와하라까 코리아
CD013-03

CD013 · 3번째 · 1시간 20분 · 원문 녹음

남녀 됨·paṭiccasamuppāda·pīti-sukha·sotāpatti·ānāpānasati 풀이

ස්ත්‍රී පුරුෂ බව, පටිච්චසමුප්පාදය, ප්‍රීති-සුඛ, සෝවාන්වීම, ආනාපානසතිය පැහැදිලි කිරීම

keṭi ka praśna ṭikak anna api praśnayak tiyena mē ānāpāna satiya vistara vistara tērennē

짧은 질문이 몇 가지 있습니다. ānāpānasati를 자세히 풀어 달라는 질문도 있습니다.

mē strī puruṣayin vaśayen uppattiyak læbennē kumana kusalayak hō akusalayak nisāda kiyala praśnayak ahalā

여자나 남자로 태어나는 것은 어떤 kusala나 akusala 때문이냐는 질문을 했습니다.

mēkedi mē kusala akusala kiyana dekaṭa vigraha karalā ganna giyāmat ara pin pav kiyana vacanaya gattā vāgē væḍak

여기서 이것을 kusala와 akusala 둘로 나누어 보려 해도, 저 puñña와 pāpa라는 말을 끌어온 것과 같은 일이 됩니다.

api pinva tōraganna hētuphala kramaya gattā pinpav turāganna pahadu kramayak tamayi hētuvaṭa anukūla phalayak læbenavā kihama hētuva yahapat nam phalaya yahapat venavā. hētuva ayahapat nam phalaya ayahapat venavā. hētuva yam ākāra phalaya īṭa anukūlayi. mē kārayen api gattā.

우리는 puñña를 가려내려고 원인과 열매의 방식을 썼습니다. puñña와 pāpa를 가려내는 쉬운 방법은 원인에 맞는 열매가 온다는 것입니다. 원인이 좋으면 열매가 좋고, 원인이 나쁘면 열매가 나쁩니다. 원인이 어떠하면 열매도 그에 맞습니다. 이런 식으로 우리는 받아들였습니다.

etakoṭa menna mē vagē strī saṁkhārayen istrīn upadinavā. puruṣa saṁkhārayen puruṣa upadinavā.

그런데 이처럼 여자 saṅkhāra로 여자가 태어나고, 남자 saṅkhāra로 남자가 태어납니다.

mēka pin pav dekama væḍakan nigamanaya karanna puḷuvan ekak nemeyi.

이것은 puñña와 pāpa 둘 가운데 어느 하나로 매듭지을 수 있는 것이 아닙니다.

dæn devan gæna vennē pin karalā. etakoṭa pav valin stīn venavā kiyalā gattahama pav karalā devaganak venna bǣnē. pinaka phalayak vaśayen panna nam ehet devan̆ganam upadinavā. devan̆gena kiyannē.

deva가 되는 것은 puñña를 지어서입니다. 그런데 pāpa 때문에 여자가 된다고 하면, pāpa를 지어서 하늘 여인(devaṅganā)이 될 수는 없지 않습니까. puñña의 열매로라면 하늘 여인으로도 태어납니다. 하늘 여인이라는 것 말입니다.

ehenam mē pin pavu deka kiyana ekin hoyanna giyāma mēka tōrā beri laganna bæruva yanavā.

그러니 puñña와 pāpa 둘로만 찾으려 하면 이것을 가려낼 수가 없게 됩니다.

saṁkhāraya yam ākārayakda viññāṇaya īṭa anukūlayi. saṁkhāraya strī nam viññāṇayat istri. strī saṁkhārayen stī viññāṇa pahaḷa venavā. puruṣa saṁkhāra valin puruṣa viññāṇa pahaḷa venavā.

saṅkhāra가 어떠하면 viññāṇa도 그에 맞습니다. saṅkhāra가 여자이면 viññāṇa도 여자입니다. 여자 saṅkhāra로 여자 viññāṇa가 생기고, 남자 saṅkhāra로 남자 viññāṇa가 생깁니다.

ēka pin pavudaṭa dānna puḷuvan ekak nemeyi. ēka bhavagāmī. bhavagāmī saha puṇyagāmī pāpagāmī kiyannē dekak.

그것은 puñña·pāpa 쪽에 넣을 수 있는 것이 아닙니다. 그것은 bhava로 이끄는 것(bhavagāmī)입니다. bhavagāmī와, puññagāmī·pāpagāmī는 서로 다른 둘입니다.

bhavayaṭa hētu vennā vū saṁskāraya bhava gamaṭa hētu vena ākāraya tava ekak.

bhava의 원인이 되는 saṅkhāra가 bhava로 가는 길의 원인이 되는 방식은 또 다른 하나입니다.

dæn istrī saṁkhāraya kiyalā kiyannē pin pavuda dekaṭa dānna puḷuvan ekak nemeyi.

이제 여자 saṅkhāra라는 것은 puñña·pāpa 둘에 넣을 수 있는 것이 아닙니다.

ēka kāma saṁkhārayan tuḷama goḍanægena ektara avasthāvak tiyenavā ekkenek innavā bægǣpatvemin balāporottu vena kenek. ovun kirehi udav upakāra karana mānasikatvaya tava kenekuṭa tiyenavā.

그것은 kāma saṅkhāra 안에서 쌓이는 어떤 상태입니다. 한 사람은 애처롭게 매달리며 바라는 사람입니다. 그런 이들을 도와주려는 마음은 또 다른 사람에게 있습니다.

dæn tamanṭa pirisaraṇā balāporottu vena jātiya, mānasikatvayā goḍæbeneku. ohu hæma velēma tava kenekgē pihiṭak balāporottu venavā. etanadi adhairayak haṭagannavānasatuvē.

이제 자기에게 기댈 곳을 바라는 그런 마음가짐이 쌓인 사람이 있습니다. 그는 늘 다른 사람의 도움을 바랍니다. 거기서 마음에 용기 없음(adhairya)이 생깁니다.

maṭa taniyen jīvat venna bæ. maṭa kavuruhari magē pirisaraṇaṭa inna ōnē. ē velāvē citta adhairayak matuvenavā.

‘나는 혼자서는 살 수 없어. 누군가 내 곁에서 기댈 곳이 되어 주어야 해.’ 그럴 때 마음의 용기 없음이 올라옵니다.

ēka pav kiyana koṭasaṭa dānna bæhæ. ēka tamayi strī koṭasa kivvē. idiri saṁkhāraya.

그것은 pāpa 쪽에 넣을 수 없습니다. 그것이 바로 여자 쪽이라고 한 것, 여자 saṅkhāra입니다.

anē bæri kenāṭa api udavka karanna epæ. bæri ayanē. anna ehema hæn̆gīmak matuvenavā. ehā utsāhaya dhairaya vaḍalā anit kenāṭa udav upakāra karanavā. etakoṭa mēka puruṣa saṁkhāraya.

‘아, 못하는 사람을 우리가 도와야지. 못하는 사람들이잖아.’ 이런 느낌이 올라옵니다. 그래서 애씀과 용기를 키워 다른 사람을 돕습니다. 이것이 남자 saṅkhāra입니다.

ē sthayi puruṣa saṁkhāra hædennē oya kramaya.

여자·남자 saṅkhāra가 생기는 것은 이런 방식입니다.

dæn nætiva bæri kenā illanna ata mehema karanavā. tiyena kenā denna ata mehema karanavā. krama dekaknē.

없어서는 못 사는 사람은 달라고 손을 이렇게 합니다. 가진 사람은 주려고 손을 이렇게 합니다. 두 가지 방식이지요.

hō denna kivvot mehemayi illannē. aha ganna kivvot mehema ayiti dennē. æn̆gili munin haravuganna alla piṭilla uḍaṭa araganna ganna kenā piṭilla uḍaṭa gannavā.

달라고 할 때는 이렇게 청하고, 가지라고 할 때는 이렇게 건넵니다. 주는 사람은 손을 엎어 내밀고, 받는 사람은 손바닥을 위로 해서 받습니다.

ehema illanavā. anna illana eka strī saṁkhāra dena eka puruṣa saṁkhāra krama deka ōkayi.

그렇게 청합니다. 청하는 것이 여자 saṅkhāra, 주는 것이 남자 saṅkhāra입니다. 두 방식은 이것입니다.

mē sasarē pudgalaya oya vidiha oya dekama ē pudgalayō tamangē mānasika maṭṭanam oya dekenma geniyanavā.

이 saṃsāra에서 사람들은 이 두 가지로 자기 마음의 수준을 끌고 갑니다.

itin anungē pirisaraṇak pathāgena kraya ektarā bægæpat bavak æti venavā. ē mānasikatvaya bægæpat nisā ohu ē velāven balāporottu venavā ohuṭa puḷuvan udavva karanna.

남이 기댈 곳이 되어 주기를 바라며 일종의 애처로움이 생깁니다. 그 마음이 애처롭기에 그는 그때 남이 자기를 도와줄 수 있기를 바랍니다.

ē ara hināvakin udav kaḷa hæi. atapata gālā udav kaḷa hæi. monavā hariṭa pahata labā dīlā udav kaḷa hæi. eyāgē mānasikatvaya murudu venavā ē pættē.

웃음 하나로도 도울 수 있고, 손을 어루만져서도 도울 수 있고, 무엇이든 내주어서도 도울 수 있습니다. 그 사람의 마음은 그쪽으로 부드러워집니다.

tamāṭa dena kenā kenehi udav upakāra karana kenā kenehi ohu pratipakāra salakanna murudu bhāvaya gannavā. pævætmayi murudubhāvaya anna mānasika gatiyak ēken murudu bavaṭa haṭagannavā.

자기에게 주는 사람, 도와주는 사람에게 그는 보답하려는 부드러움을 지닙니다. 그 존재의 부드러움에서 어떤 마음 성향이 부드러운 쪽으로 생겨납니다.

itin ē ē mānasika gatiyē ē saṁkhāraya murudu saṁkhārayak nisā. bægæpat saṁkhārayak nisā. bægǣpat bava saha marudu bava sthiranṭa āvīnika venavā. śarīraya murudu venavā. bægæpat lakṣaṇayaṭa pahaḷa venavā.

그 마음 성향의 saṅkhāra가 부드러운 saṅkhāra, 애처로운 saṅkhāra이기에, 애처로움과 부드러움이 여자들에게 몸에 배게 됩니다. 몸이 부드러워지고, 애처로운 모습으로 드러납니다.

anun yaṭataṭa inna mānasikatvayak goḍanæganavā. etakoṭa strī lakṣaṇa pahaḷa venavā.

남 밑에 있으려는 마음가짐이 쌓입니다. 그러면 여자의 특징이 드러납니다.

anna udav karana kenā ara vagē bægæpak nǣha. etakoṭa eyāṭa tiyennē ektarā vidihaka utsāha vīrya sahita ōnehekaṭa orut vena saḷu gatiyak hæṭa.

도와주는 사람은 그렇게 애처롭지 않습니다. 그에게는 일종의 애씀과 vīriya가 있어, 무엇에든 맞서는 굳센 성향이 있습니다.

adhairya novī dhairyamavat aṇuṭa udav upakāra karana ē gati lakṣaṇa anuva puruṣa saṁskārayē śarīraya dæḍi venavā. puruṣa gati lakṣaṇa pihiṭanavā.

용기를 잃지 않고 굳세게 남을 돕는 그 성향에 따라, 남자 saṅkhāra로 몸이 단단해지고 남자의 특징이 자리 잡습니다.

labā dena lakṣaṇaya upadinavā. labā gana lakṣaṇaya strī upadinavā. ēka pin pav dekaṭa dānna bæhæ.

주는 성향은 남자로 태어나고, 받는 성향은 여자로 태어납니다. 그것을 puñña·pāpa 둘에 넣을 수는 없습니다.

pav karalā a sthirīn venavā kivvahamat ehema galapanna bæ. hæbæyi ektarā adhairayak, bægǣpat bavak, anyayangē piḷisaraṇak balāporottu vena lakṣaṇayak tiyenavā.

pāpa를 지어서 여자가 된다고 해도 그렇게 맞출 수는 없습니다. 다만 어떤 용기 없음, 애처로움, 남이 기댈 곳이 되어 주기를 바라는 성향이 있습니다.

mēka bhava pævætma tuḷa tibena sthi puruṣa lakṣaṇayē svabhāvaya sthi saṁkhāraya kiyalā ēkaṭa kiyannē.

이것이 bhava의 이어짐 안에 있는 여자·남자 특징의 본성이며, 그것을 여자 saṅkhāra라고 합니다.

saṁkhāra, paccayā, viññāṇaṁ kiyana siddhāntaya saṁkhāra kiyanakoṭa vividhākārayi. ē vividhākāra saṁkhāra valin mænaganna ōnē. ē viññāṇayaṭa anukūlayi nāmarūpa. īṭa anukūlayi salāyatanaya.

saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ이라는 가르침에서 saṅkhāra는 여러 가지입니다. 그 여러 saṅkhāra로 헤아려야 합니다. 그 viññāṇa에 맞게 nāmarūpa가 있고, 그에 맞게 saḷāyatana가 있습니다.

mē salāyatanaya pahaḷa karannē saṁkhārayanṭa anukūlava viññāṇa pahaḷa velā. viññāṇayan anukūlava nāma rūpa pahaḷa velā. nāma rūpayan anukūlava salāyatana pahaḷa venavā.

이 saḷāyatana가 생기는 것은, saṅkhāra에 맞게 viññāṇa가 생기고, viññāṇa에 맞게 nāmarūpa가 생기고, nāmarūpa에 맞게 saḷāyatana가 생기는 것입니다.

mē paṭicca samuppāda kramaya tuḷin ōka vendanna hari lēsiyi. ōkē pinda pavuda kiyalā gattaṭa passē minissu eka adahas gannavā pav karalā sthirīga venavā. pin karalā puruṣa venavā kiyalā.

이 paṭiccasamuppāda의 방식으로 보면 그것을 가려내기가 아주 쉽습니다. 거기에 puñña니 pāpa니 하는 것을 끌어오면, 사람들은 pāpa를 지어서 여자가 되고 puñña를 지어서 남자가 된다는 생각을 갖게 됩니다.

pin pav kiyana deka ekak. bhava pævætmaṭa hētu vena kriyāvaliya tava ekak.

puñña와 pāpa는 하나이고, bhava의 이어짐의 원인이 되는 흐름은 또 다른 하나입니다.

ōka dam dæn kayak tiyanava etakoṭa ēka

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ēka hon̆daṭa pæhædili venavā pāpayen ista vuṇā nemeyi kiyalā. hæbæyi ektarā adhairayak tiyenavā.

그것이 아주 분명해집니다. pāpa 때문에 여자가 된 것이 아니라는 것이. 다만 어떤 용기 없음이 있습니다.

anun bæpatkamak tiyenavā. anungē pirisaṭa balāporottuvak tiyenavā. ēka strīpakṣayaṭa tiyenavā. ēka tamayi strī saṁkhāraya hæṭiyē.

남에게 매달리는 애처로움이 있고, 남이 기댈 곳이 되어 주기를 바라는 마음이 있습니다. 그것이 여자 쪽에 있습니다. 그것이 바로 여자 saṅkhāra의 모습입니다.

itin ē saṁkhāraya venas karanna ōnam. ē istrī lakṣaṇa ayin karalā yam kenekuṭa utsāhayen vīryayen dhairyen anika ayaṭa udav karana upakāra karana ē gati lakṣaṇa praguṇa karagattot. kramakramaya nævata puruṣa saṁkhāra vardhanayaṭa væṭenavā.

그러니 그 saṅkhāra를 바꾸고 싶다면, 그 여자 특징을 걷어내고 애씀과 vīriya와 용기로 남을 돕는 성향을 길러 나가면, 차츰 다시 남자 saṅkhāra가 자라는 쪽으로 넘어갑니다.

hæbæyi puruṣa saṁkhāra dæn 49k væḍilā.

그런데 남자 saṅkhāra가 이제 49만큼 자랐다고 합시다.

istrī saṁkhāratāva ekaknam mæda paninavā. mima pinavā. 149k puruṣa saṁkhāra vaḍalāpa itis saṁkhārana.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

eyā istriyak velāvama upadinavā. hæruṣa gati lakṣaṇa valin pirilā innavā.

그 사람은 여자로 태어납니다. 그러면서도 남자 성향으로 가득 차 있습니다.

hæbæyi oya saṁkhārayē balaya nægilā hitan ēken viññāṇaya pahaḷa vena avasthāvēdī tōrr̥tīpākak vaśayen jīvitaya atana mæddadī ara [goravanavā] eka pirunāma mokada vennē? ē idiriya varusayek venavā. hatara mæda

그런데 그 saṅkhāra의 힘이 올라와 그것으로 viññāṇa가 생기는 때에, pavatti vipāka로서 삶의 한가운데에서 그것이 다 차면 어떻게 될까요? 그 여자가 남자가 됩니다. 삶 도중에 말입니다.

etakoṭa strīva ipadilā vayasa avurudu 25 30k hari gihillā anna saṁkhāraya pūrṇa veccakama puruṣa pættaṭa pahinavā.

그러면 여자로 태어나 스물다섯이나 서른 살쯤 되어, 그 saṅkhāra가 다 차자마자 남자 쪽으로 넘어갑니다.

etakoṭa istrī gati lakṣaṇaya 49k enavā. kurasa gati lakṣaṇa ekak venavā. væḍi pættaṭa gilā puruṣa venavā.

그러면 여자 성향은 49가 되고, 남자 성향이 하나 더 많아집니다. 많은 쪽으로 기울어 남자가 됩니다.

dæn puruṣayō śrī lakṣaṇaya innavā. kramakramaya puruṣa saṁkhāraya bæhælā gihillā puruṣa saṁkhāra 49k tiyenavā. 51k tiyenavā. strī saṁkhāraya 49k enaekak nægilā tiyenavā.

이제 여자 특징을 지닌 남자도 있습니다. 차츰 남자 saṅkhāra가 줄어들어 남자 saṅkhāra가 49가 되고, 여자 saṅkhāra가 51로 올라가 있습니다.

eyā ē pætta nam nagāgena yannē. eyā upadinakoṭa puruṣayek velā ipadilā. atara mæddē ista saṁkhāraya ituruka sampūrṇa velā sama veccakāma istrī puruṣa bhēdaya venas velā hiṭan puruṣayā idiriyak venavā.

그는 그쪽을 키워 가는 것입니다. 태어날 때는 남자로 태어났습니다. 도중에 여자 saṅkhāra의 남은 부분이 다 차서 같아지자마자 여자·남자의 구분이 바뀌어, 그 남자가 여자가 됩니다.

oya kramayaṭa sthatisa atara mæda venas venavā.

이런 식으로 여자와 남자가 도중에 바뀝니다.

svāmīn vahansa rahatan vahansē nakoṭat ara praja kenek ov tiyenavā piḷidavacca hāmuduruvanṭa meyāvaṭa bhāryāvak vunānam kiyalā mē vidihaṭa hæn̆gīmak æti vuṇā.

(질문) 스님, arahant 스님을 두고도 그런 일이 있었던 사람이 있지요? (답) 네, 있습니다. 어떤 스님을 보고 ‘이분이 내 아내였으면’ 하는 느낌이 일어났습니다.

ē hæn̆gīmak æti karagannavat ekkama eyāgē ara sthira saṁkhārayē aḍu ekak tibilā æn̆gægilā āvā.

그 느낌을 일으키자마자 그의 여자 saṅkhāra 쪽에 모자랐던 것이 채워져 몸에 나타났습니다.

anna eyā balāporottu æti karagattā. kāma pætten adhika balāporottuvak æti karagattā. balāporottu eyaṭa asahanayak vuṇā.

그는 바람을 품었습니다. kāma 쪽으로 지나친 바람을 품었습니다. 그 바람이 그에게 괴로움이 되었습니다.

pragnātayisikatvaya væḍi vunāma pirimi væḍi venavā kiyana eka vennē ēkayinē itin dæn pragnā caitasikaya væṭunāṭa passē anungē ādhāra upakāra balāporottu vena mānasikatvaya eyāṭa nætuva yanavā.

(질문) paññā cetasika가 늘면 남자 쪽이 늘어난다는 것이 그것이군요. (답) 그래서 이제 paññā cetasika가 자라면 남의 도움을 바라는 마음가짐이 그에게서 사라집니다.

ē puṇya caitasika pāpa caitasika pragnā caitasika kiyannē tunā.

puñña cetasika, pāpa cetasika, paññā cetasika, 이렇게 셋입니다.

dæn alōbha, advēśa amōha pu etakoṭa amōha kiyannē ekak. amōha kiyana ekē pragnā kiyannē īṭa vaḍā ēka gæm̆buru pættak.

alobha, adosa, amoha가 있는데, amoha는 하나입니다. amoha에서 더 나아가 paññā는 그보다 깊은 쪽입니다.

pragnā caisika prakārayan dakinavā yathārthaya dakinavā.

paññā cetasika는 여러 모습을 보고, 있는 그대로를 봅니다.

pragnā caitasikaya tīraṇaya ekak. amōha caitasikaya tīraṇaya yamak tērum gænīmē hækiyāva. pragnā caitasikaya kiyannē ēka ikma tava hækiyāvak. balavat hækiyāvak.

paññā cetasika는 판가름하는 것입니다. amoha cetasika는 무언가를 알아차리는 능력입니다. paññā cetasika는 그것을 넘어선 또 하나의, 힘센 능력입니다.

etanadi kaḷatta nokaḷa yutta væḍamāgen aṇunṭa anulavaṭa pālanaya venavada? śavairīva tamā pālanaya venavada? mē ādī vaśayen nigamanaya karanavā pragnāven.

거기서 해야 할 것과 하지 말아야 할 것을 가리고, 남에게 끌려 다스려지는가, 스스로 다스리는가 하는 것들을 paññā로 판가름합니다.

arihat pat vunot istriyak. [ugura kǣrīma] eyāgē strī lakṣaṇaya etanin ehāṭa saṁkhāraya ivarayi. strī saṁkhāraya ivarayi. eyāṭa purudu saṁkhārak ivarayi. eyāṭa pragnā saṁkhāra væḍenavā. pragnāva anuva

여자가 arahant가 되면, [헛기침] 그의 여자 특징은 그 너머로는 saṅkhāra가 끝납니다. 여자 saṅkhāra가 끝납니다. 남자 saṅkhāra도 끝납니다. 그에게는 paññā saṅkhāra가 자랍니다. paññā에 따라서 말입니다.

ektarā tiraṇin vahansē namakaṭa māra deviya putraya ævidillā [goravanavā] dǣn̆gulaka nuva næti striya kesē nam uttarī manussa dharmayak avabōdha karannada? oya boru væḍa karanna nætuva gihillā enam gǣṇiyaeka vagē jīvat tiyā. kiyā mehema apahasatayak kaḷā.

어떤 therī 스님에게 Māra devaputta가 와서 [코 고는 소리] ‘두 손가락만큼의 슬기도 없는 여자가 어찌 uttarimanussa dhamma를 깨닫겠느냐? 그런 헛짓 하지 말고 가서 여자답게 살아라’ 하고 업신여겼습니다.

istrī yana hæn̆gīma yamekuṭat nam um̆ba gihin eyāṭa kiyapa. oya um̆bagē balāporottu obagē o istī hæn̆gīma næhæ. isrīyayi saṁgnāva gatta kenet nam eyāṭa kiyalā obē katāva giyapak. mārayāṭa upadesak dunnā tiraṇin vahansē mārayā yanna giyā.

‘여자라는 느낌이 누군가에게 있다면 너는 그에게 가서 말해라. 내게는 그런 여자라는 느낌이 없다. 여자라는 saññā를 가진 사람이 있다면 그에게 가서 네 말을 해라.’ therī 스님이 Māra에게 그렇게 일러 주자 Māra는 떠나갔습니다.

etatta hon̆daṭa pæhædiliva pēnavā strī yanāvak ætda? istrī saṁgnāvē bæn̆dīmak arihat patteda kāntāvaṭa næha. ehenam terēn vahansēṭa næha.

거기서 분명히 보입니다. 여자라는 것이 있습니까? arahant가 된 여자에게는 여자 saññā에 묶임이 없습니다. 그러니 therī 스님에게는 없습니다.

purusayayi yam bæn̆dīmak æṭa nam ēkat nǣ. puruṣa kenek hari hatyayaṭa pat velā hiṭiyanavā. eharat strī saṁgnāvakut nǣha puruṣa saṁgnāvakut næ.

