dēval, lōkayāṭa abhivr̥ddhiyaṭa avaśya dēval hoyalā balalā hiṭa iṭu karalā denavā. ē karagatta maha pinē balayen tamayi ē puṇyan tamayi paraṇinmita vasavāti kiyana divya lōkē prādēśī divya rājayek velā upanna.
그런데 모든 하늘 세상의 주인이 따로 있는 것은 아닙니다. Vasavatti Māra란 한 지역의 deva 왕으로, 누릴 것이 가장 많은 Paranimmitavasavatti라는 하늘 세상에 태어난 이입니다. 지역의 deva 왕인 그도 세상을 살피고 일을 해 주어서 그 자리에 올랐습니다. 청하기를 기다리지 않았습니다. 세상에 모자란 것, 세상이 나아지는 데 필요한 것을 찾아 미리 채워 주었습니다. 그렇게 쌓은 큰 puñña의 힘으로 Paranimmitavasavatti 하늘의 지역 deva 왕으로 태어났습니다.
ē divya lōkayaṭa inna nāyakayek vaśayen innavaṭa ēgollō anun hadalā denayin læbenna parani nimmita anu kiyannē anun visin nirmāṇaya karalā denavā. vasavartaya kiyannē vāsaya karanna væḍapiḷivela. tamanṭa hitanna deyak næha. tamanṭa avaśya dēval hitanna issellā kavuruhari hoyalā eka ituṭu karalā denavā. yam sampattiyak hituvot hitanakoṭama ēka iṭu karalā dīlā. āya vehetenna deyak næha. menna meban̆da svabhāvayak hætin dev lōka paraṇimita divya lōkē kiyannē.
그 하늘 세상의 우두머리로 있으면서 그들은 남이 만들어 주는 것을 받습니다. paranimmita는 남이 만들어 준다는 뜻이고, vasavatti는 그렇게 사는 방식입니다. 자기가 생각할 것이 없습니다. 필요한 것을 생각하기도 전에 누군가 찾아서 채워 줍니다. 어떤 누릴 것을 생각하면 생각하는 그 순간 이루어 줍니다. 다시 애쓸 일이 없습니다. 이런 성품을 지닌 하늘 세상을 Paranimmita 하늘 세상이라 합니다.
ē aya tava kenek pālanaya karanna tava kenek yaṭat kæmati næha. hæma kenekuṭama nidahasē satuṭen jīvat venavā dakinna kæmatiyi. sampat bhuktin̆dinavā dakinna kæmatiyi. ēvaṭa madhipāruvak tiyena tava hadalā karalā denavā. ēka tamayi ēgollangē dharmatāvaya ēkayi. ē dēva dharmaya ēkayi.
그들은 남을 다스리거나 남을 굴복시키기를 좋아하지 않습니다. 누구나 자유롭게 기쁘게 사는 것을 보기 좋아합니다. 누릴 것을 누리는 모습을 보기 좋아합니다. 모자란 데가 있으면 더 만들어 채워 줍니다. 그것이 그들의 dharma 성품이고 그 deva의 dharma입니다.
ē anuva kaṭayutu kirīmen tamayi paraṇimitta vasarati divya lōkē upadinnē. hæbæyi sampattiya hon̆da nǣha kiyanavaṭa kæmati næha. ova aniccayi, dukayi anattayi kiyanavaṭa kæmati næha. ēka nisā budu dahamaṭa kæmati.
그에 따라 행해야 Paranimmitavasavatti 하늘에 태어납니다. 하지만 누릴 것이 좋지 않다는 말은 싫어합니다. anicca, dukkha, anatta라는 말을 싫어합니다.
næha. ēka nisā budu dahamaṭa kæmati. pasava varti kæmatilā tiyenna hētuva ēkayi.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
meccara sænasillen santōsayagainna puḷuvan kramayat tiyeddī. saturen paṁcakāma bhuktiya labanna kramayak tiyeddī. mokaṭada mēka dāralā yannē?
이렇게 편안하고 기쁘게 지낼 수 있는 길이 있는데, 다섯 가지 kāma를 즐겁게 누릴 길이 있는데, 왜 이것을 버리고 갑니까?
ē kramen ēvā karagena koccara kālayak inna puḷuvanda? ē nisā ēka hari kramayak kiyalā oya vaten tamayi innē. ēka tamayi mē lōkē bohoma hon̆da sāravat ekak. asāra vennē minissungē ōnakama. minissu yahapat dēval karalā pindaham karagena metanṭa tavat mē sāratvaya inna puḷuvannē. itin mokaṭada ehema kramayak tiyeddi mēka atharinna. menna mēka tamayi māra dharmaya ōkayi.
그 길로 그렇게 하면서 얼마나 오래 머물 수 있습니까? 그래서 그것이 옳은 길이라 여기고 그 서원으로 지냅니다. '그것이 이 세상에서 아주 좋고 알찬 것이다. 알맹이 없게 만드는 것은 사람들의 욕심이다. 사람들이 좋은 일을 하고 puñña와 dharma를 지으면 이 알참 속에 더 머물 수 있지 않은가. 그런 길이 있는데 왜 이것을 버리는가.' 바로 이것이 Māra의 dharma입니다.
budurajāṇan vahansēṭa kik oba vahansēṭa meccara iridilā tiyenavā. mē kan̆da rattan vēvā kiyalā hituva rattan karanna puḷuvan. oba vahansēṭa cakravarti raja venna hētu vāsanā tiyenavā. æyi mē mē savusdiyivi rakinnē mamat udav karannam. oba vahansē gihillā cakravati raja venna koccara hon̆dada mehema karalayi bōsan vahansēṭa avavādenna giyē.
그는 Buddha께 말했습니다. '당신께는 이렇게 큰 iddhi가 있습니다. 이 산이 황금이 되라고 생각하면 황금으로 만들 수 있습니다. 당신께는 cakkavatti 왕이 될 복이 있습니다. 왜 이것을 지키고 계십니까? 저도 돕겠습니다. 가셔서 cakkavatti 왕이 되시면 얼마나 좋겠습니까.' 이렇게 bodhisatta께 충고하러 갔던 것입니다.
tarahak nemeyi giyē. eyā mitra eyā mitra vuṇā laukika pætten mitraye. itin anna ēkayi itin. ē pætanaṭa vitarayi. itin ēka pættaṭa yanavā nam kæmatiyi. laukikatvaya væḷan̆da gannavā nam kæmatiyi. dæn samahama
미워서 간 것이 아닙니다. 그는 벗이었습니다. 세속 쪽으로 보면 벗이었습니다. 그러니 그것입니다. 그쪽으로만입니다. 그쪽으로 가면 좋아합니다. 세속을 끌어안으면 좋아합니다.
væḷan̆da gannavā nam kæmatiyi. dæn samahama ehemanam ara mokakda tava samaraṇa tava dhammā tāmanō sampassa viññāṇayak taram mē saṇa gatvā mokakkhāsa kiyalā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ov mārayā prakāśanayak karānē. ov
예. Māra가 선언을 했지요? 예.
etakoṭa ē prakāśanayēdī manasat manasaṭa aramuṇu vana dharmayō manō sampassa viññāṇayat magē esēnam topa koyigos midunada kiyalā ahuvē.
그 선언에서 '마음도, 마음의 대상이 되는 dharma들도, mano samphassa viññāṇa도 내 것이다. 그러니 너는 어디로 가서 벗어나겠느냐' 하고 물었습니다.
oya dæn manasat manō sampassayat, manō sampassajā vēdanāvat ēvā okkoma magē kiyannē eyāgē adhipatikama pennannē eyā magē kiyana arthaya ekak. dæn paviṭu mārayā kiyanavā keles valaṭa eka arthaya.
'마음도, mano samphassa도, mano samphassajā vedanā도 모두 내 것'이라는 말은 그의 주인 됨을 보여 줍니다. '내 것'이라는 뜻이 하나입니다. 그리고 '악한 Māra'라는 말은 kilesa를 가리키는 또 하나의 뜻입니다.
māra kiyana vacanaya pennanakoṭa vasavārti māra kiyannē dēvaputta māra vitarayi. karma māra klēsa māra vipāka māra abhisaṁkhāra māra oya ādi vaśayen pennanavā māra koṭas valaṭa pas marun kiyalā pennanavā. mēeha hatarak keles valaṭa ayitiyi. sampat pættaṭa ayitiyi. pudgalatvayen ayiti vennē vasavarti māra dēvaputra māra. itin oya paviṭu māraya mama oba dænagattā kiyalā budurajāṇan vahansē pennapu tæn valadī paviṭu maru kiyalā han̆dun venavā oya pas marunṭama han̆dunenavā.
Māra라는 말을 풀 때 Vasavatti Māra는 Devaputta Māra만을 뜻합니다. Kamma Māra, Kilesa Māra, Vipāka Māra, Abhisaṅkhāra Māra 등으로 Māra를 나누어 다섯 Māra라고 보여 줍니다. 그 가운데 넷은 kilesa에 속하고 누림 쪽에 속합니다. 인격으로 속하는 것은 Vasavatti Māra, 곧 Devaputta Māra입니다. 그래서 Buddha께서 '악한 Māra여, 나는 너를 안다' 하고 보이신 곳에서 '악한 Māra'라는 말은 다섯 Māra 모두를 가리킵니다.
itin dēvaputra mārvatana ēkayi ennē. ē hatarama adhipati velā ēka hariyi kiyana nigamanaya væḷan̆dagena innē dēvaputra. ēka pradhānī vaśayen lōkayaṭa prakāśa velā innavā. sammata velā innavā.
그래서 Devaputta Māra가 거기 나옵니다. 그 넷의 주인이 되어 그것이 옳다는 결론을 껴안고 있는 이가 Devaputta입니다. 그가 우두머리로서 세상에 드러나 있고, 그렇게 받아들여져 있습니다.
etakoṭa ē sammataya ēkak. etakoṭa manasat magē manō sampassayat magē manō sampassajā vēdanāvat magē oba kohē gihin ma vidennada kiyalā kihuvē eyā dænagena hiṭiyē næhæ. eyin ehā pættak gæna. manasayi manō sampassayayi deka avidyāvē nigamana. avidyāvē nigamanayak bava dannē næha.
그 받아들여짐이 하나입니다. 그래서 '마음도 내 것, mano samphassa도 내 것, mano samphassajā vedanā도 내 것인데 너는 어디로 가서 벗어나겠느냐'고 물은 그는 그 너머의 것을 알지 못했습니다. 마음과 mano samphassa 둘은 avijjā의 결론입니다. 그것이 avijjā의 결론이라는 것을 그는 모릅니다.
manasa kiyana vacanayen pennannē manapu mæna mæna āśraya kara nisā manasa kiyanavā. maninnē monavada? mē lōkē tiyena sampat paṁcakāma sampat mænagannavā. mænagena ēvā hon̆dayi kiyalā āśraya karanavā. anna manasē hæṭiya.
mana(마음)라는 말이 보여 주는 것은, 재고 또 재어 가까이하기 때문에 mana라고 한다는 것입니다. 무엇을 잽니까? 이 세상의 누릴 것, 다섯 가지 kāma의 누릴 것을 잽니다. 재어 보고 좋다며 가까이합니다. 그것이 마음의 모습입니다.
ehenam citta manasa nemeyi. namut citta valaṭa bahinna puḷuvan kamak nǣ vasaratimārayāṭa eyā eyāgē dattayan tiyennē ara manasa kiyana tattvaya lōkayē paṁcakāma sampattiya mēvayi mēvā vædagat dēval kiyalā manina yamkisi mānasikatvayak tiyenavā nam ē mānasikatvaya ikmavalā næhæ. manasa kiyannē occarayi kiyana tikē tamayi hiṭiyē pasavārti māra
그러니 citta는 mana가 아닙니다. 그런데 Vasavatti Māra는 citta까지 내려가지 못합니다. 그가 아는 것은 mana라는 단계까지입니다. '세상의 다섯 kāma 누림, 이것들이 중요하다'고 재는 마음 상태가 있다면 그는 그것을 넘어서지 못했습니다. Vasavatti Māra는 마음이란 그만큼뿐이라고 여겼습니다.
viññāṇayak danna anna viññāṇayat væṭennē manō viññāṇaya kiyannē āganษka upak lēsayagen kahaṭa gænīmē ēka manō vala in̆dam citta cittayen mehā pættaṭa manō mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ manō manāyatanaṁ manīndriyaṁ viññāṇaṁ oya tankama keles valin gahana vecca mānasikatvayaṭa kiyana nam ēvā. etakoṭa oba vahansē ēka vistara karanna issara mama dæna hiṭiyē
— viññāṇa를 안다는… — 그 viññāṇa도 들어갑니다. mano viññāṇa란 밖에서 들어온 upakkilesa로 물드는 것입니다. mano에서부터, citta에서 이쪽으로 mano, mānasaṃ, hadayaṃ, paṇḍaraṃ, mano, manāyatanaṃ, manindriyaṃ, viññāṇaṃ — 이것들은 kilesa로 짙어진 마음 상태에 붙인 이름들입니다. — 스님께서 그것을 풀어 주시기 전에 제가 알던 것은,
ov passa, vēdanā, saṁgnā, cētanā, manasikāra kiyana pahen væhuṇaṭa passēov ēka manō venavā. ov īṭa passē manō kiyana eka a kāmacchanda, sīlamiṭṭha, uddhicca, vicikiccā kiyana ē penma væhuṇaṭa passē tamayi viññāṇaya. ov mama eccarayi dæna hi. īṭa passē oba vahansē
— 예. — phassa, vedanā, saññā, cetanā, manasikāra 다섯으로 덮인 뒤에 — 예 — 그것이 mano가 됩니다. — 예. — 그다음 mano가 kāmacchanda, thīnamiddha, uddhacca, vicikicchā, 그 다섯으로 덮인 뒤에야 viññāṇa가 됩니다. — 예. — 제가 알던 것은 그뿐이었습니다.
mama eccarayi dæna hi. īṭa passē oba vahansē diva satiya vigraha kaḷā
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
citta manō manōsaṁ hadayaṁ pannaraṁ manō manō manēndrayaṁ manō āyatanaṁ manō manāyatanaṁ manēndriyan citta manō mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ manō manāyatanaṁ manīndriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandō viññāṇakkhanda ov
citta, mano, mānasaṃ, hadayaṃ, paṇḍaraṃ, mano, manindriyaṃ, manāyatanaṃ… mano, manāyatanaṃ, manindriyaṃ… citta, mano, mānasaṃ, hadayaṃ, paṇḍaraṃ, mano, manāyatanaṃ, manindriyaṃ, viññāṇaṃ, viññāṇakkhandho. — viññāṇakkhandha. — 예.
etakoṭa dæn api a bhavāṁga bhavāṁga caraṇa bhavāṁga upēda etanin ihama paṁcārā vargena sita ov ē ṭika gattahama ov īṭa passē cakkhu viññāṇa ov etakoṭa cakkhu viññāṇayaṭa apaṭa apaṭa væradena mē ṭika bassanna ē kiyannē citta manōnasaṁ hadayaṁ pannaraṁ kiyana ṭika ov etanaṭa aturat karanna puḷuvan nēda?
그러면 이제 우리가 bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda, 거기서부터 pañcadvārāvajjana 마음까지 — 예 — 그것들을 놓고 보면 — 예 — 그다음 cakkhu viññāṇa — 예 — 그러면 cakkhu viññāṇa에 우리가 헷갈려하는 이 부분, 곧 citta, mano, mānasaṃ, hadayaṃ, paṇḍaraṃ이라는 부분을 — 예 — 거기에 넣을 수 있지 않습니까?
dæn citta kiyana eka mūla dharmaya dæn api hitamu kaha ṭikak gattahama vaturak tiyenavā. eheyi vaturamayi kahaṭa velā tiyennē. ē api kaha ṭika kiyannē vaturat ekkama tiyena kahaṭa nisā. dæn kahaṭa ṭika ayin karot apiṭa kahaṭa eka kiyannē næhæ. āyē vatura eka kiyanna venavā. mona dēka hari kahaṭa ayin karapaṭa passē āyera pirisidu jalaya kiyanna venavā. pirisidu jalayama tamayi eka eka ākārayen kahaṭa gænna vunāhama api eka eka nam valin han̆durana tatvayaṭa pat vennē. menna mē vagē manō mānasaṁ, hadayaṁ, paṇaḍaṁ, manō manāyata mē okkoma kahaṭa varga. ekin eka kaharaṭa gænīma ēvā okkoma citta kiyana ekaṭa dānna bæhæ. citta dæn api hitamu pirisidu vaturayi kahaṭayi kiyalā gattot pirisidu vatura. oya kahaṭa ven karot pirisidu vatura. nævata kahaṭa dæmma kahaṭa ekak. tē kahaṭa ekak gattahama gannet ehemayi. tē kahaṭa ekē tēkoḷa kahaṭa ṭika ayin karapuhama āya pirisidu vatura. uṇusumat ayin kaḷot æl vatura. ē vidihaṭa ēkaṭa avaśya karannā vū vatura kiyana nama vitarak ituru venna ēkaṭa āvēṇaya karapu siyalla ayin kaḷot ehema ē vatura vala venasak nǣha.
citta란 뿌리가 되는 dharma입니다. 강황을 좀 넣으면 물이 있다고 생각해 봅시다. — 예. — 물 자체가 물들어 있는 것입니다. 우리가 강황 물이라고 하는 것은 물과 함께 있는 물감 때문입니다. 그 물감을 걷어 내면 더는 물감 물이라 하지 않고 다시 물이라 해야 합니다. 무엇이든 물감을 걷어 낸 뒤에는 다시 맑은 물이라 해야 합니다. 바로 그 맑은 물이 여러 가지로 물들었을 때 우리가 여러 이름으로 알아보게 됩니다. 이처럼 mano, mānasaṃ, hadayaṃ, paṇḍaraṃ, mano, manāyatana는 모두 물감의 종류입니다. 하나하나 물드는 것입니다. 그것들을 모두 citta에 넣을 수는 없습니다. citta를 맑은 물과 물감으로 놓고 보면 맑은 물입니다. 물감을 떼어 내면 맑은 물이고, 다시 물감을 넣으면 물감 물입니다. 찻물을 놓고 보아도 그렇습니다. 찻물에서 찻잎 물을 걷어 내면 다시 맑은 물입니다. 뜨거움까지 걷어 내면 찬물입니다. 그렇게 물이라는 이름만 남도록 그것에 붙은 모든 것을 걷어 내면 그 물에는 아무 다름이 없습니다.
dæn etakoṭa apaṭa ēkaṭa ekatu karanna bæhæda svāmīn vahansa? ē kiyannē ara a bhavaṁga bhavaṁga calanā bhavaṁga paccada paṁcab vardhama siddha cakkhu viññāṇaya kiyana ov cakkhu viññāṇayen passē apaṭa bærida citta manōmāna saṁ hadayan ē ṭika ekatu karanna bærida?
