와하라까 코리아
CD020-03

CD020 · 3번째 · 21분 · 원문 녹음

텔레비전 dharma 이야기: saṅkhāra

රූපවාහිනී ධර්ම දේශනා සංඛාර

tatō arahatō sammā sambuddhassa

그분, 거룩한 arahant 이시며 바르게 스스로 깨달으신 Buddha 께 절합니다.

śraddhā buddhi sampanna pinvatuni tunvatiyani utum taru gæriyani

믿음과 슬기를 갖춘 여러분, 어진 이들이여.

ada api balāporottu vennē saṁkhāra kiyannē monavada kiyana kāraṇaya mē utum budu dahama matukaṭa tērum aragannayi ē saṁkhāraban̆du ākārayen api tērum aragata yutuda saṁkhāra kiyannē monavada kohoma ætivennē deyakda

오늘 우리는 saṅkhāra 란 무엇인가 하는 것을 이 거룩한 Buddha 가르침에 따라 알아보려 합니다. saṅkhāra 를 어떤 식으로 알아야 하는가, saṅkhāra 란 무엇인가, 어떻게 생겨나는 것인가 하는 것입니다.

avidyāva havat ætta æti ākārayen dakinnē næti pr̥thagjana kiyannā vū ē piṇisa næm mē lōka satvayā mē lōka hari vaṭinādayak velā hitāgena lōkayē yathārthaya ætta tērum ganna bærima nisā sārayak næti sāra dēval tuḷin pirita deyak kiyalā hitāgena ehi āsāven hita bæn̆dagannavā.

avijjā, 곧 참모습을 있는 그대로 보지 못하는 puthujjana 라 불리는 이 세상 사람들은 이 세상을 매우 값진 것으로 여기고, 세상의 참모습을 알지 못하기에 알맹이 없는 것들을 알맹이로 가득 찬 것이라 생각하여 거기에 바람으로 마음을 묶습니다.

menna mē āsāven hita bæn̆dī gænīma mul karagena kumakda siddha vennē?

이렇게 바람으로 마음이 묶이는 것을 뿌리로 하여 무엇이 일어납니까?

lōkayē pævætma hari vaṭinavayi kiyalā hitāgena ē vaṭinā pævætma yaḷi yalit idiriyaṭa goḍanagāganna tamanṭa avaśya palliya pavatvāganna hitalā īṭa anukūlava priyamanāpayen bæn̆dilā hitanna paṭan gannavā, kiyanna paṭan gannavā, karanna paṭan gannavā. mokaṭada ehema karannē? mē pævætma

세상에 이어져 있음이 매우 값지다고 생각하여, 그 값진 이어짐을 거듭거듭 앞으로 쌓아 올리고 자기에게 필요한 것을 이어가려고, 그에 맞게 좋아함에 묶여 생각하기 시작하고, 말하기 시작하고, 하기 시작합니다.

gannavā. mokaṭada ehema karannē? mē pævætma yali yalit goḍanaganna pævætmaṭa ayiti yamak ætnam monavada pævætmaṭa ayiti vena ēvā apē manāpayen goḍāganna balāporottu venavā

왜 그렇게 합니까? 이 이어짐을 거듭 쌓기 위해서입니다. 이어짐에 딸린 무언가가 있다면, 이어짐에 딸린 그것들을 우리 마음에 들게 쌓아 올리기를 바랍니다.

monavada mana vaḍana rūpa mana vaḍana śabda mana vaḍana gaṇaḍa mana vaḍana rasa mana vaḍana sparśa mana vaḍana dharma

무엇입니까? 마음에 드는 모습, 마음에 드는 소리, 마음에 드는 냄새, 마음에 드는 맛, 마음에 드는 닿음, 마음에 드는 dhamma 입니다.

menna mē kiyana dēval bohō vaṭinā dēvalyā hitāgena ēvaya hita bæn̆dagena ēvā labā denna avaśya vennē monavada anna ē avaśya upakaraṇa avaśya dēval labāgena ēvā bohoma hon̆din pavatvāgena kiyana ē mana āśvādaya væḍīma prayōjanaya vaśayen aragena væḍima kālayak væḍima hon̆din prayōjana ganna puḷuvan monavadalā hitani anna ē pasupuva ēvā balanna

이것들을 매우 값진 것이라 여겨 마음을 묶고, 그것들을 얻는 데 무엇이 필요한가, 그 필요한 도구와 물건들을 얻어 아주 잘 지니면서 그 마음의 즐거움(assāda)을 키우는 것을 쓸모로 삼아, 가장 오래, 가장 잘 누릴 수 있는 것은 무엇인가 하고 생각합니다.

monavadalā hitani anna ē pasupuva ēvā balanna purudu vena eka tamayi mē saṁkhāra valaṭa mula ona ara avidyāvē væhinā kivvē ēkayi. anna

그것들을 뒤쫓아 바라보는 버릇이 드는 것, 바로 그것이 saṅkhāra 의 뿌리입니다. 앞에서 avijjā 에 덮인다고 한 것이 이것입니다.

ara avidyāvē væhinā kivvē ēkayi. anna ēken mokakda karannē? lōka satvayā ēvā balāporottuven kaṭayutu karanakoṭa hiṭū pæṭū ākārayen læbena dēval nemeyinamē mana vaḍana rūpa śabda gan rasa sparśa dharma kiyannē.

그것으로 무엇을 합니까? 세상 사람들이 그것들을 바라고 움직일 때, 마음에 드는 모습·소리·냄새·맛·닿음·dhamma 라는 것은 가만히 있다가 저절로 얻어지는 것이 아닙니다.

ēvā goḍana aḍāganna ōnē. goḍana adāgena tamayi ē āśvāda venna ōnē. mana vaḍana rūpayak nikan

그것들을 쌓아 모아야 합니다. 쌓아 모아야만 그 즐거움이 생깁니다.

āśvāda venna ōnē. mana vaḍana rūpayak nikan hambavennē næha. sabbayak, gandhayak, rasayak, sparśayak ēvā nikanma læbennē næhæ. ēvā san̆dahā api gata hita vehesavanna ōnē. apē kālayē

마음에 드는 모습은 그냥 얻어지지 않습니다. 소리, 냄새, 맛, 닿음도 그냥 얻어지지 않습니다. 그것들을 위해 우리는 몸과 마음을 지치게 해야 합니다.

san̆dahā api gata hita vehesavanna ōnē. apē kālayē væya karanna ōnē. noyek ākārayen ē san̆dahā taran̆gavadinna pora kanna siddha venavā. kumak nisāda? ēvāyi aluduva nisā, durlabhāvī nisā hora kana pirisa væḍi nisā. mē velāvēdī apiṭa siddha venavā. ē piḷiban̆dava mahā taran̆gaṭa vahinna.