남자라는 묶임이 있다면 그것도 없습니다. 남자가 arahant가 되었어도, 그에게는 여자 saññā도 없고 남자 saññā도 없습니다.

ē dekama kāmaya mul karagatta saṁgnā dekak. strī saṁgnāvayi, puruṣa saṁgnāvayi. kāmaya ikmevvaṭa passē oya saṁgnā dekama næti nisā.

그 둘은 모두 kāma에 뿌리를 둔 두 saññā입니다. 여자 saññā와 남자 saññā입니다. kāma를 넘어선 뒤에는 그 두 saññā가 다 없기 때문입니다.

īḷan̆ga uppattiyak nætnam brahma uppattiyēdī istrī kiyannat bæhæ puruṣa kiyannat bæhæ. dhayat ē bhēdē næha.

다음 태어남이 없다면, 혹은 brahma로 태어날 때는 여자라고도 남자라고도 할 수 없습니다. jhāna에도 그런 구분이 없습니다.

ætivena venasa ēkayi. dæn itira kanek dhyānalābhī velā hiṭiyot eyāṭa ē pragnā guṇaya væḍilā tiyenavā ē maṭṭama.

생기는 차이는 그것입니다. 이제 여자가 jhāna를 얻은 사람이라면, 그에게는 그만큼 paññā의 성품이 자라 있습니다.

ē nisā eyāṭa strīya saṁgnāven nægena læ svabhāvaya eyāgennē næha. hæbæyi dhyāna cittiya svabhāvaya istrī puruṣa bhēdaya athærapu ekak. kāmaya ikma evvē ekak.

그래서 그에게는 여자 saññā에서 올라오는 성향이 나타나지 않습니다. jhāna 마음의 본성은 여자·남자의 구분을 내려놓은 것, kāma를 넘어선 것입니다.

kāmaya ikmapu tæna itrī puruṣa saṁgnāvaṭa ayiti nætuva uppattiyak læbennē. dæn brahmayaṭa istrīpu sambandhayak næha. itiīpu pr̥ṣa bhēdayak nǣha.

kāma를 넘어선 곳에서는 여자·남자 saññā에 속하지 않는 태어남을 얻습니다. brahma에게는 여자·남자와 얽힌 것이 없습니다. 여자·남자의 구분이 없습니다.

sta mē kāntāvaya mē bhavatā kiyalā tiyena ēkē niruktaya mona kiyana bhavayaṭāvak vana nisā bhava pævætmaṭāvak vana veḷena gati lakṣaṇaya nisā tamayi kiyannē væla pirimat

여자를 일컫는 이 낱말의 뜻풀이는, bhava에 감겨드는 것, bhava의 이어짐에 덩굴처럼 감기는 성향 때문이라고 합니다. 남자는

bhavayaṭa mē bhavayaṭāvak vavāyata pirimiyā væḷan̆dagænīmayi væḷan̆da gænīma kiyana ekayi etakoṭa væḷan̆da gænīmaṭa gōcara vīmayi dekak. dæn vælē

bhava 안에서 감김을 받는 쪽입니다. 감싸 안는 것과, 감싸 안김의 대상이 되는 것, 이렇게 둘입니다.

svabhāvayayi, gahē svabhāvayayi gattahama dekama væḍena ēvā. dekama jīvat venna ēvā anya onna ādhāraya hæbæyi graha kelin in̆dalā jīvat venavā. væla eka velalā jīvat venavā. veḷa lakṣaṇaya tamayi kivvē.

덩굴의 성질과 나무의 성질을 보면 둘 다 자라는 것들이고, 둘 다 살아가는 것들입니다. 그런데 나무는 곧게 서서 살고, 덩굴은 감겨서 삽니다. 감기는 성질이라고 한 것이 그것입니다.

bhavayaṭa veḷena lakṣaṇaya bhava kiyannē pævætma. pævætma tuḷa veḷena lakṣaṇayak kiyannē anungē ādhārayak upakārayak aragena jīvat vena lakṣaṇaya

bhava에 감기는 성질, bhava란 이어짐입니다. 이어짐 안에서 감기는 성질이란 남의 도움과 받쳐 줌을 받아 살아가는 성질입니다.

svairītvaya etanin deveni venavā. svairī bhāvaya deveni karapuvahama kavuruhari inna ōnē pirisaraṇaṭa sakavarṇayaṭa inna ōnē balāporottu tiyāgannavā. ēka atilakṣaṇaya tamayi etana hiṭiyē.

거기서는 스스로 서는 것이 뒷전이 됩니다. 스스로 서는 것을 뒷전으로 하면, 누군가 기댈 곳으로 있어 주어야 하고 도와줄 사람이 있어야 한다는 바람을 품습니다. 거기 있었던 것이 바로 그 성향입니다.

eha mē sampatta paṭicca samuppādaya añña mañña paṭicca samuppādaya hētu paṭicca samuppādaya dæn mēka keṭiyen pahadalā denna kiyalā kiyanavā.

이제 sampayutta paṭiccasamuppāda, aññamañña paṭiccasamuppāda, hetu paṭiccasamuppāda를 짧게 풀어 달라고 합니다.

mē samputta kiyannē samaga yedenavā kiyana ekayi.

sampayutta란 함께 붙어 있다는 뜻입니다.

dæn avijjā paccayā saṁkhārā avijjā sampayuttā avidyā pratyayen saṁkhāra vē avidyāva samagiti yam tænaka saṁkhāra koṭa nægenavā nam avidyā pratyayen nægena saṁkhārayak æṭa nam ē saṁkhāraya avidyāva samaga avidyā saman̆ga sampattayi.

avijjā paccayā saṅkhārā, avijjā sampayuttā. avijjā를 조건으로 saṅkhāra가 있고, avijjā와 함께한다는 것입니다. 어디서든 saṅkhāra가 올라온다면, avijjā를 조건으로 올라오는 saṅkhāra가 있다면, 그 saṅkhāra는 avijjā와 함께, avijjā와 sampayutta입니다.

etakoṭa avidyāva samagaya tiyenavā. avidyā sahagatayi.

그러면 avijjā가 함께 있습니다. avijjā를 동반합니다.

dæn api hitamukō rāgayen, dvēśayen, mōhayen yuttava yam kenek hitanakoṭa, kiyanakoṭa karanakoṭa ē situvila saman̆ga kriyāva samagatāva saman̆ga avidyāva edilā tiyenavā.

누군가 rāga, dosa, moha를 지닌 채 생각하고 말하고 행할 때, 그 생각과 행위에 avijjā가 함께 붙어 있다고 해 봅시다.

avidyāva nisāma tamayi ē hituvilla esē mehe yavannē. rāgayaṭa mehe yavannē. dvēśayaṭa, mōhayaṭa mehe yavannē. mē rāgaya, dvēśaya, mōhaya avidyāva nisā haṭaganna lakṣaṇa tunak.

그 생각을 이리저리 내모는 것은 바로 avijjā 때문입니다. rāga로, dosa로, moha로 내모는 것입니다. rāga, dosa, moha는 avijjā 때문에 생기는 세 가지 특징입니다.

avidyāva yam tænaka nætnam rāgaya, dvēśaya, mōhaya etana næha. rāgaya, dvēśaya, mōhaya yam tænaka nætnam rāga sahagatō, dvēśa sahagatō, mōha sahagatō hitana kiyana karana væḍannak nǣ.

어디서든 avijjā가 없으면 거기에 rāga, dosa, moha가 없습니다. rāga, dosa, moha가 없으면 rāga를 동반하고 dosa를 동반하고 moha를 동반해 생각하고 말하고 행하는 일이 없습니다.

ehenam avidyāva yam tænaka ækda rāgaya, dvēśaya, mōhaya etana matuvenakoṭa rāgayaṭa anuva hitanavā kiyanavā karanavā, dvēśayaṭa anuva hitanavā kiyanavā karanavā mōhayaṭa anuva hitanavā kiyanavā karanavā. etakoṭa avidyā paccā saṁkhārā avijyā sampitta avidyā pratyayen saṁkhāra vē avidyā samagayēdaya kivvē ēkayi.

그러니 어디든 avijjā가 있으면 rāga, dosa, moha가 거기서 올라올 때, rāga를 따라 생각하고 말하고 행하며, dosa를 따라, moha를 따라 생각하고 말하고 행합니다. ‘avijjā paccayā saṅkhārā avijjā sampayuttā, avijjā를 조건으로 saṅkhāra가 있고 avijjā와 함께한다’고 한 것이 그것입니다.

etakoṭa ēken haṭaganna viññāṇayak balāporottuvak æti vuṇā nam manasa tuḷa nava balāporottuvak rāga sahagatava goḍanæguṇā nam, dvēśa sahagatō mōha sahagatava goḍanæguṇa nam anna ē mānasikatvayaṭa kiyanavā saṁkhāra pratyayen viññāṇa vuṇā. saṁkhāra patyā viññāṇaṁ saṁkhāra sampattaṁ

그로써 생기는 viññāṇa, 곧 바람이 생겼다면, 마음 안에 새 바람이 rāga를 동반해, dosa를 동반해, moha를 동반해 쌓였다면, 그 마음가짐을 두고 saṅkhāra를 조건으로 viññāṇa가 생겼다고 합니다. saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ, saṅkhāra sampayuttaṃ.

ē saṁkhāra valin goḍannægena viññāṇayak nam saṁkhārat ekkayi ēka gonnægē. viññāṇa læbīmē hētuva ekak ēka anusaya. saṁkhāra samaga ē balāporottu vena nægilā enavā.

saṅkhāra로 쌓이는 viññāṇa라면, 그것은 saṅkhāra와 함께 쌓입니다. viññāṇa를 얻는 원인의 하나는 anusaya입니다. saṅkhāra와 함께 그 바람이 올라옵니다.

dæn rāga saṁkhārayen hitanakoṭa kiyanakoṭa karanakoṭa rāga sākatava hitanakoṭa kiyanakoṭa karanakoṭa etana rāga hitak pahaḷa venavā. rāga balāporottuvak æti venavā. dvēśa sahagatava hitanakoṭa kiyana karanakoṭa dvēśa balāporottuvak æti venavā.

rāga saṅkhāra로, rāga를 동반해 생각하고 말하고 행할 때 거기에 rāga의 마음이 생기고 rāga의 바람이 일어납니다. dosa를 동반해 생각하고 말하고 행할 때 dosa의 바람이 일어납니다.

ē situvilla kriyāva katāva yam tænaka nætnam eban̆du balāporottuva goḍanæginnē matu velā ennē næha.

그 생각과 행위와 말이 없는 곳에서는 그런 바람이 쌓여 올라오지 않습니다.

āvot enna anusaya vaśayen avidyāva tiyenavā nam anusaya kivvē yanna anna yaṭapat velā tiyenavā. aramuṇa næti nisā yaṭapat. aramuṇa āpu hāma matu venavā. anna matuvelā āpuhāma tamayi viññāṇa matu vennē.

올라온다면, anusaya로서 avijjā가 있다면 말입니다. anusaya란 눌려 숨어 있는 것입니다. 대상이 없기에 눌려 있다가 대상이 오면 올라옵니다. 그렇게 올라올 때 viññāṇa가 올라옵니다.

viññāṇa valaṭa hētu tiyenavā anik ayaṭa aramuṇak āpuhamahama viññāṇa matu venavā.

viññāṇa의 원인이 있는 사람에게는 대상이 오면 viññāṇa가 올라옵니다.

rāga viññāṇayaṭa hētu tiyena kenāṭa avidyā sahagatava rāga hita kriyāvadan matu venakoṭa rāga sahagata hitak balāporottuvak rāgaya san̆dahā kaṭayutu karana balāporottuvak eyāgē manasē matuvenavā.

rāga viññāṇa의 원인이 있는 사람에게 avijjā를 동반해 rāga의 생각과 행위가 올라오면, rāga를 동반한 마음, rāga를 위해 움직이려는 바람이 그의 마음에 올라옵니다.

ē matu vecca balāporottuven eyā ē saman̆ga avaśya karana nāma rūpayangē yedenavā.

그렇게 올라온 바람으로 그는 그와 함께 필요한 nāmarūpa에 붙습니다.

anna viññāṇayaṭa anuva nāma rūpa. ē nāma rūpa vala yedennē ara avidyā sahagata viññāṇayē ē viññāṇaya æsuru karana nāma rūpayak nætnam ē nāma rūpalat avidyāvē namma sambandhayi.

그것이 viññāṇa에 따른 nāmarūpa입니다. 그 nāmarūpa에 붙는 것은 avijjā를 동반한 viññāṇa이고, 그 viññāṇa에 기대는 nāmarūpa라면 그 nāmarūpa도 avijjā와 이어져 있습니다.

viññāṇa paccā nāma rūpaṁ viññāṇa sampittā viññāṇa pratyayen nāma rūpaya viññāṇa samagayēdī. viññāṇaya avidyā sahagata nam ēkē yaduna nāma rūpayat ē saman̆ga nam ēkat ēka avidyā sahagatava gonnægenavā. gonnægena nāma rūpat avidyā sahagatayi.

viññāṇa paccayā nāmarūpaṃ, viññāṇa sampayuttā. viññāṇa를 조건으로 nāmarūpa가 있고 viññāṇa와 함께합니다. viññāṇa가 avijjā를 동반한다면, 거기 붙는 nāmarūpa도 그와 함께이므로 avijjā를 동반해 쌓입니다. 쌓이는 nāmarūpa도 avijjā를 동반합니다.

nāma rūpacchā salā āyatana ēken ætana diva nāsaya śarīrayē ēvaṭa āyatana vuṇānam ēkat nāma rūpa sampitayi. nāma rūpa samagaya denavā. ē nāma rūpa vala avidyā sahagatava nam tibunē. avidyā sahagata nāma rūpayangen nægennā vū salāyatanat avidyā sahagatayi. okkoma ēkaṭa sambandhayi.

nāmarūpa paccayā saḷāyatanaṃ. 그로써 눈, 귀, 혀, 코, 몸에 āyatana가 생겼다면 그것도 nāmarūpa와 sampayutta이고 nāmarūpa와 함께합니다. 그 nāmarūpa가 avijjā를 동반했으니, avijjā를 동반한 nāmarūpa에서 올라오는 saḷāyatana도 avijjā를 동반합니다. 모두가 그것과 이어져 있습니다.

salāyatana paccayā passava kivvā ē avidyā sahagata vannā vū salāyatanayangen haṭaganna sparśayak ætnam. ē sparśayat avidyāva samayi. avidyā sahagatāyi ēkak.

saḷāyatana paccayā phasso라고 했으니, avijjā를 동반한 saḷāyatana에서 생기는 phassa가 있다면 그 phassa도 avijjā와 함께입니다. avijjā를 동반한 것입니다.

ē sparśayaṭat avidyā, saṁkhāra, viññāṇa, nāma rūpa okkoma samagaya dīlā. dæn yam tænaka sparśayakda etana avidyā saṁkhāra viññāṇa nāmarūpa salāyatana okkoma tiyenavā avidyā sahagata sparśaya

그 phassa에도 avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa가 모두 함께합니다. 이제 phassa가 있는 곳 어디에나 avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, saḷāyatana가 모두 있습니다. avijjā를 동반한 phassa입니다.

passa paccā vēdanā passa sampittā sparśaya samagaya tiyannē vēdanāvak. en avidyāven haṭaganna sæpa duk upēkṣā kiyana avidyā sahagata vēdanāvak haṭagattā nam ē vēdanā sampiḍanayak saman̆gama avijā saṁkhāra nāma rūpa salāyat sparśa vēdanā okkoma sambandhayi.

phassa paccayā vedanā, phassa sampayuttā. phassa와 함께 있는 것이 vedanā입니다. avijjā로 생기는 즐거움, 괴로움, 덤덤함이라는 avijjā를 동반한 vedanā가 생겼다면, 그 vedanā가 뭉쳐짐과 함께 avijjā, saṅkhāra, nāmarūpa, saḷāyatana, phassa, vedanā가 모두 이어져 있습니다.

ekakvat atæralā vēdanā laganna epæ. vēdanā paccayā taṇhā vēdanā sampidā taṇhāvak avidyā sahakatava goḍanæguṇa nam ē taṇhāva kriyātmaka vena vidyāmāna velā vidiya. avidyā, saṁkhāra, viññāṇa nāvarūpa, salāyat, sparśa, vēdanā okkoma ēka sambandhayi. sampiḍanayak.

하나라도 빼놓고 vedanā를 받을 수는 없지요. vedanā paccayā taṇhā, vedanā sampayuttā. avijjā를 동반해 taṇhā가 쌓였다면, 그 taṇhā가 움직여 드러날 때 avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, saḷāyatana, phassa, vedanā가 모두 그것과 이어져 있습니다. 하나로 뭉쳐진 것입니다.

mē taṇhā paccayā upādānaṁ kivvā nam taṇhāva avidyā sahagata nam avidyā sahagata taṇhāven bæn̆dīmak tiyenavā. ēkat upādānaya avidyā sahagatayi. upādānaya tiyenakoṭa avidyā, saṁkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, salāyatana, sparśa, vēdanā, taṇhā upādāna kiyana okkogema sampinaya tamayi upādānaya kiyannē. avidyāvē upādānaya

taṇhā paccayā upādānaṃ이라고 했으니, taṇhā가 avijjā를 동반한다면 avijjā를 동반한 taṇhā로 붙잡음이 있습니다. 그 upādāna도 avijjā를 동반합니다. upādāna가 있을 때, avijjā, saṅkhāra, viññāṇa, nāmarūpa, saḷāyatana, phassa, vedanā, taṇhā가 모두 뭉쳐진 것을 upādāna라고 합니다. avijjā의 upādāna입니다.

upādāna paccahā bahu hæbæyi etana upādāna sampittava kiyalā etanaṭa kiyannē næha. samagaya dennē upādānayaṭa eka vitarayi.

upādāna paccayā bhavo. 그런데 거기서는 ‘upādāna sampayutta’라고 하지 않습니다. 함께함은 upādāna까지만입니다.

upādānayaṭa āvaṭa passē mokada śaktiyak naipadanavā. anna nipadavapu śaktiya nidahas venavā viśvayaṭa tamāgē bhavayaṭa gōcara velā bhavaya samaga bæn̆dilā bhava koṭasaṭa væṭalā tiyenavā upādāna kirīmen goḍannægicca śaktiya.

upādāna에 이르면 어떤 힘이 생겨납니다. 그렇게 생겨난 힘은 우주로 풀려납니다. upādāna로 쌓인 힘은 자기 bhava의 대상이 되어 bhava와 묶여 bhava 쪽으로 떨어져 있습니다.

anna ē śaktiya koyi mohotaka hari kriyātmaka kiyalā tamayi āyacarayak bhavayak naipadavannē.

그 힘이 어느 순간이든 움직여서 다시 한 번 bhava를 낳는 것입니다.

itin avidyāven goḍannagāpu śaktiya nidahas velā tibilā śaktiyen nævata vārayak gonnanavā bhavayak.

그러니 avijjā로 쌓은 힘이 풀려나 있다가, 그 힘으로 다시 한 번 bhava를 쌓습니다.

itin etakoṭa gonnagamu śaktiye avidyāva nisā bhavaya gonna næguvaṭa ē bhavayaṭa avidyā sahagata vennē næhæ. bhavaya midenna bæha ehema vuṇāna. jātiya midenna bæ avidyā sahagata vuṇānam. avidyā sahagata vennē saṁkhāra koṭasaṭa vitarayi.

그런데 avijjā 때문에 쌓은 힘으로 bhava를 쌓았다 해도 그 bhava가 avijjā를 동반하지는 않습니다. 그렇다면 bhava에서 벗어날 수가 없을 것입니다. avijjā를 동반한다면 jāti에서 벗어날 수 없습니다. avijjā를 동반하는 것은 saṅkhāra 부분뿐입니다.

upādānayaṭa enakoṭa saṁkhāra koṭasa sambandha upādānayaṭa karma koṭasa sambandha upādānayaṭa bhavaya saha jāti vipāka bhava saha jāti vipāka anna bhava jāti vipāka

upādāna에 이를 때는 saṅkhāra 부분에 얽힌 upādāna, kamma 부분에 얽힌 upādāna이고, bhava와 jāti는 vipāka입니다. bhava와 jāti의 vipāka, 그것이 bhava와 jāti의 vipāka입니다.

etakoṭa karma koṭasen goḍanæga ekak ætda ēka pūrva karma okkoṭama ahuvenavā.

(질문) 그러면 kamma 부분에서 쌓인 것이 있다면 그것은 지난 kamma 모두에 걸립니까?

ov karmayak goḍanagapuvahama karmaya goḍanagapu velāvēdī karmaya goḍanagalā śaktiyak napadavalā karmaya keḷavara venavā. avidyāven upādānaṭakan sampīḍanayak velā hitā. karma bījiyak goḍanavā.

(답) 네, kamma를 쌓으면, kamma를 쌓는 그때 kamma를 쌓아 힘을 만들어 내고 kamma는 끝납니다. avijjā에서 upādāna까지 뭉쳐져서 kamma의 씨앗을 쌓습니다.

salāyata nirmāṇaya vunāṭa passē ēka vipāka venakoṭa api venas venavā næ ē issellā salāyatanayangen gonna karannēnē sparśa vēdanā taṇhā læbuvē. upādāna kaḷē. ehemayi.

(질문) saḷāyatana가 만들어진 뒤, 그것이 vipāka가 될 때 우리는 달라집니까? (답) 아닙니다. 그 전에 saḷāyatana로 쌓아서 phassa, vedanā, taṇhā를 얻었고 upādāna를 했습니다. (질문) 그렇군요.

upādāna kaḷāṭa passē śaktiya balavat vuṇā. śaktiyak vihidena maṭṭamaṭa āvā. vihidena maṭṭama āvaṭa pat vēvā. nava pratiphalayak napatevvā. kiyā anna bhava kiyannē nirmāṇa avasthāvē śaktiya. nirmāṇa śaktiya bhava

upādāna를 한 뒤 힘이 세졌습니다. 힘이 퍼져 나가는 수준에 이르렀습니다. 퍼져 나가는 수준에 이르러 새 결과를 낳았습니다. bhava란 만들어 내는 때의 힘입니다. 만들어 내는 힘이 bhava입니다.

dæn bhava saha bhava śaktiya tōrāganna ōnē. nirmātmaka vena eka uppatti bava nirmāṇa karana śaktiya karma bava. atthi karma bavō atthi uppattiya bavō oya bhava dekak ven kaḷē ēkayi. bhava ekak neveyi. karma bava saha uppattiya bava kiyalā bhava deākārayi.

이제 bhava와 bhava의 힘을 가려내야 합니다. 만들어지는 것은 upapatti bhava, 만들어 내는 힘은 kamma bhava입니다. ‘atthi kamma bhavo, atthi upapatti bhavo’ 하고 bhava를 둘로 나눈 것이 그 때문입니다. bhava는 하나가 아닙니다. kamma bhava와 upapatti bhava, bhava는 두 가지입니다.

[kæssa][ugura kǣrīma] etakoṭa bhavaya kiyanakoṭa karma bhavaya saha uppatta bhavaya vaśayen bhavaya dokāra venavā. anna karma bhava kiyana eka tamayi niṣpādanaya kaḷē upādānayakan goḍa nagalā.