그러면 스님, 그것을 거기에 넣을 수는 없습니까? 곧 bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda, pañcadvārāvajjana, 그리고 cakkhu viññāṇa라는 — 예 — cakkhu viññāṇa 다음에 citta, mano, mānasaṃ, hadayaṃ, 그것들을 넣을 수 없습니까?
dæn ēka karannē vattapana avasthāvēdī. vattapana avasthāva ov citta manō mānasaṁ ē ādi vaśayen enakoṭa atīta bhavāṁga bhavāṁga calana bhavāṁga upaccayada kiyalā ennē. pera bhavayēdī karana lalada æhasa saha rūpaya kana saha śabdaya diva saha rasaya nāsaya saha gandhaya kaya saha poṭṭhabbaya kiyana mēvā haṭagænīmaṭa avaśya karana purējāta pratyayen nætnam purē jāta havat mulin pahaḷa vecca vipāka śaktiyen pahaḷa vecca oya ṭikē gaṭṭanaya nisā tamayi. oya ṭikē sparśaya nisā tamayi haṭagannē. anna paḷaveni citta vītiyak haṭagannē. mē cakkutra citta vītiyak haṭagannavā nam haṭagannē oya kramayaṭayi. sōtavārādī mē paṁcavāra citta vitiyakma haṭaganna kramaya.
그것은 voṭṭhapana 단계에서 일어납니다. — voṭṭhapana 단계요? — 예. citta, mano, mānasaṃ 등으로 올 때 atīta bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda로 옵니다. 지난 생에 지은 대로 눈과 형상, 귀와 소리, 혀와 맛, 코와 냄새, 몸과 닿음이 생기는 데 필요한 purejāta paccaya, 곧 먼저 나타난 vipāka의 힘으로 나타난 이것들의 부딪힘 때문에, 이것들의 phassa 때문에 일어납니다. 그렇게 첫 citta vīthi가 일어납니다. cakkhudvāra citta vīthi가 일어난다면 바로 그 방식으로 일어납니다. sotadvāra 등 다섯 문의 citta vīthi가 일어나는 방식도 그렇습니다.
purē jāta hevat mulin vipāk vaśayen pahaḷa karanavā avaśya karana aṁga ṭika. æhæ rūpaya kana śabdaya nāsaya gandhaya adivasē. ēka gaṭṭanaya karalā dena ekat karannē ara vipākaya. ēkat vipāka kriyāvaliyaṭa ayitiya. an ē vipāka kriyāvaliya siddha venna paṭan gattaṭa passē ara vastu rūpayē 17 vatāvak kampā vena kriyāvaliya siddha karalā denavā vipāka vaśayen. ē vastu rūpaya 17 vatāvak kampāē kriyāvaliya ven karana hæṭi tamayi atīta bhavāṁga bhavāṁga calana bhavāṁga upacchēda ādī vaśayen kivvē. anna bhavāṁga upcēdakam kriyātmaka karannē okkoma vipāka mūlika ōnē.
purejāta, 곧 먼저 vipāka로서 필요한 요소들을 나타나게 합니다. 눈과 형상, 귀와 소리, 코와 냄새 등입니다. 그것들을 부딪히게 해 주는 것도 그 vipāka가 합니다. 그것도 vipāka 과정에 속합니다. 그 vipāka 과정이 시작된 뒤에는 vatthu rūpa가 열일곱 번 떨리는 과정을 vipāka로서 일으켜 줍니다. 그 열일곱 번 떨림의 과정을 나누는 방식이 atīta bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda 등입니다. bhavaṅgupaccheda까지 작동시키는 것은 모두 vipāka에 바탕을 둡니다.
īṭa passē āvarjana cittaya kiyannē kriyā hitak. hita āvarjanaya kaḷā. āvarjanaya karē mokakda? vipāka bhuktiyaṭayi āvarjanaya kaḷē. dæn vipāka bhuktiya læbuṇē mokak nisāda? pera avidyāva nisā api hon̆dayi kiyalā bæhægattā æhæ rūpaya hon̆dayi, kana śabdaya hon̆dayi, nāsaya gandhaya hon̆dayi. pavatvana eka hon̆dayi. mēka avidyāvē nigamanaya. ē avidyāvē nigamanayen goḍanægapu śaktiya tamayi aya citta vī rītiyē mūlika goḍanægīma goḍanæguvē. anna ē goḍanagāgena yanna cittakṣaṇa 17ka kampana taraṁga kampana vāra gāna tunak yanakan tamayi atīta bhavāṁga bhavāṁgala bhavāṁga upēda kiyana kālaya ikma kiyiya hitak pahaḷa vennē issellā.
그다음 āvajjana 마음은 kiriya 마음입니다. 마음이 āvajjana했습니다. 무엇을 했습니까? vipāka를 누리는 쪽으로 āvajjana했습니다. 그 vipāka 누림은 무엇 때문에 생겼습니까? 전에 avijjā 때문에 우리는 좋다고 빠져들었습니다. 눈에 형상이 좋다, 귀에 소리가 좋다, 코에 냄새가 좋다, 이어 가는 것이 좋다. 이것이 avijjā의 결론입니다. 그 avijjā의 결론으로 쌓은 힘이 citta vīthi의 기본 틀을 세웠습니다. 그것을 세워 가는 데 열일곱 cittakkhaṇa의 떨림 가운데 세 번이 지나기까지, 곧 atīta bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda라는 시간이 지나고서야 마음이 먼저 일어납니다.
īṭa passē āvarjanaya paṭan gilā hitak pahaḷa vuṇā. āvarjanā kaḷē mē vipākaya koyi ekenda ennē? mona dvārayenda ennē kiyalā balanna. āvarjanā karanakoṭa ahuvenavā dhāraya paṁcasvārayen kokada vennē kiyalā. viññāṇaya ā etakoṭa ē āvā dæn viññāṇaya āvā cakkhu viññāṇaya paṁcavāra āvarjana ē āvarjanayen ahuṇā cakkhu viññāṇayen āvē kiyalā. anna æhæṭa rūpaya gaṭṭalā haṭagatta paḷaveni vipāka viññāṇayayi oya kiyannē cakkhu viññāṇaya cakkhu viññāṇaya pahaḷa vunāṭa passē vipākaya piḷigattā. āpu hæṭiyaṭa anna sampariccana kivvē ēkayi. mebandha vipākayak kiyā tīraṇaya karalā santīraṇaya kivvē ēkayi. oya deka vipāka hit ekak.
그다음 āvajjana가 시작되어 마음이 일어났습니다. 이 vipāka가 어느 쪽에서, 어느 문으로 오는지 보려고 āvajjana했습니다. āvajjana하면 다섯 문 가운데 어디에서 무슨 일이 일어나는지 그 문이 잡힙니다. — viññāṇa요? — 아, 그러면 viññāṇa가 왔습니다. cakkhu viññāṇa입니다. pañcadvārāvajjana가 cakkhu viññāṇa로 왔다고 잡았습니다. 눈에 형상이 부딪혀 생긴 첫 vipāka viññāṇa, 그것이 cakkhu viññāṇa입니다. cakkhu viññāṇa가 일어난 뒤 vipāka를 온 그대로 받아들였습니다. 그것이 sampaṭicchana입니다. 이런 vipāka라고 가늠한 것, 그것이 santīraṇa입니다. 이 둘은 vipāka 마음입니다.
pirabhavaya karapu avidyā sahagata væḍapiḷivala kriyātmaka vīma nisā mē bhavayēdī haṭagatta vipāka avasthāva goḍanægicca hæṭiya oya tiyennē. sampaṭiccana santīvīraṇa kiyana dekaṭa enakoṭa ē pudgalayā vipāka bhuktiyē oya innē. oya vipāka bhuktiya perabhavaya karana karmaya vipākaya.
지난 생에 avijjā 섞인 일이 작동한 탓에 이 생에서 생긴 vipāka의 상황이 세워진 모습이 그것입니다. sampaṭicchana, santīraṇa 둘에 이르면 그 사람은 vipāka 누림 속에 있습니다. 그 vipāka 누림은 지난 생에 지은 kamma의 vipāka입니다.
ē nisā mēka arihatun vahansēṭat bēranna bæ. mē vipāka viññāṇaya matu venavā. karma viññāṇa kiyalā kiyannē javan hita vala in̆dan haṭaganna ekak. javan hit haṭaganna issellā vattapana karanavā kiyalā avasthāvak yadenavā. vattapana cittaya kivvē ēkayi. anna etendi yamkisi kenek anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen tērum aram pragnāva vahara karalā tibuṇā. vōttapana cittayē paḷaveni vennē pragnāva.
그래서 이것은 arahant께서도 피할 수 없습니다. 이 vipāka viññāṇa는 일어납니다. kamma viññāṇa는 javana 마음에서부터 일어나는 것입니다. javana 마음이 일어나기 전에 voṭṭhapana라는 순간이 있습니다. 그것이 voṭṭhapana 마음입니다. 거기서 누군가 anicca, dukkha, anatta로 알아차려 paññā를 길러 두었다면 voṭṭhapana 마음에서 첫째로 서는 것이 paññā입니다.
anik ayaṭa cētanāva cētanāva hæmelēma vahal venavā avidyāvaṭa pragnāva avidyāvaṭa vahal nǣ. ehenam cētanāva nam avidyāvaṭa vahal vecca ekak nam tibuṇē. avidyāvendena nigamanaya vōttapanaya karanakoṭama ēkaṭa anukūlava ekkō ælenna ekkō gæṭenna ekkō mulā venna tīraṇayak. ehena ælīmayi, gæṭīmayi mulāvayi kiyana mē tīraṇa tunen tamayi javana pahaḷa karannē sāmānya lōka satvayā.
다른 이들에게는 cetanā입니다. cetanā는 늘 avijjā의 종이 됩니다. paññā는 avijjā의 종이 아닙니다. 그러니 cetanā라면 avijjā의 종이 된 것이 서 있는 것입니다. avijjā가 내린 결론을 voṭṭhapana할 때 그에 따라 들러붙거나, 부딪치거나, 헷갈리는 쪽으로 판단합니다. 들러붙음, 부딪침, 헷갈림이라는 이 세 판단으로 보통 세상 중생은 javana를 일으킵니다.
arihatṭa arihatyaṭa pat vunot pragnāva mūlika veccahama rāgakṣaya velā, dvēśakya velā, mōhakya velā pragnāvē lakṣaṇaya rāgakṣaya vū, dvēśakya vū mōhakṣaya vū kenekgē yamkisi tīraṇayak ætda vattanaya karannē anya ē tīraṇaya. ehenam ē tīraṇaya rāga akṣayayi, dvēśa akṣayayi, mōha akṣayayi. matu satara gamanaṭa hētu vennē javan pahaḷa karanna, saṁkhāra pahaḷa karanna hētuvak ēkē nǣ. anna javana sit pahaḷa venakoṭa javana sittē haṭaganna saṁkhāra paccayā viññāṇa kiyalā pahaḷa vena viññāṇayak tiyenavā nam menna mēka avidyāven pahaḷa vena viññāṇa valaṭa ayitiyi. cakkhu viññāṇaya kiyalā vipāka vaśayen pahaḷa vena ekak tiyena avidyāven pahaḷa vena ekaṭa ayiti næha.
arahant가 되어 paññā가 바탕이 되면 rāga가 다하고 dosa가 다하고 moha가 다합니다. 그것이 paññā의 특징입니다. rāga, dosa, moha가 다한 이의 어떤 판단을 voṭṭhapana하는 것이 바로 그 판단입니다. 그러니 그 판단은 rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya입니다. 거기에는 앞으로의 saṃsāra 길로 이끄는 javana를, saṅkhāra를 일으킬 까닭이 없습니다. javana 마음이 일어날 때 javana 마음에 생기는 'saṅkhāra paccayā viññāṇa'로 일어나는 viññāṇa가 있다면, 이것은 avijjā로 일어나는 viññāṇa에 속합니다. vipāka로 일어나는 cakkhu viññāṇa는 avijjā로 일어나는 것에 속하지 않습니다.
cakkhu viññāṇa sōta viññāṇa gāna viññāṇa jivhā viññāṇa kāya viññāṇa manō viññāṇa kiyana mūlika viññāṇa haya vipāka viññāṇa ēka arihatun vahansēlā pahaḷa venavā. ēkē [ugura kǣrīma] haṭagannē sparśa vēdanā, saṁgnā, cētanā, ēkāgratā, jīvitaya manasikāraya kiyana sarva citta sādhāraṇa hata. ē vipāka cittaya pahaḷa vennē nisā arihatun vahansēṭat ē sparśaya tiyenavā. nirōdha karannē ē sparśaya nemeyi. avidyāva nisā pahaḷa vena javan sit vala pahaḷa vennā vū sparśayak æṭanam. menna mēka avidyā sahagata sparśayayi nirōdha karanna.
cakkhu viññāṇa, sota viññāṇa, ghāna viññāṇa, jivhā viññāṇa, kāya viññāṇa, mano viññāṇa라는 기본 viññāṇa 여섯은 vipāka viññāṇa로, arahant들께도 일어납니다. 거기서 [헛기침] phassa, vedanā, saññā, cetanā, ekaggatā, jīvita, manasikāra라는 일곱 sabbacittasādhāraṇa가 일어납니다. 그 vipāka 마음이 일어나기 때문에 arahant께도 그 phassa는 있습니다. 그치게 하는 것은 그 phassa가 아닙니다. avijjā 때문에 일어나는 javana 마음에서 일어나는 phassa가 있다면, 바로 이 avijjā 섞인 phassa를 그치게 해야 합니다.
ēkē avidyāva sahagata bava nisā ēkaṭa saṁsparśa kiyanavā. viśēṣa namak dānavā. nikanma sparśa kiyannē nǣhæ saṁsparśa kiyanavā. ēken janita vena vēdanāvaṭa sampassa jā vēdanā kiyanavā. nikanma vēdanā kiyannē næha. rāga akṣaya, dvēśa akṣaya, mōhakya kiyalā rahatan vahansē oya saṁ hariya næ. saṁ duru kaḷā. saṁdevvā. saṁ sinn̆dīm suvē læbuvā. saṁ sin̆dōpa suvaya læbuvaṭa passē avidyā tr̥ṣṇāven goḍanāgena saṁ tamayi nættē. ē nisā ē javan vala avidyā tr̥ṣṇā sahagata javan rahatan vahansēṭa nǣ.
그것은 avijjā가 섞여 있기 때문에 samphassa라고 부릅니다. 특별한 이름을 붙입니다. 그냥 phassa라 하지 않고 samphassa라 합니다. 거기서 생기는 vedanā를 samphassajā vedanā라 합니다. 그냥 vedanā라 하지 않습니다. rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya인 arahant께는 그 'saṃ' 부분이 없습니다. 'saṃ'을 걷어 냈습니다. 'saṃ'을 버렸습니다. 'saṃ'을 끊은 기쁨을 얻었습니다. 그 기쁨을 얻은 뒤에는 avijjā와 taṇhā로 세운 'saṃ'이 없습니다. 그래서 arahant께는 avijjā와 taṇhā 섞인 javana가 없습니다.
pragnāva mul velā pahaḷa vecca nisā ēvaya rāga akṣayayi, dvēśayayi mōhakṣayayi. rāga akṣaya nam, dvēśakya nam, mōhakya nam matu sasara gamanaṭa hētu vennē śaktiya goḍanagannē nǣ ē cētanāvalin. ē cētanāva deveni pragnā paḷaveni. ēnisa arihatun vahansēgē cittaya citta manō mānasaṁ kiyana maṭṭama ikmavannē nǣ.
paññā가 바탕이 되어 일어났기 때문에 그것들은 rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya입니다. rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya라면 그 cetanā로는 앞으로의 saṃsāra 길로 이끄는 힘을 쌓지 않습니다. 그 cetanā는 둘째이고 paññā가 첫째입니다. 그래서 arahant의 마음은 citta, mano, mānasaṃ이라는 단계를 넘어가지 않습니다.
hadayan vecca tæn paṭan tamayi ælīma haṭagannē. hadayan kiyana maṭṭamaṭa hita væṭennē næhæ. hari satvayaṭa pat vunāṭa passē. mānasaṁ kiyana maṭṭamē in̆dalā lōkayē svabhāvaya mayinavā. lōkaya samagennē mānasaṁ maṭṭama. mænīma saman̆ga ekatu venavā. kenek āpuhāma mē kavuda āvē mænagattā. ā viśākhāva mokada mē avalāvē. anna budurajāṇan vahansē ē mænīma samaga ekatu velā hiṭiyā. hæbæyi viśākhāva samaga vena hitavatkamak tibunē næhæ. mokada hadayannē næti nisā. hæbæyi ōka hada inna ayaṭa hora karanna bæha. davas dekak upāsakama katā karanna ahadayāvalin tamā katā karannē.
hadayaṃ이 되는 곳에서부터 들러붙음이 생깁니다. 참다운 이가 된 뒤에는 마음이 hadayaṃ 단계로 떨어지지 않습니다. mānasaṃ 단계에서 세상의 모습을 잽니다. 세상을 재는 것이 mānasaṃ 단계입니다. 재는 일과 함께합니다. 누가 오면 '누가 왔지?' 하고 잽니다. '아, Visākhā구나. 이런 때에 웬일이냐.' Buddha께서도 그 재는 일과 함께하셨습니다. 그러나 Visākhā와 따로 정을 나누는 일은 없었습니다. hadayaṃ이 없기 때문입니다. 그러나 hadaya가 있는 이들은 그렇게 못 합니다. upāsaka가 이틀만 안 와도 hadaya로 말을 합니다.
paṇḍa kiyana mūliyaṭa tænaṭa gihilā paṇḍaram venavā īṭa passē paṇa pōvā gattā. hadavat hitavat karanavā. itin manō manāyatanā karagattā īṭa passē. eyāgē hitē bæn̆dilā upāsakam manīndiyan. eyāmayi pēnnē koccaraha matuvi. viññāṇa upāsakamma nætuva bæri venavā. viññāṇak han̆duvā. ēkaṭa bæhalā ē atīta anāgata okkoma allagena mahanakama pættakaṭa yanavā. vena
paṇḍara라는 자리에 가서 paṇḍaraṃ이 되고, 그다음에는 목숨을 걸듯 붙잡습니다. 가슴으로 정을 붙입니다. 그다음에는 mano, manāyatana로 만들었습니다. 마음이 그 upāsaka에게 묶여 manindriya가 됩니다. 그 사람만 보입니다. viññāṇa — 그 upāsaka 없이는 안 되게 됩니다. viññāṇa로 자리 잡았습니다. 거기 빠져서 지난 일 앞일을 다 붙잡고, 출가의 삶은 한쪽으로 밀려납니다.
væraṭa vahinavā.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
itin budurajāṇan vahansēṭa rahatan vahansēlāṭa kavadāvat ē tattvayaṭa enna næha hadayan vennē nǣhæ kavadāvat kavuruvat ekka hivat kannē næha. koccara dānē dunnā upāsakam kene dāna genak dīlā kiyiyannē. oven ehāṭa yannē næ.