우리 시간을 써야 합니다. 여러 모로 그것을 얻으려 겨루고 서로 밀치며 빼앗아야 합니다. 왜입니까? 그것들이 드물고 얻기 어려우며, 빼앗으려는 무리가 많기 때문입니다. 이때 우리는 그것을 두고 큰 겨룸에 뛰어들게 됩니다.

mama magē kiyannā vū mē dr̥ṣṭiya goḍagāgena ēmatamat ē mata hamā siddha venavā. taraha karanna siddha venavā. hæbæyi taran saranakoṭa

'나', '내 것'이라는 이 견해를 쌓아 올리고, 그 견해를 바탕으로 움직이게 됩니다. 성을 내게 됩니다.

siddha venavā. hæbæyi taran saranakoṭa ekkenek nemeyi. bohō vayasē taran saraṇakoṭa taran̆gaya porayak bavaṭat pat venavā. ehenam mokada

그런데 겨루는 것은 한 사람이 아닙니다. 많은 이가 겨루니 겨룸이 싸움으로 번집니다.

taran̆gaya porayak bavaṭat pat venavā. ehenam mokada vennē? ē velāvēdī apiṭa nigamana behekaṭa bahin̆ḍa venavā. sādhāraṇava visaradalā samava mēvā bedā hadāgena samuma bahu. nætnam mesē mukti vin̆dumu. mēka ādahatak.

그러면 어떻게 됩니까? 그때 우리는 여러 갈래의 결론에 이릅니다. '공평하게 나누고 고르게 나누어 가지며 함께 살자, 아니면 이렇게 함께 누리자.' 이것이 한 생각입니다.

namut ēkaṭa kæmati nætī pirisak ehema hariyannē nǣhæ. maṭa puḷuvan balaya tiyenavā magē hækiyāva tiyenavā kiyalā. ē mata ē āśvādayan labāganna dēval porakālā tamā vaśayen goḍa ræsāganna balāporottu venavā.

그러나 그것을 싫어하는 무리는 그래서는 안 된다고 합니다. '나에게는 힘이 있다, 내 재주가 있다' 하며, 그것을 바탕으로 즐거움을 얻을 것들을 빼앗아 제 몫으로 쌓아 모으려 합니다.

ēka nisā. ehema iḍa denna hon̆da næha. ēka asādhāraṇayi kiyā tava koṭasak ēka viruddhava saṭan karanna nægī siṭinavā. dæn mokakda mē

그래서 '그렇게 두어서는 안 된다, 그건 공평하지 않다'며 또 다른 무리가 그에 맞서 싸우려 일어섭니다.

saṭan karanna nægī siṭinavā. dæn mokakda mē næti vennē? eka eka idiriyahē adahas mē mē lōka satyayō gannavā. samahara kenek mokada

이제 무엇이 일어납니까? 이 세상 사람들은 저마다 여러 생각을 품습니다.

lōka satyayō gannavā. samahara kenek mokada karannē ehema hon̆dē api kavurut ekkamagiyen samādānayen in̆dalā hon̆din mēvā labāgamu kiyana pættak iragattahama anna ēgollō saṁgnābhi saṁkhāra kiyalā yahapat pættaṭa avaśya karana dēval vagin samagen samādhānayen ē kāma sampat labā gænīmaṭa kaṭayutu karanna utsāha karanavā. ē san̆dahā væḍapilak lōkē sakas velā

어떤 이는 '그러지 말고 우리 모두 하나 되어 사이좋게 지내며 이것들을 잘 얻자'는 쪽을 잡습니다. 그러면 그들은 puññābhisaṅkhāra 라 하여, 좋은 쪽에 필요한 것들을 하나 되어 사이좋게 kāma 의 누림을 얻으려고 애씁니다.

karanavā. ē san̆dahā væḍapilak lōkē sakas velā enakoṭa anya eban̆du vannāva hitana kiyana karana mē kaṭayutu valadī mokakda siddha vennē? anna ēvaṭa kiyanavā puññābhi saṁkhāra. oya apiṭa tērum ganna puḷuvan arthayakin vigraha karalā denna. ē vāgēma viruddhava nægī sillā

그것을 위한 일의 판이 세상에 짜여 올 때, 그런 생각·말·행동에서 무엇이 일어납니까? 그것들을 puññābhisaṅkhāra 라 합니다. 우리가 알아들을 수 있는 뜻으로 풀어 드리는 것입니다.

karalā denna. ē vāgēma viruddhava nægī sillā gæṭenna paṭan gattahama mē gæṭin karana hæma væḍakma mokada mē dvēśaya hitakin karana deyak enavā. padiuṭṭha manasakin karana dēval bavaṭa pat venavā. anna eban̆du tattvayen hitanna paṭan

마찬가지로 맞서 일어나 부딪치기 시작하면, 부딪치며 하는 모든 일은 dosa 의 마음으로 하는 일이 됩니다. 성난(paduṭṭha) 마음으로 하는 일이 됩니다.

venavā. anna eban̆du tattvayen hitanna paṭan gattahama kiyanna karanna paṭan gattahama lōkayāṭa vināśayak æti karavana dævīmak tævīmak, gæṭīmak æti karana ayitya asādhāraṇaya kiyana mē tattvayaṭa lōkayā visita karalā vairaya baya æti karavana yam yam kāraṇā hiten kayen vacanayen karanna paṭan gannavā. anna ēvaṭa kiyanavā apuññābhi saṁkhāra mē apiṭa tērum ganna

그런 모습으로 생각하기 시작하고 말하고 하기 시작하면, 세상에 무너짐을 일으키고 불타고 애타고 부딪치게 하는 옳지 않음과 공평하지 않음 속으로 세상을 몰아넣어, 미움과 두려움을 일으키는 일들을 마음과 몸과 말로 하기 시작합니다. 그것들을 apuññābhisaṅkhāra 라 합니다.

apuññābhi saṁkhāra mē apiṭa tērum ganna puḷuvan bhāṣāven tērum ganna puḷuvan adahat hætuvayi mē prakāśa karannē. ē vāgēma

우리가 알아들을 수 있는 말로, 알아들을 수 있는 뜻으로 말씀드리는 것입니다.

adahat hætuvayi mē prakāśa karannē. ē vāgēma mokada karannē? mē svabhāva dekama dækalā koyi pætten giyat mē allanna deyak allanna giyāma viharakārī venavā tara karannaṭa venavā badanna porakannaṭa vaenavā mēka mahā karadarayak. ē nisā mama mē pættakaṭa dālā okkoma pættakaṭa dālā maga innavā. mē tava adahasak. anna ē adahasaṭa anuva hitanna kiyanna karanna paṭan gattahama ēvaṭa kiyanavā āniṁjābhi saṁkhāra kiyana pættaṭa næm̆buru vena kaṭayutu.

또 어떤 이는 어떻게 합니까? 이 두 모습을 다 보고서, '어느 쪽으로 가든 무언가를 붙잡으려 들면 미움을 품게 되고 다투게 되고 끌어안고 빼앗게 된다, 이건 큰 골칫거리다, 그러니 나는 이것도 저것도 다 내려놓고 비켜서 있겠다' 합니다. 이것이 또 하나의 생각입니다. 그 생각에 따라 생각하고 말하고 하기 시작하면, 그것들을 āneñjābhisaṅkhāra 쪽으로 기우는 일이라 합니다.

menna mē ākārayen puññābhi saṁkhāra, apuññābhi saṁkhāra, āniññābhi saṁkhāra kiyalā menna mē ākārē koṭasak sakas velā enavā.