[기침][헛기침] 그러니 bhava라고 하면 kamma bhava와 upapatti bhava로 bhava가 둘이 됩니다. kamma bhava라는 것이 upādāna까지 쌓아서 만들어 낸 것입니다.

upādānayaṭa karāṭa passē ēka ara cittakṣaṇayak samaga sambandha velā upādānayakan uppāda ṭidhi vaṁga kiyana avasthā tunē cittakṣaṇaya bhaṁga vuṇā. kriyākārī avasthāva ivarayi.

upādāna를 한 뒤 그것은 한 cittakkhaṇa와 이어져, upāda, ṭhiti, bhaṅga라는 세 단계에서 그 cittakkhaṇa가 무너졌습니다. 움직이는 단계는 끝났습니다.

hæbæyi ēka kriyākārī avasthāva ivara kaḷē karma bhava næmati śaktiya gonnagalā. anna karma bava næmati śaktiyak koyi velē hari kriyā nirmāṇatmaka bavaṭa enna uppattiya bava vuṇā. etakam śaktiya nidahasva tibuṇā karma apē karma kōṣayē

하지만 움직이는 단계를 끝내면서 kamma bhava라는 힘을 쌓아 두었습니다. kamma bhava라는 힘이 언제든 만들어 내는 쪽으로 오면 upapatti bhava가 되었습니다. 그때까지 그 힘은 우리의 kamma 곳간에 풀려나 있었습니다.

anna karma kōṣa hæma kenāṭama tiyenavā. etana tamayi samanantaraya hæda anna ēkayi. anna anantaraya ēka dæn anantarayē samanantarayaṭa ædenna nam ara anantarayē samanantarayat ekka sambandha velā nævata ædenakoṭa tamayi ara karma bhava uppatta bava ennē.

kamma 곳간은 누구에게나 있습니다. 거기서 samanantara로 끌려갑니다. 그것이 anantara입니다. anantara가 samanantara로 끌려가려면, anantara가 samanantara와 이어져 다시 끌려갈 때 kamma bhava가 upapatti bhava로 옵니다.

mē uppatti bavagē janaka karma uppatta bava ēkak.

이 upapatti bhava 가운데 janaka kamma의 upapatti bhava가 하나입니다.

ēka upatak gena denavā. upatak gena dunna tæn paṭan atara maga aturu vipāka haṭaganna. pravr̥tti uppattiya bava ēvaṭa kriyātmaka venavā.

그것은 태어남을 가져다줍니다. 태어남을 가져다준 때부터 도중의 vipāka가 생깁니다. pavatti upapatti bhava가 그것들에 대해 움직입니다.

etakoṭa janaka karmayak gena dena karma bava janakarmayak upaddanā misak vena ekak karannē. uppatta karmayak napada vuṇā.

그러니 janaka kamma를 가져다주는 kamma bhava는 janaka kamma를 낳을 뿐 다른 일은 하지 않습니다. 태어남의 kamma를 낳았습니다.

ē karma bhavaya tuḷa pravr̥ti karma bavak tiyenavā nam ipadunāṭa passē pravr̥ti uppattiya bavak naipadavanavā. ēka pravr̥ti uppatta bava tuḷin atara maga vipāka venavā. vidiṭa vipāka ēken tamayi pævætma tuḷa atala mæga tiyena vipāka haṭagannē.

그 kamma bhava 안에 pavatti kamma bhava가 있다면, 태어난 뒤 pavatti upapatti bhava를 낳습니다. 그것이 pavatti upapatti bhava를 통해 도중에 vipāka가 됩니다. 겪어지는 vipāka입니다. 그것으로 이어짐 안에서 도중의 vipāka가 생깁니다.

janaka karma uppattiya janaka karma uppattī bava ara atthi uppa atthi karma bavō atthi uppatta bava kivvē kiya. karma bhavayak janaka karma uppatta bhava ekak.

janaka kamma upapatti, janaka kamma upapatti bhava. ‘atthi kamma bhavo, atthi upapatti bhavo’라고 한 것이 그것입니다. kamma bhava 하나가 janaka kamma upapatti bhava 하나입니다.

karma bava, upatambhaka karma bava, upapīlaka karma bava, upagahataka karma bava kiyana oya hatara ākārayen karma bava napada vunā.

janaka kamma bhava, upatthambhaka kamma bhava, upapīḷaka kamma bhava, upaghātaka kamma bhava, 이렇게 네 가지로 kamma bhava가 생겨났습니다.

etakoṭa ē anuva uppatta bava ipadavannē janakama uppattiya bava, upatambhaka karma uppattiya bava. etakoṭa ē vagēma upapīlaka karma upagāta karma vala uppattiya bava. api etakoṭa ara eka mūla paccā saṁkhāra karalā

그에 따라 upapatti bhava가 생겨나는 것은 janaka upapatti bhava, upatthambhaka kamma upapatti bhava이고, 그와 같이 upapīḷaka kamma, upaghātaka kamma의 upapatti bhava입니다. 우리는 그 뿌리인 paccayā saṅkhārā로 해서

hadāov āryaṇan vahansē namak ē ariyak phalaya labāgattaṭa passē ov ēt ara mē vipāka vaśayen prattipa paṭisandenna oya hētu vennē.

(질문) 그렇군요. ariya 스님이 ariya phala를 얻은 뒤에도, 네, 그래도 vipāka로서 pavatti paṭisandhi가 생기는 것이 이것 때문입니까?

ov oya kramayaṭayi ennē. ē sambandhaya tibicca nisā. ē kiyannē bava tibi avidyā sahagata nirmāṇaya tuḷin niṣpādanaya karalā gatta śaktiyen nidahas velā tibilā ēken goḍannagū bhava śaktiyat avidyā sahagatava tibicca nisā muladī paṭan nirmāṇaya kaḷē ēken nisā. māna avasthāva

(답) 네, 그런 식으로 옵니다. 그 이어짐이 있었기 때문입니다. 곧 avijjā를 동반한 만듦으로 만들어 낸 힘이 풀려나 있었고, 그것으로 쌓은 bhava의 힘도 avijjā를 동반했기 때문입니다. 처음부터 그것으로 만들었기 때문입니다.

anna ēkedī anusaya vaśayen anna ara avidyā anusaya samaga sambandha venavā ara api ara niṣpādanaya karana ara bhavaya nava bhavayak niṣpādanaya karana dēka ēka avidyā anusaya sahitayi. pariṭṭhahana avidyāvak ēkē nǣ.

거기서 anusaya로서, 저 avijjā anusaya와 이어집니다. 우리가 만들어 내는 bhava, 새 bhava를 만들어 내는 것은 avijjā anusaya를 지니고 있습니다. 거기에 pariyuṭṭhāna avijjā는 없습니다.

dæn arihatun vahansēgē tiyena vipākaskandhaya avidyā anusayen tibicca mūlika koṭasa tibuṇā. mūlika koṭasen ipadevvā.

이제 arahant 스님에게 있는 vipāka khandha에는 avijjā anusaya로 있던 뿌리 부분이 있었습니다. 그 뿌리 부분으로 태어난 것입니다.

etana paṭan vena yathābōdhayak læbuṇa tæn paṭan saṁkhāra goḍana ganna nǣ avidyā sahagatava prattipāka parisam pravr̥ttipāka parisandenavā. ēkayi. eham saṁkhāra sampūrṇaya nirōdha karanavā avidyātya vaśēṣa virāga nidā saṁkhāra nirōdhō saṁkhārayak gonna avidyāva ættemana.

있는 그대로의 앎을 얻은 때부터는 avijjā를 동반해 saṅkhāra를 쌓지 않습니다. pavatti vipāka로 paṭisandhi가 있을 뿐입니다. 그것입니다. 그래서 saṅkhāra를 온전히 nirodha합니다. avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho. saṅkhāra를 쌓는 것은 avijjā가 있을 때뿐입니다.

vipāka skandhayaṭa avidyāva hētukāraka vuṇānam ēkaṭa karanna deyak nǣhæ. ēka piraṇavama pārakam tiyenavā. ēka gevanna ēka gevanna enavā. itin avidyāven hētu karapu nisā tamayi baḍikinna æti vennē.

vipāka khandha에 avijjā가 원인이 되었다면 그것은 어찌할 수 없습니다. 그것은 갚아야 할 빚처럼 남아 있습니다. 그것을 갚으러 옵니다. avijjā가 원인이 되었기에 배고픔이 생기고,

pipāsaya æti vennē. avidyāven dukak niṣpādanaya kaḷā misā sænasumak niṣpādanaya kaḷē næha.

목마름이 생깁니다. avijjā로는 괴로움을 만들어 냈을 뿐 편안함을 만들어 내지 않았습니다.

mē arihatun vahansēgē kayaṭat ara dukaṭa gōcara venna siddha venavā. mokada avidyā sahagatava muladi niṣpādanaya karapu vipākayak nisā.

arahant 스님의 몸도 그 괴로움을 겪어야 합니다. 처음에 avijjā를 동반해 만들어 낸 vipāka이기 때문입니다.

hæbæyi unvahansēṭa saṁkhāra niṣpādanaya karana avidyāvak sahamulin nǣhæ eka kabada hæriyā. ēkayi tiyena venasa.

하지만 그분에게는 saṅkhāra를 만들어 내는 avijjā가 뿌리째 없습니다. 그것을 끊어 버렸습니다. 그것이 차이입니다.

dæn mē prīti sukha kiyana dhyānaṁgayan vala mē prīti caitasikaya saha sukha caitasikaya mē prītiya sukhaya kiyana mē dekama apiṭa laukika vaśayen mē kāma lōkayet dænenavā. kāmavat vastuvak ætuu vunat prītiya dænenavā. sukhaya dænenavā. etakoṭa etana tiyennē dhyānaṁga nemeyi.

이제 pīti와 sukha라는 jhānaṅga에서, 이 pīti cetasika와 sukha cetasika, 곧 pīti와 sukha 둘 다 우리는 세간적으로 이 kāma 세계에서도 느낍니다. kāma의 대상이 생겨도 pīti를 느끼고 sukha를 느낍니다. 그런데 거기 있는 것은 jhānaṅga가 아닙니다.

dhyānaṁga valin n̆dana eka ekak. kāma vastuva nisā æti prītiya, sukhaya caitasika ēka tava ekak.

jhānaṅga로 얻는 것은 하나이고, kāma 대상 때문에 생기는 pīti와 sukha cetasika는 또 다른 것입니다.

etakoṭa eyā kāmāvacara lōkē kāma dharmaya hā sambandhayi. ē prīti sukha caitasikaya etakoṭa mēkema tiyena viśēṣa avasthāvak tamayi.

그 사람은 kāmāvacara 세계의 kāma dhamma와 이어져 있습니다. 그 pīti·sukha cetasika 말입니다. 그런데 이것에도 특별한 경우가 있습니다.

dhyānayē labana prītiya saha dhyānayē labana sukhaya ē prītiya nirāmisayi. nirāmisa du sukhaya. paṁcēndriya gōcara vana sukhaya vena ekak.

jhāna에서 얻는 pīti와 jhāna에서 얻는 sukha입니다. 그 pīti는 nirāmisa입니다. nirāmisa sukha입니다. 다섯 감관의 대상이 되는 sukha는 다른 것입니다.

ēvā nisā vena dāhayen peḷīmen nisā venvīmē labana ē dāhayen nidahas vīmē sukhaya tava ēkak.

그것들 때문에 생기는 뜨거움에 시달림에서 떨어져 나와, 그 뜨거움에서 풀려나는 sukha는 또 다른 것입니다.

dæn paṁcakāma indriyan aragannavā paṁcakāma aramuṇu aragena āsvāda vin̆dinnē.

이제 다섯 kāma의 감관을 써서, 다섯 kāma의 대상을 잡아 맛을 누립니다.

dæn asāhanī una mānasikatvayakin gonnægicca indriya pahak tamayi æsa kana divanāsayē śarīraya kiyannē.

편치 못한 마음가짐으로 쌓인 다섯 감관이 바로 눈, 귀, 혀, 코, 몸입니다.

dæn ē nisā mē æsa kana divanāsaya śarīraya noyek ākāraya tælīmaṭa peḷīmaṭa uṣyaṭa dāhayaṭa gōcara venavā.

그래서 이 눈, 귀, 혀, 코, 몸은 여러 가지로 짓눌림과 시달림과 열과 뜨거움을 겪습니다.

gōcara vīma nisā ēvaṭa apiṭa ēken sæpa vin̆diṭa hadāgatta eka dāhayaṭa hētukārayak nisā. ē dāhayen dævi dævī peḷi peḷivā.

그것들이 겪는 까닭은, 우리가 그것으로 즐거움을 누리려고 만들어 낸 것이 뜨거움의 원인이기 때문입니다. 그 뜨거움에 타고 또 타며 시달리고 또 시달립니다.

etakoṭa ē dāhayen dævi dævī peḷi peḷi eka dahas guṇayak vardhanaya karanavā. yaḷi yaḷi kāma hit goḍanægīma nisā haṭaganna nava nirmāṇayak vana kāma dāhayangen araka dævenavā.

그렇게 뜨거움에 타고 시달리는 것을 천 배로 키웁니다. 거듭 kāma의 마음을 쌓아서 새로 만들어지는 kāma의 뜨거움에 그것이 탑니다.

menna mē dāhayen tamayi kāma lōkē jīvat venakan ēkē paṁcēndriya jīvat vennē.

kāma 세계에 사는 동안 다섯 감관은 바로 이 뜨거움 속에서 살아갑니다.

etakoṭa mē paṁcēndrayan jīvat vennē lōkaya tuḷa ara situvili rūpāvacara vunā nam kāmāvacara athæriyānam kāmāvacara hit pahaḷa vennē næti nisā ē velāvē kāmāvacara dāhayen davana yam dævillak tibenā ara indriyan ēvaya perannē næha.

그런데 이 다섯 감관이 사는 세계 안에서 생각이 rūpāvacara가 되었다면, kāmāvacara를 내려놓았다면, kāmāvacara 마음이 일어나지 않기에 그때 kāmāvacara의 뜨거움으로 태우던 그 불길이 감관들을 시달리게 하지 않습니다.

ehit kramā kramaya viskamdhanaya kaḷā nam tadaṁga viskambha dekak tiyenavanē. viskambhanaya karāṭa passē kālayak goḍana nægennē næ. kāmayō kramakramaya saṁsin̆dilā yanavā. kāma sit saṁsin̆denakoṭa kāma sit nisā mē indriyan peḷana dāhayak tibuṇā. ē dāhaya dæn goḍanægennē næ.

그렇게 차츰 vikkhambhana를 했다면, tadaṅga와 vikkhambhana 두 가지가 있지요, vikkhambhana를 한 뒤에는 한동안 쌓이지 않습니다. kāma가 차츰 가라앉습니다. kāma의 마음이 가라앉으면, kāma의 마음 때문에 감관을 시달리게 하던 뜨거움이 이제는 쌓이지 않습니다.

etakoṭa indriyan nisā amatarava vinda dāhaya kāmahi næti nisā. batu vennē næti venakoṭa anna eyāṭa eccara kal at nodækapu ē bhavaya at nodækapu suvayak læbenavā.

그러면 감관 때문에 덧붙여 겪던 뜨거움이 kāma가 없으므로 생기지 않게 될 때, 그는 그때까지 겪어 보지 못한 편안함을 얻습니다.

indriyangē samāvaya nisā læbennā vū dāhayen midīmē suvaya menna mēkaṭa kiyanavā ara kiyana mēmē ara nirāmisa suvaya

감관이 고요해져서 얻는, 뜨거움에서 벗어난 편안함, 이것을 nirāmisa 편안함이라고 합니다.

paṁcakāmayō āmisa vaśayen vaḷan̆danavā nam paribhōgava karanavā nam ē nisā haṭagatta dāhaya midilā giyā nam ēka nætnam. anna ēka dænenna paṭan gannavā kaya nisā vecca dāha aḍu velā gihillā sæhælluva hæṭi. anna ē sæhælluva suvayak gena denavā prīti manassa kāyō passaddha ya nirāmisa prītiya sukhaya sæhælluvagena gena denavā. passaddha kāyō

다섯 kāma를 āmisa로 누리고 즐긴다면, 그 때문에 생긴 뜨거움이 풀려나 없어졌다면, 그것이 느껴지기 시작합니다. 몸 때문에 생긴 뜨거움이 줄어들어 가벼워집니다. 그 가벼움이 편안함을 가져다줍니다. ‘pītimanassa kāyo passambhati’, nirāmisa pīti와 sukha가 가벼움을 가져다줍니다. ‘passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati.’

sukhandayēdī sukhinō samādhiyē. anna etakoṭa ē labana suvaya mokakda ara paṁcakāmayangen dāhayaṭa pat velā tivicca dāhaya kāmayan nisā goḍannakapu dāhayē kāma hit næti velāvē. goḍanagannē nætuva giya ahama ēken nodavana paṁcēndriya paddhatiyak æti venavā.

그때 얻는 편안함이 무엇이냐 하면, 다섯 kāma로 뜨거움에 빠져 있던, kāma 때문에 쌓은 뜨거움이 kāma의 마음이 없을 때 더는 쌓이지 않게 되어, 그것으로 타지 않는 다섯 감관의 체계가 생기는 것입니다.

ē paṁcēndriya paddhatiya anik ayagē paṁcēndriya paddhatiya ikmavāgē ektaraha āmisa dukin nidahas vecca tænak. menna mē nisā æti vennā vū prītiyak æti venavā.

그 다섯 감관의 체계는 다른 이들의 다섯 감관 체계를 넘어선, 어떤 āmisa의 괴로움에서 풀려난 자리입니다. 바로 이 때문에 생기는 pīti가 생깁니다.

maṭa pera kāmēndrayan peḷa pelā tibuṇā. dæn mē samādhiya avasthāvēdī ē peḷīmē dāhē nǣnē. anna ēka matak venavā æti venavā prītiyak saha suvayak.

‘전에는 kāma의 감관이 나를 시달리게 했다. 이제 이 samādhi에서는 그 시달림의 뜨거움이 없구나.’ 그것이 떠오르며 pīti와 편안함이 생깁니다.

anna ē ætivena nidahas prītiya saha nidahas suvaya kāmayanget tora ekak. kāmayangen athærī giyahama kāma ādīnavangen athærī giyahama læbuva nidahas vē prītiya

그렇게 생기는 자유로운 pīti와 자유로운 편안함은 kāma와 떨어진 것입니다. kāma를 놓아 버리고 kāma의 위험에서 벗어났을 때 얻은 자유의 pīti입니다.

dæn hita tuḷa væḍanakoṭa rūpāvacara hit kiyalā api vaṭa kiyanavā. dæn kriyātmaka ennē rūpāvacara hit nisā. ēvā ālōkayi. dīpatina an̆duru næha.

이제 마음 안에서 자라는 것을 우리는 rūpāvacara 마음이라고 합니다. 이제 움직이는 것은 rūpāvacara 마음 때문입니다. 그것들은 빛이 납니다. 환하고 어둡지 않습니다.

ē ālōkaya visidilā pætilā yana citta rūpat ālōka venavā. cittalōkaya citta rūpa bavaṭa pat karanavā. mohotak gānē citta rūpa utu rūpa kalāpa vaśayen nidahas karanavā. ē nidahas karana utuja rūpa kalāpa kiyana cittakṣaṇa næha api æṭa kiyanē kiraṇa nīpa devva hā samānayi kiyalā. ēka kriyātmaka venna paṭan gannavā ara paṁcēndrayangē maslē paddhatiya æsuru karagena.

그 빛이 퍼져 나가며 citta rūpa도 빛나게 됩니다. 마음의 빛을 citta rūpa로 만듭니다. 순간마다 citta rūpa를 utu rūpa kalāpa로 내보냅니다. 그렇게 내보내는 utuja rūpa kalāpa를 우리는 빛살을 내보내는 것과 같다고 합니다. 그것이 다섯 감관의 근육 체계에 기대어 움직이기 시작합니다.

ēkaṭa anukūlava maslē paddhatiya sakas karanakoṭa dāhayen toravuna māṁsalayē sahita viṣṇāvi paddhatiyak sakas karanakoṭa æn̆ga sæhællu velā giyā æn̆gē para næti velā giyā haṭindahasak āvā. æn̆gak tiyenavada kiyā dæennē nætuva giyā. anna kiya kiya suvayaṭa pat venavā. dæn ēkama dakinakoṭa prītiyak saha sukhayak enavā.

그에 맞게 근육 체계를 가다듬어, 뜨거움에서 벗어난 근육과 신경의 체계를 가다듬으면 몸이 가벼워지고 몸의 무게가 사라지고 자유로움이 옵니다. 몸이 있는지도 느껴지지 않게 됩니다. 그렇게 편안함에 이릅니다. 이제 그것을 볼 때 pīti와 sukha가 옵니다.

anna dhyānaṁgala tiyennē prītiyayi sukhayayi. ēka kāma prītiyayi nemeyi kivvē ēkayi. dhyānaya dhyānaṁga vaśayen ganna prīti sukhaya anna ēkayi.

jhānaṅga에 있는 것이 바로 그 pīti와 sukha입니다. 그것이 kāma의 pīti가 아니라고 한 까닭이 그것입니다. jhāna에서 jhānaṅga로 얻는 pīti와 sukha가 그것입니다.

etanat læbenavā prīti caitasikayak, sukha caitasikayak ēka dhyānaṁga ē caitasikaya dhyānaṁga valaṭa sambandha eka. kāma lōkaya labana prīti sukha caitasika deka kāmaya hā sambandha deka ē kāmāsvādaya labana prīti sukha paṁca kāmāśavādaya ikmavāgiya pīti sukhayak tamayi dhyānayēdī læbennē.

거기서도 pīti cetasika와 sukha cetasika를 얻는데 그것은 jhānaṅga입니다. 그 cetasika는 jhānaṅga에 속한 것입니다. kāma 세계에서 얻는 pīti·sukha cetasika 둘은 kāma와 이어진 것으로, kāma의 맛을 누리는 pīti·sukha입니다. 다섯 kāma의 맛을 넘어선 pīti·sukha를 jhāna에서 얻습니다.

hæbæyi ēka ayiuṭa vaḍā viśāla sahanayak. ē krama dekak tiyennē.

그런데 그것은 그보다 훨씬 큰 놓임입니다. 그렇게 두 가지 방식이 있습니다.

ara kāma viññāṇa tiyena tākkal apiṭa ēka sampūrṇa dænennē næha. ara kāma āsvādayen vahana nisā nævata nævatat kāma āsvādayaṭa ædalā damanavā.

kāma viññāṇa가 있는 동안은 우리는 그것을 온전히 느끼지 못합니다. kāma의 맛에 덮여 있어서 거듭 kāma의 맛으로 끌려갑니다.

āsēvita bhāvitalīkr̥ta kiyana æsuru karana bhāvitā karana bohōkuṭa æsuru karana dhyānalābhiyāṭa īṭa passē mokada vennē? ara kāma hita haṭaganna kāma viññāṇa haṭaganna tibicca saṁkhāra goḍana avasthāva durvala venavā. ē viññāṇa valaṭa āhāra durvala venakoṭa kāma hæn̆gīma æti karapu viññāṇaya dæn næti venavā. ēvā nirōdha venavā. etakoṭa rūpāvacara viññāṇaya vitarayi dæn kriyātmaka vennē.

āsevita, bhāvita, bahulīkata, 곧 가까이하고 닦고 많이 거듭하는 jhāna를 얻은 사람에게는 그 뒤에 어떻게 될까요? kāma의 마음, kāma viññāṇa가 생기게 하던 saṅkhāra를 쌓을 기회가 약해집니다. 그 viññāṇa의 먹이가 약해지면 kāma의 느낌을 일으키던 viññāṇa가 이제 사라집니다. 그것들이 nirodha합니다. 그러면 이제 rūpāvacara viññāṇa만 움직입니다.

etakoṭa nirantarayen inna velāvaṭat ara rūpāvacara svabhāvayama priya karanna paṭan gannē. etakoṭa eyāṭa hitenavā kāma æsura innavaṭa væḍiyi. dhyāna suvaya æsura inna eka koccara hon̆dada kiyalā.