그러나 Buddha와 arahant들께는 결코 그런 상태가 오지 않습니다. hadaya가 되지 않습니다. 결코 누구와도 정을 붙이지 않습니다. 어떤 upāsaka가 아무리 dāna를 올렸어도, dāna를 올리는 집이라 하더라도 그 이상으로 가지 않습니다.
kavuda ē upāsakamak kohe gennē? ara māna saṁvaṭṭhamē innavā misā ā ē upāsakama ahavala nama tiyena eka. āvē nǣ. itin mama mokada upasakama taraha velā. itin magē mokada ma yāḷu velā hiṭiyā. maṭa praśnayak tiyena gæṭen dænennē anna etana innē unvahansēṭa ē unvahansēṭa hada yanna næ. anna anik ayaṭa hada yanna tiyenavā. anē hari væḍē mokakda magen aḍu pāḍuvak vunat dannē næhæ. anē enna kiyanna ehema ekak vunānam mama kamā karagannavā. mokada hadayanna nisā vena ēvā. ē gætiya veccā ekakvat næhæ rahatan vahansēṭa mokada hadayannē næti nisā.
'그 upāsaka가 누구지, 어디 사는 사람이지?' 하는 mānasaṃ 단계에 머물 뿐입니다. '아, 아무개라는 그 upāsaka.' 오지 않았습니다. '그래서 어떻다는 거냐. upāsaka가 화가 났다. 그게 나와 무슨 상관이냐, 나와 벗이었더냐.' 부딪침의 문제가 있다고 느끼는 것은 저쪽입니다. 그분께는 hadaya가 없습니다. 다른 이들에게는 hadaya가 있습니다. '아이고, 무슨 일이지? 내가 뭔가 잘못했는지 모르겠네. 와서 말해 주면, 그런 일이 있었다면 내가 용서를 빌겠다.' hadaya 때문에 생기는 일들입니다. arahant께는 그런 성향이 하나도 없습니다. hadaya가 되지 않기 때문입니다.
avurudu gāna salaka upāsaka mahattayagē gedara ehenam taraha velā yanna giyot ehema monavā karanna itin magē yathārthaya tōraganna bæru mōḍakamaṭa giyā. itin itin eyā yanna monavā karanna māye mokada eyāṭa ōnam ennē kampāvak ehema næda meccara kal dānē dunnanē. dānē dunna pinē yanna ara mokada vena ekak mallaga nǣ. occarayi tiyennē.
여러 해 돌봐 준 upāsaka 집에서 화가 나서 떠나 버리면, '무엇을 하겠느냐. 참모습을 가려내지 못하는 어리석음으로 갔구나. 가겠다면 무엇을 하겠느냐. 원하면 오겠지.' 흔들림이 없습니다. '이토록 오래 dāna를 올렸으니 그 dāna의 puñña로 가거라.' 다른 일은 없습니다. 그뿐입니다.
ānanda hāmuduruvō sæṭiyut hāmuduruvangē ahanavā svāmīni budurajāṇan vahansē piraṇava pāṭavat ḷan̆gayi dæn. vayasayi. anē unvahansē pæva maṭṭan evasa ganna bæha. oba vahansēṭa mokada hinnē? hambanavā kiyannē. pirama panna nætuva ohoma uttarayak dunnā. hata hita kīri æhilā giyā ānanda hāmuduruvangē ānanda hāmuduruvanṭa īṭa vaḍā tava vastuvak lōkē nǣha. itin unvahansē piravapan vahansē mokada kiyannē kiv hambanavā kiyannē. tamayi moka mehema uttarayak dunnā.
Ānanda 스님이 Sāriputta 스님께 묻습니다. '스님, Buddha의 parinibbāna가 이제 가깝습니다. 연로하십니다. 아, 그분의 parinibbāna를 저는 견딜 수 없습니다. 스님께서는 어떻게 생각하십니까?' '일어날 일이 일어나는 것이지요.' 흔들림 없이 그렇게 답했습니다. Ānanda 스님은 마음이 저려 왔습니다. Ānanda 스님께는 세상에 그보다 귀한 보배가 없었습니다. '그러면 스님, 그분께서 parinibbāna하시면 무어라 하시겠습니까?' '일어날 일이 일어나는 것이지요.' 이렇게 답했습니다.
dæn mē uttaraya piḷiganna piḷiganna kæmati næhæ. mē ānanda hāmuduruvō itin unvahansē dēśanā karapu dharmayet neme bæsilā giyot ehemennē mayi moka uttarayak dunnā. mēka ivasa ganna bæṭa budurajāṇan vahansēṭa gihalā kiyanavā anē svāmīni særiyat hāmuduruvō mehema kiyanavanē. oba vahansē piravan pǣvat gamak næ hælluvā. dharmaya vināśa vunak kamak næhæ hælu ma mokada kiyalā ahanavā.
Ānanda 스님은 이 답을 받아들이고 싶지 않았습니다. '그분이 가르치신 dharma마저 가라앉아 버린다면요?' 그래도 같은 답을 했습니다. 견디지 못해 Buddha께 가서 말합니다. '아, 스님, Sāriputta 스님이 이렇게 말합니다. 당신께서 parinibbāna하셔도 상관없고 흔들리지 않는다고, dharma가 무너져도 상관없고 흔들리지 않는다고 합니다. 어찌 된 일입니까?'
ri itin ānanda sāriputta mahā prāgnayi. vena monavā kiyanna mama ōka ada kiyā tiyennē. haṭagatta kenek nætnam vipariṇāmayaṭa pat velā hiṭā væsellā yanavā kiyalā ma ada eyā kiyā tiyennē. ēka hariyaṭa danna dænagē mē matu karapu dharmayak kavada hari yaṭapat venavānē. ēka dharma svabhāvaya ōka. ēka danna hindāyi iti unvahansē ehema kiyannē. monavā karannada? ēkē hæṭiya ehema tamayi. mehema uttarayak dunnā.
'Ānanda여, Sāriputta는 큰 지혜를 지녔다. 달리 무엇을 말하겠느냐. 그가 말한 것은, 생겨난 것은 바뀌어 가라앉아 사라진다는 것이다. 그것을 제대로 알기에, 드러난 dharma도 언젠가는 묻힌다는 것을 안다. 그것이 dharma의 성품이다. 그것을 알기에 그는 그렇게 말하는 것이다. 무엇을 하겠느냐. 그 이치가 그런 것이다.' 이렇게 답하셨습니다.
anna hitavatkam vædagattāhama ætivena praśnē. harit hāmuduruvō piraṇava pāvayaṭa passē ānanda hāmuduruvanṭa daranna bæhæ śōkaya. anē svāmīni disāvan maṭa pēnnē næha. kohē innavada icca næhæ. maṭa mehema tattvayak æti vunē. harima dukayi. ē mokada ānanda? særiyut hāmuduruvō piraṇava pannanaṭa oyāgē sīlaskandhaya ehara arama piriva pæva nǣnē svāmīni. magē sīlaskandhaya aran pirava pǣvēna. ehenam samādhi skandhaya avam piruvā pævada nǣ ē næha. pragnā skandha aran pirunava pævada? ēt næha. vimukti skandhaya aran ehema pirunāma pæva ēkat næ. vimukti gnāṇakantaya aran pirenavā bæva ēt na ehenam obē monavāranda piruṇavā oba duk vennē. obē ekakvat taram piravāvē næhæ. unvahansē vimuktiyaṭa kiya vimuktiya salasā gattā. dæn oba vahansē duk vennē. oba mokaṭada duk vennē? anna hadayan næti nisā ehema ekak næha. hadayan tiyena ayaṭa tamayi okkoma praśna.
정이 소중해지면 생기는 문제가 바로 그것입니다. Sāriputta 스님이 parinibbāna한 뒤 Ānanda 스님은 슬픔을 견디지 못합니다. '아, 스님, 방향이 보이지 않습니다. 제가 어디 있는지도 모르겠습니다. 이런 상태가 되었습니다. 너무 괴롭습니다.' '왜 그러느냐, Ānanda여? Sāriputta가 parinibbāna할 때 너의 sīlakkhandha를 가지고 parinibbāna했느냐?' '아닙니다, 스님. 제 sīlakkhandha를 가지고 가지 않았습니다.' '그러면 samādhikkhandha를 가지고 갔느냐?' '아닙니다.' 'paññākkhandha를 가지고 갔느냐?' '그것도 아닙니다.' 'vimuttikkhandha를 가지고 갔느냐?' '그것도 아닙니다.' 'vimuttiñāṇadassanakkhandha를 가지고 갔느냐?' '그것도 아닙니다.' '그러면 너의 무엇을 가지고 갔기에 슬퍼하느냐? 너의 것은 하나도 가지고 가지 않았다. 그는 vimutti를 이루었다. 그런데 너는 왜 슬퍼하느냐?' hadaya가 없으니 그런 일이 없습니다. hadaya가 있는 이들에게만 온갖 문제가 있습니다.
mē an ānanda hāmuduruvō anāgāmī tattvayaṭa patvelā ānanda hāmuduruvō sōtāpanna vitarayi. eta anāgāmī tattvayaṭa pat vunot ē mānasa avasthāvaṭa ehāyi anāgāmī tattvayaṭa pat vunāṭa passē eyāṭa mē kāma vastu piḷiban̆da ē gānen æḍumak nǣ. eccarayi næti vennē. inna tæn gæna āvāsa gæna. etakoṭa mana vaṭana vidihē sundara mē śānta sthāna gæna śānta aramuṇu gæna ēvā gæna hita tiyenavā kohomata. ēvāna næti velā næhæ.
— 그때 Ānanda 스님은 anāgāmī 단계에 이르러 계셨습니까? — Ānanda 스님은 sotāpanna였을 뿐입니다. — anāgāmī가 되면 그 mānasa 단계를 넘어섭니까? — anāgāmī가 된 뒤에는 kāma 대상에 대한 움켜쥠이 그만큼 없습니다. 없어지는 것은 그만큼입니다. 머물 곳, 거처에 대해서, 마음을 끄는 아름답고 고요한 곳, 고요한 대상에 대해서는 여전히 마음이 갑니다. 그것들은 없어지지 않았습니다.
anāgāmī velā hiṭapu ektarā upāsaka mahattayek maṭa nam āyē matu bhavayak epā. matu upatak nam maṭa ōnē nǣ. mama balannema næha. ohoma kiya kiya kiya innavā. ohoma hilā upāsaka mahattayā malā. malāṭa passē balanakoṭa aviha kiyana brahma lōkē brahmaya kiyalā ipadilā. bæluvahama dæk pocciya mama mē ipadīmak ōnē næhæ kiyalanē hiṭiyē. ē vunāṭa maṭa upadinna vuṇā.
anāgāmī였던 어느 upāsaka가 '나는 다시는 다음 생이 싫다. 다음 태어남은 원하지 않는다. 쳐다보지도 않겠다' 하고 늘 말했습니다. 그러다 그 upāsaka가 죽었습니다. 죽은 뒤 보니 Aviha라는 brahma 세상에 brahma로 태어나 있었습니다. 둘러보니 '나는 태어남을 원하지 않는다고 했는데, 그런데도 태어나야 했구나.'
meccara ipadīmak ōnē næhæ kivvā maṭa æyi mē upadinna vunē? mokada hētuva? evalē anna nuvaṇa pahaḷa vuṇā. maṭa budurajāṇan vahansē balanna nætuva inna bæha. koccara hari unvahansē balanna hitunē. ē maharahatan vahansēlā ē saṁgharātmani balanna inna bæhæ. unvahansēlā æsuru karanna hitunē. koccara jētavanārāmayaṭa kiyannē maṭa ē suntaratvaya madi. maṭa mehema ekak iturulā tibunē. menna mēka tamayi maṭa ituralā tibacca rūpa rāgaya. rūpa rāgaya prahīṇa nokaḷa maṭa rūpa rāgaya nisā upādānaya karalā tib nisā maṭa ēken bhavayak hambavuṇā. ēka tamayi mama mē ada upannē. dæn mama dannavā mama mē upadinna hētu vecca kāraṇayak tibuṇā mē lōkē mama priya karapu ekak. priya karanna vaṭināyakak novaṭināyakak priya karapu maṭa ē nisā maṭa mē upādānayen bhavayak hædilā maṭa mē bama lōkē upadinna vunē. dæn maṭa tērenavā væḍak nætikama karalā tiyennē. budurajāṇan vahansēlā ædilā oya kāraṇaya kiyā illanam īṭa passē yanna giyā mīṭa passē nam mama āścarayak oya hita tiyāgannē nǣhæ kiyalā. anna arihatyaṭa pat venavā ehiṭa.
'태어남을 그토록 원하지 않았는데 나는 왜 태어나야 했을까? 까닭이 무엇일까?' 그때 슬기가 생겼습니다. '나는 Buddha를 뵙지 않고는 지낼 수 없었다. 그분을 몹시 뵙고 싶었다. 그 큰 arahant들, 그 saṅgha를 뵙지 않고는 지낼 수 없었다. 그분들과 가까이 지내고 싶었다. Jetavana의 아름다움이 그토록 좋았다. 내게 이런 것이 남아 있었다. 이것이 내게 남아 있던 rūpa rāga였다. rūpa rāga를 버리지 못한 나는 rūpa rāga로 upādāna했기에 그로써 생을 얻었다. 그래서 오늘 태어났다. 이제 알겠다. 내가 태어난 까닭은 이 세상에서 내가 아낀 것이 있었기 때문이다. 아낄 만한 것이든 아닌 것이든 아낀 내게 upādāna로 생이 지어져 이 brahma 세상에 태어나야 했다. 이제 쓸데없는 짓을 했다는 것을 알겠다.' Buddha께 가서 그 일을 아뢰고, '이제부터는 어떤 경이로운 것에도 마음을 두지 않겠다' 하고 떠났습니다. 그러자 거기서 arahant가 되었습니다.
arihatayaṭa pat vunā nam unvahansēṭa kavuruvat gæna ōnakamak sthāna gæna praśnayak ē kisi deyak nǣhæ ælum kirīmak næhæ. rūpa rāga næti nisā kāmarāgaya duru karalā hiṭiyāṭa rūpa rāgaya duru karalā nǣ anāgāmī vuṇāṭa. ē nisā eyāṭat inna tænak ōnē. inna parisarayak ōnē. hon̆da parisarayak hoyanavā. śānta parisarayak hoyenavā. śānta pirisak hoyanavā. ē pisa ætu karanna kæmatiyi piyayi. asatputpuruṣa śāsanayaṭa yanna kæmati nǣha. vikṣipta venavā ē velāvēdī. mē gati lakṣaṇaya iturilā tiyenavā anāgāmī kenāṭat.
arahant가 되면 그분께는 누구에 대한 바람도, 장소에 대한 문제도, 그 어떤 것도 없습니다. 들러붙음이 없습니다. rūpa rāga가 없기 때문입니다. anāgāmī가 되어 kāma rāga는 버렸지만 rūpa rāga는 버리지 못했습니다. 그래서 그도 머물 곳이 필요하고 머물 둘레가 필요합니다. 좋은 둘레를 찾습니다. 고요한 둘레를 찾습니다. 고요한 무리를 찾습니다. 그들과 가까이하기를 좋아합니다. 바르지 못한 이들의 무리로 가기를 싫어합니다. 그럴 때 마음이 흐트러집니다. 이 성향이 anāgāmī에게도 남아 있습니다.
sōvān phalaya læbīmaṭa bhāvanāva hētu novannēda bhāvanāva nokara pragnāva væḍiduna vannē kesēda mēka ada hon̆darama dænagannē vaṭina denāma kāraṇaya api bhāvanāva kiyanakoṭa mokakda bhāvanāva kiyana vacanayen api aragattē? menna mēka api hoya labanna bæ issellā. api bhāvanāva kiyana vacanēda mokakda bhāvanāva kivvē?
— sotāpatti phala를 얻는 데 bhāvanā가 까닭이 되지 않습니까? bhāvanā를 하지 않고 어떻게 paññā가 자랍니까? — 이것은 오늘 잘 알아 두어야 할 값진 문제입니다. 우리가 bhāvanā라고 할 때 그 말로 무엇을 받아들였습니까? 먼저 이것을 찾아보아야 합니다. bhāvanā라는 말이 무엇을 뜻했습니까?
budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā dharma śravaṇaya satta bojjhaṁga dharma samava væḍena bhāvanāvayi kiyalā. ehenam baṇa ahana eka bhāvanāvak nemeyi. sōvān vīmaṭa dharma śravaṇaya avaśyamayi. dharma śravaṇaya satta bojjhaṁga samava væḍena ekama bhāvanāva dharma śravaṇayayi kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā karē. ehenam satvaya bojjaka bhāvanāva nemeyida dharma śravaṇaya. dæn mē baṇa ahanakan innē bhāvanāvaka. namut ada bhāvanāva kiyana vacanaya tōrāgennē næ.
Buddha께서는 dharma를 듣는 것이 일곱 bojjhaṅga가 고르게 자라는 bhāvanā라고 가르치십니다. 그런데도 dharma 듣는 것이 bhāvanā가 아니라고요? sotāpanna가 되려면 dharma 듣기가 꼭 있어야 합니다. 일곱 bojjhaṅga가 고르게 자라는 유일한 bhāvanā가 dharma 듣기라고 Buddha께서 가르치셨습니다. 그러면 dharma 듣기는 bojjhaṅga bhāvanā가 아닙니까? 지금 이 dharma를 듣는 동안 여러분은 bhāvanā 속에 있습니다. 그러나 오늘날 bhāvanā라는 말을 제대로 가려내지 못합니다.
taṁkō panindaṁ dukkha nirōdhagāmiṇī paṭipadā ariya saccaṁ bhāvētabbantimē bhikkhavē pubbē anunussatēsu dhammēsu cakkhuṁ udapādi gnānaṁ udapādi pañagnā uddhādhi vijjyā uddhapādī ālōkō udapādī kiyalā. budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā mē dukkha nirōdhagāmī pratipadā mē mārgaya hevat āryaṣṭhāṁgika mārgaya bhāvanā kaḷa yutuyi kiyalā. maṭa æsa pahaḷa vuṇā, gnānaya pahaḷa vuṇā, pragnā pahaḷa vuṇā, vidyā pahaḷa vuṇā ālōkaya pahaḷa vuṇā. dæn āryaṣṭhāṁgika mārgaya bhāvanā karannē kohomada?
'taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvetabbanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.' Buddha께서는 이 dukkhanirodhagāminī paṭipadā, 곧 이 길, ariya aṭṭhaṅgika magga를 bhāvanā해야 한다고 가르치십니다. 내게 눈이 생기고, ñāṇa가 생기고, paññā가 생기고, vijjā가 생기고, 빛이 생겼다고 하십니다. 그러면 ariya aṭṭhaṅgika magga를 어떻게 bhāvanā합니까?