이렇게 puññābhisaṅkhāra, apuññābhisaṅkhāra, āneñjābhisaṅkhāra 라는 갈래가 짜여 옵니다.

dæn mēka tava vidiyakin kiyanavā nam kāya saṁkhāra, vacī saṁkhāra, manō saṁkhāra kiyalat kiyanavā. kayin karana væḍa kaṭadili tiyenavā kāya

이것을 달리 말하면 kāya saṅkhāra, vacī saṅkhāra, mano saṅkhāra 라고도 합니다.

kiyanavā. kayin karana væḍa kaṭadili tiyenavā kāya saṁkhāra kiyanavā. karana væḍa kaṭayu nikanma kenāṭa nemeyi. ara avidyā sahagata bæn̆dīmakin matu karagatta ē bæn̆dīm sahagata mānasikatvayak tuḷin goḍanagannā vū situvili kriyāvadan kiyana ēvā tamayi mē kiyana manō saṁkhāra kivvē. ē vāgēma kāya saṁkhāra vaciya saṁkhāra kivvē. etakoṭa

몸으로 하는 일을 kāya saṅkhāra 라 합니다. 하는 일이란 그냥 아무렇게나 하는 것이 아닙니다. 저 avijjā 에 얽힌 묶임에서 끌어낸, 묶임에 젖은 마음 바탕으로 쌓아 올리는 생각·행동·말, 그것이 바로 mano saṅkhāra 이고, 또 kāya saṅkhāra, vacī saṅkhāra 라 한 것입니다.

vāgēma kāya saṁkhāra vaciya saṁkhāra kivvē. etakoṭa menna metandinnē saṁkhārayi kārayi tōrāganna ōnē. kāra kiyannē api kriyālāpa. ehenam

그러면 여기서 saṅkhāra 와 kāra 를 가려내야 합니다. kāra 란 우리가 하는 행동들입니다.

ōnē. kāra kiyannē api kriyālāpa. ehenam kārayak siddha venavā nam yam kenek upannot ohugē maraṇaya dakvā arihatun vahansēṭa siddha venavā kriyā karanna. katā karanavā, kriyā karanavā, hitanavā. hæbæyi

kāra 가 일어난다는 것은 이렇습니다. 누군가 태어나면 죽을 때까지, arahant 께서도 행동을 하시게 됩니다. 말씀하시고, 움직이시고, 생각하십니다.

karanavā, kriyā karanavā, hitanavā. hæbæyi unvahansēṭa kāra tiyenavā saṁkhāra vaśayen gonnægena avidyāven gonnægena yam pættak unanam ēka nirōdhayi. avidyāven gonnanægana dē nægennē næha. ehenam

그러나 그분께는 kāra 는 있되, saṅkhāra 로 쌓이는 것, avijjā 로 쌓이는 쪽이 있다면 그것은 그쳐(nirodha) 있습니다. avijjā 로 쌓이는 것은 일어나지 않습니다.

gonnanægana dē nægennē næha. ehenam situvili nægenavā. avidyāva nisā goḷana nægena sivili nægennē næ. kriyāva nægenavā. avidyāva mul karana hædena kriyā nægennē næha. vacanaya prakāśa venavā. avidyāven karannā vū vacana prakāśa vennē næha. menna mē tattvaya

그러니 생각은 일어납니다. avijjā 때문에 쌓여 일어나는 생각은 일어나지 않습니다. 행동은 일어납니다. avijjā 를 뿌리로 생기는 행동은 일어나지 않습니다. 말은 나옵니다. avijjā 로 하는 말은 나오지 않습니다.

prakāśa vennē næha. menna mē tattvaya tamayi arihatun vahansēgē sihi kriyāvadanna ova tattvaya. ē nisā unvahansēgē sit vala kiyanavā kārahit nætnam kriyāsit kiyalā. dæn mē ākārayen tērum araganna

이것이 arahant 의 생각·행동·말의 모습입니다. 그래서 그분의 마음을 kāra citta, 곧 kiriya citta 라 합니다.

kiyalā. dæn mē ākārayen tērum araganna ōnē mē kriyāsit kiyanakoṭa ara saṁkhāra etana næha. mona saṁkhārada nættē? avidyā pratyayen haṭagannā vū saṁkhāra etana næha.

이제 이렇게 알아야 합니다. kiriya citta 라 할 때 저 saṅkhāra 는 거기 없습니다. 어떤 saṅkhāra 가 없습니까? avijjā 를 조건(paccaya)으로 생겨나는 saṅkhāra 가 거기 없습니다.

ē nisā tērum araganna ōnē avidyā patten haṭagannā vū saṁkhāra tērum araganna ōnē api nirōdha karaganna ōnē monavada yathārthayaṭa enna nam avidyā pratyayen haṭaganna saṁkhāra apiṭa duka gæna denna hētu vennē monavada avidyāva pratya karannē haṭaganna saṁkhāra ehenam dænaganna ōnē api siyaluma

그러니 알아야 합니다. avijjā 를 조건으로 생겨나는 saṅkhāra 를 알아야 합니다. 참모습에 이르려면 우리가 그쳐야 할 것은 무엇입니까? avijjā 를 조건으로 생겨나는 saṅkhāra 입니다. 우리에게 괴로움을 주는 까닭은 무엇입니까? avijjā 를 조건으로 생겨나는 saṅkhāra 입니다.

saṁkhāra ehenam dænaganna ōnē api siyaluma kriyā siyaluma hitali siyaluma vadanna navattanna utsāha karana mehema adahas tibunot ehema ē gæna hitalā balanna ōnē dharmānukūla kiyalā. budupiyāṇan vahansē dēśanā karanavā

그러니 알아 두어야 합니다. '우리는 모든 행동, 모든 생각, 모든 말을 멈추려 애쓴다' 하는 생각이 있다면, 그것이 dharma 에 맞는지 곰곰이 따져 보아야 합니다.

kiyalā. budupiyāṇan vahansē dēśanā karanavā yam yam situvillā kriyāvak katāvak hētu karagena pāpayak siddha venavā nam varadak asādhāraṇayak siddha venavā nam anna ēvā atharinna.

Buddha 께서는 이렇게 가르치십니다. 어떤 생각·행동·말 때문에 pāpa 가 일어난다면, 잘못과 공평하지 않음이 일어난다면 그것들을 버려라.

ēken ven kena væḍena pættaṭa yam situvillak kriyāvak katāvak nægenavā nam ēka navattanna epā.

그와 달리 좋은 것이 자라는 쪽으로 생각·행동·말이 일어난다면 그것은 멈추지 말라.

manō nivāraṇa sūtraya kiyalā sūtrayak tiyenavā mē sūtrayē itā pæhædiliva mē dharmaya dēśanā karanavā saṁyutta nikāyē dēvatā saṁtaya tiyennē. anna ē nisā tērum araganna

Manonivāraṇa sutta 라는 sutta 가 있는데, 이 sutta 에서 이 dharma 를 아주 또렷이 가르치십니다. Saṃyutta Nikāya 의 Devatā Saṃyutta 에 있습니다.

saṁtaya tiyennē. anna ē nisā tērum araganna buddha dēśanāvaṭa viruddha novī satya mārgaya tōragattahama apiṭa pæṭalīmak nætuva bādhakayak nætuva nivan maga pādāganna puḷuvankama læbenavā. anna ē nisayi api dharmānukūlava ēka gælapena ākārayen mē vigraha karalā dennē.