그러면 늘 지낼 때도 그 rūpāvacara의 본성을 좋아하기 시작합니다. 그러면 그는 ‘kāma 곁에 있는 것보다 jhāna의 편안함 곁에 있는 것이 얼마나 좋은가’ 하고 생각하게 됩니다.

mē davasakara dhyānaya labāgenat pæyak dekak innakoṭa æti venavā nam. īṭa passē pæya deka hiṭiyaṭa madi pæya tuna hatarak inna hitenavā. hatarak inna hitenavā. antimaṭa giyāṭa passē kana bona velāvē atyāvaśyayen kaṭayutu karana mē lōkaya kāma lōkaya æsuru karana velāvē ærenna hæma velēma nidahasak balā innavā. ara væṭa giya ekak koyi velēda vivēkayak vannē apiṭa eliyaṭa bahinna kiyalā hitā innavā koyi velēṭa dhyāna sabādinavaṭa velāvak ahuvena koyi velēda kiyalā. eha dhyānayaṭa hita tiyāgenama inna avasthāva vena ekak. īṭa passē

처음에는 jhāna를 얻어 한두 시간 있으면 넉넉했다면, 나중에는 두 시간으로는 모자라 서너 시간 있고 싶어집니다. 마지막에 가서는 먹고 마실 때나 꼭 해야 할 일로 이 kāma 세계를 가까이할 때 말고는 늘 자유를 기다립니다. 울타리에 갇힌 것처럼 ‘언제 틈이 나서 밖으로 나갈까, 언제 jhāna에 들 틈이 잡힐까’ 하고 생각합니다. 마음을 늘 jhāna에 두고 지내는 상태가 됩니다.

mokada karannē? ēka vaṭinākama væḍi venna væḍi venna kāma lōkayē kāma kaṭayutu san̆dahā yam væḍapilak vidāgena tibuṇāda? ē rāma ṭikaṭiya kalāā damanavā. kaḍā damanna kaḍā damannaṭa eyā kāmayangen venlā akusala dharmayangen ven velā dhyānaya pættaṭa nævilā hiṭa giyāṭa passē kāma lōkayē tiyena kāma saṁkhārika sambandhaya kramakramaya aḍuvelā yanavā. īṭa passē rūpāvacara sambandhayaṭa væṭenavā. rūpāvacara sambandhaya kāmaya mat karannakaṭa novanna nisā.

그 뒤에는 어떻게 할까요? 그것의 값어치가 커지고 커지면서, kāma 세계에서 kāma의 일을 위해 펼쳐 둔 일거리가 있었다면 그 틀을 조금씩 허물어 버립니다. 허물고 허물어 kāma에서 떨어지고 akusala dhamma에서 떨어져 jhāna 쪽으로 기울어 자리 잡은 뒤에는, kāma 세계의 kāma saṅkhāra와의 이어짐이 차츰 줄어듭니다. 그러고는 rūpāvacara와의 이어짐으로 넘어갑니다. rūpāvacara와의 이어짐은 kāma에 취하게 하는 것이 아니기 때문입니다.

ēka satiyaṭa tōtænnak venavā. pasutalayak venavā. nuvaṇaṭa pasutalayak venavā. sihi nuvaṇaṭa pasutalayak vana rūpāvacara kriyākalāpaya nisā dharmāvabōdhaya bohōma balavat læbilā nam mārga phala avabōdhayen athæriṇa velīma vidēdī yanavā. etanadi dakinavā. kāmāsvādaya athæralā rūpasvādayakaṭa nam ēkat pævætma satui. pævætma athærīmen labannā vū vimuktiyak nætnam ēka attiśēṣṭayi kiyalā va anna mārga phala pættaṭa vahinavā.

그것은 sati가 머물 터전이 됩니다. 바탕이 됩니다. 슬기의 바탕이 됩니다. sati와 슬기의 바탕이 되는 rūpāvacara의 움직임 때문에 dhamma를 깨닫는 힘이 아주 세게 얻어졌다면, magga phala를 깨달아 내려놓음과 들러붙지 않음을 겪어 갑니다. 거기서 봅니다. kāma의 맛을 내려놓고 rūpa의 맛으로 갔다 해도 그것도 존재에 속한다는 것을. 존재를 내려놓아 얻는 해탈이 아니라면 그것이 가장 뛰어난 것이 아니라고 보고 magga phala 쪽으로 넘어갑니다.

etakoṭa eyā dhyānayē hiṭiyāna dhyānaya ævillā næhæ. canda rāgayak tiyaveena vanavā eka duru venavā. kāmayanṭa chandara rāgayak tiyena vuṇā ēkat duru venavā. rūpāvacaraṭa pævættu vuna canda rāgayak tiyavā ēkat duru venavā. pævætma væḍak nǣhæ kiyalā tērum gattahama arūpāvata canda rāgayak tiyenavā ēkak dunnāma tun bhā canda rāgaya ivarayi. edāṭa hari hatvē. yanna kramaya ēkayi.

그러면 그는 jhāna에 있었어도 jhāna에 들러붙지 않습니다. chandarāga가 있었다면 그것을 버립니다. kāma에 chandarāga가 있었다면 그것도 버립니다. rūpāvacara 존재에 chandarāga가 있었다면 그것도 버립니다. 존재가 쓸모없다는 것을 알고 나서 arūpa에 chandarāga가 있다면 그것까지 버리면 세 갈래 bhava의 chandarāga가 끝납니다. 그날 arahant가 됩니다. 가는 길은 그것입니다.

ara yōnisō manasikāraya kiyana vacanaya nu kiyiya dæn yōnisō manasa yōnisōma yōnisō kiyalā kiyannē. yōni kiyana vacanaya pennannē uppattiyaṭa hētu venavā kiyana ekayi. sō kiyannē tamāgē upataṭa hētu vennē menna mē ṭikayi kiyalā manasikārayen tērum ganna puḷuvan nam mana stikāra [ugura kǣrīma] karanakoṭa ehenam mænalā dakinakoṭa eyā dænagannavā. menna mēvayi mamatvayē uppattiyaṭa hētu vennē. mama haṭagannē mama janita vennē menna mē ṭikā tērum gattahama anna ē nuvaṇaṭa kiyanavā yōnisō manasikāraya dæn oya vacanaya hāmudura kohomada? bhāvanāva kiyana vacanaṭa sambandha karanna bæhæ. ēka sambandha karanna.

(질문) 저 yoniso manasikāra라는 말 말인데요. (답) yoniso란, yoni라는 말은 태어남의 원인이 된다는 뜻입니다. so는 자기가 태어나는 원인이 바로 이것들이라는 것을 manasikāra로 알 수 있다면, [헛기침] 그렇게 헤아려 볼 때 그는 압니다. ‘바로 이것들이 나라는 것이 태어나는 원인이다. 나는 이것으로 생기고 태어난다.’ 이것을 알게 될 때 그 슬기를 yoniso manasikāra라고 합니다. (질문) 스님, 그 말을 bhāvanā라는 말과 이을 수는 없습니까? 이어 주십시오.

dæn bhāvanāvēdīt api dakinavā. kāma lōkayē kāma pævætma haṭagannē menna mē kāma saṁkhārayangen. anna kāmayanṭa yōni hada yōnisō manasanasikāra kiyana vacanayaṭa

(답) bhāvanā에서도 우리는 봅니다. kāma 세계의 kāma 존재는 바로 이 kāma saṅkhāra로 생긴다는 것을. kāma의 yoni, yoniso manasikāra라는 말에

ov mē ē yōnisō manasikāra kiyana vacanayen adahas karannē bhāvanāva kiyana eka gattot kiyalā adahasa gattot væradiyana. ehema pæradiyi. ehema ganna bæ. yōnisō manasikāraya pragnāva satu sāmānya nuvaṇin menehi karanavā kiyana

(질문) 네. 이 yoniso manasikāra라는 말이 bhāvanā를 뜻한다고 받아들이면 틀린 것이지요? (답) 그렇게 하면 틀립니다. 그렇게 받아들일 수 없습니다. (질문) yoniso manasikāra는 paññā에 속한, 보통의 슬기로 곰곰이 생각한다는 것이지요?

ov nuvaṇin menehi karanavā. nuvaṇin nam mokakda menehi karanna tiyennē? kāmayō ādīnava hæṭiyaṭa menehi karanna ōnē. kāmiyangen venvīma ānisaṁsa hæṭiyaṭa menehi karanna ōnē. śikṣaṇaya kiyana vacanetāvaya ēka ov nuvaṇin ē āvet ēkayi.

(답) 네, 슬기롭게 곰곰이 생각하는 것입니다. 슬기롭게라면 무엇을 생각해야 합니까? kāma를 위험으로 생각해야 합니다. kāma에서 떨어지는 것을 이로움으로 생각해야 합니다. (질문) 길들인다는 말이 그것이군요. (답) 네, 슬기롭게, 그래서 그것이 나온 것입니다.

yōnisō manasikāraya ov yōnisō manasikāraya kiyannē ēkayi. nuvaṇin menehi karanavā kivvā nuvaṇin menehi karanavayi nunuvanin menehi karanavāyi dekak. kāmayava hon̆dayi kiyalā menehi karanavā kiyana ka nuvaṇin nemeyi menehi kaḷē. kāmayō ādīnava vaśayen menehi karanavā nuvaṇin menehi kaḷā. ēt yōnisō manasikārayanē āvē.

(질문) yoniso manasikāra 말입니다. (답) 네, yoniso manasikāra란 그것입니다. 슬기롭게 생각한다고 했는데, 슬기롭게 생각하는 것과 슬기롭지 않게 생각하는 것 두 가지가 있습니다. kāma가 좋다고 생각하는 것은 슬기롭게 생각한 것이 아닙니다. kāma를 위험으로 생각하는 것이 슬기롭게 생각한 것입니다. 그것이 yoniso manasikāra로 나온 것이지요.

mē nuvaṇin menehi kirīma kiyana ekat oya arthaya tiyenavā. hæbæyi nuvaṇin menehi kirīma kiyana eka mē laukika adahasatin gatta kenā. tuk kivlayak hadana nuvanin menehi karanna epæhæ nætnam ata kaḍāganna mē bōmbayak ehema niṣpādanaya karanna giya. hon̆da manā nuvanakin mēkat karanna ōnē ada kaḍāganna næti vena mehema karalā mēka pat venavā. ē mēka mē mē vidihaṭa otanna ōnē ganna ōnē. mē mē vidihaṭa pāvicci karanna ōnē mē bēt vargaya meccara dānna ōnē. ehemat nuvaṇin menehi kirīmak tiyenavā. hæbæyi ēka nunuvaṇin menehi kirīma.

이 ‘슬기롭게 생각함’에도 그 뜻이 있습니다. 그런데 슬기롭게 생각함을 세간의 뜻으로 받아들인 사람은, 총을 만들 때도 슬기롭게 생각해야 하지 않느냐, 아니면 손이 날아간다, 폭탄을 만들러 갈 때도 아주 슬기롭게 해야 손이 날아가지 않는다, 이렇게 하면 이것이 터진다, 이건 이렇게 싸야 하고 이렇게 잡아야 하고 이렇게 써야 하며 이 약품은 이만큼 넣어야 한다, 하는 식입니다. 그렇게도 슬기롭게 생각함이 있습니다. 하지만 그것은 슬기롭지 않은 생각입니다.

ēka laukika ē laukika vaśayen kivvā nuvaṇa kiyana laukika pragnāva eka tamayi kiyannē mityā gnānaya kiyalā. mityā dr̥ṣṭiyen næguna ekaṭa mityā gnānayak tiyenavā. mityā vimuktiyak tiyenavā. etanat aṁgada 10yak tiyenavā. sammā sammā gnāna vagēma anit pættet tiyenavā. mityā gnāna mityāpu kenāṭa kiyanavā paramā satpunusayā.

그것은 세간적인 것입니다. 세간적으로 슬기라고 하는 그 세간의 paññā를 micchā ñāṇa라고 합니다. micchā diṭṭhi에서 올라온 것에는 micchā ñāṇa가 있고 micchā vimutti가 있습니다. 거기에도 열 가지 갈래가 있습니다. sammā ñāṇa가 있듯이 반대쪽에도 있습니다. micchā ñāṇa를 지닌 사람을 두고 ‘더한 asappurisa’라고 합니다.

ē mityā gnānayen tamayi bōmba hadannē mē ahasyānā hadannē, plēn hadannē mēvalaṭa yuddha æv hadannē. yuddha hasyānā hadannē. misayila hadannē ē mityāgnānaya.

그 micchā ñāṇa로 폭탄을 만들고, 비행기를 만들고, 전쟁 무기를 만들고, 전투기를 만들고, 미사일을 만듭니다. 그것이 micchā ñāṇa입니다.

ēgollō balāporottu vedda nivana nemeyi. saṭā parājaya karalā api jaya gannavā kiyana eka. ē gnānaya væḍi vecca kenā anika paraddanna upakaraṇa hadalā ēvayan paraddalā mityā vimuktiyaṭa pat velā santōsa venavā jaya pænvā. mama jaya gattā kiyalā. anna paramā satpuruṣayak. ē asatpuruṣa pætta.

그들이 바라는 것은 nibbāna가 아닙니다. 적을 무너뜨리고 우리가 이긴다는 것입니다. 그 앎이 커진 사람은 남을 무너뜨릴 도구를 만들어 무너뜨리고, micchā vimutti에 이르러 기뻐하며 ‘내가 이겼다’ 하고 이김을 드러냅니다. 그것이 더한 asappurisa이고, asappurisa 쪽입니다.

yōnisō manasikāraya kiyalā metana kiyannē sammā gnānaya menehi karana pættaṭa. ekatuven midīma san̆dahā nuvaṇa mehevana pætta.

여기서 말하는 yoniso manasikāra는 sammā ñāṇa로 생각하는 쪽입니다. 모여듦에서 벗어나기 위해 슬기를 쓰는 쪽입니다.

eham prīti sukha kiyannē anna ēkayi. caitasikavala tiyena svabhāvaya ēkayi. caitasika kiyannē hitak goḍanaganavā nam caitasikayangē goḍanaganavā.

그러니 pīti·sukha란 그것입니다. cetasika의 본성이 그것입니다. 마음을 쌓는다면 cetasika로 쌓습니다.

prītiya sukhaya kiyalā kiyannē caitasika oya anya samāna sit kiyalā kiyanavā. ēkaṭa gælapena sit valaṭa yedenavā. laukika sit valat yēdenavā, lōkōtara sit valat yēdenavā. ē vagēma mahatgata sit hæṭa dhyānaya sit valat yedenavā. ēvaṭa yedennē ekin eka.

pīti와 sukha라는 cetasika를 aññasamāna라고 합니다. 그에 맞는 마음에 붙습니다. 세간의 마음에도 붙고 lokuttara 마음에도 붙습니다. 그와 같이 mahaggata 마음, 곧 jhāna 마음에도 붙습니다. 그것들에 하나하나 붙습니다.

lōkōttara sit vala yedena ekaṭa kiyanavā prīti tara sukha tara kiyalā. ē kiyanavā caitasikaya ikmavā kiyata. ē athærīmē novælmē midīmē sænasuma labanavā. ē sænasuma labana kiyana prīti tara sukha tara kiyalā.

lokuttara 마음에 붙는 것을 nirāmisatara pīti, nirāmisatara sukha라고 합니다. cetasika를 넘어선 것이라는 뜻입니다. 그것은 내려놓음, 들러붙지 않음, 벗어남의 평안을 얻습니다. 그 평안을 얻는 것을 nirāmisatara pīti, nirāmisatara sukha라고 합니다.

anik vara prīti tara kiyannē anit prīti valaṭa āmisa prītiya nirāmisa prītiya prīti tara prītiya āmisa sukhaya nirāmisa sukhaya sukha tara sukhaya

다르게 말하면 nirāmisatara pīti란 다른 pīti들에 견주어 하는 말입니다. āmisa pīti, nirāmisa pīti, nirāmisatara pīti. āmisa sukha, nirāmisa sukha, nirāmisatara sukha.

a sukha tara kiyana vacanayen dāga kiyannē sukhayangen etera karapu sukhaya lōka sukhayangen etera giya sukhayak tiyenavā. ēka tamayi lōkōttara suvaya. ēka ara caitasika kiyangē ikmagī ekak. ē caitasikavalaṭa dānna bæ. nodin̆dina sukhaya kivvē anna ēkayi.

nirāmisatara sukha라는 말로 가리키는 것은 sukha들을 건너간 sukha입니다. 세간의 sukha를 건너간 sukha가 있습니다. 그것이 lokuttara 편안함입니다. 그것은 cetasika를 넘어선 것이라 cetasika에 넣을 수 없습니다. ‘겪지 않는 sukha’라고 한 것이 그것입니다.

maṇḍapāna sadala ekak tiyanna issalaṭa passē ov ēka tamayi balanna piya balamu

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn mē tava ekak tiyenavā mēkē mokakda mē sākka kōlī yuddhayēdī ē vælækku ek avasthāvak piḷivīma karana tanam mē gæl eraṇu sthānaya adat indiyāvē dækagata hækiya. dæn

이제 또 하나가 있는데, Sākya와 Koliya의 싸움 때 그것을 막았던 한 사건과 관련해, 그 자리를 오늘도 인도에서 볼 수 있다고 합니다.

mē vagē dēvaln dænagattaṭa pē ōna kiyana hadannama puḷuvan. iti loku praśnayak nemeyi gælaka galaka koṭa gælak kericca hæṭiyaṭa ara bella kapu ekkenek innē mē kavadā mē apē mēma mēmē saṁghabōdhi kumārayā mehe vijē bella kapāgattā kiyalā. api attana kalin kiya mehe tiyennē hadalanna ōgē dēval kolahæ.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

mē sōvān vīmēdī kaya gal gæsī suvayak læbuṇā.

(질문) sotāpanna가 될 때 몸이 돌처럼 굳으며 편안함을 얻었다는데요.

yam maga pennīmak æratēhi āryayan vahansēgē huduē siṭa vampatuvala dakvā śarīrayē koṭas 25kaṭa bedā sammā sambuddhaṁ saraṇaṁda mēka velā tiyennē?

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

dæn mehema deyak tiyenavā mē sōvān pudgalayek bhāvanā karanakoṭa sōvān vuṇā kivvā nam mēka dharma virōdhī

(답) 이런 일이 있습니다. 어떤 사람이 bhāvanā를 하다가 sotāpanna가 되었다고 한다면 그것은 dhamma에 어긋납니다.

bhāvanā kirīmēdī sōvān venavā kiyalā yam kenek kiyanavā nam bhāvanā karamin inna velāvaka nemeyi partō ghōṣaka pratya læbicca mohotakayi sōvān vennē.

bhāvanā를 하다가 sotāpanna가 된다고 누가 말한다면, sotāpanna가 되는 것은 bhāvanā를 하고 있는 때가 아니라 paratoghosa라는 조건을 얻은 순간입니다.

kalyāṇa mitra sampattiya paratōkōṣaka pratyaya saddharma ē vagēma nuvaṇin yōnisō manasikāraya dharmānadharma pratipattiya kiyana mē hatara ekva vecca tænakayi sōvān phalaya læbennē.

kalyāṇamitta를 갖춤, 곧 paratoghosa라는 조건인 saddhamma, 그리고 슬기로운 yoniso manasikāra, dhammānudhamma paṭipatti, 이 넷이 하나로 모인 자리에서 sotāpatti phala를 얻습니다.

oyaṭa viruddhava yamkisi kenek bhāvanā kara innavalaṭa sōvān vuṇā kivvānam. bhāvanā kirīmaṭa sōvān vuṇā kiyanavā oya kalyāṇa vitara sampattiya saddharma śravaṇaya etakoṭa oya dekama otana nǣ. ehenam pratya dekak nætuva sōvān venna bæ.

이와 달리 누가 bhāvanā를 하고 있다가 sotāpanna가 되었다고 한다면, bhāvanā를 하다가 sotāpanna가 되었다고 하면, kalyāṇamitta를 갖춤과 saddhamma를 들음, 그 둘이 거기에 없습니다. 그러니 두 조건 없이는 sotāpanna가 될 수 없습니다.

sōvān phalaya depārak læbennē nǣ.

sotāpatti phala는 두 번 얻는 것이 아닙니다.

oya bhāvanā karo kī vatāvak oya kaya gal gæhevā dakinavada palakkayā kiyanavā mayi kaya uḍa giyā vāgē vunā maṭa ālōkayak pahaḷa vuṇā itin sōvān vuṇā kiyalā anumata karanavā. āya bhāvanā kara innaṭa āyet pahaḷa venavānē ehema avasthā. depāra sōvān venavā.

그렇게 bhāvanā를 하는 사람이 몸이 돌처럼 굳는 것을 몇 번이나 봅니까? 수행자가 ‘몸이 위로 떠오르는 것 같았다, 빛이 나타났다’ 하면 sotāpanna가 되었다고 인정해 줍니다. 그런데 다시 bhāvanā를 하면 그런 일이 또 일어나지 않습니까. 그러면 sotāpanna가 두 번 되는 셈입니다.

yamkisi satvayek sōvān phalayaṭa pat vennē eka vatāvayi. sakr̥dāgāmī phalayaṭa pat vennē eka vatāvayi anāgāmī phalayaṭa pat venna eka vatāvayi arihatyaṭa patvenna eka vatāvayi deva vatāva siddha vena kāraṇayak nemeyi.

어떤 중생이든 sotāpatti phala에 이르는 것은 단 한 번입니다. sakadāgāmī phala에 이르는 것도 한 번, anāgāmī phala에 이르는 것도 한 번, arahant에 이르는 것도 한 번입니다. 두 번 일어나는 일이 아닙니다.

sōvān pa phalayaṭa patvuna kenā yamkisi sōvān phalayaṭa patvīmē yam saṁgnāvak gattā nam sakr̥dāgāmī phalayaṭa pat vennaṭa īṭa passē āya ara sōvān phalaya saṁgnāva etana næha.

sotāpatti phala에 이른 사람이 sotāpatti phala에 이른 어떤 saññā를 가졌다면, 그 뒤 sakadāgāmī phala에 이르면 그 sotāpatti phala의 saññā는 더는 거기에 없습니다.

dæn dhyāna vala nam prathama dhyāna labalā, dhyāna labalā, tr̥tiya dhyāna, caturat dhyāna labalā onnam eyāṭa prathama dhyānaṭa rayi samava vætunē. onna द्tiya dhyānaṭa hitalā samavadinna puḷuvan. ē vagē sōvān phalaya labalā sakaladāgāma phalaya labalā anāgāmī phalalā arihat phalayaṭa pat vuṇat nævata hitelā sōvān phalayaṭa sakala dāgāma phalayaṭa anāgāma phalaya tiya samavadinna bæha. ehema kramayak nemeyi. phala sita kiyannē.

jhāna라면 첫째 jhāna를 얻고, 둘째 jhāna, 셋째 jhāna, 넷째 jhāna를 얻은 뒤에도 마음먹으면 첫째 jhāna에 들 수 있고, 둘째 jhāna에도 마음먹고 들 수 있습니다. 하지만 그처럼 sotāpatti phala를 얻고 sakadāgāmī phala, anāgāmī phala를 얻어 arahant phala에 이른 뒤에, 다시 마음먹고 sotāpatti phala, sakadāgāmī phala, anāgāmī phala에 들 수는 없습니다. phala 마음이란 그런 방식이 아닙니다.

læbu læbū yam phalayak tiyenavā nam ē phala cittayaṭa patvenna puḷuvan. namut pat venavā kiyana ekayi dekak. avabōdhaya ekak. pratyakṣa avabōdhayen pratyakṣayaṭa patvīma tamayi mārgakṣaṇaya saha phalakṣaṇaya kivvē.

얻은 phala가 있다면 그 phala 마음에 들 수는 있습니다. 그러나 이르는 것과 그것은 둘입니다. 깨달음은 하나입니다. 몸소 깨달아 몸소 이르는 것을 maggakkhaṇa와 phalakkhaṇa라고 한 것입니다.

ē avasthāva ekama giyāṭa passē læbū phalaya ælī āvarjanā kirīma karanna puḷuvan phala phala sit pahaḷa kirīma vaśayen. phala samāpattiya vaśayen. phalaya depārak labanna deyak nǣ.

그 때가 한 번 지나간 뒤에는 얻은 phala를 다시 되돌아볼 수 있습니다. phala 마음을 일으키는 방식으로, phala samāpatti로서 말입니다. phala를 두 번 얻을 일은 없습니다.

dæn gaṇanak hadana hæṭi danna næti kenek. kalpanā karanavā kalpanā karanavā gāna hadana kramaya ahuvennē næha. tamanṭa tērum gannat bæhæ yanavā guruvarayā hambavelā kiyana mē gānē kohomada mē uttarē ennē? maṭa mē kramaya tērennē næhē.

셈을 푸는 법을 모르는 사람이 있다고 합시다. 생각하고 또 생각해도 푸는 법이 잡히지 않습니다. 스스로는 알 수 없어서 선생님을 찾아가 ‘이 셈에서 어떻게 이 답이 나옵니까? 저는 이 방법을 모르겠습니다’ 하고 묻습니다.

dæn eyā hon̆dara avadhānayen ahagannakō. menna mehemayi mē uttaraya gattē menna mēkē nyāya dharmaya gāna hadana kiyalā. guruvarayā kiyā denakoṭa eka mohotakē ṭak gālā aha dæn tēruṇā kiyanavā. dæn maṭa hædiya hæn hadanna [ugura kǣrīma] balanna mē gānē ara kramaya hadalat pennanavā.