ārya aṣṭhāṁgika mārgaya bhāvanāvak hon̆daṭa pæhædiliva paṁgala dharma dēśanāvēdīma dēśanā kaḷā. nivan dakinna balanna ōnē āryaṣṭhāṁgika mārgaya bhāvanāvayi kiyalā. dæn āryaṣṭhāṁgika mārgayē bhāvanāva karana kiyannē mokakda? adamē bhāvanāva kiyannē mokakda
ariya aṭṭhaṅgika magga가 bhāvanā라는 것은 첫 dharma 설법에서 아주 분명히 가르치셨습니다. nibbāna를 보려면 ariya aṭṭhaṅgika magga가 bhāvanā라고 보아야 합니다. 그러면 ariya aṭṭhaṅgika magga의 bhāvanā를 한다는 것은 무엇입니까? 오늘날 bhāvanā라고 하는 것은 무엇입니까?
dæn mē bhāvanāva paṭalavāgat ekē varaddada metana tiyennē nætnam bhāvanāvak nætuva nivan dakinna bæhæ kiyana eka hoyanakoṭa kohomada vin̆dagannē. bhāvanā nokara nivan dakinna bæhæ kiyalā api kivvot ada bhāvanāva paṭaḷavāgena tiyena nisā. ē pisa bahinavā. api ēkanē kiyannē baṇa æhuvaṭa nivan dakinna bæhæ kiyalā. bhāvanā karanna bæhæ kiyalā. anna bahinavā īḷan̆ga tirena eka bhāvanāva kiyannē mokakda kiyalā tōragattā nam apiṭa oya praśnaya ennē næha.
여기 있는 잘못은 bhāvanā를 뒤섞어 버린 데 있지 않습니까? 아니면 'bhāvanā 없이는 nibbāna를 볼 수 없다'는 말을 따져 볼 때 어떻게 받아들입니까? 우리가 bhāvanā 없이 nibbāna를 볼 수 없다고 말하면, 오늘날 bhāvanā가 뒤섞여 있기 때문에 사람들은 그쪽으로 빠집니다. '그러니까 우리가 말하잖아요, dharma를 들어서는 nibbāna를 볼 수 없다고, bhāvanā를 해야 한다고.' 그다음 판단으로 빠지는 것입니다. bhāvanā가 무엇인지 가려냈다면 그런 문제는 오지 않습니다.
yam magakin sammā diṭṭhiya væḍenavā nam ē maga æsuru kirīma bhāvanāvak. yam magakin sammā saṁkalpaya væḍenavā nam ēka æsuru karana eka bhāvanāvak. yam magak æsuru karanakoṭa sammā vācā sammā kammanta sammā ājīvaya nægenavā nam ēka nivan dakina bhāvanāva. yam magakaṭa utsāha karanakoṭa sammā vāyāmaya væḍenavā nam ēka bhāvanāvak. yammagaṭa utsāha karanakoṭa sammā satiya væḍenavā nam mona iriyavvē in̆dalā hari ēka bhāvanāvak. yammagak anugamanayakaṭa sammā samādhiya læbenavā nam ēka bhāvanāvak. menna ārya bhāvanāva.
어떤 길로 sammā diṭṭhi가 자란다면 그 길을 가까이하는 것이 bhāvanā입니다. 어떤 길로 sammā saṅkappa가 자란다면 그것을 가까이하는 것이 bhāvanā입니다. 어떤 길을 가까이할 때 sammā vācā, sammā kammanta, sammā ājīva가 일어난다면 그것이 nibbāna를 보는 bhāvanā입니다. 어떤 길에 애쓸 때 sammā vāyāma가 자란다면 그것이 bhāvanā입니다. 어떤 길에 애쓸 때 sammā sati가 자란다면 어떤 자세로 있든 그것이 bhāvanā입니다. 어떤 길을 따를 때 sammā samādhi를 얻는다면 그것이 bhāvanā입니다. 이것이 ariya bhāvanā입니다.
bhāvanāven torava nivan dakinna bæ. hæbæyi bhāvanāva kiyana eka tōrāgannē nætuva in̆dagena æt deka piyāgena eka tenlā haṭam moka kara inna eka bhāvanāva kiyalā hitā inna hitā innaekak. bhāvanāva kiyannē mokakda kiyalā ē aya dannē næha. ē nisā kiyanavā bhāvanāven tuorava nivan dakinna bæhæ baṇa ahalā kiyalā. baṇa æhuvaṭa bǣhæ bhāvanā karanna nigamanaya nira.
bhāvanā 없이는 nibbāna를 볼 수 없습니다. 그러나 bhāvanā가 무엇인지 가려내지 않고, 앉아서 두 눈을 감고 한곳에 무언가를 붙들고 있는 것이 bhāvanā라고 여깁니다. 그들은 bhāvanā가 무엇인지 모릅니다. 그래서 'dharma를 들어서는 bhāvanā 없이 nibbāna를 볼 수 없다'고 말합니다. 'dharma를 들어서는 안 되고 bhāvanā를 해야 한다'는 결론입니다.
ehenam anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen mē lōkaya dækkā nam væṭahuṇa nam yam yama hētuvakin sammā diṭṭhiya læbilā næda ē anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen dakinnē nædda baṇa ahana velāvē tērum gannakoṭa ehenam sammā diṭṭhiya baṇa ahanakoṭa væḍenavā nam sammā diṭṭhiya yamaki væḍena eka bhāvanāvak nam baṇa ahana eka bhāvanāvakda nædda? mēkat bhāvanāvak.
그러면 어떤 까닭으로든 이 세상을 anicca, dukkha, anatta로 보았다면, 알아들었다면, sammā diṭṭhi를 얻은 것이 아닙니까? dharma를 들으며 알아들을 때 anicca, dukkha, anatta로 보지 않습니까? 그렇다면 dharma를 들을 때 sammā diṭṭhi가 자라고, sammā diṭṭhi가 자라는 것이 bhāvanā라면, dharma 듣기는 bhāvanā입니까, 아닙니까? 이것도 bhāvanā입니다.
ehenamda bhāvanāva kiyannē mokakda kiyalā gattahama bhāvanāva kiyannē baṇa ahana eka veneveyi. baṇa ahana eka vena ekak bhāvanāva kiyannē tava ekak ven karanna giyāṭa passē indiyāvē hidiōgīngē balapǣma mē budu dahamaṭa hin̆gāgattaṭa passē oya æḍē vuṇā. etana paṭan gena āryayangē bhāvanāva mokakda kiyalā dannē nætuva giyā. ē nisā tarkavāda goḍannaganna paṭan gattā koccara baṇa æhuval bhāvanā karanakan nivan dakinna bæhæ. bhāvanā karalā lamayi nivan dakinna ōnē kiyannē gamanayaṭa bættā. nivan dakinna tiyena bhāvanāva kælēṭa giyā.
그러면 bhāvanā가 무엇이냐고 할 때, bhāvanā는 dharma 듣기가 아니고 dharma 듣기는 다른 것이고 bhāvanā는 또 다른 것이라고 갈라놓게 된 것은, 인도 힌두 요기들의 영향이 이 Buddha의 dharma에 스며든 뒤에 생긴 탈입니다. 그때부터 ariya의 bhāvanā가 무엇인지 모르게 되었습니다. 그래서 '아무리 dharma를 들어도 bhāvanā를 하기 전에는 nibbāna를 볼 수 없다, bhāvanā를 해야 nibbāna를 본다'는 논리를 세우기 시작했고, 그 길로 빠졌습니다. nibbāna를 보는 bhāvanā가 숲으로 가 버렸습니다.
laukika vaśayen oya kotana hari hiṭa pihiṭavāgena in paḷaveni karannē ēkaṭa bhāvanāva kiyalā ēka nivan dakina bhāvanāva karagattā. udē nara hǣ vanakan ēka kara innavā nivan dakinnē næha. mokada hētuva? sammā diṭṭhiya æti karana bhāvanāva baṇa æhinna. [ugura kǣrīma]
세속식으로 어딘가에 마음을 붙박아 두는 것을 bhāvanā라 부르고, 그것을 nibbāna를 보는 bhāvanā로 삼았습니다. 아침부터 밤까지 그것을 하고 있어도 nibbāna를 보지 못합니다. 왜입니까? sammā diṭṭhi를 일으키는 bhāvanā는 dharma 듣기이기 때문입니다. [헛기침]
baṇa ahalā sammā diṭṭhiya æti karagatta pudgalayāṭa tamayi sammā saṁkalpayaṭa avasthāva læbennē. ohu avyāpāda saṁkalpanā avihiṁsā saṁkalpanā niekkama saṁkalpanā kiyana menna mē saṁkalpanāvan vaḍanna paṭan gannavā. menna mē saṁkalpanāvan vaḍanakoṭa kavuruvat baṇa ahanna etana inna ōnē næhæ. baṇa kiyanna inna ōnē næhæ. ē paḷaveni avasthāva gihin ivarayi. sammā diṭṭhiya pahaḷa karanna bæha kisi kenekuṭa baṇa ahalā misā.
dharma를 듣고 sammā diṭṭhi를 일으킨 사람에게만 sammā saṅkappa의 기회가 옵니다. 그는 abyāpāda saṅkappa, avihiṃsā saṅkappa, nekkhamma saṅkappa, 이 saṅkappa들을 기르기 시작합니다. 이것들을 기를 때는 누가 dharma를 듣거나 dharma를 일러 주러 거기 있을 필요가 없습니다. 그 첫 단계는 이미 지났습니다. dharma를 듣지 않고는 아무도 sammā diṭṭhi를 일으킬 수 없습니다.
puḷuvan kenek innavā dennē. lovturā budupiyāṇan vahansēlā saha pasē budun vahansēlā. anna ē degollanṭa puḷuvan. dharmānukūlava kalpanā karalā dharmāvabōdhaya tuḷin soyam gnānayen sammā diṭṭhiyaṭa pat venna. kisima anik kisima śrāvakayekuṭa baṇa ahalā sammā diṭṭhiyaṭa pat venavā misak. bhāvanā karalā sammā diṭṭhiyaṭa pat venna bæ.
할 수 있는 이가 둘 있습니다. 세상을 넘어선 Buddha들과 Paccekabuddha들입니다. 그 둘은 dharma에 맞게 생각하여 dharma를 꿰뚫어 스스로의 앎으로 sammā diṭṭhi에 이를 수 있습니다. 그 밖의 어떤 sāvaka도 dharma를 들어서 sammā diṭṭhi에 이를 뿐, bhāvanā를 해서 sammā diṭṭhi에 이를 수는 없습니다.
sammā diṭṭhiyaṭa pat vecca kenekuṭa puḷuvan dharmānukūlava vimarśanaya karalā. sammā diṭṭhiyen læbū dēṭa anukūlava atdækīm labalā sammā gnānaya pahaḷa karagannaōna. sammā gnānaya pahaḷa karagatta kenekuṭa sammā vimuktiya læbenavā. sammā vimuktiya kiyannē mārgaphala avabōdhaya ituru mārga phala avabōdhaya paḷaveni sōvān phalaya baṇa ahalā labāganna ōna. baṇa ahanavādī bhāvanāva karaganna ōnē. anna bhāvanāva
sammā diṭṭhi에 이른 사람은 dharma에 맞게 살펴보고, sammā diṭṭhi로 얻은 것에 맞게 겪어 보아 sammā ñāṇa를 일으켜야 합니다. sammā ñāṇa를 일으킨 사람은 sammā vimutti를 얻습니다. sammā vimutti란 magga와 phala를 깨닫는 것, 나머지 magga와 phala를 깨닫는 것입니다. 첫 sotāpatti phala는 dharma를 들어서 얻어야 합니다. dharma를 들으며 bhāvanā를 해야 합니다. 그것이 bhāvanā입니다.
satara satipaṭṭhānaya bhāvanā karannē dænagatta kenā. dænagattē næti kenāṭa satara satipaṭṭhānayak pihiṭannē nǣ.
네 satipaṭṭhāna를 bhāvanā하는 이는 알게 된 사람입니다. 알지 못한 사람에게는 네 satipaṭṭhāna가 서지 않습니다.
yamkisi kenek anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen dharmānukūlava baṇa ahalā mēka tērum gattaṭa passē. eyāṭa tērumak enavā menna mehema. æsa, kana, diva, nāsaya, śarīraya, mana kiyana mē ṭikayi. mēvaṭa gōcara vena rūpa, śabda, gandha, rasa, sparśa dharma kiyana ṭika ærunahama tavat lōkayayi kiyalā deyak ituru vennē næhæ. lōkayayi yamak ætda oya ṭikaṭa ayitiya. oya ṭika tuḷa anicca næti, dukkha næti, anatta næti ekakvat bæruvahama vimarśanaya karalā balapuvahama nigamanaya karanna bæyinam. ē tuḷa anātha novī inna tænak nǣha kiyalā dækkāṭa passē. ohuṭa tīraṇayak enavā. mokakda ennē tīraṇaya? æsa, kana, diva, nāsaya, śarīrayē mana yam tænaka pihiṭayida? rūpa, sabda, gandha, rasa, sparśa dharma ēvaṭa gōcara vīmada ē tākkal anāthatvayen midenna bæ.
누군가 dharma에 맞게 dharma를 듣고 anicca, dukkha, anatta로 이것을 알아들은 뒤에는 이런 깨침이 옵니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음, 이것들뿐이다. 이것들이 닿는 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dharma를 빼면 세상이라고 남는 것이 없다. 세상이라는 것이 있다면 이것들에 속한다. 이것들 안에서 anicca가 아니고 dukkha가 아니고 anatta가 아닌 것을 하나도 찾을 수 없어 살펴보아도 그렇게 결론 내릴 수 없다면, 그 안에 의지처 없음(anātha)을 벗어나 머물 곳이 없다는 것을 본 뒤에 그에게 판단이 옵니다. 무슨 판단입니까? 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 어딘가에 서 있는 한, 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dharma가 그것들에 닿는 한, 그동안은 의지처 없음에서 벗어날 수 없다.
yam tænaka anātha vas vū vana æsa, kana, divanāsaya, śarīrayē man nædda? rūpa, śabda, gandha, rasa, sparśa dharma yam tænaka nædda etana anātaya nǣ. etana nātayi. anātha lōkaya anātha hæṭiyaṭa dækalā nāta vannāvū nivana nāta hæṭiyaṭa dækkā kiyannē daham æsa pahaḷa vuṇā sōtāpanna vuṇā. oya ṭika baṇa ahalā labāganna ōnē kāṭavat nikan labāganna bæhæ ara kiyana dennaṭa ærenna budu pasē budu denamaṭa ærenna śrāvakayekuṭa oya ṭika nikan labāganna bæhæ. baṇa ahalā misat tōraganna bæhæ.
의지처 없게 만드는 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이 없는 곳, 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dharma가 없는 곳, 거기에는 의지처 없음이 없습니다. 거기는 의지처(nātha)입니다. 의지처 없는 세상을 의지처 없는 것으로 보고, 의지처인 nibbāna를 의지처로 보았다는 것은 dharma의 눈이 생겨 sotāpanna가 되었다는 뜻입니다. 이것은 dharma를 들어서 얻어야 합니다. 앞서 말한 둘, Buddha와 Paccekabuddha 두 분 말고는 누구도 거저 얻을 수 없습니다. sāvaka는 이것을 거저 얻을 수 없습니다. dharma를 듣지 않고는 가려낼 수 없습니다.
ē nisā baṇak ahalā tamayi oteṭa enna ōnē. oya avabōdhaya labāgatta kenāṭa kiyanavā dharmagnānaya pahaḷa vuṇā. anna eyāṭa tīraṇayak enavā. mokakda tīraṇaya? sænasuma nātatvaya dækkā nātatvaya nivanak. nivana yam tænakada æsa kana divanāsayē śarīrayē mana rūpa sadda gandha rasapa sarasa dharma yam tænaka sahamulin nættaṭama nædda etana hadākālika nidahas ē tamayi nivana. menna mē tīraṇaya āvaṭa passē tavat mama kohē hita pihiṭavannada? hita pihiṭavanna tiyennē yamak ættanam ē anātha lōkayamayi. ehenam mama yam tænaka hita pihiṭava nam anātha lōkē yam tænaka nædda ē tamayi maṭa hita pihiṭavanna tiyena tæna. ē tamayi nivana. oya tīraṇayin ivarayi.
그러니 dharma를 들어서 거기에 이르러야 합니다. 그 깨침을 얻은 사람에게 dharma ñāṇa가 생겼다고 합니다. 그러면 그에게 판단이 옵니다. 무슨 판단입니까? 편안함, 의지처를 보았다. 의지처가 nibbāna다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음, 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dharma가 뿌리째 아주 없는 곳, 거기에 영원한 자유가 있고 그것이 nibbāna다. 이 판단이 온 뒤에, 내가 마음을 어디에 더 두겠는가? 마음을 둘 것이 있다면 그것은 의지처 없는 세상뿐이다. 그러니 내가 마음을 둔다면 의지처 없는 세상이 없는 곳, 그곳이 내가 마음을 둘 곳이다. 그것이 nibbāna다. 이 판단으로 끝났습니다.
nivanē tīraṇaya āvaṭa passē ohu dænagannavā mama koccek duraṭa tava anāta. dasā akusal karamin inna mānasikatvayak maṭa tiyenavā nam mama hētā kālatayen anāthayi. maṭa satara apāyen nidahasakkut nǣha. ē mahānāsatvaya innē. ehenam dasākusal valaṭa kæmætta næti velā nivanaṭa hita pihiṭiyaṭa passē maṭa satara apā gata vena maṭṭamē anātatvayen midunā. ē nātatvaya maṭa læbuṇā sōvān phalayen kiyalā dænaganna. hæbæyi sōvān phalayen etanṭa pat vunat mama kāma lōkayen midilā. mē kāma lōkayaṭa ayiti ælīmak gæṭīmak mulāvak ætda ēka maṭa tavama tiyenavā. menna mē ælīmayi gæṭīmayi duru karaganna nam mulāva duru vena mārgaya vaḍanna ōnē.
nibbāna에 대한 판단이 온 뒤에 그는 자기가 아직 얼마나 의지처 없는지 압니다. 열 가지 akusala를 지으며 지내는 마음 상태가 내게 있다면 나는 어느 때든 의지처 없다. 네 apāya에서 벗어날 자유도 없다. 그것이 큰 의지처 없음이다. 그러니 열 가지 akusala에 대한 바람이 사라지고 마음이 nibbāna에 선 뒤에는 네 apāya로 떨어질 만한 의지처 없음에서 벗어났다. 그 의지처를 sotāpatti phala로 얻었다고 압니다. 그러나 sotāpatti phala로 거기에 이르렀어도 kāma 세상에서 벗어났는가? kāma 세상에 속한 들러붙음, 부딪침, 헷갈림이 있다면 그것은 아직 내게 있다. 이 들러붙음과 부딪침을 걷어 내려면 헷갈림이 걷히는 길을 길러야 한다.
ehenam dæn mama dækiyatuva dækalā ivarayi. tava tīraṇayak karanna deveni tīraṇayak ganna maṭa næhæ. mama paḷaveni tīraṇaya gattā idi paḷaveni tīraṇaya aran ivarayi. mokakda tīraṇaya? nivanen mepiṭa sænasumak nǣha. eccarayi antima tīraṇaya. ehenam magē mārgaya kotanada væḍiya yuttē? nivana pūrṇa venakan. ehenam mārgaya væḍiya yutu tuḷa avasānayat mama dækalā ivarannā.