그러니 알아야 합니다. Buddha 의 가르침에 어긋나지 않고 참된 길을 고르면, 엉킴도 막힘도 없이 nibbāna 길을 닦을 수 있게 됩니다. 그래서 우리가 dharma 에 맞게, 그에 들어맞도록 이렇게 풀어 드리는 것입니다.

tērum araganna ōnē mē saṁ vacanayen pennannē ekatuvak siddha vena ākāraya. mē ekatuvak sædenna ōnada? ekatuvak næti tænaka apiṭa pævætmaka yamak dakinna nǣ. mokada hētuva?

알아야 합니다. 이 'saṃ' 이라는 말은 모임이 이루어지는 모습을 보여 줍니다. 이 모임이 왜 생겨야 합니까? 모임이 없는 곳에서는 우리가 있는 무엇도 볼 수 없습니다. 왜 그렇습니까?

æsa, kana, diva, nāsaya, śarīraya, mana kiyannē ekatuvak. monavāya ekatuvakda? api ara pāli vacana valin kiyanavā nam āpō dhātu, tējō dhātu, vāyō dhātu, paṭhavi dhātu kiyana menna mē dhātu hataraka ekatuvak tamayi æsa kiyannē, kana kiyannē, nāsaya kiyannē, diva kiyannē kaya kiyannē. ehenam mē æsa kana divanāsaya śarīraya

눈, 귀, 혀, 코, 몸, 마음이란 모임입니다. 무엇의 모임입니까? 빠알리 말로 하면 āpo dhātu, tejo dhātu, vāyo dhātu, pathavī dhātu 라는 이 네 dhātu 의 모임이 바로 눈이고, 귀이고, 코이고, 혀이고, 몸입니다.

kiyannē. ehenam mē æsa kana divanāsaya śarīraya kaya kiyana ēvā ekatuven hædicca nisā ekatu velā hæduna nisā ē vagēma ēvaṭa pēna rūpa śabda gandha rasa sparśakina ēvā ekatu ve hædicca nisā api mēvā dakinavā.

그러니 이 눈, 귀, 혀, 코, 몸이 모여서 이루어졌기 때문에, 또 그것들에 비치는 모습·소리·냄새·맛·닿음도 모여서 이루어졌기 때문에 우리는 이것들을 봅니다.

saṁ vacanaya menna mē ekatun karannē yam dēkinda anna ē ekatun karannā vū ekatuva karana yam deyak ætanam ē ekatun samaga bæn̆dilā ræn̆dilā karana yam deyak ætanam eban̆du ekatu yaḷi yali hadanna hētu venavā. menna mē nisā saṁkhāra goḍanagenakoṭa

'saṃ' 이라는 말. 이 모음을 무엇으로 하는가, 그 모음을 하는 무언가가 있다면, 그 모임과 묶이고 매달려 하는 무언가가 있다면, 그것이 그런 모임을 거듭거듭 만드는 까닭이 됩니다.

venavā. menna mē nisā saṁkhāra goḍanagenakoṭa duka goḍanaganna hevat mē sasara pævætma goḍanaganna hētu venavā. anicca deyak, dukkha deyak, anatta deyak goḍanaganna hētu venavā. mē kāraṇaya hon̆din tērum ara maraganna ōnē.

그래서 saṅkhāra 가 쌓일 때 괴로움을 쌓는, 곧 이 saṃsāra 의 이어짐을 쌓는 까닭이 됩니다. anicca 인 것, dukkha 인 것, anatta 인 것을 쌓는 까닭이 됩니다. 이 점을 잘 알아야 합니다.

ehenam duka goḍanaganavā nam dugennē oya hitayi. mē kāraṇaya tērum aragattahama saṁkhāra kiyannē monavada? kāra kiyannē monavada? kiyalā pæhædiliva tōraganna ōnē. ehenam ārya saṁkhāra

그러니 괴로움을 쌓는다면, 괴로움을 주는 것은 바로 이 마음입니다. 이 점을 알고 나면 saṅkhāra 란 무엇이고 kāra 란 무엇인지 또렷이 가려내야 합니다.

pæhædiliva tōraganna ōnē. ehenam ārya saṁkhāra koṭasak vaḍanavā. aritvayaṭa pat venakan væḍi mārgayak tiyenavā. mārgaya vannā vū ayaṭa kiyanavā saṁkhāra koṭasak ēkaṭa kiyanavā kusala mūla paccayā saṁkhārak api atharinnē mokakda? avijyā paccayā saṁkhārak. vaḍannē kumakda? kusala mūla paccayā saṁkhārak. mē nisā api

그러면 ariya saṅkhāra 의 한 갈래는 키웁니다. arahant 됨에 이르기까지 키우는 길이 있습니다. 길이 되는 것들을 saṅkhāra 의 한 갈래라 하며, 그것을 kusala mūla paccayā saṅkhāra 라 합니다. 우리가 버리는 것은 무엇입니까? avijjā paccayā saṅkhāra 입니다. 키우는 것은 무엇입니까? kusala mūla paccayā saṅkhāra 입니다.

kusala mūla paccayā saṁkhārak. mē nisā api tērum araganna ōnē siyalu saṁkhāra atharinnē næha. siyalu saṁkhārayangen api dænagannavā apiṭa prayōjanāva koṭasak tiyenavā. nivan avabōdha karaganna, pragnāva pahaḷa karaganna pradhāna ādhārakayak tamayi kusala mūla patvayen haṭaganna saṁkhāra. ehenam monavada? api dæn dænaganna

그러니 우리는 모든 saṅkhāra 를 버리는 것이 아님을 알아야 합니다. 모든 saṅkhāra 가운데 우리에게 쓸모 있는 갈래가 있음을 압니다. nibbāna 를 깨닫고 paññā 를 일으키는 데 으뜸 받침이 되는 것이 바로 kusala mūla 를 조건으로 생겨나는 saṅkhāra 입니다.

saṁkhāra. ehenam monavada? api dæn dænaganna ōnē næ araki vidihaṭama. kusala mūlayen haṭaganna

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

ōnē næ araki vidihaṭama. kusala mūlayen haṭaganna saṁkhāra monavada? mokakda kusala mūlaya? alōbhō kusala mūlaṁ, adōṣō kusala mūlaṁ, amōhō kusala mūlaṁ. alōbhaya kusala mūlayak, advēśaya kusala mūlayak, amōhaya kusala mūlayak. alōbhayen,

kusala mūla 에서 생겨나는 saṅkhāra 는 무엇입니까? kusala mūla 란 무엇입니까? alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ. 탐내지 않음(alobha)이 kusala mūla 이고, 성내지 않음(adosa)이 kusala mūla 이고, 어리석지 않음(amoha)이 kusala mūla 입니다.

mūlayak, amōhaya kusala mūlayak. alōbhayen, advēśayen, amōhayen yamkisi kaṭayuttak siddha venavada? anna ē siddha vena kaṭayutten etana kiyana karanakoṭa siddha vennē monakda? kusala mūla patvayen haṭaganna saṁkhāra mē kusala

alobha, adosa, amoha 로 어떤 일이 이루어집니까? 그렇게 이루어지는 일에서, 그렇게 말하고 할 때 일어나는 것은 무엇입니까? kusala mūla 를 조건으로 생겨나는 saṅkhāra 입니다.

kusala mūla patvayen haṭaganna saṁkhāra mē kusala mūla patvayen haṭaganna saṁkhāra tērum gattā nam anna ē velāvēdī apiṭa hitāganna puḷuvan kumakda? kusalassa upasampadā kiyana væḍicca kusalayak tiyenavā. anna ē kusalaya vaḍanakoṭa væḍennē kumakda? ārya mārgaya.