그 사람이 잘 귀 기울여 듣습니다. 선생님이 ‘이렇게 해서 이 답이 나왔다, 이 셈의 원리는 이렇다’ 하고 가르쳐 줄 때, 한순간에 탁 ‘아, 이제 알았다’ 하고 말합니다. ‘이제 풀 수 있겠다. [헛기침] 보세요, 이 셈에서 그 방법으로 풀었습니다’ 하고 풀어 보이기까지 합니다.

dæn eyāṭa venasak tiyenavā. tēracca avasthāva ēkak. dæn āyusarayak gānak hadanakoṭa tēricca avasthāvaṭa anu hadalā pratiphala. depārak tērum ganna bæ.

이제 그에게는 달라진 것이 있습니다. 알게 된 때는 한 번입니다. 다시 셈을 풀 때는 알게 된 것에 따라 풀어서 답을 냅니다. 두 번 알 수는 없습니다.

tērum gattē eka avasthāvayi. væṭahana avasthāva matakayi. mē gāna hadanakoṭa mēka meccara kalanna bæruva tibilā. maṭa kiyā denakoṭa maṭa hariyaṭama tēruṇā ahaval velāvēdī. kota koyi velāvada kohomada tēcca velāva matakada ov maṭa matakayi aha vatanēkē in̆dagena puṭuvē in̆dagena mē dēśaka valin mēkak tiyanna. mē ratu pānak nætnam mē vidihaṭa payānak aragena mehema inna velāvēdī maṭa ṭarak gālā tēruṇā. guruvarayā kiyā denakoṭa anna oyāṭa tēricca velāva

알게 된 것은 한 번입니다. 깨친 때를 기억합니다. ‘이 셈을 풀 때 이만큼 갈피를 못 잡았는데, 가르쳐 줄 때 바로 그때 딱 알았다.’ ‘그게 언제였고 어땠는지, 알게 된 때를 기억합니까?’ ‘네, 기억합니다. 아, 거기 의자에 앉아 공책에 무언가 적으려고 빨간 펜인가, 이렇게 펜을 들고 있을 때 딱 알았습니다.’ 선생님이 가르쳐 줄 때, 그것이 알게 된 때입니다.

īṭa passē eyā mokada tēricca dēṭa anu dæn hædiya hæki hæ. dæn ē kramaya maṭa āya depārak ahanna ōnē næhæ. anna ekapārak tērum gattā. tērum gattaṭa passē tērum gatta dēṭa anukūlava ōna taram hædi hæṭā.

그 뒤 그는 어떻게 합니까? 알게 된 것에 따라 이제 풀 수 있습니다. ‘이제 그 방법을 다시 물을 필요가 없다.’ 한 번에 알았습니다. 알게 된 뒤에는 알게 된 것에 맞게 얼마든지 풀 수 있습니다.

menna mē vagē sōvān phalaya hō sakr̥dāgāmī phalaya hō eka pāraka tērenavā. væṭahenavā. væradicca tæn paṭan geniyā etana pihiṭiyaṭa passē āye ē avabōdhaya venas vennē næha. anna ehema labana avabōdhayak tamayi. ē phalayat ekka labana velāva. ēka venama viśēṣayen dakinavā. tērenavā.

이처럼 sotāpatti phala나 sakadāgāmī phala는 한 번에 알아지고 깨쳐집니다. 거기에 자리 잡은 뒤에는 그 깨달음이 다시 바뀌지 않습니다. 그렇게 얻는 깨달음이 바로 그 phala와 함께 얻는 때입니다. 그것은 따로 특별히 보고 압니다.

īṭa passē væṭahicca dēṭa anuva yali yali sihi karanna ōnanam puḷuvan. hæbæyi apiṭa āya særiyat depārak tēruṇādaka. ohu āyet maṭa tēruṇādē. ehemat eyak kiyanna tina

그 뒤에 깨친 것에 따라 거듭거듭 떠올리고 싶으면 떠올릴 수 있습니다. 하지만 ‘두 번 알았다, 또 알았다’ 하고 말할 수는 없습니다.

eka særayak gāna hadalā tērum gattā. dæn tērenavā. āyē gānak hadalā gattā ota ohoma maṭa āyet tērunā ara issellā vagē ehema ekak enavada

한 번 셈을 풀어 알았습니다. 이제 압니다. 다시 셈을 풀면서 ‘아, 나 또 알았네, 처음처럼’ 하는 일이 생깁니까?

nǣ issellā tēricca eka tērunā āyasarayak depārak tēranē næhæ. tēricca eka na hædi hæ. anna eyā phalaya onna læbuṇā. ahavāl vena ahal velēda maṭa mehema læbuṇā. onnanam kiyannat puḷuvan. īṭa passē læbicca phalaya āvarjanā karanavāṭa rōn lavanna puḷuvanda? anna paḷavenitu.

아닙니다. 처음에 알게 된 것을 알았을 뿐, 다시 두 번 알지는 않습니다. 알게 된 것으로 풀 수 있습니다. 그렇게 그는 phala를 얻었습니다. ‘언제 어느 때 나는 이렇게 얻었다’고 말할 수도 있습니다. 그 뒤에는 얻은 phala를 되돌아보며 거기 머물 수 있을까요? 그것이 첫째입니다.

itin ehenam ēkaṭa ē labanna avaśya karana velāvaṭa oya kiyana sōvān aṁga hatarak tiyenavā. kalyāṇa mitara sampattiya, saddharma śravaṇaya, yōnisō manasikāraya dharmānaddharma pratipattiya oya hatarama sampīḍanaya vecca velāvaka tamayi oya tērīma ennē væṭahīma ennē.

그것을 얻는 데 필요한 sotāpatti의 네 갈래가 있습니다. kalyāṇamitta를 갖춤, saddhamma를 들음, yoniso manasikāra, dhammānudhamma paṭipatti, 이 넷이 다 모인 때에 그 앎이 오고 깨침이 옵니다.

væṭahennē mokakda? maṭa dæn mē lōkē hari vaṭināvādayak kiyā hitāgena hiṭiyā mēka anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen maṭa mē vidihaṭa balanakoṭa ē anicca vaśayen dukkha vaśayen balanakoṭa maṭa væṭahīmak āvā. ættaṭa mē lōkē hariyak næha. dæn tamayi maṭa ēka pālaka tēru. ā væṭahīmak āvā.

무엇을 깨칩니까? ‘나는 이 세상이 아주 값진 것이라고 여겨 왔는데, 이것을 anicca로, dukkha로, anatta로 이렇게 보니, anicca로 dukkha로 보니 깨침이 왔다. 정말로 이 세상에는 알맹이가 없구나. 이제야 그것을 알았다.’ 아, 깨침이 온 것입니다.

ēka gal gæhena ekakvat, uḍana ekakvat ehema ekak nemeyi. ēka manasaṭa dænena pragnā gōcara tērīmak væṭahīmak.

그것은 돌처럼 굳거나 위로 떠오르는 그런 것이 아닙니다. 그것은 마음에 느껴지는, paññā의 대상이 되는 앎이요 깨침입니다.

ē pragnāven væṭahena ekak tamayi mārga phalaya kiyannē. phalaya læbuvā kiyannē. onna īṭa passē phala cittaya āvarjanā karamin innakoṭa citta prahādaya mativelā ara prīti manasa kāyō passaddhiti passaddha kāya sukhadayē sukhinō samādhiyēti kiyalā ara issellā giyā vidihaṭama upasamānussatiya tuḷin. eyāṭa dhyānayaṭa yannat puḷuvan.

그 paññā로 깨치는 것을 magga phala라고 하고, phala를 얻었다고 합니다. 그 뒤 phala 마음을 되돌아보고 있을 때, 마음의 맑은 믿음이 올라와 앞서 말한 ‘pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati’ 그대로 upasamānussati를 통해 jhāna에 들 수도 있습니다.

phalaya sihi karagena phalaya sihi karagena innakoṭa upasamehivā saṁsidiyam suvaya enavā. nivanaṭa hita pihiṭavāgena saṁsidīma suvē innakoṭa ēken nirāmisa prītiyayi nirāmisa sukhayayilā ēkāgratāvayaṭa pat velā dhyānayak læbenavā.

phala를 떠올리며 지낼 때 upasama, 곧 가라앉음의 편안함이 옵니다. nibbāna에 마음을 두고 가라앉음의 편안함에 머물 때 그로써 nirāmisa pīti와 nirāmisa sukha로 ekaggatā에 이르러 jhāna를 얻습니다.

onnam ēsuvēma sī karena ara kiyana vidihaṭa upasamānussatiyen dānussatiya vana ēkakna dhyāna labannat puḷuvan. mārga phalaya avabōdha karannat puḷuvan.

그렇게 그 편안함을 떠올리는 방식으로, upasamānussati로, anussati로 jhāna를 얻을 수도 있고 magga phala를 깨달을 수도 있습니다.

itin mē tiyennē okkoma mē dhyāna phala labana pudgalayā dhyāna mārgayaṭa yanakoṭa æti vennā vū kāyika venaskam manasa prītiya sukhaya enakoṭa ē anuva ēkāgratāvaya nægenakoṭa ara kāmayan nisā bæn̆dalā hira karalā tibcca ē pættaṭa am̆baravalā tibicca viṣṇāvaya paddhatiya gælevilā lihilā anit pættaṭa karakōna ēṭa kærakilā yanavā vāgē gal gæhilā giyā vāgē hira vunā vāgē lihil vunā vāgē uḍa giya vāgē ehema gati lakṣaṇa dænenavā mē dhyānayē aturu lakṣaṇa dæn mē aturu lakṣaṇa dhyānaya mārga phalaya gæna kiyanna tōrāganna bæri aya mē dhyānayak labanakoṭa pihiṭana aturu lakṣaṇa valaṭa rævaṭilā oya velāvaṭa kiyanavā obaṭa mārga phalayak læbuṇā kiyalā.

여기 있는 것은 모두, jhāna와 phala를 얻는 사람이 jhāna의 길로 갈 때 생기는 몸의 변화입니다. 마음에 pīti와 sukha가 오고 그에 따라 ekaggatā가 올라올 때, kāma 때문에 묶이고 조여 그쪽으로 비틀려 있던 신경 체계가 풀리고 느슨해져 반대쪽으로 돌아갑니다. 그래서 빙빙 도는 것 같고, 돌처럼 굳는 것 같고, 조이는 것 같고, 풀리는 것 같고, 위로 떠오르는 것 같은 성향이 느껴집니다. 이것은 jhāna의 곁가지 특징입니다. jhāna와 magga phala를 가려내지 못하는 이들은 jhāna를 얻을 때 생기는 이 곁가지 특징에 속아, 그때 ‘당신은 magga phala를 얻었다’고 말합니다.

itin etakoṭa eyā dannē næ ē mārga phalaya mokakda hon̆da gal gæhilā gal gæhilā oyāgē vihiḍannak nætunāṭa passē dæn obaṭa meccara kal dækkā aniccatāvaya venasak āvada meccara kal dukkha lakṣaṇaya piḷiban̆da venasak āvada obaṭa anatta lakṣaṇaya piḷinnada venasak dævuṇada obaṭa yamkisi ākārayaka mē mē æhuvot ehema sunta vimōkṣayen piḷiban̆da matakayak venasak āvada anitta [ugura kǣrīma] vimōkṣaya piḷiban̆da venasak dævuṇada appaninhata vimōkṣaya ē piḷiban̆da tunva vimōkṣaya mona kālē amatak dævuṇāda ohu kiyannada

그러니 그 사람은 magga phala가 무엇인지 모릅니다. 돌처럼 굳고 또 굳었다가 깨어난 뒤에, ‘이제 당신은 지금까지 본 anicca에 달라짐이 왔습니까? 지금까지의 dukkha 특징에 대해 달라짐이 왔습니까? anatta 특징에 대해 달라짐이 보였습니까?’ 이렇게 묻는다면, ‘suññata vimokkha에 대한 앎에 달라짐이 왔습니까? [헛기침] animitta vimokkha에 대해 달라짐이 보였습니까? appaṇihita vimokkha, 그 세 vimokkha에 대해 언제 달라짐이 보였습니까?’

maṭa ēken passē ē mohotē in̆dalā menna mē vidihaṭa mē lōkaya sāratvayen sūnyayayi kiyana mānasika vaśayen parivartanayak vuṇā. dæn maṭa ē nisā athari noælīm midīmak siddha vuṇā. menna mē keles mallagē dænnē næhæ. etana paṭan ehema ekak kiyanna puḷuvanda gal gæhilā vagē hiṭan āpahu sihi vunahama sāmānya patmanē. etana ehema ekak matakayi.

그가 ‘그 뒤 그 순간부터 이 세상이 알맹이 없이 비어 있다는 마음의 바뀜이 있었습니다. 그래서 이제 내려놓음, 들러붙지 않음, 벗어남이 일어났습니다. 이 kilesa 다발이 이제 느껴지지 않습니다’ 하고 말할 수 있겠습니까? 돌처럼 굳었다가 다시 정신이 들면 그저 평소 그대로입니다. 거기서 그런 일이 있었다는 것만 기억합니다.

ehema ekak unapa bava eḷiyak dækka aya kiyanavā. ā ehenam issaramma idu keṭuvā vagē issellam nivana dækkā. anna ehema vahanavā nigamanayaṭa. mē eḷi dakina ēvā, uḍa yanāva vāgē ætena ēvā, æn̆ga sæhællu vena ēvā. ē vagēma karakola atariyā vagē vāgēvā. uḍukuru yaṭakuru kaḷā vāgē vena ēvā. etakoṭa mē śarīraya karakolā giya vāgē nikan suliyak velā giya vāgē vena ēvā. gal gæhuṇat ada vunā vāgē vena ēvā.

그런 일이 있었다, 빛을 보았다고 하는 사람들이 말합니다. ‘아, 그러면 처음에 맨 먼저 nibbāna를 보았구나.’ 이렇게 결론으로 뛰어듭니다. 빛을 보는 것, 위로 떠오르는 것 같은 것, 몸이 가벼워지는 것, 빙빙 도는 것 같은 것, 거꾸로 뒤집힌 것 같은 것, 몸이 돌아가 회오리가 된 것 같은 것, 돌처럼 굳어 마비된 것 같은 것들입니다.

mēvā mē dhyāna vaḍana pudgalayāṭa mē paṁcakāmayan æsuru karalā hiravelā tibicca kayē snāpi paddhatiya venas venakoṭa, parivartanaya venakoṭa ætivennē nānākāra vividha lakṣaṇa. mēvā ekakvat mārgaphala nemeyi. itin mēvaṭa mē apiṭa ugannana ācāryavaru ē velāvēdī ravaṭanavā. væḍē hari. dæn okkoma hari.

이것들은 jhāna를 닦는 사람에게, 다섯 kāma를 가까이해 조여 있던 몸의 신경 체계가 바뀌고 뒤바뀔 때 생기는 여러 가지 특징입니다. 이 가운데 어느 것도 magga phala가 아닙니다. 그런데 우리를 가르치는 스승들이 그때 이것으로 속입니다. ‘됐다. 이제 다 됐다.’

dæn ektarā upāsaka ammā kenek aya itin ahanavā. itin mē paccima dēhaya dæruvat ma etakoṭa mahaṇalat næhæ. mahattayā paccima dēhaya dæruvaṭa itin apit oya siri samādan velaṭa kamak næhænē. nēda kiyalā? ma paccima dēha daranna maṭa kavuda paccima dēhaya darannē? arihatun vahansēṭa itin oba kavuda?

어떤 upāsikā 어머니가 묻습니다. ‘이 마지막 몸(pacchima deha)을 지녔어도 출가하지는 않았습니다. 마지막 몸을 지녔으니 우리가 sīla를 지키지 않아도 괜찮지 않습니까?’ ‘마지막 몸을 지닌다고요? 누가 마지막 몸을 지닙니까? arahant 스님입니다. 그러면 당신은 누구입니까?’

nǣ itin apiṭa kiyā kiyanavā ehema paccama dēśaya dara kohomada dænagattē paccama dēśaya dharma bava ātmaya ivara vunādanē diya vunādē mana ātmayada? mokakda vecca hæṭi kiyannakō bhāvanā kara kara innakoṭa meyā giyāḷu manōmayaka pāvelā giyā vagē dækkalu. gaṁgāvak tibuṇalu. eyā gan̆ga mædaṭa giyālu. okkoma diya velā diya velālu mukut næhæduru vunē. dæn hāmuduruvanṭa kiva oya ṭiya tamayi koḍaganna ōnē ātmī ivarayi. āya upadenna ekak næhæ. upadina eka diya velā kiyalā.

‘아니요, 우리에게 그렇게 말해 주었습니다.’ ‘마지막 몸을 지녔다는 것을 어떻게 알았습니까? 마지막 몸이라는 것이 attā가 끝났다는 것, 녹아 없어졌다는 것입니까? 마음이 attā입니까? 어떻게 된 일인지 말해 보십시오.’ bhāvanā를 하고 있는데 그가 manomaya로 떠가듯 갔다고 보았답니다. 강이 있었는데 그가 강 한가운데로 갔답니다. 모든 것이 녹고 녹아 아무것도 남지 않았답니다. 스님께 말했더니 ‘바로 그거다, 그걸 붙잡아야 한다, attā가 끝났다, 다시 태어날 일이 없다, 태어나는 것이 녹아 버렸다’ 했답니다.

tava eka mamat dækkā. oyā kohomada kiyanē? mama ēvā gihillā kalasiyak vuṇā. huḷan̆gagē giyāvayi karāsiyak yanāvayi kiyā. ēka ginigattā. aḷu velā aḷu velā gihillā huḷan̆gu visillā giyā.

또 한 사람은 ‘저도 보았습니다’ 합니다. ‘당신은 어떻게 말합니까?’ ‘저는 그것들이 가서 마른 잎이 되었습니다. 바람에 마른 잎이 날려 가는 것처럼요. 그것에 불이 붙어 재가 되고 재가 되어 바람에 흩어져 갔습니다.’

dæn ēka aturu dahamanavā. oyāgē væḍet ivarayi kiva. ātmaya karadasiyak velā piccilā giyā dæn upadinna ekak næhæ piccilā ivarayi. aḷu velāt ivarayi. dæn oyā kohoma hitda upadinnē næha. oya tava tīraṇayak tiyā. dæn balanna mē vagē mānasikatvayan koyi taram æti venavada?

그것이 사라지자 ‘당신의 일도 끝났다’고 했답니다. ‘attā가 마른 잎이 되어 타 버렸으니 이제 태어날 일이 없다. 타서 끝났고 재가 되어 끝났다. 이제 당신은 어떻게 생각하든 태어나지 않는다.’ 이렇게 또 판정을 내려 주었습니다. 보십시오, 이런 마음가짐이 얼마나 많이 생깁니까?

mē dhyānalābhīva vaḍāgena yanakoṭa udgaha nimiti kiyana avasthāvak tiyenavā. mē udgaha nimiti kiyana eken taman monavāhari gatta dr̥ṣṭ vāda aravamayā gatta ēvaṭa anukūlava manasa hædilā oyiṭa anukūlava manōmaya kriyāvaliyak ara hīna lōkayak nirmāṇaya vuṇā vagē siddha venavā. oya nirmāṇaya vecca hīna lōkaya tuḷa oya udgahana viti avasthāvan oyiṭa anuva kriyātmaka venakoṭa ēka tamayi oyagē pennana lakṣaṇa.

jhāna를 얻으려고 닦아 갈 때 uggaha nimitta라는 단계가 있습니다. 이 uggaha nimitta에서는 자기가 받아들인 무슨 견해든, 저 사람이 받아들인 것이든, 그에 맞게 마음이 지어져, 그에 맞는 마음으로 된 과정이 마치 꿈의 세계가 만들어진 것처럼 일어납니다. 그렇게 만들어진 꿈의 세계 안에서 그 uggaha nimitta의 상태가 그에 따라 움직일 때, 그것이 바로 당신에게 보이는 특징들입니다.

paṭiga nita kiyana ekavat nǣ dhyānaya otana udgaha nita kiyana ekēdī siddha vena deyak ōka ohoma dēval siddha venavā.

거기에는 paṭibhāga nimitta도 없고 jhāna도 없습니다. 그것은 uggaha nimitta에서 일어나는 일입니다. 그런 일들이 일어납니다.

itin ē vagē avasthāva tava ekkenek oyā kivā mama æn̆gen piṭa velā giyā. hari lassana kumārayek vāgē vuṇā. īṭa passē āyusarayak balanakoṭa maska diyahalagan æṭa sækillak āguṇā ēkat saturu dahan vuṇā.

그와 같은 경우로, 또 한 사람은 ‘저는 몸 밖으로 나갔습니다. 아주 고운 왕자처럼 되었습니다. 그 뒤 다시 보니 살이 녹아내려 뼈대가 나타났습니다. 그것도 사라졌습니다’ 하고 말했습니다.

narahā han̆dura kivvā nam kiyannē obagēt ātmaya ivarayi. kiyalā giya æṭat ivarayinē. āya æṭa kaṭa sahita mat sahita kayak haṭaganna obaṭa hētu næ ātmaya ivarayinē. ātma dr̥ṣṭiyavat æragena næhænē. mēka ætulē ātmayā tiyenavā kiyana dr̥ṣṭiyavat ærilā næhænē. tibicca ekak picca vunā kiyalā gattahama etakan meyāgē ātmayak ætivalā tiyennē. ēka tamayi diya velā innē.

그러자 스님이 ‘당신의 attā도 끝났다. 뼈까지 사라졌으니 끝났다. 다시 뼈와 살을 지닌 몸이 생길 원인이 당신에게 없다. attā가 끝났으니’ 했답니다. attā에 대한 견해조차 버리지 못했는데 말입니다. 이 안에 attā가 있다는 견해조차 버리지 못했습니다. 있던 것이 타 버렸다고 받아들이면, 그때까지 그 사람에게 attā가 있었던 셈입니다. 그것이 녹아 버렸다는 것입니다.

dæn ēkacca śāstavāeknē etanama meccara kal ātmayak tibuṇā.

이것은 ekacca sassatavāda입니다. 바로 거기에 그때까지 attā가 있었다는 것이니까요.

ātmayak ætda nædda kiyana praśna kiyanakoṭa ara mē vacagotta paribrājakayaṭa uttara dunnē nætuvahama ānanda hāmuduruvō ahanavā svāmīni æyi ēkaṭa uttarayak dunnē nætta mama ātmayak meccara kal tibu ātmayak kiyalā ekak tibuṇā dæn kivvā nam ēka næti karannē mehemayi kivvānam ātmayā tiyenavā kivva gaman eyā hitāgannavā.

attā가 있느냐 없느냐 하는 질문을 했을 때 저 Vacchagotta 유행자에게 대답하지 않으시자, Ānanda 스님이 ‘세존이시여, 왜 그것에 대답하지 않으셨습니까?’ 하고 묻습니다. ‘지금까지 있던 attā라는 것이 있었는데 그것을 이렇게 없앤다고 내가 말했다면, attā가 있다고 말하는 순간 그는 이렇게 생각할 것이다.

bhavat gautamayan vahansēṭat issellā ātmayak tibilā tiyenavā. unvahansē vidarśanāva vaḍalā ēka næti kaḷā. ē vagēma rahatan vahansēlāṭat issellā ātmayā tibilā tiyenavā. ēka mārgaya valā næti karagattā kiyalā mē dr̥ṣṭiyaṭa bahinavā. ātmayak næti karanna puḷuvan kiyalā ekak kivvana.

고따마 존자에게도 전에는 attā가 있었구나. 그분이 vipassanā를 닦아 그것을 없앴구나. 그와 같이 arahant들에게도 전에는 attā가 있었고, 그것을 magga를 닦아 없앴구나, 하고 이 견해에 빠질 것이다. attā를 없앨 수 있다는 것을 말한 셈이 되었을 것이다.