'그러니 나는 보아야 할 것을 이미 보았다. 또 다른 판단, 둘째 판단을 내릴 것이 없다. 첫 판단을 내렸고 끝났다. 무슨 판단인가? nibbāna 이쪽에는 편안함이 없다.' 그것이 마지막 판단입니다. '그러면 내 길은 어디까지 길러야 하는가? nibbāna가 다 이루어질 때까지다. 그러니 길을 길러야 할 끝도 나는 이미 보았다.'
ehenam magē væḍilā næti hariya maṭa gini. monavada maṭa tiyena gini? rāga gini saha dvēśa gini deka tiyena abhijjā dōmanassa. anna ē abhijjā dōmanasa gena ælīmayi gæṭīmayi kiyannā vū mē dekē yam ginnak næti karaganna mama mokakda karanna ōnē. ēvā æsuru karana tākkal canda rāgayen bæn̆dena tākkal maṭa ē rāgi, dvēśa gi karanna bæha. ē tākkal ē maṭṭamen anāthā. ē anāthatvaya midenna nam mama ē rāga gini, dvēśa gini næti karaganna. ē rāgaya, dvēśaya yamak nisā haṭagannavada ehi chanda rāgaya duru kaḷa yutuyi. ehenam anna ē tīraṇaya mama innē. ē san̆dahā mama mokakda karanna ōnē? magē kriyākalāpaya yam rāgayaṭa dvēśayaṭa avaśya karana saṁkhāra goḍanaganna kriyātmaka karanavada? ē tākkal maṭa ē ginnen midenna bæha. ehenam ē ginnen midennam mama karana hæma kriyāvak gānema rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa hētu vena væḍapilla mama atharinna ōnē.
'그러면 내게 아직 길러지지 않은 부분은 불이다. 내게 있는 불은 무엇인가? rāga의 불과 dosa의 불, 곧 abhijjhā와 domanassa다. abhijjhā와 domanassa, 곧 들러붙음과 부딪침이라는 이 둘의 불을 끄려면 나는 무엇을 해야 하는가? 그것들을 가까이하는 한, chanda rāga에 묶이는 한, 나는 그 rāga의 불, dosa의 불을 끌 수 없다. 그동안은 그만큼 의지처 없다. 그 의지처 없음에서 벗어나려면 rāga의 불, dosa의 불을 꺼야 한다. 그 rāga와 dosa가 무엇 때문에 생기든 거기 있는 chanda rāga를 걷어 내야 한다.' 그것이 그가 서 있는 판단입니다. '그러려면 무엇을 해야 하는가? 내 행동이 rāga와 dosa에 필요한 saṅkhāra를 짓도록 작동하는가? 그렇다면 그동안 그 불에서 벗어날 수 없다. 그 불에서 벗어나려면 내가 하는 모든 행동마다 rāga, dosa, moha로 이끄는 일을 버려야 한다.'
etakoṭa rāgini, dvēśa gini, mōha gini haṭaganna yam viññāṇayak tibuṇā nam ē viññāṇayaṭa āhāra nǣha. anna kayen dena āhāra menna mē āhāra dænagena āhārayaṭa hētuva dænagena nætnam kāma āhārayaṭa hētuva dænagannavā. kāma āhāraya nisayi mē rāga ælīma ginna, gæṭīma ginna ennē. ælīmayi gæṭīmayi kiyana mē gini deka duru karaganna dæn maṭa ōnē. mama tīraṇaya aran ivarayi. tava tīraṇayak ganna maṭa iḍa næhæ. satya tīraṇayaṭa bæhælā ivarayi. ē satya tīraṇaya tamayi nivana. nivanaviṭa sænasīmak nǣha kiyalā dækkā.
그러면 rāga의 불, dosa의 불, moha의 불이 생겨날 viññāṇa가 있었다 해도 그 viññāṇa에는 먹이가 없습니다. 몸으로 주는 먹이, 이 먹이를 알고 먹이의 원인을 알거나, kāma 먹이의 원인을 압니다. kāma 먹이 때문에 rāga, 곧 들러붙음의 불과 부딪침의 불이 옵니다. '들러붙음과 부딪침이라는 이 두 불을 이제 나는 꺼야 한다. 나는 판단을 내렸다. 다른 판단을 내릴 여지가 없다. 참된 판단에 들어섰다. 그 참된 판단이 nibbāna다. nibbāna 이쪽에는 편안함이 없다고 보았다.'
ehenam mē ælīmayi, gæṭīmayi, gini kiyalā dækkā. maṭa gini nivāgannayi ōnē. gini haṭagannē koheda? ælīma haṭagannē gæṭīma haṭagannē yam viññāṇayak maga dennam mama mokakda karanna ōnē? mē lōkayē hētuvak næti phalayak nǣha kiyana dharmatāvaya mama dannavā.
'그러니 이 들러붙음과 부딪침을 불로 보았다. 나는 불을 끄고 싶다. 불은 어디서 생기는가? 들러붙음과 부딪침은 어떤 viññāṇa에서 생긴다. 그러면 나는 무엇을 해야 하는가? 이 세상에 원인 없는 열매는 없다는 dharma의 이치를 나는 안다.'
ehenam viññāṇayak haṭagannē mona hētuvak nisāda? ælīm sahagatta viññāṇayak haṭagannē ælīmaṭa hētu vena hitivili kriyāvadan nævata āhāra karagena ēvā tamayi ēkē āhāraya gæṭīmē viññāṇayak haṭagannē gæṭīmaṭa hētukārana kriyāva danna āhāra karagena. āhāraya nirōdha kaḷot viññāṇaya nirōdha vena bava mama dannavā. āhāra nirōdha karanna mama mokakda karanna ōnē kiyalā annen tīraṇaya āpa kenā dænagannavā.
'그러면 viññāṇa는 무슨 원인으로 생기는가? 들러붙음 섞인 viññāṇa는 들러붙음으로 이끄는 생각과 행동을 거듭 먹이로 삼아 생긴다. 그것들이 그 먹이다. 부딪침의 viññāṇa는 부딪침으로 이끄는 행동을 먹이로 삼아 생긴다. 먹이를 그치게 하면 viññāṇa가 그친다는 것을 나는 안다.' 먹이를 그치게 하려면 무엇을 해야 하는지 그 판단에 이른 사람은 압니다.
ehenam mama kayen karannā vū rāga, dvēśa, mōha væḍapiḷilak ætda mama ēkaṭat āhāra vaśayen ēka nodī. ehenam mama kayin rāga sāgata, dvēśa sahagata, mōha sāgata ēvā karanavada kiyalā balalā manāsihiyen idilā hiṭan ēvā vahā vaḷakkalā dānavā.
'그러니 내가 몸으로 하는 rāga, dosa, moha의 일이 있다면 그것에도 먹이를 주지 않는다.' 그래서 몸으로 rāga 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 일을 하는지 살피며 바른 sati로 머물다가 그것들을 곧바로 막아 버립니다.
etakoṭa tava ekak enavā. mokakda oya rāga hitavili enakoṭa ē vindanaya māvama bhukti vin̆dinna giyot tamayi maṭa mēka ælīma innē. ehenam ena ena vēdanāvak nætnam mēka rāga vēdanāvada, dvēśa sahagata vēdanāvada, mōha sahagata vēdanāvada kiyalā āpu vēdanāva mama han̆dunāgannavā. anna ē vēdanāva han̆dunāganna ē vēdanāvaṭa hētu vennā vū sparśaya mama dennē næha. ē sparśaya dennē monavada? æsa, kana, diva, nāsaya, śarīraya, mana rūpa, śabda, gandha, rasa, sparśama kiyana mēvā gaṭanaya karanna iḍa dunnot tamayi ē sparśaya haṭagannē. ēvaṭa gælapena vidihaṭa.
그러면 또 하나가 옵니다. 무엇입니까? '그 rāga의 생각이 올 때 그 느낌을 내가 누리려 들면 바로 거기에 들러붙음이 있다. 그러니 오는 vedanā마다 이것이 rāga vedanā인지, dosa 섞인 vedanā인지, moha 섞인 vedanā인지 그 온 vedanā를 알아본다. 그 vedanā를 알아보고, 그 vedanā의 원인이 되는 phassa를 주지 않는다. 그 phassa를 주는 것은 무엇인가? 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음과 형상, 소리, 냄새, 맛, 닿음이 부딪치게 두면 그에 맞게 그 phassa가 생긴다.'
ehenam mama rāga sahagata, dvēśa sahagata, mōha sahagata væḍakaṭa. æhæyi rūpayayi deka atara kriyātmaka vennē næhæ. kanayi śabdayayi deka atara kriyātmaka vennē næhæ. nāsayayi, gandhayayi deka atarē kriyātmaka vennē næha. divayi, rasayayi deka atarē kriyātmaka vennē næha. kayayi poṭṭhabbayayi atara kriyātmaka vennē næhæ. manayi dharmayayi atarē mama kriyātmaka vennē næhæ. kriyātmaka vena tākkal maṭa sparśaya vaḷak bæha. avidyā sahagata sparśaya ē tākkal maṭa avidyā sahagata vēdanāva næti karanna bæri nisā maṭa siddha venavā avidyā sahagata vēdanāvaṭa muhuṇa denna. etakoṭa maṭa vēdanā paccayā taṇhā taṇhā paccayā upādā upādāna paccayā bhava bhava paccayā jāti kiyalā āya jātiya konagena maga pæhædenavā. ehenam vēdanā nirōdha
'그러니 나는 rāga 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 일을 위해 눈과 형상 사이에서 움직이지 않는다. 귀와 소리 사이에서 움직이지 않는다. 코와 냄새 사이에서 움직이지 않는다. 혀와 맛 사이에서 움직이지 않는다. 몸과 닿음 사이에서 움직이지 않는다. 마음과 dharma 사이에서 움직이지 않는다. 움직이는 한 나는 phassa를 막을 수 없다. avijjā 섞인 phassa를 막지 못하는 동안 avijjā 섞인 vedanā를 없앨 수 없으니 avijjā 섞인 vedanā를 마주해야 한다. 그러면 vedanā paccayā taṇhā, taṇhā paccayā upādāna, upādāna paccayā bhava, bhava paccayā jāti로 다시 태어남으로 가는 길이 열린다.
konagena maga pæhædenavā. ehenam vēdanā nirōdha kara gattot mama nidahas ehenam mona vēdanāda nirōdha karannē? avidyāva nisā haṭaganna lōbha sahagata, dvēśa sahagata mōha sahagata yam vēdanāvak āvā nam ē jātiya sparśayakin ena venakin enna. ē sparśaya mokaka in̆dinnē? æhæyi rūpayayi deka avidyā sahagatava sparśa kaḷot kanayi śabdayayi deka avidyā sahagatava sparśa kaḷot nāsayayi gandhayayi atara avidyā sahagatava sparśa kaḷot divayi rasaya atara avidyā sahagatava sparśa kaḷot kayayi poṭṭhabbaya atara avidyā sahagatava sparśa kaḷot manayi dharmaya atara avidyā sahagatava sparśa kaḷot passa paccayā vēdanā kiyalā mama væṭenavā. passa nirōdhayen vēdanā nirōdha venavā bava mama dænagena vēdanā nirōdha mārgaya vaḍanavā mama ara ākārayen æhæyi rūpayayi gæṭenakoṭama ē sparśaya han̆dunāgannavā. ēka avidyā sahagatayati sparśayak nam vahāma pahakaṭa dānavā. menna mehema vēdanā nirōdha karagannavā kiyalā dænagattahama vēdanānupassanāva væḍi.
그러니 vedanā를 그치게 하면 나는 자유롭다. 그러면 어떤 vedanā를 그치게 하는가? avijjā 때문에 생기는 lobha 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 vedanā가 왔다면 그것은 바로 그런 phassa에서 오지 다른 데서 오지 않는다. 그 phassa는 어디서 생기는가? 눈과 형상이 avijjā 섞여 닿으면, 귀와 소리가 avijjā 섞여 닿으면, 코와 냄새가, 혀와 맛이, 몸과 닿음이, 마음과 dharma가 avijjā 섞여 닿으면 phassa paccayā vedanā로 나는 떨어진다.' phassa가 그치면 vedanā가 그친다는 것을 알고 vedanā를 그치게 하는 길을 기릅니다. 그렇게 눈과 형상이 부딪치는 바로 그때 그 phassa를 알아봅니다. 그것이 avijjā 섞인 phassa라면 곧바로 밀어냅니다. 이렇게 vedanā를 그치게 한다는 것을 알면 vedanānupassanā가 자랍니다.
ēka dæki næti kenā kohomada vēdanāpassanāva vaḍannē? kriyākalāpaya han̆duravā gatta kenā kāyānupassanāva vaḍanavā ē kramaye. ē vagēma sparśaya han̆dunāgattā kenā sparśaya atæralā vēdanā nirōdha karalā vēdanānupassanāven bhāvanā vadāgannavā.
그것을 보지 못한 사람이 어떻게 vedanānupassanā를 기르겠습니까? 자기 행동을 알아본 사람은 그런 방식으로 kāyānupassanā를 기릅니다. 마찬가지로 phassa를 알아본 사람은 phassa를 놓아 vedanā를 그치게 하여 vedanānupassanā로 bhāvanā를 길러 갑니다.
vēdanānupassanāva onna ōkayi. meban̆du meban̆du cittayak haṭagattahama hari vaṭinā cittayak kiyalā mama ganna giyēvā. maṭa kavadāvat puḷuvankamak næhæ mēken ma vidiyahaṭa mama hita han̆dunāganna ōnē. mē rāga saṁkhārayan maṭa nægenavā rāga sahagatta sparśa kaḷot. rāga sparśaya nisā rāga vēdanāvak haṭagattahama sparśa vēdanā maṭa enavā ēken rāga sahagatava. etakoṭa maṭa sparśa saṁgnāva vēdanāven ē sparśa avidyā sāgata saṁgnāva mama aragannavā. etakoṭa maṭa ēka priyayi manāpiyā saṁkhāra gihillā viññāṇaya pahaḷa venavā. ehenam viññāṇaya nirōdha karanna maṭa ōnē nam mama mokada karanna ōnē? mama menna mē kiyannā vū a cittaya nirōdha kaḷa yutu gatiya. ehema hitāk pahaḷa vuno tamayi mē viññāṇa pahaḷa vennē. ehenam maṭa rāgaccittiyā pahala vunāda kiyalā magē hita diha balā innavā. magē hita rāgika nam keles sahitayi.
vedanānupassanā란 바로 그것입니다. 이러이러한 citta가 일어날 때 그것을 아주 값진 citta라고 붙잡으려 한다면 결코 그렇게 할 수 없습니다. 이런 식으로 마음을 알아보아야 합니다. '내가 rāga 섞여 닿으면 rāga saṅkhāra가 내게 일어난다. rāga phassa 때문에 rāga vedanā가 생기면 그로써 rāga 섞인 phassa와 vedanā가 내게 온다. 그러면 나는 그 vedanā에서 phassa saññā, avijjā 섞인 saññā를 잡는다. 그러면 그것이 내게 좋고 마음에 들어 saṅkhāra로 가서 viññāṇa가 일어난다. 그러니 viññāṇa를 그치게 하고 싶다면 나는 무엇을 해야 하는가? 바로 이 citta, 그치게 해야 할 성향이다. 그런 마음이 일어나야만 이 viññāṇa가 일어난다.' 그래서 '내게 rāga citta가 일어났는가' 하고 자기 마음을 지켜봅니다. 내 마음이 rāga라면 kilesa가 섞여 있습니다.
ē rāga cittayakin kavadāvat ætta dakinna bæha. ehenam rāga cittaya kumakinda væḍennē? nikanma cittaya neveyi viññāṇayak bavaṭa pat velā tiyennē. cittayē rāgaya samaga æsurunāma eka viññāṇayak velā. ehenam mama prabhas karara midan bhikvē cittaṁ kiyana suddha karaganna ōnē. mē citta pāriśuddhiya matu karaganna nam keles haṭaganna hæma ekakma dænagena eban̆du hitak han̆duragena ē ban̆du hitaṭa hētu aragena hētuva næti karaganna rāga hita menna menna rāga hitaṭa hētuva menna rāga hitē nirōdhaya menna ēkaṭa mārgaya oya ākārayen cittaya tērum ara hiṭan ē ākārayen saṁvara karagena kiyā cittānupassanāvē nivan dækka hævan magak
rāga citta로는 결코 참을 볼 수 없습니다. 그러면 rāga citta는 무엇으로 자랍니까? 그냥 citta가 아니라 viññāṇa가 되어 있는 것입니다. citta가 rāga와 엉겨 하나의 viññāṇa가 되었습니다. 그러니 'pabhassaramidaṃ bhikkhave cittaṃ'이라는 그 citta를 맑혀야 합니다. 이 citta의 맑음을 드러내려면 kilesa가 생기는 모든 것을 알고, 그런 마음을 알아보고, 그런 마음의 원인을 잡아 원인을 없애야 합니다. 여기 rāga 마음이 있다, 여기 rāga 마음의 원인이 있다, 여기 rāga 마음의 그침이 있다, 여기 그 길이 있다 — 이렇게 citta를 알아듣고 그렇게 다스려 가는 것, 그것이 cittānupassanā에서 nibbāna를 보는 길입니다.
mē lōkē eka eka ākāra dharmatāvaya tiyenavā anicca dharmatāvaya api dækkē næha. bæluvē næti nisā. dukkha dharmatāvaya āvarjanaya karapu næti nisā api dækkē nættē. anatta dharmatāvaya āvarjanā karapu næti siyal dækkē nættē. mē kāmacchandayayi, mē vyāpādayayi, mē thīnamiddhayayi, mē uddatta kūpiccayi mē vitikiccayi kiyana mē nīvaraṇa dharma bælapu næti nisā mama dækkē næd. ehenam mama mē dharmayan gæna manā sihiyakin in̆dagena mama mē dharmaya enakoṭama mēka mē jātiyaṭa ayitiyi. mēka lōkayaṭa ayitiyi. mēka sasara dukaṭa væṭenna hētu venavā. menna mēka atrapuhama mēken midenavā kiyena. ēka atrapuvahama dhammānupassanāvaṭa ayiti. anudhammānasana satipaṭṭhānaya satara satipaṭṭhānaya vaḍanna ōnē nivan dakina maga dækka kenek.