이 kusala mūla 를 조건으로 생겨나는 saṅkhāra 를 알았다면, 그때 우리는 무엇을 떠올릴 수 있습니까? kusalassa upasampadā 라는, 키워 나가는 kusala 가 있습니다. 그 kusala 를 키울 때 자라는 것은 무엇입니까? ariya magga 입니다.

læbena pragnāven mokakda siddha vennē? meccara kal alla katta dukena dena lōkayayi yamak æddē. ehi bæn̆du chandara rāgayak nam ē canda rāgiya atahærīma novælīma yanna paṭan gannavā kramakramaya. menna mē kāraṇaya siddhiyen tamanṭama tērenna paṭan gannavā.

얻은 paññā 로 무엇이 일어납니까? 지금껏 붙잡아 온 것은 괴로움을 주는 세상이었습니다. 거기에 묶인 chandarāga 가 있다면, 그 chandarāga 를 놓고 매달리지 않게 되기 시작합니다, 차츰차츰. 이 점이 겪음 속에서 스스로에게 알아지기 시작합니다.

vaṭinavayi kiyalā hitāgena mulāvaṭa patvelā duka dænena dena dēval allagena hiṭiyā. ē avasthāvē mama rāginnen dævuṇā, dvēśa ginnen dævuṇā, mōha ginnen dævuṇā. mē ākāraya jāti gini, jarā gini, vyādhi gini, maraṇa gini, śōka gini, paridēva gini, duddu gini, dōmanasagena geni, upāyāsa geni kiyalā ekoḷos mahā ginnakin dævuṇā. ē ginnen

'값지다고 여겨 속아서 괴로움을 주는 것들을 붙잡고 있었다. 그때 나는 rāga 의 불로 탔고, dosa 의 불로 탔고, moha 의 불로 탔다. 이렇게 jāti 의 불, jarā 의 불, byādhi 의 불, maraṇa 의 불, soka 의 불, parideva 의 불, dukkha 의 불, domanassa 의 불, upāyāsa 의 불이라는 열한 가지 큰 불로 탔다.

ekoḷos mahā ginnakin dævuṇā. ē ginnen mama dæn nivilā innē. mokada hētuva? mama eban idē hæsira næti nisā. asāra bava dænagena athærīma æli giyā. chanda rāgaya magē hit dæn ē ban̆du hituna kriyāva dannavala bæn̆dennē næhæ. ehenam ē nisā ē dæn

그 불에서 나는 이제 꺼져 식어 있다. 왜인가? 내가 더는 그렇게 지내지 않기 때문이다. 알맹이 없음을 알고 놓아 버렸다. 내 마음의 chandarāga 는 이제 그런 생각·행동·말에 묶이지 않는다.

bæn̆dennē næhæ. ehenam ē nisā ē dæn goḍanægena yamkisi deyak ætda sammatayak ætda ēka bæn̆dīmak næhæ. ē balāporottuvak magē næhæ. ehenam magē ē dinivalin nimunē kiyalā nivana tamanṭama dakinna puḷuvan oya kramayaṭa taman nivan dækavala kiyalā kāgevat ahanna ōnē næhæ. tamanṭa tama atdakinna puḷuvan. pera gatta ginna dæn nǣha kiyalā

그러니 이제 쌓여 오는 무엇이 있든, 세상의 약속(sammuti)이 있든, 거기 묶임이 없다. 그런 바람이 내게 없다.' 이렇게 '나는 그 불에서 꺼졌다'고 nibbāna 를 스스로 볼 수 있습니다. 그렇게 해서 자기가 nibbāna 를 보았는지 누구에게 물을 필요가 없습니다. 스스로 손바닥 보듯 볼 수 있습니다.

puḷuvan. pera gatta ginna dæn nǣha kiyalā tamanṭama væṭahenavā. mē vidiya ākāraya sænasī ākāraya væṭahenavā. mokak nisāda? menna mē

전에 붙었던 불이 이제 없다고 스스로 알게 됩니다. 이렇게 편안해진 모습이 알아집니다.

ākāraya væṭahenavā. mokak nisāda? menna mē avidyāven haṭaganna saṁkhāraya nirōdha vuṇā nam viññā nirōdhayi, nāma rūpa nirōdhayi, salāyatana, sparśa vēdanā, taṇhā, upādāna bava bhava jāti ādī siyalla nirōdha venavā kiyalā pennapu dharma nyāya oteenadi tērum araganna ōna. saṁkhāraya nirōdha karagattā nam oya

무엇 때문입니까? avijjā 에서 생겨나는 saṅkhāra 가 그치면 viññāṇa 가 그치고, nāmarūpa 가 그치고, saḷāyatana, phassa, vedanā, taṇhā, upādāna, bhava, jāti 따위 모두가 그친다고 보이신 dharma 의 이치를 바로 거기서 알아야 합니다.

araganna ōna. saṁkhāraya nirōdha karagattā nam oya vidihaṭa avidyāven haṭaganna saṁkhāra nirōdha karā nam etaninma nivan dækkā venavā. ē kāraṇaya hon̆din tērum ganna puḷuvan venavā.

saṅkhāra 를 그쳤다면, 그렇게 avijjā 에서 생겨나는 saṅkhāra 를 그쳤다면 바로 그 자리에서 nibbāna 를 본 것이 됩니다. 그 점을 잘 알 수 있게 됩니다.

ehenam api dæn api dænaganna ōnē mokakda? nivan dakinnaṭa avaśya nam saṁkhāra tērum ganna ōna. saṁkhāra valaṭa hētuva tērum ganna ōna. saṁkhāra nirōdhaya tērum ganna ōnē. saṁkhāra nirōdha karana mārgaya tērum ganna ōnē. saṁkhāra saṁkhāra vaśayen dakinna ōnē monavada saṁkhāra kiyannē. ēvā kohomada haṭagannē? api dæn ē kāraṇā deka dækkā. ē vagēma ē saṁkhāra

그러면 우리가 이제 알아야 할 것은 무엇입니까? nibbāna 를 보려면 saṅkhāra 를 알아야 합니다. saṅkhāra 의 까닭을 알아야 합니다. saṅkhāra 의 그침을 알아야 합니다. saṅkhāra 를 그치는 길을 알아야 합니다. saṅkhāra 를 saṅkhāra 로 보아야 합니다 — saṅkhāra 란 무엇이고, 그것들이 어떻게 생겨나는지. 우리는 이제 그 두 가지를 보았습니다.

kāraṇā deka dækkā. ē vagēma ē saṁkhāra haṭaganīmēdī asāratvaya dækkā nam saṁkhāra anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen dækalā hariyākāra dakinna puḷuvan vunā nam api dakinavā væḍak næti deyak særisaranna vaṭinā deyak ē tuḷa nǣha kiyalā tērum aragattā nam api etendi kumakda karannē? saṁkhāra nirōdhaya koccara vaṭinavada kiyalā hitannam nivana piḷiban̆da hita pihiṭavā gattā venavā. anna saṁkhāra nirōdhayak ætda nivanayi.