ātmayak tiyenavā æti karanna bæha. ātmayak nǣha kivvā nam pin pav karana ēkē kavuruvat nǣhæ oya kiyana eka ætta. uccaya dr̥ṣṭiya kiyana eka tamayi ehenam satyaya kiyalā ekaṭa vahinavā. varaddalā ganna tīraṇaya nisā oya dekaṭama uttara dunnē næha kiyalā. dænna mē vagē deyak tamayi oya siddha karannē.

attā가 있다고 하는 것은 할 수 없다. attā가 없다고 했다면, 그러면 puñña와 pāpa를 짓는 자가 아무도 없다는 그 말이 참이구나, uccheda diṭṭhi가 진실이구나, 하고 그쪽에 빠질 것이다. 잘못 받아들일 것이기에 두 가지 모두에 대답하지 않았다.’ 지금 일어나는 것이 바로 이런 일입니다.

velāva hatarayi. anit paśna ṭika okkoma ivarayi dæn mēkaṭa karanna giyovot āyē særayak goḍāk velāva yanavā. namut mēka poḍḍak kiyanna hiṭa enavada? laక్

벌써 네 시입니다. 나머지 질문은 다 끝났습니다. 이제 이것을 하려면 또 한참 시간이 걸립니다. 그래도 조금 말씀드려 볼까요?

mē ānāpāna satiya piḷiban̆dava tērum ganna krama kīhipayak tiyenavā. laukika ānāpāna satiyak tiyenavā lōkōttara ānāpāna satiyak tiyenavā. mē deka venama tōraganna ōnē.

이 ānāpānasati에 대해서는 이해하는 방식이 몇 가지 있습니다. 세간의 ānāpānasati가 있고 lokuttara ānāpānasati가 있습니다. 이 둘을 따로 가려내야 합니다.

mē laukika vū ānāpāna satiya kiyana eka budurajāṇan vahansē lōkē pahaḷa venna issellat lōkē innē yōgīn væḍuva ekak. ālāra kālāma uddhakārāma putta ādī vannā vū ayat ōka væḍuvā. ē kālē hiṭapu ayat otaya mul karagenā vū kasina maṇḍalayakṭa vāyō kasina otana gannē. oya vāyuva mul keena vāyuvaṭa hita tiyāgena ekan̆ga karapu hitakin ānāpāna satiya kiyalā ekak væḍuvā.

이 세간의 ānāpānasati라는 것은 붓다께서 세상에 나시기 전부터 세상에 있던 요기들이 닦은 것입니다. Āḷāra Kālāma, Uddaka Rāmaputta 같은 이들도 그것을 닦았습니다. 그때 사람들도 그것을 바탕으로 한 kasiṇa maṇḍala, 곧 vāyo kasiṇa를 거기서 썼습니다. 그 바람을 바탕으로, 바람에 마음을 두고 하나로 모은 마음으로 ānāpānasati라는 것을 닦았습니다.

husma aragannavā, husma paha karanavā menna mē kiyana ekaṭa hita tiyāgena ē vātaya æsuru karagena vāta aramuṇaṭa hita tiyāgena kālayak vaḍanakoṭa ē mul kina vātaya kiyannē rūpāvacara aramuṇak kāmāvacara nemeyi. ē rūpāvacara aramuṇaṭa anukūlava ē saṁkhāraya vaḍalā haṭam ēken haṭagattā vū dhyānayaṭa patvuṇā. ēkat dhyāna mārgayak. ehema nættē næ.

숨을 들이쉬고 숨을 내쉬는 것에 마음을 두고, 그 바람에 기대어 바람이라는 대상에 마음을 두고 한동안 닦으면, 그 바탕인 바람은 rūpāvacara 대상이지 kāmāvacara가 아닙니다. 그 rūpāvacara 대상에 맞게 그 saṅkhāra를 닦아 거기서 생긴 jhāna에 이르렀습니다. 그것도 jhāna의 길입니다. 그렇지 않은 것은 아닙니다.

etakoṭa meban̆du mārga budurajāṇan vahansē anugamanaya karalā hitā. mēka attilamatānu yōgayaṭa ayitiyi. mēken nivan dakinna bæha kiyalā pættaka karapu ekak. oya ālāra kālāma uddhakārāma putta oyagollangē budurajāṇan vahansē bōdhisa kālēdī oya okkoma atha bæluvā. etek tibicca siyaluma bhāvanāval okkoma paralā.

이런 길들을 붓다께서도 따라 해 보셨습니다. 이것은 attakilamathānuyoga에 속한다, 이것으로는 nibbāna를 볼 수 없다 하고 한쪽으로 치우신 것입니다. 저 Āḷāra Kālāma, Uddaka Rāmaputta의 것들을 붓다께서 bodhisatta이던 때 모두 해 보셨습니다. 그때까지 있던 모든 bhāvanā를 다 거쳐 보셨습니다.

kāma lōkayē kāma āśvādayak tiyena ēvā kāma sukallikānuyōgayaṭa ē pættaṭa beheunot yanavā kiyalā dækalā. ē vagēma mē atdæva klānta bavaṭa pat karanavā vehetaṭa pat karanavā misak mē vena hariyak nǣha. haṭagatta yamak ætnam vipariṇāmayaṭa pat venasena deyak mēken hamba venavā misā brahmayek vunat væḍak næhæ. kavuru vunat væḍak nǣha kiyalā. ehenam ē ban̆du pratiphalayak nam dennē. eban̆du bhāvanāvēdī harīma mokakda klānta bavaṭa pat karanavā vihasaṭa pat karanavā misā ēka væḍak æti ekak nivan magak nemeyinē kiyalā ēkat athæriyalā.

kāma 세계의 kāma의 맛이 있는 것들은 kāmasukhallikānuyoga 쪽으로 빠져 버린다고 보셨습니다. 그와 같이 이것은 몸을 지치게 하고 고달프게 할 뿐 다른 알맹이가 없다, 생겨난 것이 있다면 뒤바뀌어 변하는 것을 얻을 뿐, brahma가 되어도 소용없고 누가 되어도 소용없다 하셨습니다. 그런 결과밖에 주지 않는다면, 그런 bhāvanā에서 알맹이가 무엇이냐, 지치게 하고 고달프게 할 뿐 쓸모 있는 nibbāna의 길이 아니지 않느냐 하고 그것도 버리셨습니다.

oya dekama athæralā tamayi ētētayē ubbōvantō anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgataya abhisambuddhā kiyalā penna. mē anta dekama athæralā mādhya pratipadāva tuḷin tathāgatayan vahansē avabōdhaya læbuvā.

그 둘을 모두 버리고서 ‘ete te ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā’라고 보이셨습니다. 이 두 끝을 모두 버리고 majjhimā paṭipadā로 Tathāgata께서 깨달음을 얻으셨습니다.

dæn metandi hadat ada paṭalavāgena tiyennē? hæ ānāpāna sati bhāvanā kiyana dænaṭa bhāvitā karana utma ganna arina kramaya budurajāṇan vahansē anumata karapu ānāpānasati bhāvanā kiyalayi adat bhāvitā karannē.

그런데 오늘날 여기서 무엇을 뒤섞어 놓았습니까? 지금 쓰는 ānāpānasati bhāvanā, 곧 숨을 들이쉬고 내쉬는 방식을 붓다께서 인정하신 ānāpānasati bhāvanā라고 하며 오늘도 쓰고 있습니다.

āśvāsa pasvāsa kiyana mē deka piḷiban̆dava budurajāṇan vahansē pennapu tæn ṭikak issellā parīkṣā karalā balalā inna ōnē. budurajāṇan vahansē ānāpānasati bhāvanāva gæna vigraha karanakoṭa pennapu āsvāsa assa passa śāsa kiyana mē vacana deka mona adahasakin pennapu tæn tiyenavada kiyalā tripiṭakayē noyet tænvala pelā tiyenavā.

assāsa와 passāsa, 이 둘에 대해 붓다께서 보이신 곳들을 먼저 살펴보아야 합니다. 붓다께서 ānāpānasati bhāvanā를 풀이하실 때 보이신 assāsa, passāsa라는 이 두 낱말을 어떤 뜻으로 보이셨는지가 tipiṭaka의 여러 곳에 나와 있습니다.

āsvāsa daham saha anassā daham oya deka venavā peilā tiyenavā. nadāmayaṁ ānanda sabbē saṁkhārā anasvāsikā ānanda mē siyalu saṁskārayama āśvāsa virahitayi. āśvāsa karanna vanaya vanē anasvāsikayi.

assāsa dhamma와 anassāsa dhamma, 이 둘이 나뉘어 나와 있습니다. ‘idaṃ, Ānanda, sabbe saṅkhārā anassāsikā.’ Ānanda여, 이 모든 saṅkhāra는 assāsa가 없다. 들이쉴 만한 것이 아니어서 anassāsika이다.

siha sūtrayaka aṁguttara nikāyē siha sūtrayē siha sēnādhipati ahana praśna valaṭa uttara dīlā budurajāṇan vahansē væḍimanat uttarayak dunnā.

Aṅguttara Nikāya의 Sīha sutta에서, Sīha 장군이 묻는 질문들에 답하시고 붓다께서 덧붙여 대답을 하나 더 주셨습니다.

yamek maṭa āśvāsavādī kiyanavā nam karuṇu sahitava kiyannē. bhavat gautamayan vahansē cātur mārga phala saṁkhyāta uttama āśvāsayen āśvāsaka vū. ema uttama āśvāsaya san̆dahā daham desannē eyin savvanadu hikmavannē aya kiyā nam mē satya karuṇayi vena karuṇakin nemeyi. menna budurajāṇan vahansēṭa kenek satya vaśayen āśvāsa vādī kiyanavā menna mē hētuven kiyannē.

‘누가 나를 assāsavādī라고 한다면 까닭이 있어서 하는 말이다. 고따마 존자는 네 가지 magga phala라 일컫는 으뜸 assāsa로 assāsa를 얻은 분이고, 그 으뜸 assāsa를 위해 dhamma를 설하며 그것으로 제자들을 길들인다고 한다면, 이것이 참된 까닭이지 다른 까닭이 아니다.’ 누가 붓다를 참으로 assāsavādī라고 한다면 바로 이 까닭에서입니다.

cātur mārgaphala saṁkhyāta uttama āśvāsaya anna nivanaṭa āśvāsa kiyanavā kiyalā vacanayak eka tænaka vigraha karalā pennuvā. anna cātur mārgaphala kiyannē uttama āśvāsaya.

네 가지 magga phala라 일컫는 으뜸 assāsa, 이처럼 nibbāna를 assāsa라고 부른다는 낱말을 한 곳에서 풀어 보이셨습니다. 네 가지 magga phala가 으뜸 assāsa입니다.

ehenam mē āśvāsa karanna kivvē monavada? mārga phala avabōdhaya anna āśvāsayak. ē āśvāsa mārgaya mokakda? āryaṣṭhāṁgika mārgaya āryaṣṭhāṁgika mārgaya āśvāsa kara yanakoṭa eyā asvæsillaṭa pat venavā nætnam āśvāsayaṭa patvenavā. ē āśvāsaya rāga akṣayayi, dvēśa akṣayayi, mōha akṣayayi. ē tamayi phalaya. menna metenṭa patvīma san̆dahā pennana mārgayaṭa kivvā āśvāsa āśvāsaya kiyalā mē tava etana.

그러면 assāsa하라고 하신 것은 무엇입니까? magga phala의 깨달음입니다. 그것이 assāsa입니다. 그 assāsa의 길은 무엇입니까? ariya aṭṭhaṅgika magga입니다. ariya aṭṭhaṅgika magga를 assāsa하며 가면 그는 숨 돌림, 곧 assāsa에 이릅니다. 그 assāsa는 rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya입니다. 그것이 phala입니다. 여기에 이르기 위해 보이신 길을 assāsa라고 하셨습니다. 이것이 또 한 곳입니다.

assā sūtraya saha parama asvāsa sūtraya kiyalā sūtra dekak tamangē uttara nikāyi tiyenavā. sparśa āyatana haya piḷiban̆da udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissaraṇa satusaya dakīda ēlli āśvāsayava pūrṇaya. harida? pūrṇa karana āśvāsayak gæna tava san̆dahan vena tænak.

Assāsa sutta와 Paramassāsa sutta라는 두 sutta가 Aṅguttara Nikāya에 있습니다. 여섯 phassāyatana에 대해 samudaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa를 있는 그대로 보는가, 그것이 assāsa의 온전함입니다. 아시겠습니까? 온전하게 하는 assāsa에 대해 또 나오는 곳입니다.

dæn mē vagē āśvāsa kiyana vacanaya bohō tænvala tipiṭakayē nas poḷokaṭa væḍiyi. āśvāsa kiyana vacanaya bhāvitā karanavā assa śāsa kiyana vacanaya

이처럼 assāsa라는 낱말은 tipiṭaka의 여러 곳, 열 군데가 넘는 곳에 나옵니다. assāsa라는 낱말을, assāsa라는 말을 씁니다.

cattārō assō adhigatō hōti kiyalā vaira pahak baya pahak duru kaḷa sōtāpanna ārya śrāvakayā ihātmaya dīpaṁ ātmaya mæranakan inna kālaya tuḷada tiyenavā. āsāsa hatarak labanavā kiyalā dēśanā kaḷā cattārō assa śāsō adhikatō hōticati kiyana vacanaya

‘cattāro assāsā adhigatā honti’, 다섯 원한과 다섯 두려움을 없앤 sotāpanna ariya sāvaka는 이 삶에서, 죽을 때까지 사는 동안 네 가지 assāsa를 얻는다고 설하셨습니다. ‘cattāro assāsā adhigatā honti’라는 말입니다.

ē āsvāsa hatara kiyannē monavada yathāpōdaya labāgena pavvat ara paṁca duṣcarita nætnam pānagātattādāna kāmamityācāra musāvāda isunāvāta parusāvācādī mē dasa akusal athæralā inna ēvā væḍak nǣha kiyalā dænaganna ārya śrāvakayā kavuru hari baṇak kiyanavā. oya eka kāla inna ōram baṇa kiya kiyana aya eka dr̥ṣṭi ladyāvayin kiyanavā. peḷak aya kiyanavā. pin pavu dekak tiyenavā. pav karanna hon̆da næ. pin karanna ehema kiyāgena nanavā. itin eyāgē kiyama ahalā hiṭan ē hētuven. pav nokara innavat pin karannavat hētuvak ara dharmāvabōdhayen yathābōdhaya dækka kenāṭa avaśya næha.

그 네 assāsa란 무엇입니까? 있는 그대로의 앎을 얻어 pāpa, 저 다섯 duccarita, 곧 pāṇātipāta, adinnādāna, kāmamicchācāra, musāvāda, pisuṇāvācā, pharusāvācā 같은 열 akusala를 버리고 ‘그것들은 쓸모없다’고 아는 ariya sāvaka가 있습니다. 누가 설법을 합니다. 그때 설법하는 이들 가운데 어떤 견해를 지닌 이들이 말합니다. 몇몇은 ‘puñña와 pāpa 둘이 있다. pāpa를 짓는 것은 좋지 않다, puñña를 지어라’ 하고 말합니다. 그의 말을 듣고 그 까닭으로 pāpa를 짓지 않거나 puñña를 지을 까닭이, dhamma를 깨달아 있는 그대로를 본 사람에게는 필요하지 않습니다.

pav tibunat ekayi pin tibuṇat ekayi. maṭa ēka praśnayak næhæ. mama mē pav nokara innē ē hētuven nemeyi. mēka avæḍa bava, duccarita bava nogælapena bava mama vaṭahāgatta nisā. mama ē nisayi nikan innē. maṭa pav tibuṇat ekayi ōkē pin tibuṇat ekayi. maṭa pav pin notibuṇat ekayi maṭa praśnayak. mama mēyā nokarennē ē hētuva.

‘pāpa가 있어도 마찬가지고 puñña가 있어도 마찬가지다. 나에게 그것은 문제가 아니다. 내가 pāpa를 짓지 않는 것은 그 까닭에서가 아니다. 이것이 해롭고 duccarita이고 맞지 않는다는 것을 내가 깨쳤기 때문이다. 그래서 그저 하지 않을 뿐이다. 나에게는 pāpa가 있어도, puñña가 있어도, puñña·pāpa가 없어도 마찬가지로 문제가 아니다. 내가 하지 않는 것은 그 까닭이다.’

ē maṭa ōkē amutu baṇak ahanna deyak nǣhæ. ōkaṭa pavu tiyenavada piyan tiyenavada kiyalā ahalā balalā. ā mama ehenam pav tiyena hindā viśvāsa karalā nokara innakō. ehema kiyannē ekakvat venna. samahara kiyana oya pin pavu kiyana eka boruvā. ohoma ekak lōkē næhæ. oya mēka ekkenā hadāgatta ēvā. ohoma baṇak æhenavā. itin ē baṇa kivvat maya mokada pin pava kiyana eka boru vuṇā. maṭa æti praśnayak næhæ. mama mē pav nokannē ēka ættada boruda kiyana praśnayāva pav siddha venavada kiyana praśnayakkuṭa nemeyi. mēka væradi bava duṣcarayak bava nogælapennak bava yathārthayen væṭa hiccena nisā manna nokariyē.

‘그러니 나는 그것에 대해 별다른 설법을 들을 필요가 없다. pāpa가 있는지 puñña가 있는지 물어보고서 아, pāpa가 있다니 믿고 짓지 말자, 그런 것이 아니다.’ 어떤 이들은 ‘puñña·pāpa라는 것은 거짓이다, 그런 것은 세상에 없다, 누가 지어낸 것이다’ 하고 설합니다. 그런 설법이 들려도 ‘puñña·pāpa가 거짓이라 한들 내게는 문제가 아니다. 내가 pāpa를 짓지 않는 것은 그것이 참이냐 거짓이냐, pāpa가 생기느냐 하는 문제 때문이 아니다. 이것이 잘못이고 duccarita이고 맞지 않는 것임을 있는 그대로 깨쳤기에 하지 않는 것이다.’

hæbæyi karapu kenāṭa pav siddha venavā. ē nisā eyaṭa duk vin̆dinna apāgattat venna venavā. satara apāyat yanna venavā. ēka hindā karanna hon̆da næha. mama ē hindā pavku karannē nætuva nemeyi. maṭa sarapayak tibunat ekayi nætat eka maṭa ēkē praśnaya yannē næha. duṣcaritayak nisā, avæḍak nisā, nogælapennak nisā yathābhōdhaya maṭa nuvaṭa væṭahicca nisā magē harada sākṣiyaṭa ekaka tērum gatta nisā. mama ōvā karanna.

‘하지만 지은 사람에게는 pāpa가 생긴다. 그래서 그는 괴로움을 겪으려고 apāya에 떨어져야 하고, 네 apāya에도 가야 한다. 그러니 지어서는 안 된다. 내가 pāpa를 짓지 않는 것은 그 때문이 아니다. 나에게 저주가 있든 없든 문제 되지 않는다. duccarita이기에, 해롭기에, 맞지 않기에, 있는 그대로 내 슬기로 깨쳤기에, 내 양심으로 알았기에 나는 그것을 하지 않는다.’

oya tunveni āśvāsayak labanavā.

그렇게 세 번째 assāsa를 얻습니다.

itin pin pav kaḷat nokalat mē sasara gamana yamkisi kramayakaṭa gihillā keḷavara venavā. oyā dēvasen tava baṇak kiyanavā. itin maṭa oyagollangē baṇa ahalā kavada hari kohoma karat ekayin keḷavara venavā kiyalā maṭa ehema ahalā ehenam mē pav karanna maṭa avaśyatāvayak. mama harada sākṣiyaṭa ekama mēkaṭat duccarayak nokaḷa yuttak eyā tērum gatta nisā nisayi mama pahu karannē næ. menna mē sōtāpanna

또 ‘puñña·pāpa를 짓든 안 짓든 이 saṃsāra의 길은 어떤 식으로든 가다가 끝난다’는 설법을 어떤 이들이 합니다. ‘그래서 당신들의 설법을 듣고, 언젠가 어떻게 하든 끝난다고 들었다 해서 내가 pāpa를 지어야 할 까닭은 없다. 내 양심으로 이것도 duccarita요 하지 말아야 할 것임을 알았기에 나는 짓지 않는다.’

mama pahu karannē næ. menna mē sōtāpanna pudgalayā tamāṭa tamā sākṣi karalā dænagena. oya kiyana hatara ākārayakin āśvāsayak labanavā. āśillak labanavā. kāgevat praśna asāhanayaṭa pat venna deyak næ. menna mēkē tiyenavā satara āśvāsa.

이 sotāpanna는 스스로를 증인 삼아 알고서, 이렇게 네 가지로 assāsa를 얻습니다. 숨 돌림을 얻습니다. 누구의 말에도 마음이 흔들릴 일이 없습니다. 여기 있는 것이 네 assāsa입니다.

mē āśvāsa kiyannē mokakda? yathārthaya avabōdha kirīma nisā yamkisi asvæsillakaṭa pat vunā nam menna mē asvæsili svabhāvayaṭa patvīmaṭa kiyanavā āśvāsayaṭa pat vuṇā. menna satiyen tērum araganna ōnē āśvāsaya. satiyen menna mē āśvāsaya tērum gattā kiyana puḷuvankama læbenavā. anna etanṭa pat venna.

이 assāsa란 무엇입니까? 있는 그대로를 깨달아 어떤 숨 돌림에 이르렀다면, 이 숨 돌림의 상태에 이른 것을 assāsa에 이르렀다고 합니다. sati로 알아야 하는 것이 이 assāsa입니다. sati로 이 assāsa를 알았다는 힘을 얻습니다. 거기에 이르려는 것입니다.

ē pudgalayā dannavā mē asvæsilla labāganna nam āryaṣṭhāṁgika mārgaya manāsayē praguṇa kaḷa yutuyi. āryaṭaka mārgaya manāsaya praguṇa karana pudgalayāṭa tamayi mē kiyana nivana asvæsila hamba vennē. nivan āśvāsaya hamba vennē. ē nisā mama satiyen yuktava āryaṣṭhāyika mārgaya tērum aran īṭa anukūlava hitanna ōna kiyanna ōna karanna ōnē īṭa anukūlava ana satō āssati

그 사람은 압니다. 이 숨 돌림을 얻으려면 ariya aṭṭhaṅgika magga를 잘 닦아야 한다는 것을. ariya aṭṭhaṅgika magga를 잘 닦는 사람에게 이 nibbāna라는 숨 돌림이 옵니다. nibbāna의 assāsa가 옵니다. 그러니 ‘나는 sati를 갖추고 ariya aṭṭhaṅgika magga를 알아 그에 맞게 생각하고 말하고 행해야 한다.’ 그에 맞게, ‘sato assasati’입니다.

etakoṭa meyin pirasṭa tibennā vū yamkisi lōka mārgayak aniccayi dukkhayi anattayi. ēka āśvāsa karanna giyot ehema meccarama sasara gamana āvāpava maṭa siddha vennē anasvāsika dahamak āśvāsa karanna ēvā āśvāsa karanna gælapennē nǣhæ pasvāsa kaḷa yutu paha kaḷa yutu.