이 세상에는 여러 가지 dharma의 이치가 있습니다. anicca의 이치를 우리는 보지 못했습니다. 보지 않았기 때문입니다. dukkha의 이치를 āvajjana하지 않았기 때문에 보지 못했습니다. anatta의 이치를 āvajjana하지 않았기 때문에 보지 못했습니다. kāmacchanda, byāpāda, thīnamiddha, uddhacca-kukkucca, vicikicchā라는 이 nīvaraṇa들을 살피지 않았기 때문에 보지 못했습니다. 그러니 이 dharma들에 대해 바른 sati로 머물며, 그 dharma가 오는 즉시 '이것은 이런 종류에 속한다, 이것은 세상에 속한다, 이것은 saṃsāra의 dukkha로 떨어지는 원인이 된다, 이것을 놓으면 이것에서 벗어난다' 하고 놓는 것, 그것이 dhammānupassanā, dhammānupassanā satipaṭṭhāna에 속합니다. nibbāna를 보는 길을 본 사람이 네 satipaṭṭhāna를 길러야 합니다.
nivan dakina maga dækket næti nivana mokakda dækennē næti aya satiyak bhāvanā karalā gedarayi mokada karannē? koyak magē idala mama
nibbāna를 보는 길도 보지 못하고 nibbāna가 무엇인지도 보지 못한 이들이 한 주 bhāvanā를 하고 집에 와서 무엇을 합니까?
gedarayi mokada karannē? koyak magē idala mama haṁgalā givē hon̆da in̆dalā genāpa ēka ara mē kuruṭiya okkoma kaḍalānē kokada kæḍuvē? kō
'내가 숨겨 둔 빗자루 어디 있어? 좋은 걸 가져다 두었는데, 이걸 다 부숴 놨잖아. 누가 부쉈어?
poḍi ekak. idakin vitarak kālē mahayō giyak innavā gedara innavā. balannē næhæ pæṭ balanna nǣhæ. mē barumuṭ vināśa karanavā. vitarak munṭiyak.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
kavuda ma yaturu gattē? mama mē lāt vatura metana haṁgalā giyē. bohoma ara kolla tamayi mēka ædalā tiyennē. pahak innavā. kollō monavā karalā soyanna balanna næha. ēkē okkoṭama ahapan gannavā gedara mokakda velā tiyennē hat davasak bhāvanā
누가 내 열쇠 가져갔어? 여기다 숨겨 두고 갔는데. 저 녀석이 이걸 꺼냈구나. 다섯이나 있으면서 녀석들은 아무것도 챙겨 보지를 않아.' 집안 모두에게 따져 묻습니다. 무슨 일이 일어난 것입니까?
mokakda velā tiyennē hat davasak bhāvanā karalā gedara āpuhama hina ginikun tamayi hat davasē mayi ekaṭa allē. mokada gi sati bhāvanāvak karanna. kalpanā karalā balanna velā nædda ōvā kiyalā.
이레 동안 bhāvanā를 하고 집에 오니 불길이 치솟습니다. 그것이 이레 동안 붙잡은 것입니다. 무슨 sati bhāvanā를 했다는 것입니까? 그런 것을 생각해 볼 겨를도 없었습니까?
mokakda væḍalā tiyennē? satiyak husma ædalā ævidilā.
무엇을 길렀습니까? 한 주 동안 숨만 들이쉬다 왔습니다.
gedara in̆duttama ṭika æædagattānavā ēta veccarana koya hari atalā in̆dagena an̆dilō kohet an̆dina eka nivan dakī sū nata
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
paha kaḷa yutta dænagena rāga dvēśa mōha dharmaya paha kaḷa yutuyi kiyalā dænennē paha karapu rāga akṣayaṭa dvēśa akṣayaṭa mōha akṣayaṭa hētu vena vīta rāgī dharmaya vīta dōṣī dharmaya vīta mōhī dharmaya æturu karapuhama āśvāsa karapuhama nivan dakinavā kiyalā dækkannanam eyā vīta rāgī vīta dōṣī vīta mōhī ārya aṣṭhāṁgika mārgaya āśvāsa karamin rāga sahagata dvēśa sahagata mōha sahagata anāryaṣṭha ṣṭhāyaka mārgaya pasvāsa karamin kaṭayutu karanakoṭa ē ānāpānayē nivan dakinavā. kotanada kulak nivan dakanna puḷuvan.
버려야 할 것을 알아 rāga, dosa, moha의 dharma를 버려야 한다는 것을 알고, rāga가 다하고 dosa가 다하고 moha가 다하게 하는 vītarāga dharma, vītadosa dharma, vītamoha dharma를 가까이하고 들이쉬면 nibbāna를 본다는 것을 보았다면, 그는 vītarāga, vītadosa, vītamoha인 ariya aṭṭhaṅgika magga를 들이쉬고, rāga 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 ariya 아닌 길을 내쉬며 지낼 때 그 ānāpāna에서 nibbāna를 봅니다. 달리 어디서 nibbāna를 볼 수 있겠습니까?
[kæssa] [ugura kǣrīma]
[기침] [헛기침]
ēka pættakinma tiyalā nivan vaga pættakinma tiyenavā. udē inan rǣ venakan husma uḍanam ekayi kivvā, dekayi kivvā uḍa nædda āyē tunayi kivvā āya hariya hatarayi kivvā. nāhayak tiyāgattat ōpaṭa tiyāgattat kō nivan maga. ēkada nivan maga. [ugura kǣrīma]
그것은 한쪽에 밀쳐 두고 nibbāna의 길도 한쪽에 두었습니다. 아침부터 밤까지 숨이 올라가면 하나, 둘, 또 올라가면 셋, 넷 하고 셉니다. 코끝에 두든 윗입술에 두든, nibbāna의 길은 어디 있습니까? 그것이 nibbāna의 길입니까? [헛기침]
itin ē nisā mē dharma okkoma paṭalavalā tiyennē. mē bhāvanāva paṭalovalā tiyennē. ēket nivan magak tiyenavānē nættē næha. ēkat yanna puḷuvan kramayak tiyenavā. hæbæyi koyi kramayat paḷamuva baṇa ahalā oya sammā diṭṭhiya matu karagena daham avabōdhaya labalā tiyenna ōnē.
그러니 이 dharma들이 모두 뒤섞여 있습니다. 이 bhāvanā가 뒤섞여 있습니다. 거기에도 nibbāna의 길이 없는 것은 아닙니다. 그것으로도 갈 수 있는 방법이 있습니다. 그러나 어떤 방법이든 먼저 dharma를 듣고 sammā diṭṭhi를 일으켜 dharma를 깨쳐 두어야 합니다.
læbū kenāṭa dakinna læbenavā. rāga sahagata, dvēśa sahagata, mōha sahagata dē æsuru karanna æsuru karanna tamā tuḷa dāhayak haṭagannavā. mē dāhaya papuvē terapanavā. terapanna terapanna sudusum haranna venavā. susum hæriyē nætnam ehema papuva piccenna paṭan gannavā. nidahasa dækka kenā, nidahasaṭa hita tiyāgena nidahas vena balāporottuven meccara kal gatta dāhagini sudusum valin piṭa karanna paṭan gattahama mulat dharmaya væṭahilā tibicca nisā, mūla dharmaya væṭahilā tibicca nisā enna enna nidahasa karā gaman karanavā. anna eyāṭat puḷuvankama læbenavā śānta vū praṇīta vū samādhiya labanna
그것을 얻은 사람은 보게 됩니다. rāga 섞인, dosa 섞인, moha 섞인 것을 가까이할수록 자기 안에 뜨거움이 생깁니다. 이 뜨거움이 가슴을 짓누릅니다. 짓누를수록 한숨을 쉬어야 합니다. 한숨을 쉬지 않으면 가슴이 타기 시작합니다. 자유를 본 사람이, 자유에 마음을 두고 자유로워지리라는 바람으로, 그토록 오래 품어 온 뜨거운 불을 한숨으로 내보내기 시작하면, 뿌리 dharma를 알아들었기 때문에 차츰차츰 자유를 향해 나아갑니다. 그런 사람도 고요하고 뛰어난 samādhi를 얻을 수 있게 됩니다.
ē ehema kramayak tiyenavā. hæbæyi ē kramaya daham avabōdha karapu kenekuṭa misak anit kenekuṭa hambama vennē næhæ. ēken pratiphalayak labanna. susum harina kramaya pratiphala labana kramayak tiyenavā. ēka āśvāsa praśvāsa karana husma gayina kramaya nemeyi susum haranavā kiyannē. suvayi suvayi kiyalā gatta dēval sun kara haṭinavāṭa kiyanavā susum.
그런 방법이 있습니다. 그러나 그 방법으로 열매를 얻는 것은 dharma를 깨친 사람뿐이고 다른 사람에게는 오지 않습니다. 한숨 쉬는 방법은 열매를 얻는 방법입니다. 한숨 쉰다는 것은 들숨 날숨으로 숨을 들이쉬는 방법이 아닙니다. '즐겁다(suva), 즐겁다' 하고 붙잡은 것들을 끊어(sun) 내보내는 것을 susum(한숨)이라고 합니다.
api meccara kal nodannakama nisā mē lōkē avidyā sahakata dēvalma tr̥ṣṇā sahakata dēvalma suvayi suyi kiyalā avidyāvē tr̥ṣṇāva bæn̆dilā gattā. ganna gānē mokada kaḷē? uṭa adinavā. monavā hari hon̆da deyak dækka mokada karaganna naraka deyak dækko ci kiyanavā. suvan̆da deyak dækka [goravanavā] uḍaṭa æddā. ædalā gattā nēda uḍaṭa? avidyā sahakatava tr̥ṣṇāven bæn̆dilā āśvāsa karana ēvā āśvāda labana ēvā adinavā uḍaṭa api hitānnē hon̆da ēvā kiyalā. menna mē ædagatta ēvā tamayi āśvāda vaśayen gihillā hitan cittaja rūpa bavaṭa patvelā apē kayē pihiṭannē. ōvā gini dharma.
우리는 이제껏 모르기 때문에 이 세상의 avijjā 섞인 것, taṇhā 섞인 것만을 '즐겁다, 즐겁다' 하며 avijjā와 taṇhā에 묶여 붙잡았습니다. 붙잡을 때마다 어떻게 했습니까? 위로 들이켰습니다. 무언가 좋은 것을 보면 어떻게 하고, 나쁜 것을 보면 '쳇' 합니다. 향기로운 것을 보면 [킁킁거림] 위로 들이켰습니다. 들이켰지요? avijjā 섞여 taṇhā에 묶여 들이쉬는 것, 맛(assāda)을 주는 것을 우리는 좋은 것이라 여기며 위로 들이켭니다. 이렇게 들이켠 것이 assāda로 들어가 cittaja rūpa가 되어 우리 몸에 자리 잡습니다. 그것들은 불의 dharma입니다.
oya æti rāga gini, ēkaṭa viruddha āpuhama dvēśa gini ōka ahuvilā tiyenē mōha gini. gini dharma ætulaṭa ædagena api picci picci gini dharma ginidharma kiyalā han̆dunāgatta kenā aha karanakoṭa nidahas vena ekē śāntava praṇitava dakinavā. gini næti ta gini næti nivanaṭa hita pihiṭavāgena.
그것이 rāga의 불이고, 그와 반대되는 것이 오면 dosa의 불이고, 거기 걸려든 것이 moha의 불입니다. 불의 dharma를 안으로 들이켜 우리는 타고 또 탑니다. 불의 dharma를 불의 dharma로 알아본 사람은 그것을 내보낼 때, 불 없는 nibbāna에 마음을 두고 벗어나는 데서 고요하고 뛰어나게 봅니다.
suvayi suvayi kiyalā gatta evā sum karanna kramaya mokakda? susum. anna sudusum harinavā. susumen susumaṭa araha piṭavelā yanavā. rāga gini, dvēśa gini, mōha gini haṭaganna ēvā ætulaṭa adinnē nætuva ædagatta ēvaya tibena dāhaginna æti karana ara cittaja visa rūpa rūpa kalāpa visa kiraṇa piṭa karapuvahama kaya śāntabhāvayaṭa praṇītabhāvayaṭa patvelā muḷu kāya sæhællu velā prītimanassa kāyō passaddhiti, passaddha kāyō sukhandhēti sukhinō samādhiyēti kiyana samādhiya læbenavā. menna ārya samādhiya labanna ē kramayak.
'즐겁다, 즐겁다' 하고 붙잡은 것을 끊는 방법은 무엇입니까? susum, 한숨입니다. 한숨을 쉽니다. 한숨마다 그것이 빠져나갑니다. rāga의 불, dosa의 불, moha의 불이 생겨나게 하는 것들을 안으로 들이켜지 않고, 들이켜 둔 것들에 있는, 뜨거운 불을 일으키는 cittaja의 독한 rūpa kalāpa, 독한 기운을 내보내면 몸이 고요하고 뛰어난 상태가 되어 온몸이 가벼워지고, 'pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati'라는 samādhi를 얻습니다. 이것이 ariya samādhi를 얻는 한 방법입니다.
hæbæyi ēka tiyennē oya dharmaya dæka kenekuṭa misak. oya dharmaya nodæka kenekuṭa ēka tērum gannat bæ. mulā sihi ætte ohuṭa ānāpāna satiyak nokiyama kiyalā budurajānāsē ōkaṭa dēśanā karanavā. namut viśuddhi mārgayē pennanavā ānāpāna satiya mōha carita satrāyayi veyida mōha caritayaṭa koyida ānāpāna satiya mōha caritaṭa ānāpāna satiyak nokiyama kiyalā budurajāṇan vahansē dēśanā karanavā. kō budurajāṇan vahansē dēśanā karapu ānāpāna satiya væhilānē. ara kiyana eka nam æt dæhæka ekayi dekayi kiyalā husmanna nam ōna moṭekuṭa puḷuvan. ēka nam hari mōha cakyaṭa saprāya venavā. ēka viśuddhi mārgaya ēka kiyiyā tiyana eka hari ē jātiya bhāvanāva
그러나 그것은 그 dharma를 본 사람에게만 있습니다. 그 dharma를 보지 못한 사람은 그것을 알아듣지도 못합니다. Buddha께서는 sati가 흐린 이(muṭṭhassati)에게는 ānāpānasati를 가르치지 않는다고 하셨습니다. 그런데 Visuddhimagga에서는 ānāpānasati가 moha carita에 알맞다고 보여 줍니다. moha carita에 어떻게 ānāpānasati가 맞겠습니까? moha carita에게는 ānāpānasati를 가르치지 않는다고 Buddha께서 가르치십니다. Buddha께서 가르치신 ānāpānasati는 어디 있습니까? 덮여 버렸습니다. 눈을 감고 하나, 둘 하며 숨을 세는 것은 어떤 바보라도 할 수 있습니다. 그것이라면 정말 moha carita에 맞습니다. Visuddhimagga가 말하는 것은 그런 종류의 bhāvanā입니다.
hæbæyi gnānavantayakaṭa sappā vena ekak nǣha etana gnānavantayā dakinavā paha kaḷa yuttē mokakda? æsuru kaḷa yuttē mokakda rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa hētu venē yamak ætda paha kaḷa yutuyi. rāga akṣayaṭa dvēśa akṣayaṭa mōha akṣayaṭa hētu vena yamak ætda aragata yutuyi. em āśvāsa kaḷa yutu. menna mē āśvāsayayi pasvāsaya digaṭama karagena yanakoṭa yana kiyana katā karana katā nokana vaṭapiṭa balana sǣma itiriyavbati itin oṭiya karagena yanna puḷuvan.
그러나 그것은 슬기로운 이에게 맞지 않습니다. 슬기로운 이는 봅니다. 버려야 할 것은 무엇인가? 가까이해야 할 것은 무엇인가? rāga, dosa, moha의 원인이 되는 것은 버려야 한다. rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya의 원인이 되는 것은 붙잡아야 한다. 그것을 들이쉬어야 한다. 이 들숨과 날숨을 계속해 가면, 가고 오고 말하고 말하지 않고 둘레를 보는 모든 자세에서 그대로 이어 갈 수 있습니다.
menna mē ānāpānayen paṭan gatta kenā ara abhyantarayē tibicca pera tibuṇu aragatta utuja rūpa kalāpa vaśayen pihiṭapu rāga dvēśa mōha nisā haṭagatta cittaja rūpa nisā haṭaganna dāhaya piṭa karanna puḷuvan sudusum mulin. etakoṭa kaya sæhællu venavā. anna sæhællu venakoṭa mokada kiyannē dannē passaddhiyaṭa pat venavā. passaddha kāya sukhandhayē kāyaka sukhaya venavā. sukhayana samādhiya ēkena samādhiya venavā. ē samādhiya labana kramayak ēkē nættē næhæ. hæbæyi ada kiyana kramayaṭa galapanna bæri hindāyi mama kiyannē oya husmā diyanaeken nivan dakinna bæhæ kivvē oya praśnaya.
이 ānāpāna로 시작한 사람은, 안에 있던, 전에 붙잡아 utuja rūpa kalāpa로 자리 잡은 rāga, dosa, moha 때문에 생긴 cittaja rūpa에서 일어나는 뜨거움을 먼저 한숨으로 내보낼 수 있습니다. 그러면 몸이 가벼워집니다. 가벼워지면 passaddhi에 이릅니다. passaddha kāya가 되어 몸의 sukha가 됩니다. sukha로 samādhi가 됩니다. 거기에 samādhi를 얻는 방법이 없는 것은 아닙니다. 그러나 오늘날 말하는 방법과 맞출 수 없기에, 숨을 들이쉬는 그것으로는 nibbāna를 볼 수 없다고 제가 말한 것입니다. 그것이 문제입니다.
ēkē kramayak tiyenavā. husma vaina ekak nemeyi. sudusum harina kramayak. ē kramen samāndhi labanna puḷuvan. dæn mūla dharmaya tērum gattā kenekuṭa
거기에는 방법이 있습니다. 숨을 들이쉬는 것이 아닙니다. 한숨을 쉬는 방법입니다. 그 방법으로 samādhi를 얻을 수 있습니다. 이제 뿌리 dharma를 알아들은 사람에게는…
ov kiyalā bhāvanāva
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
æyi nættē. ēkat bhāvanāva etakoṭa ēta kalin dharmaya dækalā tiyenavada ?
— 왜 아니겠습니까. 그것도 bhāvanā입니다. — 그러면 그분은 그 전에 dharma를 보았습니까?
æyi budurajāṇan vahansē baṇa kiyalā ahalā gihilanē hidiha kalā magalā dīlā giē. budurajāṇan vahansē
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
kahaṭa pulliyak tiyena redi kǣllak mavalā unvahansēṭa dīlā giya īṭa issellā dharma dēśanā karalā. īṭa issellā atin allagena unvahansēgē sanasalā issellā hisa ata gālā atin allagena sanasalā mē śāsanayē yanna oba yanna ōnē næhæ. mahā pantakāgē nemeyi mē śāsanaya magē obē eyāgē śāsanayak nemeyi oboṭa
물든 얼룩이 있는 천 조각을 만들어 그분께 주고 가셨는데, 그 전에 dharma를 가르치셨습니다. 그 전에 손을 잡고 그분을 달래셨습니다. 먼저 머리를 쓰다듬고 손을 잡고 달래며 '너는 이 sāsana에서 떠날 필요가 없다. 이 sāsana는 Mahāpanthaka의 것이 아니다. 이것은 나의 sāsana이지 그의 sāsana가 아니다.'
siru ælā yannē enna yannaṭa siru vaṭinna ōna
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
kamak nǣhæ kiyalā bohoma sasara puṁci ḷamayak aragena gihillā nium pakuṇak aragena giya lut pokuk hatagena
하시며 아주 어린아이 같은 그를 데리고 연꽃 못으로 가셨습니다.
udē pāndarin aragena yanakoṭa mokada karannē? udemana nē pāntara kivvadoṭa bæhælā yanna kiyalā. irēliya væṭenna næhæma mal pivenna. itin moka karanē udē pāndara aran giyā. itin apē bhāṣāven kiyanē butā dækkada īya dæn mē velam pakuṇa kohomada īyē tibunē? mal pipilā tibuṇēda lassanaṭa? ada balannakō mokada velā tiyennē ēvaṭa kōyē lassana ēkē tiyenavada kōra tibicca gati lassanoda vennē rōgaya hæṭiya ohoma tamayi. api kavurut mē ipadilā lassanaṭa hiṭiyaṭa antimaṭa apiṭa siddha vennē ara neḷuma ṭika paravelā giyā vagē paravelā yanavā. īṭa passē mokada vennē? āya irēliya væṭanaṭa pivenavā vagē āyē særayak kohē hari ipadenama āyet prabōdha venavā. ēkaṭa vennē mokakda āya ira bahinnava giyā vagē āya para vunāma vagē mēkat para venavā. hari ira bahinakoṭa nægilā ira nægenakoṭa nægilā ira bahinna paravenā vagē tamayi apē jīvita kiyannē. kotanakavat koccara lassanaṭa sundarava hiṭiyat itin daru putē apiṭa oyā gallanna deyak tiyenavada puta mokada hitennē ē gæna.