또 그 saṅkhāra 가 생겨날 때 알맹이 없음을 보았다면, saṅkhāra 를 anicca 로, dukkha 로, anatta 로 보아 제대로 볼 수 있었다면, 쓸데없는 것을 맴돌 뿐 그 안에 값진 것은 없다고 알았다면, 그때 우리는 무엇을 합니까? saṅkhāra 의 그침이 얼마나 값진지 생각한다면 nibbāna 에 마음을 세운 것이 됩니다. saṅkhāra 의 그침이 있다면 그것이 nibbāna 입니다.

rāgattakkhayō nibbānaṁ dvēśayō nibbānaṁ mōhayō nibbānaṁ ādī vaśayen nivana pennalā penna ē ākārayaṭayi. ehenam saṁkhāra nirōdhayak

rāgakkhayo nibbānaṃ, dosakkhayo nibbānaṃ, mohakkhayo nibbānaṃ 하는 식으로 nibbāna 를 보이신 것이 바로 그런 뜻입니다.

penna ē ākārayaṭayi. ehenam saṁkhāra nirōdhayak ætda nivana ekana apiṭa avaśya karana uttarītara pratiphalaya labāganna ōna nam mē ākārayen saṁkhāraya nirōdha karaganna balāporottu venna tamayi dænaganna ōnē. saṁkhāra nirōdha karaganna nam

그러니 saṅkhāra 의 그침이 있다면 그것이 nibbāna 이며, 우리에게 필요한 가장 높은 열매를 얻으려면 이렇게 saṅkhāra 를 그치기를 바라야 함을 알아야 합니다.

tamayi dænaganna ōnē. saṁkhāra nirōdha karaganna nam saṁkhāra anicca vaśayen dakinna ōna, dukkha vaśayen dakinna ōna anatta vaśayen dakinna ōnē yamak kæmati sē pavatinnet nætnam ēken dennē duka bava ēkenma hētu venavā. kæmati sē pævætmak nætnam kavadāvak kænamak denna vidihak næhæ. ehenam yam saṁkhārayak

saṅkhāra 를 그치려면 saṅkhāra 를 anicca 로 보아야 하고, dukkha 로 보아야 하고, anatta 로 보아야 합니다. 무엇이 바라는 대로 머물지 않는다면, 바로 그 때문에 그것이 주는 것은 괴로움입니다. 바라는 대로 머묾이 없다면 결코 편안함을 줄 길이 없습니다.

denna vidihak næhæ. ehenam yam saṁkhārayak situvillak, kriyāvak, katāvak maṭa matana mēsē pavatvanna kiyalā hætuvada ēkesē pavatvanna bæri dēvalmayi. ehenam eban̆du deyak æsuru kirīmen æti vennē dukak.

그러니 어떤 saṅkhāra, 곧 생각·행동·말을 '내 뜻대로 이렇게 이어가겠다'고 해도, 그렇게 이어갈 수 없는 것들뿐입니다. 그러니 그런 것에 기대면 생기는 것은 괴로움입니다.

eban̆du vannā vū dē hærenna tavat labā dunnā harayak ituru karalā ēvā keḷavara velā næhæ.

그런 것들은 어떤 알맹이를 남기고 끝난 적이 없습니다.

ananta apramāṇa sasara gamanadī api koccara hitalā ætda koccara kiyalā ætda koccara karalā ætda namut api tava idirivā kiyanavā karanavā dænut ē vagēma idiriyaṭa hitanna kiyanna karanna balāporottu venavā. gamanak

끝없고 헤아릴 수 없는 saṃsāra 길에서 우리는 얼마나 생각했고, 얼마나 말했고, 얼마나 했을까요. 그런데도 우리는 앞으로도 말하고 하며, 지금도 그렇게 앞으로 생각하고 말하고 하기를 바랍니다.

kiyanna karanna balāporottu venavā. gamanak yanavā harayak nǣha kiyana davasaka væṭahilā giyā nam anna edāṭa dakinavā asāra gamanaka svabhāvaya asāra sakas kirīmaka svabhāvaya asāra sitīḍi kriyāvadan pævætvīmē svabhāvaya dhara dakinavā. ehenam agaya musu karagena, dvēśaya

걸어가는 이 길에 알맹이가 없다는 것이 어느 날 알아진다면, 그날 알맹이 없는 길의 모습, 알맹이 없는 짜맞춤의 모습, 알맹이 없는 생각·행동·말을 이어가는 모습을 똑똑히 봅니다.

dakinavā. ehenam agaya musu karagena, dvēśaya mul karagena, mōhaya mul karagena yamkisi pudgalayek hitanna kiyanna karanna paṭan gattā nam asāratvaya gena dīlā duka dænena dīlā keḷavara venavā misak kisima sāratvayak ituru karapu pratiphalayak dakinna ituru vennē næhæ. eban̆da situvilisa kriyāva dan

그러니 lobha 를 섞고, dosa 를 뿌리로, moha 를 뿌리로 어떤 사람이 생각하고 말하고 하기 시작했다면, 알맹이 없음을 가져다주고 괴로움을 느끼게 하고 끝날 뿐, 그런 생각·행동·말로는 어떤 알맹이를 남긴 열매도 볼 수 없습니다.

tuḷin. yam davasaka gnānavantava sihi karalā mesē tērum ganna paṭan gattā nam anna ē pudgalayāṭa hækiyāvak læbenavā. asāra vannā vū situvili asāratvayakma æti karanavā. dukakma dænena denavā. harayak nætivā pasupasa giyā nam ēka mulāvak avidyāvak kiyalā væṭahenna nuvaṇak enavā. ehenam anna etanidi

어느 날 슬기롭게 마음을 챙겨 이렇게 알기 시작한다면, 그 사람에게 힘이 생깁니다. 알맹이 없는 생각은 알맹이 없음만 낳고 괴로움만 느끼게 한다, 알맹이 없는 것을 뒤쫓았다면 그것은 속음이고 avijjā 라고 알아차리는 슬기가 옵니다.

væṭahenna nuvaṇak enavā. ehenam anna etanidi dakinna paṭan gannavā. avidyāvē væḍapiḷiyak nēda vannā vū mē saṁkhāraya namē situvili kriyā vadannē ē ākārayen sakas karana ēvā. rāgayen, dvēśayen, mōhayen sakas karana ēvā. anna ē ākārayen dænagattahama

그러면 그 자리에서 보기 시작합니다. saṅkhāra 라 불리는 이 생각·행동·말은 avijjā 가 짜놓은 판이 아닌가, 그렇게 짜인 것들, rāga·dosa·moha 로 짜인 것들이라고.

sakas karana ēvā. anna ē ākārayen dænagattahama harayak næti iban̆di ēvā mama ē pasu pasa yannē næhæ. væḍak næti nisayi yanna nættē kiyalā tērum gattahama yamkisi pinak kiyamin hoyamin paṁcakāma sampat labana pættē yanna hitak tibuṇanam ē hita etanin ivarayi. eban̆di hitakin kiyana kriyā kalāpaya etanin ivarayi. ehenam puññābhi saṁkhāraya ivarin davasak