그리고 이것과 반대편에 있는 세간의 길은 anicca이고 dukkha이고 anatta입니다. ‘그것을 assāsa하려 하면, 이렇게 긴 saṃsāra를 거쳐 온 내게 일어나는 것은 anassāsika dhamma를 들이쉬는 것이다. 그것들은 들이쉬기에 맞지 않고 passāsa해야 할 것, 내버려야 할 것이다.’

eyā anāryaṭāka mārgaya yamak ætda pasvāsa karamin āryaṭāka mārgaya yamak ætda āśvāsa karamin kaṭayutu karana kenāṭa nivana nævati āśvāsaya pūrṇa vennē. āśvāsaya pūrṇa vunahama

그는 anariya aṭṭhaṅgika magga라는 것은 passāsa하고, ariya aṭṭhaṅgika magga라는 것은 assāsa하며 지냅니다. 그런 사람에게 nibbāna라는 assāsa가 온전해집니다. assāsa가 온전해지면

mē cakkhu sampassa, sōta sampassa, gāna sampassa, dihā sampassa, kāya sampassa, manō sampassa kiyana mē priya manāpaya kiyana mē sparśayan alla al ekatu velā ē passē ham̆bāgena giya kenāṭa onna oya ṭikē. mēvā mē avidyāva nisā tr̥ṣṇāva nisā mesē udā venavā kiyalā dakinavā udayaṁga midena. ē avidyāvē tr̥ṣṇāvē bæhælā tīranna aragena ēvā bhuktin̆denna yanakoṭa attaṁgamē ēkayi kiyalā dakinnē. udā venavā hæṭiyaṭa. ēvayen avidyā sahagata mulāva nisā labannā vū āsvādaya mē ākāraya kiyalā dakinna. ēvā allanna gihillā labannā vū keḷavarak nedi ādīnava mēvā kiyalā dakinnavā. ōka athæralā dæmahama duken nidahas kiyalā dakinavā.

cakkhusamphassa, sotasamphassa, ghānasamphassa, jivhāsamphassa, kāyasamphassa, manosamphassa라는, 사랑스럽고 마음에 드는 이 phassa들을 붙잡고 붙들어 그것들을 쫓아다니던 사람이 이것들을 봅니다. 이것들이 avijjā 때문에, taṇhā 때문에 이렇게 생겨난다고 보니 samudaya를 봅니다. avijjā와 taṇhā에 빠져 그것을 잡아 누리러 가면 그것이 atthaṅgama라고 봅니다. 생겨나는 대로 말입니다. 그것들에서 avijjā를 동반한 어리석음으로 얻는 assāda가 이렇다고 봅니다. 그것들을 붙잡으러 가서 얻는 끝없는 ādīnava가 이것들이라고 봅니다. 그것을 내버리면 괴로움에서 벗어난다고 봅니다.

onna oya ṭika hariyaṭa pūrṇa karapudāṭa sparśa āyatana haya piḷiban̆da udayaṁgama attaṁgama āśvāda ādīnava nissan satusaya pūrṇa karannēda? edāṭa āśvāsaya pūrṇayi. edāṭa nivan sænasilā atsætilā pūrṇayi. arihat. menna keṭiyen kiyanavā nam mē ārya vinaya āśvāsa saha paśvāsa deka nivan dakinna tiyenavā.

이것들을 제대로 다 채운 날, 여섯 phassāyatana에 대해 samudaya, atthaṅgama, assāda, ādīnava, nissaraṇa를 있는 그대로 다 채운 날, 그날 assāsa가 온전합니다. 그날 nibbāna의 평안, 숨 돌림이 온전합니다. arahant입니다. 짧게 말하면 이 ariya vinaya의 assāsa와 passāsa 둘은 nibbāna를 보기 위해 있습니다.

dæn mēka ekak.

이것이 하나입니다.

itin mēkedī yana kiyana katā nokarana katā karana nokarana vaṭapamiṭa balana maḷamutrā pahagena meyādī siyalu iriyav pavatvana hæma mohotak pāsā rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa hētu vena væḍapiḷiliyalakda lōka pævætmaṭa hētu vena væḍapilakda? ehemanam rāga akṣayaṭa dvēśa akṣayaṭa mōha akṣayaṭa hētu vena ārya aṣṭhāṁgika mārgayaṭa ayiti væḍapiḷaṭa ayitivannā vū kriyāvakda katāvakda mama mē karannē kiyanna īṭa anukūla vannā vū dharmayakda mē hitannē? īṭa anukūlavannā vū dr̥ṣṭiya pirisidu karennada mē innē?

여기서는 가고, 말하고, 말하지 않고, 둘러보고, 대소변을 보는 것 등 모든 몸가짐을 하는 순간마다 살핍니다. ‘이것이 rāga와 dosa와 moha의 원인이 되는 일인가, 세간의 이어짐의 원인이 되는 일인가? 아니면 rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya의 원인이 되는 ariya aṭṭhaṅgika magga에 속한 행위인가, 말인가? 내가 지금 하는 것이, 말하는 것이, 그에 맞는 dhamma를 생각하는 것인가? 그에 맞는 견해를 맑히며 지내는가?’

sammā diṭṭhiyenda mama innē? mama nitara gata karannē sammā saṁkalpinda? magē vacana sammā vācāvata anukūlavada boru næti velā næti parisalāpa næti ekakda? magē kriyāva prāṇaghāta adattāna kāmatyācārayen tora ekakda? magē jīvat vīma dæhæmin sāmen kenekuṭa karadarayak næti bādhakayak næti nivan magaṭa hiṭa pihiṭavāgena ē san̆dahā utsāha vī karamin ē san̆dahā vena jīvat vīmak magē utsāhayak vīriyak tiyāmin nivan dækīmaṭa hētukāra vū ārya mārgaya tērum aran īṭa anukaḷava hitanna kiyanna karanna utsāhayak vīriyakda tiyennē.

‘나는 sammā diṭṭhi로 지내는가? 나는 늘 sammā saṅkappa를 품는가? 내 말은 sammā vācā에 맞아 거짓이 없고 쓸데없는 말이 없는가? 내 행위는 pāṇātipāta, adinnādāna, kāmamicchācāra에서 벗어나 있는가? 내 삶은 바르고 평온하여 누구에게도 해나 걸림이 없고, nibbāna의 길에 마음을 두고 그것을 위해 애쓰는 삶인가? 나는 애씀과 vīriya를 지니고, nibbāna를 보는 원인이 되는 ariya magga를 알아 그에 맞게 생각하고 말하고 행하려는 애씀과 vīriya가 있는가?’

ehenam maṭa pihilā tiyena ætta nætta dænagænīma satvaya dænagænīmēdī mē lōka pævætmayi mē nirvāṇa pævætmayi kiyalā pævætmaṭa anukūla dē dækalā īṭa anukūlava sihi nuvaṇin tērum ganna puḷuvan nuvana maṭṭamakada mama innē? īṭa anukūla akampabhāvayaṭa mama patvelāda?

‘그렇다면 참과 거짓을 아는 데, 진실을 아는 데, 이 세간의 이어짐과 nibbāna를 보고 그에 맞게 sati와 슬기로 알 수 있는 슬기의 수준에 나는 있는가? 그에 맞는 흔들리지 않음에 나는 이르렀는가?’

oya ṭika tamayi sammā diṭṭhi, sammā saṁkalppa, sammā vācā sammā kammanta, sammā diva, sammā sammā sati sammā samādhi ki

이것들이 바로 sammā diṭṭhi, sammā saṅkappa, sammā vācā, sammā kammanta, sammā ājīva, sammā vāyāma, sammā sati, sammā samādhi입니다.

maṭa tiyenavada athæraṇu bava noværaṇu bava midunu bava mē keles saṁsin̆dī giya maṭa nuvaṇak tiyenavada ehema gnānayakin maṭa væṭahenavada mallangē ehema ekak tiyena bava ehenam sammā gnānayak tiyenavā. dæn maṭa midīmē śāntiyakut læbilā tiyenavanē. ehenam sammā vimuktiyakut tiyenavā. pūrṇada pūrṇa vecca dhāra pūrṇayi kiyalā kiya dækka dhāra kiyanavā mēken ehaṭa karanna deyak næhæ kaḷa yutu siyala karalā ivarayi. matu karanna deyak nǣha. siyalla pūrṇa karagatta āśvāsaya pūrṇa arihatya pūrṇa menna ārya vinaya āśvāsaya keṭiyen kivvē oya ṭika.

‘내게 내려놓음, 들러붙지 않음, 벗어남이 있는가? kilesa가 가라앉은 슬기가 내게 있는가? 그런 앎으로 그런 것이 있음을 깨치는가?’ 그렇다면 sammā ñāṇa가 있습니다. ‘이제 벗어남의 평안도 얻었구나.’ 그렇다면 sammā vimutti도 있습니다. 온전한가? 온전해졌다고 본 사람은 말합니다. ‘이 너머로 할 일이 없다. 해야 할 모든 것을 다 했다. 더 할 것이 없다.’ 모든 것을 다 채운 assāsa의 온전함, arahant의 온전함, 이것이 ariya vinaya의 assāsa를 짧게 말한 것입니다.

dæn itin mēkē tiyenavā arañña gatō itin katavācānanda ānāpānasati kiyalā itin metana pennana ākārayen tiyenavā. itin idānanda bhikkhu arañña gatōvā, rukkhamūla gatōvā, suññāgāra gatōvā dæn otanam paṭan gannakoṭa krama dekak lōket tiyenavā. lōket arañña gata vīmak, rukkha mula gata vīmak, sunāgāra gata vīmak tiyenavā. ēka bhautika lōkē tiyena sammataya. araṇyaṭa gihillā hari gahak mula gihigena hari minissu næti hisgēṭa gihillā hari karana ekak.

이제 여기에 ‘arañña gato’라는 것이 있습니다. ānāpānasati가 여기서 보이는 방식으로 있습니다. ‘idha, Ānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā.’ 여기서 시작할 때 세상에도 두 방식이 있습니다. 세상에도 숲에 가는 것, 나무 밑에 가는 것, 빈집에 가는 것이 있습니다. 그것은 물질 세계에서의 통념입니다. 숲에 가거나 나무 밑에 가거나 사람 없는 빈집에 가서 하는 것입니다.

budurajāṇan vahansē dēśanā karana dēśanāva tuḷama tiyenavā mē ārya vinaya ara gata vīma kiyalā kiyannē. mē rāga, dvēśa, mōhayanṭa dævena, tævena, kampanayana, gati lakṣa valin venvelā saṭansa patvennā vū gæṭīmaṭa taraṁgāritvayaṭa patvennā vū mānasikatvaya duru karalā tænpat mānasikatvayak ætivīmak ætda? mēka araṁ gatak.

붓다께서 설하신 가르침 안에 이 ariya vinaya의 ‘간다’는 것이 있습니다. rāga, dosa, moha 때문에 타고 애태우고 흔들리는 성향에서 떨어져, 싸움과 부딪힘과 물결침에 이르는 마음가짐을 없애고 가라앉은 마음가짐이 생겼는가? 이것이 숲에 간 것입니다.

sukha mūlayak væni dæn gahē uḍa kampā venavā. hulenaṭa ē atara nævenavā mē atara venavā. gahē mula hellennē næ. huk mulak hā samāna tattvayaṭa manasa pat karagattahama eyā ælīm, gæṭīm, mulā sahagata væḍavalin ākampaya bhāvayaṭa pat velā innē. eyāva hollanna [ugura kǣrīma] bæ. yatinda kīlō paṭhavīn sitōsiyā catuiya vātēhi asamppi kampī anna ē vagē tattvayaṭa pat venavā.

나무 밑과 같다는 것은, 나무 윗부분은 흔들립니다. 바람에 이리저리 휩니다. 하지만 나무 밑동은 흔들리지 않습니다. 마음을 나무 밑동과 같은 상태로 만들면 그는 들러붙음, 부딪힘, 어리석은 일들에 흔들리지 않는 상태에 이르러 있습니다. 그를 흔들 수 [헛기침] 없습니다. ‘yathindakhīlo pathaviṃ sito siyā catubbhi vātebhi asampakampiyo’, 그와 같은 상태에 이릅니다.

indra kīlayak hatara pætten ena vātayen kampā karanna bæruvā vagē akampita tattvaya anna gaha mula vāgē tattvaya ēkayi. gahē uḍa kæḷam̆bunaṭa mula kæḷam̆bennē næha ruk mula vāgē ē vagēma penavā

indakhīla를 사방에서 부는 바람이 흔들 수 없듯이 흔들리지 않는 상태, 나무 밑동 같은 상태가 그것입니다. 나무 위가 흔들려도 밑동은 흔들리지 않습니다. 나무 밑동처럼 말입니다. 그와 같이 보입니다.

tamāgē inna gē nætnam mē śarīraya sunyākārayak karanna mēka ætulē rāgayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa kaṭayutu karanna iḍa denna epā. ē mulā sahagata lōbhayaṭa dvēśayaṭa mōhayaṭa kaṭayutu karannē nætnam. mēka ætulē eban̆du kælamīm ekakvat nætnam mēka rāgayen sunyayayi, dvēśayen, mōhayen sūnyayi. menna mē tattvayaṭa patvīmayi mūl karagannē. araṇyayak, hukmalak, sunyākārayak manasa sakas kara gænīmayi mē mūla dharmayē svabhāvaya.

자기가 사는 집, 곧 이 몸을 빈집으로 만드십시오. 이 안에서 rāga, dosa, moha가 일하도록 내버려 두지 마십시오. 그 어리석은 lobha, dosa, moha가 일하지 않는다면, 이 안에 그런 흔들림이 하나도 없다면, 이것은 rāga로부터 비어 있고 dosa와 moha로부터 비어 있습니다. 이 상태에 이르는 것을 바탕으로 삼습니다. 숲, 나무 밑, 빈집으로 마음을 가다듬는 것, 그것이 이 바탕 dhamma의 본성입니다.

nisīdati pallaṁkāṁ æraminiya goāgena idaganna kiyalayi mēkaṭa kiyannē. pallaṁkaya kiyalā kiyannē mokakda? pahatama tæna. pāpiṣnā 20ksē manna nætuva kiyalā pennavā. mānayak nætuva inna pāpiṣnā 20k vāgē anna ahaṁkārakamak nætuva mānayaṭa pat vennē nætuva pahatama tæna ōkayi lōkē tiyennē. uccasthānaya tamayi mānaya mānayaṭa patya nætuva pallama sæna nisidati pallaṁkā

‘nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā’, 가부좌를 틀고 앉으라는 것입니다. pallaṅka란 무엇입니까? 가장 낮은 자리입니다. 발닦개처럼 māna 없이라고 보입니다. māna 없이 지내는 것, 발닦개처럼, 거만함 없이, māna에 빠지지 않고. 세상에서 가장 낮은 자리가 그것입니다. 높은 자리는 māna입니다. māna에 빠지지 않고 낮은 자리에 앉는 것, nisīdati pallaṅkaṃ.

ujun kāyaṁ kriyākalāpaya avaṁka karaganna kondakilināṭa hariyannē næ. bhāvanā karana kondakili ivenavā ēka venama kramayak. ehema kramayak æti venavā. kāyajutukā kiyana vacanayen pennannē kriyākalāpaya ara prāṇaghāta adat ādāna kāmamityācārādī vaṁka væḍavalaṭa yodanna næti tatvayaṭa pat vennē avaṁka kāya kriyākalāpayak æti karaganna.

‘ujuṃ kāyaṃ’, 행실을 바르게 하는 것입니다. 허리를 곧게 펴는 것으로는 맞지 않습니다. bhāvanā를 할 때 허리를 곧게 세우는 것은 따로 있는 방식입니다. 그런 방식도 있습니다. ‘ujuṃ kāyaṃ’이라는 말로 보이는 것은 행실입니다. pāṇātipāta, adinnādāna, kāmamicchācāra 같은 굽은 일에 쓰이지 않는 상태에 이르러 바른 몸의 행실을 갖추는 것입니다.

panidāya parimukhaṁ satiyen upṭapetvā. satiya mul karagena paṇidāya parimukhaṁ praṇidāya kiyalā kiyannē. api yamkisi praṇītatvaya nætnam nivana karā yannā vū tanṭa hita pihiṭavāgena mūkaya karagena mūkaya paramārthaya karagena pihiṭavā ganna. nivana mul kara hiṭa pihiṭavā ganna kiyana ekayi panidāya paramikam satiyen upata vetvā.

‘paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.’ sati를 바탕으로 paṇidhāya parimukhaṃ, paṇidhāya라는 것은 어떤 뛰어남, 곧 nibbāna로 가는 쪽에 마음을 두고 그것을 으뜸으로, 궁극의 목표로 삼아 세우는 것입니다. nibbāna를 바탕으로 마음을 세우라는 것이 ‘paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’입니다.

sō satō assa sati anna esē in̆dalā satiyen yuktava sihi nuvaṇin tērum aranna nivan maga nivanaṭa hētu vena mārgaya tamayi āśvāsa karanna kivvē. satō passa sata ē satiyama nivanaṭa hētu novannā vū lōka mārgaya dænaganna duścarita mārgaya dæna pasvāsa karanna paha karanna

‘so sato assasati.’ 그렇게 지내며 sati를 갖추고 sati와 슬기로 알아, nibbāna의 길, nibbāna의 원인이 되는 길을 assāsa하라고 하셨습니다. ‘sato passasati’, 바로 그 sati로 nibbāna의 원인이 되지 않는 세간의 길, duccarita의 길을 알아 passāsa하라, 내버리라는 것입니다.

dæn ōkē ārambha karanna dīghaṁvā assa santō dīghaṁ assa sāmitti pajānāti dæn mokakda karannē æsuru karana hæṭi paha karana hæṭi dænaganna kramayak tiyenavā.

이제 여기서 시작합니다. ‘dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāti.’ 이제 무엇을 합니까? 가까이하는 법과 내버리는 법을 아는 방식이 있습니다.

dæn meccara kal mē sasara gamana ævidilā huru purudu hadāgena tyāpu rāga gati, dvēśa gati, mōha gati, jala gati eka gati tiyenavā. gati purudu bavaṭa patvelā. purudu bavaṭa pat karagatta ēvā lēsatiyen dahamak ahalā menna mēka baṇa ōka væradi kivvaṭa ehema hariyannē næ. ē væradi dē ādīnava bohōkoṭa balalā venvīmē ānisa bohō koṭa sihi karanakoṭa tamayi. ēken ayin venna puḷuvan. anna dīrgha āśvāsa dænaganna ōnē. dīrgha lesa dahamak āśvāsa karanna ōnē. ādīnava balamin, nivana ānisaṁsa balamin taman karapu avæḍak, asādhāraṇayak, autyayak, kiriṭik tiyenavā nam ē kiriṭi gati lakṣaṇaya koccara ādīnava sahitada? mē rāga kiriṭak maṭa enavā. maha dæḍiva enavā. mēka nikan haṭagatta ekak nemeyi. meban̆du duṣcaritaya æsuru karalā haṭagatta eka. mēka ādīnava menna mē ākārayi. mēke venvīma koccara śāntada praṇītada kiyalā. mehema dīrgha æsuru karanna ōnē. dahama æsuru karala næ. ara viṣa sahagata dussagata duṣcarita sahagata gatiya ayin karaganna

지금까지 이 saṃsāra를 거쳐 오며 길들여 온 rāga의 성향, dosa의 성향, moha의 성향, 온갖 성향이 있습니다. 버릇이 되어 있습니다. 버릇이 되어 버린 것들은 쉽게 dhamma 하나 듣고 ‘이것이 가르침이다, 그건 잘못이다’ 한다고 되지 않습니다. 그 잘못의 ādīnava를 많이 보고 떨어짐의 ānisaṃsa를 많이 떠올릴 때 비로소 그것에서 비켜날 수 있습니다. 그래서 길게 들이쉬는 것을 알아야 합니다. dhamma를 길게 assāsa해야 합니다. ādīnava를 보며, nibbāna의 ānisaṃsa를 보며, 자기가 저지른 해로운 일, 그릇된 일, 거짓된 일, 고약한 성향이 있다면 그 성향이 얼마나 ādīnava가 많은지, ‘이 rāga의 버릇이 내게 온다, 아주 세게 온다, 이것은 그냥 생긴 것이 아니라 이런 duccarita를 가까이해서 생긴 것이다, 이것의 ādīnava는 이렇다, 이것에서 떨어짐은 얼마나 고요하고 뛰어난가’ 하고 길게 가까이해야 합니다. dhamma를 가까이하여, 그 독 같은 duccarita의 성향을 걷어내는 것입니다.

anna muladi paṭan gannē dīrgha oya tiyena ēva dækalā allaganna ōnē ōvā tamayi lokuma asahanna rāgaya nisā rattē na dvēśaya nisā dævennē nānā prakāra krama tiyenavā eka eka ekkenāṭa eka vidihaṭa itin mula ārambha karalā hitan gannakoṭa ælīmayi gæṭīmayi dæn tænaka ælīma haṭaganna koṭama gæṭīma etana mulāva etana ehenam ælīmayi gæṭīmayi mulāvayi durukana rāga akṣaya dvēśa akṣaya mōhakṣayana mārgayaṭa issellāma dænaganna ōnē magē hita mē lōka āśvādayangen monavaṭada væḍipura ælennē? monavaṭada gæṭennē? gæṭenna hētuvak vaenavā nam ē hā samānava balavat ekak ælenna hētuvak tiyenna ōnē etana. ehenam ælenna icca hētuva mokak tiyalā mama hoyā ganna tamā tamā gæna hoyāganna ōnē. menna meban̆duva adahas enakoṭa menna mē æhæṭa meban̆du rūpa pēnakoṭa maṭa kāmayō nægiyenavanna. meban̆du han̆ḍa æhenakoṭa meban̆du gandha rasa sparśa enakoṭa [ugura kǣrīma] maṭa kāmayan pālanaya karaganna bæha. ehenam maṭa tiyena loku praśnayak ōka anna dīrgha āśvāsayagen ōka ayin karanna ōnē paha karanna ōnē.

처음 시작할 때는 길게, 있는 것들을 보고 붙잡아야 합니다. 그것들이 가장 큰 괴로움입니다. rāga 때문에 물들고 dosa 때문에 탑니다. 여러 갈래가 있어 사람마다 다릅니다. 처음 시작해 마음에 들일 때, 들러붙음과 부딪힘, 어딘가에 들러붙음이 생길 때 바로 거기에 부딪힘과 어리석음도 있습니다. 그러니 들러붙음과 부딪힘과 어리석음을 없애는 rāgakkhaya, dosakkhaya, mohakkhaya의 길을 위해 먼저 알아야 합니다. ‘내 마음은 이 세간의 맛 가운데 무엇에 가장 많이 들러붙는가? 무엇에 부딪히는가?’ 부딪힐 까닭이 있다면 그만큼 센 들러붙을 까닭이 거기 있어야 합니다. 그러니 들러붙는 까닭이 무엇인지 자기 자신에 대해 찾아내야 합니다. ‘이런 생각이 올 때, 눈에 이런 모습이 보일 때 내게 kāma가 일어난다. 이런 소리가 들릴 때, 이런 냄새, 맛, 닿음이 올 때 [헛기침] 나는 kāma를 다스리지 못한다.’ 그렇다면 그것이 내 큰 문제이니, 긴 assāsa로 그것을 걷어내고 내버려야 합니다.

dæn dharmaya vaśayen ārya aṣṭhāṁgika mārgayaṭa anukūlava ē api æsuru karana vaṭinavā kiyalā hitāgatta paṁcakāmayangen allagatta ekē ādīnava balamin ēka athærīn novælī midī giyā nam koccara śāntada praṇītada kiyalā anisaṁsa sihi karamin yaḷi yaḷi āvarcanaya karamin kālayak yanakoṭa dīrgha āśvāsa karīmat dīrgha pasvāda kirīmak siddha velā samathayaṭa pat venavā arakin dæḍikāma dæn ehara tērenavā. dænnam issara praśnayak næha. dæn yantā yantā matu vennē. dæn keṭi kaḷa hæ. issellā yantaṁsa kenāṭa navattanna bæha. bohō ādīnavasī karalā venvīmē anisaṁsa karalā mehema yanakoṭa tamayi bhāvanāyōgīva kaṭayutu karanakoṭa tamayi mēka suddha vennē.

이제 dhamma로서, ariya aṭṭhaṅgika magga에 맞게, 우리가 가까이하며 값지다고 여긴 다섯 kāma를 붙잡은 것의 ādīnava를 보며, 그것을 내려놓고 들러붙지 않고 벗어났다면 얼마나 고요하고 뛰어난가 하고 ānisaṃsa를 떠올리며, 거듭거듭 되돌아보며 시간이 흐르면, 길게 assāsa하고 길게 passāsa하는 일이 일어나 그 센 kāma가 가라앉습니다. 이제 차이가 느껴집니다. 이제는 전처럼 문제가 되지 않습니다. 이제는 겨우 조금씩 올라옵니다. 이제는 짧게 할 수 있습니다. 전에는 조금 다가오기만 해도 멈출 수 없었습니다. ādīnava를 많이 떠올리고 떨어짐의 ānisaṃsa를 떠올리며 이렇게 가면서, bhāvanā를 하는 사람으로 지낼 때 이것이 맑아집니다.

dæn mokada vennē? kramakramaya sakas velā anna keṭi venavā. dæn rassaṁvā assantō rassaṁ assa sāmiti pajānāti rassaṁvāhā passantō rassaṁ passa sāmiti padāna dæn puḷuvan keṭiyenma ara vagē rāgayak, dvēśayak, mōhayak aramuṇak ena mohotak enakoṭama suluven mohotin hitanakoṭama væḍicca pragnāvaṭa væḍicca mārgayaṭa ahuvelā asārayi asārayi kiyalā væṭahenavā. væṭahenakoṭa mokada vennē? pahavelā yanavā ara rāga, dvēśa, mōhaya. dæn dakinavā dæn issara vagē nemeyi. dæn yantan dharmaya sihi karanakoṭat rāga dvēśa mōhama pahavelā yanavā. pavatinnē nǣ. anna ēkin eka dænaganna hæṭa etakoṭa mokada karannē?