새벽에 데리고 가서 어떻게 하셨습니까? 해가 비치기 전 새벽에 내려가 보라고 하셨습니다. 햇빛이 들어야 꽃이 피니까요. 그래서 새벽에 데리고 가셨습니다. 우리말로 하자면 이렇습니다. '아들아, 어제 이 연꽃 못이 어땠는지 보았느냐? 꽃이 곱게 피어 있었지? 오늘은 어떻게 되었는지 보아라. 그 고움이 어디 있느냐? 전에 있던 고운 모습이 남아 있느냐? 몸의 이치가 이렇다. 우리 모두 태어나 곱게 지내도 끝내는 저 연꽃들이 시들어 버린 것처럼 시들어 간다. 그다음엔 어떻게 되느냐? 다시 햇빛이 비치면 피어나듯 또 어딘가에 태어나 다시 피어난다. 그다음엔 해가 지면 다시 시드는 것처럼 이것도 시든다. 해 뜰 때 피어나고 해 질 때 시드는 것, 그것이 우리 삶이다. 어디서 아무리 곱고 아름답게 지내도, 아들아, 우리가 붙잡을 것이 있느냐? 그에 대해 어떻게 생각하느냐?'
itin ohoma tamayi budurajāṇan vahansē bohoma śānta baṇa kivvē. apē vāāṣāven pāliyen kivvaṭa adahasa ohomayi. itin mokada karanna ōnē ættanam api koccara lassanaṭa hiṭiyat koccara mē pabōdhaya vaḍilā hiṭiyat loku vunat apit mahaḷu venavānē mærilā yanavanē. itin āyusayak hari nohiṭapu satyaṭa nopenna satvayaṭa pat venavanē. āyusarayak hitin mē avidyāven tr̥ṣṇāven matu velā hin āyusarayak gihi āya alla gattahama āya kohē hari pætilā āyu særayak taraṇa velā imā vasen hædilā āyet væḍenavanē. āyu særayak karā mahaḷu velā mærilā yanavanē. anē mēkada mē jīvitaya kiyannē mokakda mēkē oho væḍak næhænē. itin oya
Buddha께서는 그렇게 아주 고요한 dharma를 일러 주셨습니다. Pāli로 말씀하셨지만 우리말로 하면 뜻이 그렇습니다. 그러니 어떻게 해야 합니까? 우리가 아무리 곱게 지내도, 아무리 피어나 커져도 우리도 늙고 죽어 갑니다. 한 번 살다 사라지고, 다시 마음속 avijjā와 taṇhā로 떠올라 다시 붙잡으면 또 어딘가에 펼쳐져 다시 젊어지고 자라납니다. 또 늙고 죽어 갑니다. '아, 이것이 삶이란 말인가. 여기엔 아무 쓸모가 없구나.'
mokakda mēkē oho væḍak næhænē. itin oya vidihaṭa pennalā dunnā. pennalā dunnaṭa passē dahama avabōdhayak læbuṇā. ē avabōdhaya labādunāṭa passē dænagattā kohē monavā koccara lassana pahalat sudara pahala velā tibunat væḍak æti ayiyā ekakvat ne. okkoma harayak næti ēvā. oya dharmāvabōdhaya læbuṇāṭa passē mokada karannē dænagatta dharmāvabōdhaya læbuṇā kiyalā īṭa passē dunna hedi kǣllak diyanam kahaṭa kulliyak malā dunā mēka kahaṭa arinna ata gahalā arinna kubānna puḷuvanda sparśa karanna tava hæmatænama gǣ venna paṭan gattā antima kararaṭa bala atiken sparśa venna kuṇu næti hariya kuṇu gǣ venavā. īṭa passē dænagattā moka dahama avabōdhaya tibuṇā sparśaya tiyenakoṭa tamayi mē kuṇu hiṭinnē. sparśa nokaḷot kuṇu nǣnē. lōkē kuṇu sparśa karanna giyāma hari hitē kuṇu gǣ venavā. lōkaya sparśa nokaḷot hitē kuṇu nǣ. avabōdhaya āva arihat pat vuṇā.
그렇게 보여 주셨습니다. 보여 주신 뒤에 dharma의 깨침이 생겼습니다. 그 깨침을 얻은 뒤에 알았습니다. 어디에 무엇이 아무리 곱고 아름답게 피어 있어도 쓸모 있는 것은 하나도 없다. 모두 알맹이 없는 것들이다. 그 깨침을 얻은 뒤 어떻게 했느냐 하면, 깨침을 얻었다는 것을 안 뒤에 받은 천 조각, 물든 얼룩을 만들어 주신 그 천에서 얼룩을 손으로 문질러 없앨 수 있을까 하고 만졌더니 온 데에 묻어나기 시작했습니다. 끝내는 손이 닿는 바람에 더럽지 않던 부분까지 더러워졌습니다. 그러자 알았습니다. 거기 dharma의 깨침이 있었습니다. 닿음이 있을 때 더러움이 묻는다. 닿지 않으면 더러움도 없다. 세상의 더러움을 만지려 들면 마음에 더러움이 묻는다. 세상을 만지지 않으면 마음에 더러움이 없다. 깨침이 와서 arahant가 되었습니다.
menna læbuṇa kramaya baṇa kaṭa pāḍam karannē pirit kaṭa pāḍam karē nivan dayak næhæ. ada tamayi sūtra meccara pāḍan karagannē nivan dākiṭa kiyannē. ham̆bēda nivana. sūtra pāḍan karanavā. anna budurajāṇan vahansē nivan dakinna krama yatuunē næhæ.
그분이 얻은 방법이 이것입니다. dharma를 외우고 paritta를 외워서는 nibbāna를 보지 못합니다. 오늘날 nibbāna를 보겠다며 sutta를 그렇게 많이 외웁니다. 그것이 nibbāna입니까? sutta를 외웁니다. Buddha께서는 nibbāna를 보는 방법이라며 그런 것을 가르치지 않으셨습니다.
lōkayē yathārthaya dakinna kiyā dunnā. etakoṭa dænagattā mē haravat lōkayak nam nǣha kiyalā yathārthaya tuḷin dænagattā. asāra lōkaya sāravat karanna api koccara hæduvat hariyanavada ehema dharmatāvayak ōkē tiyenavada? ehema ekak næhænē. ehenam horanna bæri deyak horanna nēmē api dan̆gala dan̆galalā meccara kæn̆galuvē ē mōḍakama nēda avidyāva kiyannē ōkē nēda?
세상의 참모습을 보라고 가르치셨습니다. 그러자 참모습을 통해 이 세상에 알맹이가 없다는 것을 알았습니다. 알맹이 없는 세상을 알차게 만들려고 우리가 아무리 애써도 되겠습니까? 그런 dharma의 이치가 거기 있습니까? 없습니다. 그러니 돌이킬 수 없는 것을 돌이키려고 우리가 이토록 몸부림치며 애썼던 것, 그 어리석음이 바로 avijjā가 아니겠습니까?
ehenam mama mokakda karannē? monavā karannada mē pævætma tuḷa pævætma karanna ekak tiyenava nam milaṭa karagennē kavurut karagena kāṭavat hambavelā næhænē pævætma karaganna deyak. pævaṭunāma misā hadāgatta deyak næhænē pævætma tuḷa. maṭa hari kivvā misak hariya
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
pævætma tuḷa. maṭa hari kivvā misak hariya kenek nǣha. boruvaṭa uddāma vunā misak yathārthayen hētu ætuva uddāmayak venna deyak labalā næhanē. lōkē kiyannē mehema ekaknē. ehema ekak tuḷa monavā ganna. anna ataramidī kiyalā. nidahas vuṇā. nidahas nivan vagē ehema ekak. yathābōdhayaṭa pragnāva gōcara karagena igenaganna kaṭapāḍam karaganna ekak nemeyi. avabōdhaya pūrṇa karaganna ekak dharmatāvaya dækalā. oya poḍḍayi tiyennē nivan dakinna. igena ekagena nivan dakinna bæ. ē nisā hat avurudhu daruva nivan dækkē arihat patanaya ohiya. [ugura kǣrīma] [ugura kǣrīma]
'내가 옳다'고 말했을 뿐 옳은 사람은 없습니다. 헛되이 들떴을 뿐, 참으로 까닭 있게 들뜰 만한 것을 얻은 적이 없습니다. 세상이란 이런 것입니다. 이런 것 속에서 무엇을 붙잡겠습니까? 그래서 '그 사이에서 벗어났다', 자유로워졌습니다. nibbāna와 같은 자유입니다. 참된 깨침에 paññā를 닿게 하는 것이지, 배우고 외우는 것이 아닙니다. dharma의 이치를 보고 깨침을 온전히 하는 것입니다. nibbāna를 보는 데 필요한 것은 그것뿐입니다. 배우고 모아서는 nibbāna를 볼 수 없습니다. 그래서 일곱 살 아이가 nibbāna를 보고 arahant가 되었습니다. [헛기침] [헛기침]
dæn mē pera bhavayaka sōvān vecca kenek oya sōvān kiyana vacanaya sōtāpanna kiyana vacanaya ē pāliyē ēkaṭa kiyana vacanē. dæn api dæn ahanavā dæn pera bhavayaka nivan dækkalā hōvan vecca kenek matu bhavayakē upadunot ehema ē pudgalayā mē ēka dannavada kiyalā. eyā sōvān bava dannavada kiyalā. ā jāta sōtāpanna kiyannē eyāṭa dæn eyāgē avabōdhaya eyāṭa tiyenavā. ē phalaya hæṭi mokakda kiyalā ē vacanaya danna. vacanaya igenaganna ōnē itin dharmaya ahalā hiṭā. ēka dharma kenekgen ahanna ōnē ē avasthāvaṭa kiyannē mokakda? ē avasthāvaṭa kiyannē mēkayi. etakoṭa tiyenavā.
이제 지난 생에 sotāpanna가 된 사람 — sotāpanna라는 말은 Pāli에서 그것을 이르는 말입니다. 지금 우리가 묻는 것은, 지난 생에 nibbāna를 보아 sotāpanna가 된 사람이 다음 생에 태어나면 그 사람이 그것을 아느냐, 자기가 sotāpanna임을 아느냐는 것입니다. 아, jāta sotāpanna라는 것은, 그에게는 자기 깨침이 있습니다. 그러나 그 phala가 무엇이라 불리는지 그 말을 알려면, 그 말은 dharma를 들어서 배워야 합니다. dharma를 아는 사람에게 '이런 상태를 무엇이라 합니까?' 하고 물어야 합니다. '그런 상태를 이렇게 부릅니다.' 그런 일이 있습니다.
ē avasthāvaṭa kiyannē mēkayi. etakoṭa tiyenavā. dæn budurajāṇan vahansē væḍa inna kālēdī samahara avasthāvala mē kenekmē mærenna yana velāvēdī oya velāvēdī bhikṣūn vahansēlā ehema gihillā itin avavāda anuśāsanā karanavā. mē velāvēdī gihillā enam kiyanavā itin. dæn mē kohē upannat antimaṭa mokada vennē? itin obaṭa dæn tērenavada? mē kohē upannat mærilā yanavanē. hon̆dayi hon̆dayi kiyalā koccara allaga allaganna ekak næhanē. ehema dēvalva harayak tiyenavada nædda? harayak nǣnē. anē svāmīni oya kiyana katāva hari issaran tēruṇā. ēkaṭa issara baṇa ahana kālē ōka væṭahilā tibuda mē sādhu sādhu kula putraya oba sōvān phalaya prakāśa karanna [ugura kǣrīma] anna unvahansē kiyanavā. etakoṭa dannē ēka sōvān phalaya bava hæbæyi labalā tiyannē koyi kāla dahapa vistara gama oya kāraṇaya ma issara nam dannavā ahaval kālin ahaval kālē budurajāṇan vahansē gē baṇa ahanakoṭayi maka tērum gattē. oya kiyana tattvenavā. ā ōkaṭa tamayi sōvān kiyannē. anna kiyā denavā.
Buddha께서 계시던 때, 어떤 사람이 죽어 갈 때 스님들이 가서 타이르고 가르치는 일이 있었습니다. 그때 가서 이렇게 말합니다. '이제 어디에 태어나든 끝에는 어떻게 됩니까? 이제 아시겠습니까? 어디에 태어나든 죽어 갑니다. 좋다, 좋다 하고 아무리 붙잡아도 붙잡을 것이 없습니다. 그런 것에 알맹이가 있습니까, 없습니까?' '알맹이가 없습니다. 아, 스님, 말씀하신 것을 저는 전에 이미 알았습니다.' '전에 dharma를 듣던 때에 그것을 알았습니까?' '사두, 사두, 좋은 집안의 아들이여, 그대는 sotāpatti phala를 드러냈습니다' [헛기침] 하고 그 스님이 말합니다. 그때서야 그것이 sotāpatti phala임을 압니다. 하지만 그것을 얻은 것은, '저는 이것을 이미 알았습니다. 언젠가 Buddha의 dharma를 들을 때 깨쳤습니다' 하는 그때입니다. '아, 그런 상태를 sotāpanna라고 합니다' 하고 일러 줍니다.
mē īṭa passē aḍi hærē pennalā denavā. mē priyayi manāpaya kiyana vastu goḍa gahagena æræs karagena mēvā hiṭiyaṭa harayak tiyenavada? oya ganna deyak tiyenavada? kiya kāṭada læbennē ēvā. læbenavada væḍak næhænē. ōka mama ē kālema dænagattā. mama oya mēvā æsuru kaḷā aṭa priyamanāpa vastu vaśayen allagena inna balāporottu velā tibuṇē næha. mē sādhu sādhu kula putraya sakr̥dāgāmē phalaya prakāśa karā. anna unvahansē kiyanavā. anna phalaya mokakda kiyalā nama dannē dharmaya tuḷin ahagattāya. hæbæyi ē dharma avabōdhaya læbuṭa passē athærī giya novælī giya midī giya bava taman dannē.
그다음 한 걸음 더 보여 줍니다. '좋아하고 마음에 드는 것들을 쌓고 모아 두어도 알맹이가 있습니까? 붙잡을 것이 있습니까? 결국 누구에게 갑니까? 소용이 없지요.' '저는 그것을 그때 이미 알았습니다. 이것들을 가까이하기는 했지만 좋아하고 마음에 드는 것으로 붙잡고 있으려 바란 적은 없습니다.' '사두, 사두, 좋은 집안의 아들이여, 그대는 sakadāgāmi phala를 드러냈습니다' 하고 그 스님이 말합니다. 그 phala가 무엇이라 불리는지 그 이름은 dharma를 통해 들어서 압니다. 그러나 dharma의 깨침을 얻은 뒤 놓아 버렸고, 들러붙지 않았고, 벗어났다는 것은 자기 스스로 압니다.
mē samahara puṁci ḷamayi innavā. poḍi kāla nam bohoma dhāramikayi. mē dēpoḷayāṭa dennada? mē gē anē maṭa mokaṭadē? maṭa ehema ekak ehema ekak magē balāporottuvakut næha. kohēhari inna bæ. maṭa hon̆daṭama æti. dæn api dannē næha mānasikatvaya mokakda kiyalā. dæn hitāganna bæri mānasikatvayangē hæṭi.
어떤 어린아이들이 있습니다. 어릴 때 아주 dharma에 맞게 삽니다. '이 재산을 너에게 줄까? 이 집을?' '아니요, 그게 저한테 왜 필요해요? 그런 건 바라지도 않아요. 어디서든 지내면 돼요. 저는 이것으로 충분해요.' 우리는 그 마음 상태가 어떤 것인지 모릅니다. 마음 상태란 짐작할 수 없는 것입니다.
jātika lotarayi maṇḍalayē adhyakṣakā mama hambavenna āpu kālayak tibunā mama gihi vatē inna kālē. eyāgē puṁci ḷamayek hiṭiya avurudu hataka vitara aṭaka vitara ḷamayek. eyat pættakan tāttāra kiyanavā baṇa ahanavā. ohoma māgena in̆dalā hiṭāma mokada karannē eka davasa ha7kda yanakoṭa mamat yanavā eyāt ekkalāmē vāhanayē gamanak yanagama putat hiṭiyā piṭipassē magē mahaṇa velā nǣ. mahattayā edā baṇa ahalā tiyenē putā. putāgē svabhāvaya mokakda kiyalā hitama mahattayā tīraṇaya karagannakō. mama praśna ṭikak ahanavā oyā nihan̆ḍa vahannakō kivvā.
국가 복권 위원회의 책임자가 저를 만나러 오던 때가 있었습니다. 제가 아직 재가자로 지내던 때입니다. 그에게 일곱 살인가 여덟 살쯤 된 어린 아이가 있었습니다. 그 아이도 한쪽에서 아버지라 부르며 dharma를 들었습니다. 그렇게 지내다 어느 날 제가 그와 함께 차를 타고 길을 가는데 아들도 뒤에 타고 있었습니다. '저는 출가한 사람이 아닙니다만, 선생님, 아드님이 그날 dharma를 들었습니다. 아드님의 성품이 어떤지 선생님이 직접 판단해 보십시오. 제가 몇 가지 물어볼 테니 선생님은 조용히 계십시오' 하고 말했습니다.