그렇게 알고 나서 '알맹이 없는 그런 것들을 나는 뒤쫓지 않는다, 쓸데없기에 가지 않는다' 하고 깨닫게 되면, puñña 를 말하고 찾으며 다섯 가지 kāma 의 누림을 얻는 쪽으로 가려던 마음이 있었다면 그 마음은 거기서 끝납니다. 그런 마음으로 하는 행동의 묶음도 거기서 끝납니다.

ehenam puññābhi saṁkhāraya ivarin davasak enavā. yamkisi pav væḍak asādhāraṇayak karalā ē passē yanna balāporottuvak tiyenavā. ēka ohomat itiri vennē næha. apuññābhi saṁkhārat ivarayi. ehenam puṇya pāpa pahīnassa

그러면 puññābhisaṅkhāra 가 끝나는 날이 옵니다. 어떤 pāpa 의 일, 공평하지 않은 일을 하고 그 뒤를 쫓으려는 바람이 있었다면 그것도 남지 않습니다. apuññābhisaṅkhāra 도 끝납니다.

saṁkhārat ivarayi. ehenam puṇya pāpa pahīnassa kiyannā vū tattvayaṭa pat venavā arihatyayi kiyannā vū tattvayaṭa patvenavā. kavadā hari sahamulin dækalā keḷavara karapu davasaṭa. ehenam ē

그러면 puññapāpapahīnassa 라 하는 자리에 이릅니다. arahant 됨이라는 자리에 이릅니다. 언젠가 뿌리째 보고 끝을 낸 그날에.

sahamulin dækalā keḷavara karapu davasaṭa. ehenam ē tamayi mē budu dahamē tiyena uttarītara pratiphalaya. anna ē pratiphalaya labāganna tamayi

그것이 바로 이 Buddha 가르침에 있는 가장 높은 열매입니다.

pratiphalaya. anna ē pratiphalaya labāganna tamayi api oya kramayaṭa balāporottu venna ōnē saṁkhāra vala yathārthaya dænagena saṁkhāra hædena hæṭi dænagena ēka nirōdha vunāma læbuṇa śāntiya dænagena nirōdha karana mārgaya vaṭahā gattā nam metandit kiyanavā saṁkhāra mul karagena caturārya satyaya vaṭahā gattā. ehenam apiṭa mēka tamayi nivan dakina dharmaya. hon̆din tērum araganna ōnē. ē nirvāṇa avabōdha kara gænīmaṭa

그 열매를 얻으려고 우리는 이렇게 바라야 합니다. saṅkhāra 의 참모습을 알고, saṅkhāra 가 생기는 모습을 알고, 그것이 그쳤을 때 얻는 고요(santi)를 알고, 그치는 길을 깨달았다면, 여기서도 saṅkhāra 를 뿌리로 하여 cattāri ariyasaccāni 를 깨달았다고 합니다. 그러니 이것이 우리에게 nibbāna 를 보는 dharma 입니다. 잘 알아야 합니다.

araganna ōnē. ē nirvāṇa avabōdha kara gænīmaṭa balāporottu venavā pinvat pirisa hæma vidāyema dakinna ōnē mē ākārayen mē uttarītara vannā vū dharma mārgaya tuḷin saṁkhāra nirōdha karaganna ākāraya. ehenam mē

그 nibbāna 깨달음을 바라는 여러분은 늘 이렇게, 이 가장 높은 dharma 의 길을 통해 saṅkhāra 를 그치는 길을 보아야 합니다.

saṁkhāra nirōdha karaganna ākāraya. ehenam mē ākārayen api vaṭahā gattā nam saṁkhāra nirōdhaya nisā mokakda siddha vennē? viññāṇa nirōdha venavā kiyana kāraṇayak venna tiyenavā. dæn

이렇게 우리가 알았다면, saṅkhāra 가 그침으로써 무엇이 일어납니까? viññāṇa 가 그친다는 일이 있게 됩니다.

venavā kiyana kāraṇayak venna tiyenavā. dæn api dakinna ōnē saṁkhāra æti tena viññāṇa væḍenavā. saṁkhāra næti tena viññāṇa nirōdha venavā. ehenam mokakda mē viññāṇa kivvē?

이제 보아야 합니다. saṅkhāra 가 있는 곳에서 viññāṇa 가 자랍니다. saṅkhāra 가 없는 곳에서 viññāṇa 가 그칩니다.

venavā. ehenam mokakda mē viññāṇa kivvē? mokakda mē saṁkhāra valin kerennē? saṁkhāra væḍuvot væḍennē ē hētu viññāṇa. saṁkhāra paccayā viññāṇa īḷan̆ga siddhāntaya. ehenam

그러면 viññāṇa 란 무엇입니까? saṅkhāra 로 무엇이 이루어집니까? saṅkhāra 를 키우면 그 까닭으로 자라는 것이 viññāṇa 입니다. saṅkhāra paccayā viññāṇaṃ, 이것이 다음 이치입니다.

paccayā viññāṇa īḷan̆ga siddhāntaya. ehenam dæn api dakinna ōnē viññāṇa kivvē mokakda hitaṭa viññāṇa kivvada næhanam viññāṇa kiyalā venuva deyak væḍuṇada? viññāṇa nirōdhanā hitak næti vuṇāda? ē nisā viññāṇuvanda vigraha karalā api tērum gannakoṭa apiṭa puḷuvan venavā ē saṁkhāra valin haṭagatta viññāṇa kiyannē monavada kiyana eka tēralāganna. dæn api dakinna ōnē issellama

그러면 이제 보아야 합니다. viññāṇa 란 무엇인가? 마음을 viññāṇa 라 한 것인가, 아니면 viññāṇa 라는 다른 무언가가 자란 것인가? viññāṇa 가 그치면 마음이 없어지는가? 그래서 viññāṇa 를 풀어서 알게 되면, saṅkhāra 에서 생겨난 viññāṇa 란 무엇인지 알아낼 수 있습니다.

tēralāganna. dæn api dakinna ōnē issellama viññāṇayak goḍanægen mē saṁkhāra balapāna hæṭiya. mē saṁkhāra tuḷa api issellā kivvā puññābhi saṁkhāra, apuññābhi saṁkhāra kiyana koṭas dekak ena ākāraya ehenam mē ākārayen api dakinna ōnē. mē saṁkhārayak goḍanægenakoṭa

이제 먼저 viññāṇa 가 쌓일 때 saṅkhāra 가 미치는 모습을 보아야 합니다. 이 saṅkhāra 안에 앞서 말한 puññābhisaṅkhāra, apuññābhisaṅkhāra 라는 두 갈래가 들어오는 모습을 이렇게 보아야 합니다.

api dakinna ōnē. mē saṁkhārayak goḍanægenakoṭa mē saṁkhāra nisā abhassara midaṁ bhikkhavē cittaṁ ārammaṇa vijānana lakkanaṁ cittaṁ kiyalā pennapu mē kāṭa gænvīmen tora vuṇa mūla citta svabhāvaya. anna ē mūla citta svabhāvaya mē saṁkhāra nisā tamayi kāṭa gænenna paṭan gannē. monavada saṁkhāra? kivvē? rāgayen,

saṅkhāra 가 쌓일 때, 이 saṅkhāra 때문에, 'pabhassaramidaṃ bhikkhave cittaṃ', 'ārammaṇa vijānana lakkhaṇaṃ cittaṃ' 이라고 보이신, 물듦이 없는 본디 citta 의 성품 — 그 본디 citta 의 성품이 바로 이 saṅkhāra 때문에 물들기 시작합니다.