이제 어떻게 됩니까? 차츰 다듬어져 짧아집니다. 이제 ‘rassaṃ vā assasanto rassaṃ assasāmīti pajānāti, rassaṃ vā passasanto rassaṃ passasāmīti pajānāti.’ 이제는 아주 짧게, 그런 rāga나 dosa나 moha의 대상이 오는 순간 오자마자, 가볍게 한순간 생각하는 것만으로도 자란 paññā와 자란 magga에 걸려 ‘알맹이가 없다, 알맹이가 없다’고 깨쳐집니다. 깨치면 어떻게 됩니까? 그 rāga, dosa, moha가 사라져 갑니다. 이제 봅니다. 이제는 전과 다릅니다. 이제는 dhamma를 살짝 떠올리기만 해도 rāga, dosa, moha가 사라져 갑니다. 머무르지 않습니다. 그것을 하나하나 알 수 있습니다. 그러면 어떻게 합니까?

etakoṭa eyā dænagannavā. dīghaṁ vāssāda dīghaṁ assasāmiti pajānāti dæn eyā dænagannavā mē dharmaya mē dharmaya hæṭiyaṭama dænagena. ēkē pratiphalat peni peni. dænuvat velāma ē vidihaṭama paha kirīmak dænagannavā oya vidihaṭama īṭa passē rassaṁ vāssa santō rassaṁ assa sāmiti pajānāti rassaṁ āpassa santō rassaṁ passa sāmiti pajānā dæn etanaṭa enakoṭa eyā dannavā. peramen rāga dvēśa mōha dæn matu vennē nǣhæ balavat matuvelā enakoṭama dharmaya sihi karanakoṭama ēka hidilā yanavā. dæn ē tattvayaṭa patvuṇā. a sabba kāya paṭisaṁvē

그러면 그는 압니다. ‘dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāti.’ 이제 그는 이 dhamma를 이 dhamma 그대로 알고, 그 결과도 보고 또 보며, 알아차린 채 그대로 내버림을 압니다. 그렇게 그 뒤에 ‘rassaṃ vā assasanto rassaṃ assasāmīti pajānāti, rassaṃ vā passasanto rassaṃ passasāmīti pajānāti.’ 여기에 이르면 그는 압니다. 전처럼 rāga, dosa, moha가 이제 세게 올라오지 않고, 올라오는 순간 dhamma를 떠올리기만 해도 그것이 부서져 버립니다. 이제 그 상태에 이르렀습니다.

tattvayaṭa patvuṇā. a sabba kāya paṭisaṁvē assa sissāmiti sikkhati dæn k hikmena hæṭi. dæn eyā balanavā monavada sabba kāya? rūpa kāya, cakkhu kāya, rūpa kāya, sōta kāya, sadda kāya, gāna kāya, gandha kāya, jivhā kāya, rasa kāya, kāya kāya, poṭṭhabba kāya, manō kāya, dharma kāya occarayi kāya tiyennē. æsa kana, diva, nāsaya śarīraya, mana rūpa, sabda, gandha, rasa, sparśa, dharma kiyana mēvāyē bæn̆dena hæṭi. mēvā chandara rāgayen bæn̆dilā inna ākārayennaekaṭa balanavā.

‘sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmīti sikkhati.’ 이제 길드는 법입니다. 이제 그는 봅니다. sabba kāya란 무엇인가? rūpa kāya, cakkhu kāya, sota kāya, sadda kāya, ghāna kāya, gandha kāya, jivhā kāya, rasa kāya, kāya kāya, phoṭṭhabba kāya, mano kāya, dhamma kāya, kāya는 그만큼입니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음, 모습, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma, 이것들에 묶이는 방식, 이것들이 chandarāga로 묶여 있는 방식을 하나하나 봅니다.

magē æhæ kirehi chanda rāgayen mama tava pædilā innavada? mona mona rūpa kerehi magē canda rāgaya tava ævidilā bæn̆divada bæn̆denavada? kana kerehi magē canda rāgaya kohomada kana pævætvīma kiyannē kohomada koban̆duban̆du śabdayan kirehi magē hita bæn̆denavada nāsaya kirehi magē tiyena ælinma bæn̆dīma kohomada gandhayan kerehi ælīma bæn̆dīma kohomada diva kerehi rasaya kerehi kaya kerehi pahasak kerehi ælīma bæn̆dīma kohomada anna ē ṭika balanakoṭa mokada tiyennē? sabba kāya paṭisaṁvēdī hon̆daṭa pæhædili venna paṭan gannavā mē tiyennē tava ahalval tænvala balavat hariya gevilā gihillā nam rāga dvēśa mōha næti vāgē perunaṭa tava tiyenavanē mē kāyaṭa bæn̆diccak

‘나는 내 눈에 대한 chandarāga로 아직 묶여 있는가? 어떤 모습들에 내 chandarāga가 아직 묶여 있고 묶이는가? 귀에 대한 내 chandarāga는 어떠한가, 귀를 지니려는 것은 어떠한가, 어떤 소리들에 내 마음이 묶이는가? 코에 대한 내 들러붙음과 묶임은 어떠한가, 냄새에 대한 들러붙음과 묶임은 어떠한가? 혀, 맛, 몸, 닿음에 대한 들러붙음과 묶임은 어떠한가?’ 그것들을 볼 때 무엇이 있습니까? sabbakāyapaṭisaṃvedī가 아주 분명해지기 시작합니다. 어떤 곳에서는 센 부분이 닳아 없어져 rāga, dosa, moha가 없는 것처럼 보여도, 아직 이 kāya에 묶인 것이 있지 않습니까.

ma magē æhæṭa mama hari āsā innavā. æhæ pavatvannat āsayi innē. ē æhæṭa gōcarena rūpa okkoma pavatvanna mama kæmati nam maṭa ahaval ahaval mama dakinna kæmatiyi. ēvā æli ali dakinna kæmatiyi. anna mama mehe mehema karanavā. anna bæn̆dicca dæn. anna apiṭa lōkeṭa bædunā mama kiyana eken magē kiyana ēvaṭa bæn̆dicca he æhæ kana divanāsaya śarīraya kiyana ēvaṭa bæn̆dilā tiyennē koccarada koyi koyi vidihada bæn̆dunē. ēvan rūpa śabda gandha rahasa spāra dharma kirehi koccara bæn̆dilā tiyenavada monada vidihaṭa magē hitē yannē næ. aramuṇu yanakoṭama dænagannavā bæn̆dilā tiyena āganna anna paṭi dakinavā. bæn̆dilā tiyena bæn̆du chandarāgayen etakoṭa mokēda vennē? ēka dæka dækā mokada karannē? bæn̆dilā inna eka ādīnavayak dakinavā dharmānukūlavala dakinavā venvīmen atharinna væli midī mānisaṁsa vatayen tī karanakoṭa anna midī midī yanavā. etana mokada nnē

‘나는 내 눈을 아주 좋아한다. 눈을 지니고 싶어 한다. 그 눈의 대상이 되는 모습들을 다 지니고 싶다면, 나는 이것저것을 보고 싶다. 그것들을 들러붙으며 보고 싶다. 그래서 나는 이리저리 이렇게 한다.’ 그것이 묶인 것입니다. 우리는 ‘나’라는 것으로 세상에 묶였고, ‘내 것’이라는 것들에 묶였습니다. 눈, 귀, 혀, 코, 몸이라는 것들에 얼마나, 어떤 식으로 묶여 있는지, 모습, 소리, 냄새, 맛, 닿음, dhamma에 얼마나, 어떻게 묶여 있는지, 내 마음이 어떻게 가는지. 대상이 오는 순간 묶여 있는 것을 알아차립니다. 그렇게 묶여 있는 것, chandarāga로 묶인 것을 하나하나 봅니다. 그러면 어떻게 됩니까? 그것을 보고 또 보며 어떻게 합니까? 묶여 있는 것의 ādīnava를 봅니다. dhamma에 맞게 봅니다. 떨어짐으로 내려놓고 들러붙지 않고 벗어나는 ānisaṃsa로 떠올릴 때 벗어나고 또 벗어납니다. 거기서 어떻게 됩니까?

sabba kāya parisaṁvēdī sabba kāya parisa passa śiṣāvamiti sa dæn mē ikmena ākāraya passaṁ bhayaṁ kāya saṁkhāraṁ assīsāmi sikkhati. mē kāya saṁkhārayō pahakaṭa damanavayi kiyalā. mama ēkaṭayi mē dahama æsuru karannē. dahama hon̆din nemeyi.

‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmīti sikkhati.’ 이제 넘어서는 방식입니다. ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati.’ 이 kāya saṅkhāra를 내버리겠다는 것입니다. ‘나는 그것을 위해 이 dhamma를 가까이한다. dhamma가 좋아서가 아니다.’

velakkā pelak aya dahama æsuru karannē loku gama araganna loku dharmayek venna anik ayaṭa baṇa kiyā hakam jaya ganna oya vagē paṇḍitam valagolanṭa perak aya baṇa hoyāganna dharmaya passē yanna. dæn mama yannē ēkaṭa nemeyi. mē kāya saṁkhārayak æda mē kāya saṁkhāraya pahakaṭa damanna ōna menna mē san̆dahā dharmaya ōnē. anun ēka vāda karannavat anugen jaya gannavat ehema ekaṭa maṭa ōnē næhæ. mama meccara danna kenek kiyalā dænekuta kiyalā lōkeṭa pennannavat ēvaṭa neme mama mē dharmaya hoyāgannē. dæn maṭa ōnana karannē mē kāya saṁkhāra paha kirīma san̆dahāyi mama mē dharmaya aragena æsuru karannē.

어떤 이들은 큰 이름을 얻으려고, 큰 dhamma 스승이 되려고, 남에게 설법해 이기려고, 그런 학식 있는 무리에 들려고 dhamma를 가까이합니다. 어떤 이들은 설법을 찾으려고 dhamma를 쫓아다닙니다. ‘이제 나는 그것을 위해 가는 것이 아니다. 이 kāya saṅkhāra가 있으니 이 kāya saṅkhāra를 내버려야 한다. 바로 이것을 위해 dhamma가 필요하다. 남과 다투거나 남을 이기려고 그런 것이 필요한 것이 아니다. 내가 이만큼 아는 사람이라고 세상에 보이려고 dhamma를 찾는 것도 아니다. 이제 내게 필요한 것은 이 kāya saṅkhāra를 내버리는 것이고, 그것을 위해 나는 이 dhamma를 받아 가까이한다.

venehekaṭa neveyi. passaṁ bhayaṁ kāya saṁkhāraṁ passa sissāmiti sikkhati. mē kāya saṁkhāra vaśayen mē kaya mul karagena karannā vū yamkisi aveḍak ætda, duścaritayak ætda, pāpayak ætda menna mē ṭika ayin kara gænīmayi magē paramārthaya. mama ē san̆dahāyi mē dahama æsuru karannē. ē æsuru karannē ēka tamayi mē paha karannē. vena mokuṭa labannavat laukika sampattiyak labannavat nemeyi. menna metennaka mokada dennē. onna ōkaṭa kiyanavā kāyānupassanāvē koṭasa. satara satipaṭṭhānayen kāyānupassanāvadenavā oteṭa enakam. patan ehā hari ituṭu ṭika passē īḷan̆ga davasakaṭa gamu.

다른 무엇을 위해서가 아니다.’ ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati.’ ‘이 kāya saṅkhāra로서 이 몸을 바탕으로 하는 해로운 일, duccarita, pāpa가 있다면 이것들을 걷어내는 것이 내 궁극의 목표다. 그것을 위해 나는 이 dhamma를 가까이한다. 그렇게 가까이하는 것으로 이것을 내버린다. 다른 무엇을 얻으려고도, 세간의 재물을 얻으려고도 아니다.’ 여기까지 무엇을 줍니까? 이것을 kāyānupassanā 부분이라고 합니다. 네 satipaṭṭhāna 가운데 kāyānupassanā가 여기까지 옵니다. 그 너머의 나머지 부분은 다음 날로 넘깁시다.

kāyānupassanāvaṭa anukūlava oya ārya mārgayaṭa væḍena ākāraya kramayak oya pennanna. ē vagē mē ānāpāna tiyena mē husma gænīma sambandhayaninut helīma sambandhayu tava kramayak tiyenavā. ē kramaya dænagannat issellā mē kramaya vaṭahagena inna ōnē. mē karamin daham tērum gattaṭa passē tamayi āśvāsa praśvāsa karana vātayē ē eka raṭāva kramayakaṭa hita tiyalā gihillā ē tuḷin dhyānen navānupūrava samāpattiyaṭa yanna puḷuvan tava kramayak tiyenavā cētō vimuktiyaṭa ēka īḷan̆gaṭa vistarayak karana velāvakayi mēka dænagena passē ēka karanna ōnē. issellā cētōmuktiya labanna nisā dharmaya tērum aran inna ōnē.

kāyānupassanā에 맞게 이 ariya magga로 자라 가는 한 방식을 보였습니다. 그와 같이 이 ānāpāna, 곧 숨을 들이쉬고 내쉬는 것과 관련된 또 다른 방식도 있습니다. 그 방식을 알기 전에 먼저 이 방식을 깨쳐 두어야 합니다. 이렇게 하며 dhamma를 안 뒤에, 들숨 날숨의 바람이 지닌 그 한 가지 결에 마음을 두어 가서, 그것을 통해 jhāna로, navānupubba samāpatti로 갈 수 있는 또 다른 방식이 cetovimutti에 있습니다. 그것은 다음에 자세히 풀 때, 이것을 안 뒤에 해야 합니다. cetovimutti를 얻으려면 먼저 dhamma를 알아 두어야 합니다.

nivan maga væḍena mārgaya tōraganna ōnē. īṭa passē tamayi ēkaṭa anukūlava ara āśvāsa praśvāsa karana vātaya kriyākalāpaya balanna purudu venna ōnē īṭa passē. ē mūla dharmaya dakinnē nætuva ara kramaya balanna giyāṭa ali vala næhæ dannē nætuva han̆ḍu aragena næhæ ali balanna giyā vagē venavā. bæri hariyannē næta vennē tælā mærum kanna. ē vagē issellā ali nil sāttaraya dænagena ē væḍē igenagena īṭa passē vana henduvat taram aliya ḷan̆gaṭa yanna. ēka pættakin tiyalā nikan hinduva taram aliya ḷan̆gaṭa giyāhama apiṭa vennē aliyaṭa pæhægilā boliyaṭa yanna tera pēnnē.

nibbāna의 길이 자라는 길을 가려내야 합니다. 그 뒤에 그에 맞게 그 들숨 날숨의 바람의 움직임을 보는 것을 익혀야 합니다. 그 바탕 dhamma를 보지 않고 그 방식을 보러 가는 것은, 코끼리 다루는 법도 모르고 갈고리를 들고 코끼리를 보러 가는 것과 같습니다. 될 리가 없고 짓밟혀 죽게 됩니다. 그러니 먼저 코끼리 부리는 법을 알고 그 일을 배운 뒤에 갈고리를 들고 코끼리 곁으로 가십시오. 그것을 제쳐 두고 그저 갈고리만 들고 코끼리 곁으로 가면, 코끼리에게 붙잡혀 저세상으로 가는 길이 보일 뿐입니다.

itin ē vagē ī anatta kiyavakō mē sūtraya dunā mē manda karana mē sūtraya maṭa nama ov

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

kanen āśvāsa karana eka nāhayen āśvāsa karana eka kaṭayen āśvāsa karana eka nævattahama śarīrayaṭa yakaḍa vaḍalakin aninna vēdanāva tiyenavā. dæn ē budurajāṇan vahansē dēśanā kaḷā ara ārya paryēṣaṇa sūtrayē ārya paryēṣaṇaya karapu mul kālēdī mama mēvā kaḷā. ēvā karalā balalā balalā hiṭan ēva væḍak nǣha kiyalā dænagena tamayi mama ēvā atæralā dāhi haṭam mē mādhya pratipadā hoyāgattā. ōvā tamayi issellā kaḷē. occara vitarak nemeyi. sōhan vala hiṭiyā. sohohanē in̆dalā hiṭan æṭa kǣli valin muḷu æn̆ga vahagena mahā avuyi. æṭācayen ena rasnayaṭa tæm̆bi tæm̆bi ēvā ivasagena ara gan̆da ivasagena ehemat sohom vala hiṭiyā. mehemat pavu taman hætuvā. oya velāvēdī kollō ævidilā mokada karannē? ara diga æṭa kǣli aragena arahasyen balalā hiṭan ayinavā æn̆gaṭa.

귀로 숨 쉬는 것, 코로 숨 쉬는 것, 입으로 숨 쉬는 것을 멈추면, 몸을 쇠꼬챙이로 찌르는 듯한 아픔이 있습니다. 붓다께서 Ariyapariyesana sutta에서 설하셨습니다. ‘ariya의 찾음을 하던 처음 무렵에 나는 이것들을 했다. 그것들을 해 보고 또 해 보고서 쓸모없음을 알고 나서 그것들을 내버리고 이 majjhimā paṭipadā를 찾아냈다.’ 처음에 하신 것이 그것들입니다. 그뿐 아니라 무덤가에서도 지내셨습니다. 무덤가에서 뼛조각으로 온몸을 덮고, 뼈더미에서 나오는 열기와 냄새를 견디며 그렇게 무덤가에서 지내셨습니다. 그렇게까지 애를 쓰셨습니다. 그때 아이들이 와서 무엇을 합니까? 긴 뼛조각을 들고 몰래 보다가 몸을 찌릅니다.

æn̆gaṭa ænnahaṭa passē mokada karannē? ælīmaṭa gæṭīmaṭa pat vena gæṭīmaṭa pat vena yōgaṭa hari taraha yanavā. asabbaya vaśayen bæn̆dagena daḍi biḍi gāla nægilā kollo passē panna venavā ara æṭoḍaval visi karagena. æn̆gama æṭa valin aran ara vahagena tamayi mē æssē innē. ara æṭakōṭu valin ænnahama mehema visi karanavā. ē puruddaṭa undiyā maṭat ælā giyā. hæbæyi mama ivasagena saddaya nætu nikan hiṭiyā. ē tāpasayāṭa yannaṭa væḍak næhæ. ē tāpasayā apiṭa ēkaṭa api passē pannannē næhænē. eyāṭa yanna væḍak næhæ. eyā eka viḍaṭa ganna bæhæ api nikan ima kiyalā nikan hiṭiyā kiyalā tiyenavā. ēvā ivasagena hiṭapu nisā ē kollangen æti vena kollangen kurutṭagen ætivena praśnayāyā maṭa āvē næhæ kiyalā ehemat tiyenē. mē ārya parēṣaya ē āryaṣṭhāyaka mārgaya nemeyi. attakilama matānigayaṭa ara hayavarut duṣkarak kriyā karana kālē korapuvā.

몸을 찌르면 어떻게 합니까? 들러붙음과 부딪힘에 빠지는 요기들은 크게 화를 냅니다. 거칠게 둘러싸고 벌떡 일어나 뼈들을 던지며 아이들을 쫓아갑니다. 온몸을 뼈로 덮고 앉아 있다가 뼈로 찌르면 그렇게 던집니다. ‘그 버릇대로 아이들이 나도 찔렀다. 하지만 나는 참고 소리 없이 가만히 있었다. 그 수행자에게 가 봐야 소용없다, 그는 우리를 쫓아오지 않는다, 그에게 가 봐야 재미없다, 그는 그냥 가만히 있다 하고 아이들이 말했다.’ 그것들을 참았기에 그 아이들에게서 생기는 문제가 오지 않았다고도 나옵니다. 이 ariya의 찾음은 ariya aṭṭhaṅgika magga가 아닙니다. 그것은 attakilamathānuyoga로, 저 여섯 해 dukkarakiriyā를 하던 때 하신 것입니다.

bohoma pelā tiyenavā. ekak dekak nemeyi. nānā prakāra krama aprāṇika dhyānaya kiyalā vidihaṭa væḍuvē hæṭi. husma navattagena hira karagena inna hiṭapu hæṭi. nāsayen ē kanen oya ādi vaśayen eka eka pætten æs valin ara vātaya piṭa vecca hæṭi. mahā vēdanā sahitava hō sabda matuvelā kæḷam̆bicca hæṭi. ēvænvat hita adhairya vecca næti hæṭi. antimaṭa oya okkoma karalā klānta velā væṭilā gihilat ata antivaṭa balanakoṭa dænagattā mēka nam mārgaya nemeyi kiyalā. [ugura kǣrīma] hæbæyi etakoṭa lōkē vin̆dilā tiyennē yamek dukak vin̆dilā tiyenavada nivan san̆dahā viētuyi kiyalā yam kramayak tiyenada ē dukē siyallanna abhibhavāgē duka vin̆dilā væḍak nǣha kiyalā atdækīma labalā ivarayi. ehema labāgena nǣhæ mama ē attakiḷamatā ogē athæriya kiyalā tiyenavā.

아주 자세히 나와 있습니다. 한두 가지가 아닙니다. 여러 가지 방식, appāṇaka jhāna라는 식으로 닦으신 일, 숨을 멈추고 막은 채 지내신 일, 코와 귀 같은 여러 곳으로, 눈으로까지 바람이 빠져나간 일, 큰 아픔과 함께 소리가 올라와 요동친 일, 그래도 마음이 꺾이지 않은 일, 마침내 그 모든 것을 하다 지쳐 쓰러지고서, 끝에 돌아보며 이것은 길이 아니라는 것을 아신 일이 나옵니다. [헛기침] 하지만 그때 세상에서 누군가 겪은 괴로움, nibbāna를 위한 것이라는 어떤 방식이 있다면 그 모든 괴로움을 넘어서는 괴로움을 겪고서, 괴로움을 겪어도 소용없다는 경험을 다 얻으셨습니다. 그렇게 얻고서 ‘나는 그 attakilamatha를 내려놓았다’고 나옵니다.

nivan dakinna karapuvā nemeyi. nivan dakinna issellā karapu parīkṣan ē katāva mēkaṭa paṭalavā ganna bæhæ budurajāṇan vahansē mehema karalā tiyenavā kivē budurajāṇan vahansē neve bōdhisatvaya

nibbāna를 보려고 하신 것이 아닙니다. nibbāna를 보기 전에 하신 시험들입니다. 그 이야기를 이것과 뒤섞을 수 없습니다. 붓다께서 이렇게 하셨다고 하지만, 그것은 붓다가 아니라 bodhisatta입니다.

etakoṭa ē ariya pariṣaṇa kāgaya etarayi kiyalā ē sūtrayama pahat san̆dahan vennat pēnavada ariya pariēsana sūtraya kiyama tiyennē. næ mamataka sūt paśanē [ugura kǣrīma] hæma ē panaṣana karana kālēdī karayi kiyalā yana kūraka oya tanvala san̆dahan vena

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

næ oya oya vistaraya tiyena tæna san̆dahā venavā. ēka pæhædilima pelā tiyenavā. ē kālē tuḷa karapu kriyākalāpaya kiyalā. īṭa passē karapuvāga nemeyi ēka vistara karalama pennanavā.

아닙니다. 그 자세한 이야기가 나오는 곳에 나옵니다. 그것이 아주 분명히 나와 있습니다. 그 기간에 하신 일이라고. 그 뒤에 하신 것이 아니라고 자세히 풀어 보입니다.

ehenam ituru vēdanānupassanā cittānupassanā dhammānupassanā kiyana satara satipaṭṭhānaya ituru anupassanā tunat mē ānāpāna satiyat ekka tiyenavā mehi dēśanā karalā tiyennē. itin ēka api īḷan̆ga avasthāvaka vistara karalā gamu

그러면 남은 vedanānupassanā, cittānupassanā, dhammānupassanā, 곧 네 satipaṭṭhāna 가운데 남은 세 anupassanā도 이 ānāpānasati와 함께 여기에 설해져 있습니다. 그것은 다음 기회에 자세히 풀어 봅시다.

ada davasē velāvak vænalā pahala ima giyā kæmatiṭa eyā patak

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

번역 고르기