īṭa passē eyā mokata karannē putē ara vāhanaya gæna mokada oyāṭa hitennē? ehenam kabal vecca vāhanayak tiyenavā. tava kāraekak ē kārya eka pennavā. ēka mohotin mohota gevi gevīgos vināśayaṭa pat vædilā gihillā. ēka maṭa mē ḷamayi ehema ekak kivvā. mohoten mohota gevilā ē lassanaṭa hon̆daṭa tibacca kārkaya dirā pat velā. īṭa passē mama bæluva ekapāra mē ḷamaya eka pana gæm̆buru adahasak nē kivvē dharmānukūla adahasak īṭa passē mē mokada vāhana ganna bæri kenek neveyinē tātta itiri itin mēka adhyakṣa kiyannē poḍi vaḍuvak mē kenek neveyinē. īṭa vaḍā hon̆da lassana kāryagat tibuṇā. etoṭiya api mēka vikalā araya kārikāk gammuda mokaṭa itin ēkat mohotē mohotakalā vināśayaṭa pat venavana mokaṭada
그다음 그가 어떻게 했느냐 하면, '아들아, 저 차를 보면 무슨 생각이 드니?' 하고 물었습니다. 망가진 차가 하나 있었고, 다른 차 하나를 가리켰습니다. '저 차는 순간순간 닳고 닳아서 망가져 버렸어요.' 아이가 제게 그렇게 말했습니다. 순간순간 닳아서, 곱고 좋던 차가 낡아 버렸다는 것입니다. 그래서 문득 보니, 이 아이가 아주 깊은 생각, dharma에 맞는 생각을 말한 것입니다. 그 아버지는 차를 못 살 사람이 아니었습니다. 책임자라는 사람이 작은 목수 같은 사람이 아니지요. 그보다 좋고 고운 차도 있었습니다. '이 차를 팔고 저 차를 살까?' '왜요? 저것도 순간순간 망가져 가는데 왜요?'
dæn mē kārya gæna kivvaṭa passē ara puṁci ḷamayangē adahasa kohomada balannē ānanda maitrī hāmuduruvanṭa ektarā kōṭipatiniyak. bohōma lakṣaṇaya vaṭināmak kāra hatak pennalā. oba vahansēṭa kæmati ekak tōraganna kivva. varuvak yanakan tōraganna bæri kiyalā kōka ganna. arakāraeka vas yanu vallanālu īṭa vaṭa anikadayi oyāgē pēnnē. ara kāra hatama dunā kæmati ekak tōraganna. itin hatama tōraganna varuvak gēlalā bæri vuṇālu hon̆da eka tōraganna. dæn ēka kohoma kenennē?
차 이야기를 했으니, 그 어린아이의 생각이 어떤지 보십시오. Ānanda Maitreya 스님께 어느 백만장자 부인이 아주 값진 차 일곱 대를 보여 주며 '스님께서 마음에 드는 것 하나를 고르십시오' 했습니다. 한나절이 지나도록 어느 것을 고를지 고르지 못했다고 합니다. '이 차는 이렇고, 저 차가 더 나아 보이네.' 일곱 대를 다 보여 주며 마음에 드는 것을 고르라 했는데, 한나절을 보내고도 좋은 것을 고르지 못했다고 합니다. 이것은 어떤 사람입니까?
lōka sammatiyē ihaḷama hiṭapu kenek. ara ḷamayā kohoma kenekda? kavuruvat danna næti kenek. dæn ḷamayāṭa kārya ekapenna kohoma mokada kivvē tat mokaṭada ōkat mohotē mohotē gallā vināśayaṭa pat vena ekak. ehema ekak kiyalā væḍak tiyennē api dæn ḷamayāgē nuvana kohomada ā venasa balanna dæn tripiṭakadhārī tatvayen bæluva kavuda tripiṭakarī velā hiṭiyē? apē gauravanīya svāmīn vahan sat bhāṣāva paramēren bhāṣā gaṇanāva piḷiban̆dava bohō duraṭa siyum tæn pavā danna kiyalā. ara ḷamayā kavuda siṁhala bhāṣāva dannavā tāttā itin ara væḍa karana nisā kiyana iṁgrīsi vacana kīpayak dannavā æti katā karanavaṭa kiyanna karā. oṭa vaḍāyi igænīmak tibuṇā. hæbæyi ahapu ekak tibuṇā. mē lōkē mona deyak haṭagattā vipariṇāmayaṭa pat velā vænasenavā ēvā ganna harayak nǣhæ hon̆dayi kiyalā allanna deyak næha. oya poḍḍa væṭahilā tibunē.
세상의 존경에서 가장 높은 자리에 있던 분입니다. 그 아이는 어떤 사람입니까? 아무도 모르는 아이입니다. 그 아이에게 차를 보여 주자 무어라 했습니까? '그것도 순간순간 닳아서 망가지는 건데 왜요? 그런 게 무슨 소용이 있어요?' 그 아이의 슬기가 어떻게 다른지 보십시오. tipiṭaka를 지닌 정도로 보면 누가 tipiṭaka를 지녔습니까? 우리 존경하는 그 스님입니다. 일곱 가지 언어를 비롯해 여러 언어의 미묘한 곳까지 깊이 아셨습니다. 그 아이는 누구입니까? 싱할라어를 알고, 아버지가 그런 일을 하니 말하다 듣는 영어 낱말 몇 개쯤 알았을 것입니다. 그 이상의 배움은 없었습니다. 그러나 들은 것이 하나 있었습니다. 이 세상에 생겨난 무엇이든 바뀌어 무너진다, 붙잡을 알맹이가 없다, 좋다고 움켜쥘 것이 없다. 그 조금이 알아들어져 있었습니다.
ē væṭahīmē agē pot venna dænakam mē athærilā tiyenavada poḷava iḍa karan yānavāha milapuda tamangē grambukārakam siyallama bedalā nēda oya poḍḍi
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
dæn nivan avabōdhaya siv valā kada anna balanna venasē hæṭi. itin nivan dakina pudgalayā uḍa innavada bima innavada cariyāva mokakda sivura dāla nætuvada innē ēken hoyanna bæ. eyāṭa yam dahamak athærī giyāda noælī giyāda midī giyāda ē tuḷin hoyāganna ōnē. menna he hoyana kramaya ē tuḷin ōna ēka dakinna. api ēka dakinna bæri nisā ara bāhira cariyā raṭāvanṭa rævaṭenavā. yathābōdhaya nivan avabōdha karanavā misā nivan avabōdha karapu kenā kriyākalāpayen hoyanna hari amāruyi. ē svabhāvaya hæṭiya.
nibbāna의 깨침이 어떻게 다른지 보십시오. 그러니 nibbāna를 본 사람이 위에 있는지 아래에 있는지, 그 행실이 어떤지, 가사를 입었는지 아닌지로는 찾을 수 없습니다. 그가 어떤 dharma를 놓아 버렸는지, 들러붙지 않게 되었는지, 벗어났는지로 찾아야 합니다. 그것이 찾는 방법입니다. 거기서 그것을 보아야 합니다. 우리는 그것을 볼 수 없기에 겉으로 드러난 행실의 틀에 속습니다. 참된 깨침으로 nibbāna를 깨치는 것이지, nibbāna를 깨친 사람을 행동으로 찾기는 아주 어렵습니다. 그것이 그 이치입니다.
vitaragi danna
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
danna amāra ov ēkayi kāraṇaya
— 알기 어렵다는 것이지요. — 예, 그것이 요점입니다.
ektarā bhikṣūn vahansē namak anurādhapura yugē mē laṁkāva vecca hiddhiyak gæna pennanavā. ektarā siṭuvarayek mokada karannē mehe hiṭapu kōṭipatiyek mahā dānayak denna hituvā gamēma inna bhikṣūn vahansēlāṭat anupiḷivelin tiyalā. pæraṇikamen ē vagēma tiyena satvayangen anupiḷilen tiyalā hon̆da hæḍi hon̆da lassana penumen saṁvara baven oya gæna ahaval davasē dānnaṭa siyaluma aya vaḍinna kiyalā hæmatenama ārādhanāvak karagena udē pāndara væḍalā ēka hāmuduruvō navalā ē hāmuduruvō bæluvahama kakul vala korala gæhilā ri diracca sivurak ehema mehen virilā sivurak tiyennē pānkaḍa vecca sivurakut æn̆dagena diracca pātrayakut aragena
어떤 스님 한 분에 대해, Anurādhapura 시대에 이 Laṅkā에서 있었던 일을 전합니다. 어떤 장자가, 이곳에 살던 백만장자가 큰 dāna를 올리려고 마음먹고, 마을의 스님들도 차례대로 앉히기로 했습니다. 법랍에 따라, 또 갖춘 모습에 따라 차례를 정하고, 단정하고 고운 모습과 몸가짐을 따졌습니다. 아무 날 dāna에 모두 오시라고 곳곳에 청을 드렸습니다. 새벽에 스님들이 오셔서 자리에 앉으셨는데, 한 스님을 보니 다리에 헌데가 나 있고, 여기저기 해진 낡은 가사, 누더기 가사를 입고 낡은 발우를 들고 와 있었습니다.
ævidilā hiṭan innavā malayak kāvāluva ahama ohoma udē pāntara matana vædilā ekanē. paḷaveni in̆dan ven næ. palāgena innavā saṁvidhānaya karana ekak gatta.
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
paḷaveniṭa tiyannam tava hāmuduruva oba vahansē piṭipasaṭa yanna āsē inna tibbā issarayi. tava kenek āpuguvahama anupiḷilin tiyenavā oba vahansē piṭipassa antimaṭa balamu. antimaṭa eha sāmaṇarayan vahansēganu piṭi passē piiṭiya antimaṭa mē hāma. ē taramma itin bæluvahama ajivvayi. priyamanāpayakut næ. bælū bæluvaṭa hoyannat bæhæ. hāmuduruva hinaya daka namaṭa hāmuduruvenek vitarayi. dæn ohoma anupila hadalā tiyam itin siṭuvarayāṭa kivvā dæn itin oba hatin paḷaveni dāna pātrayaṭa dānē bedanna bat hænda gannakoṭa poḷova kimidagena yaṭin ædilā pātra yāgena hiṭiyā etana iramalin.
'맨 앞에 모시겠습니다.' 다른 스님이 오시자 '스님, 뒤로 가 주십시오. 이분이 앞에 앉으셔야 합니다.' 또 누가 오면 차례대로 앉히며 '스님은 뒤로 가십시오. 맨 끝에 보겠습니다.' 끝에는 sāmaṇera들 뒤, 그 뒤 맨 끝에 이 스님이 앉게 되었습니다. 보기에 그만큼 볼품없고 마음에 드는 데도 없었습니다. 얼핏 보아서는 알아볼 수도 없었습니다. 이름만 스님일 뿐이었습니다. 그렇게 차례를 짜 놓고 장자에게 '이제 당신 손으로 첫 발우에 dāna를 담으십시오' 했습니다. 밥주걱을 드는 순간, 그 스님이 땅속으로 들어가 아래로 지나와 맨 앞에서 발우를 들고 서 있었습니다.
ara hāmuduruvō piṭipasa mīṭarabē okkoṭama pudumayi mokakda mē vunē kiyalā. dānayē bedāgattahama poḷova kamiṭagena yaṭin āpu tanekuṭa næ giya tanekut næhæ ākātayaṭa pelā peni piniya yanna væḍiyā. etakoṭa aya dannē iradi bala æti maharahatan vahansēṭa vagēma mē issellā midilā tiyennē kiyalā. unvahansē dānēganna hava nemeyi. ara mōḍayangē mahaṇa vidahāva. lōkayāgē maninna āryō maninna um̆balā dakṣada um̆balā kotanada innē kiyana eka pennum karalā giyā ara avasthāva unhatiṭa dānaya rāsāvakin āva paḷami tæna ganna āvak nemeyi. āyē minissungē tiyena mulāva bedalā yanna.
뒤쪽에 있던 그 스님이었습니다. 모두가 이게 무슨 일인가 놀랐습니다. dāna를 받고 나서는 땅속으로 온 길로 가지도 않고, 하늘로 솟아 날아가셨습니다. 그제야 사람들은 그분이 iddhi를 지닌 큰 arahant라는 것을 알았습니다. 그분은 dāna를 받으려고 온 것이 아니었습니다. 어리석은 이들의 재는 버릇을 깨려고 온 것입니다. '세상을 재고 ariya를 재는 데 너희가 능하냐? 너희가 어디에 있느냐?'를 보여 주고 가신 것입니다. dāna가 탐나서 첫자리를 차지하러 온 것이 아니라, 사람들의 헷갈림을 걷어 주려고 온 것입니다.
n mē vagē avasthāval apē aya dakinnē nætuva ahama mē bāhira pēna penum valin iriyav valin sil dosil ma innavā. tamanṭa pragnāva pahaḷa karaganna tiyama avasthāva næti karagannavā. itin ōvā hon̆daṭa tērum ganna ōnē.
우리 사람들은 이런 일을 보지 못하고 겉으로 보이는 모습과 몸가짐으로 sīla가 있다 없다 따지며 지냅니다. 그래서 자기에게 paññā를 일으킬 귀한 기회를 잃어버립니다. 그러니 이것들을 잘 알아들어야 합니다.
ētā mē gāthāvak yannat ahalā tiyenavā. ēka api pacca velāvak ma vistara karalā dennam ēka mokada ēka tunruvan guṇaya piḷiban̆da vistara mē saṁsāra sārōga vinīta nīsaṁ ādivita gāthāva
이 gāthā에 대해서도 물음이 들어왔습니다. 그것은 나중에 풀어 드리겠습니다. 그것은 세 보배의 덕에 대한 풀이로, 'saṃsāra sāgara…'로 시작하는 gāthā입니다.
hari paṭan giya ka danna kiyanna kamak
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
itin etakoṭa api dakinna ōnē mē pera bhavayaka ehema kenek hiṭiyā nam ada ēgollangē ehema sōvānya sakr̥dāgāmī ādī vaśayen dakinnē nǣ. namut ē phalayē svabhāvaya vaṭahagannavā. sōvān sakr̥dāgāmī dænagannē kokada? arihatyatvaṭa patvecca ektarā teraṇin vahansē namak. bhikṣuṇīn vahansē namak budurajāṇan vahansē væḍa inna kālēdī tamanlat samādhiyak mokakda kiyalā dannē nǣ samādhiya hæṭi ānanda hāmuduruvanṭa kiyanavā.
그러니 우리가 보아야 할 것은, 지난 생에 그런 사람이 있었다면 오늘 그들이 자기를 sotāpanna, sakadāgāmi 등으로 보지는 못하지만 그 phala의 성품은 알아챈다는 것입니다. sotāpanna, sakadāgāmi를 어떻게 압니까? arahant가 된 어느 장로 비구니, Buddha께서 계시던 때의 한 비구니가 자기 samādhi가 무엇인지 몰라 그 samādhi의 모습을 Ānanda 스님께 말합니다.
ævæt ānandanē æhæ tiyenavā pēnavā balana balāporottuvak maṭa nǣha. mē kana tiyenavā hon̆daṭa æhenavā. etakoṭa ahana balāporottuvakut næ. nāsaya tiyenavā gan̆da suvan̆denavā. āgrahaṇaya karana balāporottuvakut næ. diva tiyenavā hon̆daṭa raha dæhenavā. raha vidina balāporottuvakut næhæ. kaya tiyenavā pahasa dænenavā. pahasa ganna balāporottukut næ. mehi vidiyē samādhiyak tiyenavaṭa ē samādhiya mokakda [ugura kǣrīma] unvahansē uttara dennē nætuva oya okko gihillā budurajāṇan vahansēgen oya vidiṭama ahanavā. budurajāṇan vahansē dēśanavā ānanda ōkaṭa tamā arihatphala samādhiya kiyannē.
'벗 Ānanda여, 눈이 있어 보이지만 보려는 바람이 내게 없습니다. 귀가 있어 잘 들리지만 들으려는 바람도 없습니다. 코가 있어 냄새가 나지만 맡으려는 바람도 없습니다. 혀가 있어 맛이 잘 느껴지지만 맛을 즐기려는 바람도 없습니다. 몸이 있어 닿음이 느껴지지만 닿음을 누리려는 바람도 없습니다. 이런 samādhi가 있는데 그 samādhi는 무엇입니까?' [헛기침] 그분은 답하지 않고 Buddha께 가서 그대로 여쭈었습니다. Buddha께서 가르치셨습니다. 'Ānanda여, 그것을 arahattaphala samādhi라고 한다.'
dæn mē arihatphala samādhiyaṭa patvelā hiṭuvahama samādhiyē svabhāvaya han̆dunavā ēkaṭa kiyana nama danna. anna pratyavēkṣā gnāna nætnam ēka mokakda kiyalā dænaganna bæha. pratyavēkṣā gnāna kiyanavā passē pahaḷa vena ēvā. phalaya issellā pahaḷa venavā. pratyavēkṣā gnāna pasuva pahaḷa venavā. siyallaṭama nemeyi. ehema nætnam ēka danna kenekgiyen ē vistarē sākacchā karanakoṭa ē ahaval tattvaya kiyalā dænaganna. dæn unvahansē dænagannavā mēṭa vaḍā maṭa deyak ne. athæriyaṭa yamak ætda ē ṭika atharalā ivarayi. īṭa ehā maṭa karanna dannē nǣha kiyana eka dannē. ē phalayaṭa kiyana mokakda æhuvahama ēka mama dannē næhæ. maṭa atharinna deyak næha attaka atralā ivarayi. maṭa bæn̆dinna deyak nǣha kotaka ēvā bæn̆di bæn̆dīm okkoma ivarayi. ēka mama dannavā. īṭa vaḍā deyak næti vavat dannavā. ē ṭika dakinavā. ēka vimarśanaya kirīmē hækiyāvak daham nuvanak tiyenavā nam pratyavēśā gnānayakin dænagannavā. ēkaṭa tamayi arihatvaya kiyannē ōkayi kiyana eka dænaganna.
arahattaphala samādhi에 이르러 있으면 그 samādhi의 성품은 알아보지만, 그것을 무엇이라 부르는지 이름을 알려면 paccavekkhaṇa ñāṇa가 없으면 그것이 무엇인지 알 수 없습니다. paccavekkhaṇa ñāṇa는 나중에 일어나는 것입니다. phala가 먼저 일어나고 paccavekkhaṇa ñāṇa가 나중에 일어납니다. 모두에게 그런 것은 아닙니다. 그렇지 않으면 그것을 아는 이와 그 이야기를 나누다가 그것이 무슨 상태인지 알게 됩니다. 그 비구니는 이것을 압니다. '이보다 더 내게 할 것이 없다. 놓을 것이 있다면 다 놓아 버렸다. 그 너머 내가 할 일이 없다.' 그것을 압니다. 그 phala를 무엇이라 하느냐고 물으면 '그것은 모릅니다. 내게는 놓을 것이 없습니다. 다 놓아 버렸습니다. 묶일 것도 없습니다. 묶였던 것들이 다 끝났습니다. 그것을 압니다. 그보다 더한 것이 없다는 것도 압니다.' 그만큼을 봅니다. 그것을 살펴볼 힘, dharma의 슬기가 있다면 paccavekkhaṇa ñāṇa로 압니다. 그것이 arahant의 경지라는 것을 아는 것입니다.
sū
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
ada davasa tuḷat api praśna okkoṭamagē sākacchā valaṭa uttara dunnā. nævatat api īḷan̆ga
오늘도 우리는 모든 물음에, 이야기 나눈 것들에 답했습니다. 다음에 또 우리는
surādhā dīdhārahatma
(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)
sākacchā karamu sǣmadena yāpata
이야기를 나눕시다. 모두 평안하시기를.