gannē. monavada saṁkhāra? kivvē? rāgayen, lōbhayen, dvēśayen, mōhayen yutta yamkisi pudgalayō hitannaṭa kiyanna karanna paṭan gattā nam esē mehaya vennā vū īṭa anukūlava mehaya ævena mānasikatvaya kramakramayen rāga kahaṭa, dvēśa kahaṭa, mōha kahaṭa gannavanna paṭan gannavā. mē citta kiyana

saṅkhāra 란 무엇이라 했습니까? rāga, lobha, dosa, moha 를 지닌 어떤 사람이 생각하고 말하고 하기 시작했다면, 그렇게 이끌리는, 그에 맞게 이끌려 가는 마음 바탕이 차츰 rāga 의 물, dosa 의 물, moha 의 물이 들기 시작합니다.

kahaṭa gannavanna paṭan gannavā. mē citta kiyana avasthāva viññāṇa bavaṭa patvennē avasthā namayak tuḷa ætivena kahaṭa gænvīmakin. abhi

이 citta 라는 자리가 viññāṇa 가 되는 것은 아홉 단계에 걸쳐 드는 물듦 때문입니다.

namayak tuḷa ætivena kahaṭa gænvīmakin. abhi dharmaya tuḷa vibaṁga prakaraṇaya tuḷa mē cittaya piḷiban̆dava citta manō mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ manōmanāyatanaṁ manīndriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhaṇḍō kiyana tanṭa enakoṭama vatāvakaṭa kahaṭa gænilā tamayi citta viññāṇaskandhayak ennē. ehenam viññāṇaskandhayak bavaṭa pat

Abhidhamma 의 Vibhaṅga 에서 이 citta 를 두고 cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho 라 한 데에 이르면, 단계마다 물이 들어 citta 가 viññāṇakkhandha 가 되어 옵니다.

ennē. ehenam viññāṇaskandhayak bavaṭa pat venakan kāṭa gæn kāṭa gæn kumak visinda? anna ara kiyana kāya saṁkhāra, vacī saṁkhāra, manōsaṁkhāra kiyana rāga dvēśa mōha mul karagena haṭagatta sakas karapu mānasikatvaya tuḷin. dæn

그러면 viññāṇakkhandha 가 될 때까지 무엇으로 물듭니까? 저 kāya saṅkhāra, vacī saṅkhāra, mano saṅkhāra 라는, rāga·dosa·moha 를 뿌리로 생겨나 짜인 마음 바탕으로 물듭니다.

haṭagatta sakas karapu mānasikatvaya tuḷin. dæn mēkin hon̆din tērum araganna ōnē. ehenam citta manō vunē kāraṇaya api vigraha karalā apiṭa dænena tērena ākārayen tōragattahama itā hon̆din pēnavā. aramuṇa dænena lakṣaṇaya tiyenavā

이제 이것을 잘 알아야 합니다. citta 가 mano 가 된 까닭을 우리가 풀어서, 느껴지고 알아지게 가려 보면 아주 잘 보입니다.

hon̆din pēnavā. aramuṇa dænena lakṣaṇaya tiyenavā dænaganna balāporottuvak nǣ. menna citta svabhāvaya dænīma dænenavā. dænagena ēka ganna balāporottuvak nǣ.

대상(ārammaṇa)을 느끼는 성질은 있으되 알아내려는 바람은 없습니다. 이것이 citta 의 성품입니다. 느낌은 느껴집니다. 느끼고서 그것을 붙잡으려는 바람은 없습니다.

penīma tiyenavā. balanna balāporottuvak nǣ. æhenavā. aha ahā ēvā goṇu karaganna balāporottuvaknē. gan̆da suva dænena svabhāvaya tiyenavā. ēvā ākarāṇaya karagena ham̆bā yana balāporottuvak nǣha. saha dænena svabhāvaya tiyenavā sasa pasupata ham̆bā yana balāporottuvak nǣha. ē vagē sparśenavā. sparśayan pasupata āśvādīmen habāyana balāporottuvak næha. menna mē vagē hita tiyena bava dænenavā.

보임은 있습니다. 보려는 바람은 없습니다. 들립니다. 듣고 또 들어 그것을 쌓아 두려는 바람은 없습니다. 냄새를 느끼는 성질이 있습니다. 그것을 맡으며 뒤쫓으려는 바람은 없습니다. 맛을 느끼는 성질이 있습니다. 맛을 뒤쫓으려는 바람은 없습니다. 그처럼 닿음이 느껴집니다. 닿음을 즐기며 뒤쫓으려는 바람은 없습니다.

menna mē vagē hita tiyena bava dænenavā. hiten paṁcakāmayan piḷiban̆da ham̆bā yana āśvāda paśuvana balāporottuvak nætnam anna etanṭa kiyanavā prabhassana bidambhik vēttaṁ kiyana avasthāva hæbæyi mē cittaṁ kiyana avasthāvē inna bæha arihatun vahansēṭayi niyama ākārayen arihat patvuna davasaṭayi. anna

이처럼 마음이 있음은 느껴지되, 마음으로 다섯 kāma 를 뒤쫓는 즐거움을 바라는 것이 없다면, 그것을 'pabhassaramidaṃ bhikkhave cittaṃ' 이라는 자리라 합니다. 그러나 이 cittaṃ 의 자리에 머물 수 있는 것은 arahant 뿐이며, 참으로 arahant 가 된 그날입니다.

ākārayen arihat patvuna davasaṭayi. anna edāṭayi mē citta kiyana svabhāvaya ipari vennē. ē svabhāvayen ehā tibicca āganta

그날에야 이 citta 라는 성품이 남게 됩니다.

vennē. ē svabhāvayen ehā tibicca āganta upakrasa gati karannē. ehenam manō mānasaṁ

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

upakrasa gati karannē. ehenam manō mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaṁ manō manāyatanaṁ manīndriyaṁ viññāṇaṁ kiyana tænaṭa gæma viññāṇa avasthāvaṭa āpu hæṭi. mē saṁkhāra valin æsuru karana siddha vena hæṭi api ṭikak tērum araganna ōnē.

그러면 mano, mānasaṃ, hadayaṃ, paṇḍaraṃ, mano manāyatanaṃ, manindriyaṃ, viññāṇaṃ 이라는 데로 와서 viññāṇa 의 자리에 이른 모습, 이 saṅkhāra 와 어울려 일어나는 모습을 우리는 조금 알아야 합니다.

kumak nisāda? mē citta kiyana avasthāva dænena avasthāven innakoṭa mē dænena avasthāvaṭa noyek dēval pēnavā, æhenavā ē ākāraya venakoṭa mē vaṭinā deyak mē lōkaya kiyana hæn̆gīma avidyāva nisā tiyennē lōka satvayāṭa mokada vennē? dænena maṭṭamen inna bæhæ. ēka mokakda kiyalā dænaganna hitenavā. anna

왜입니까? 이 citta 라는 자리가 느끼는 자리로 있을 때, 이 느끼는 자리에 여러 가지가 보이고 들립니다. 그럴 때 이 세상이 값진 것이라는 느낌이 avijjā 때문에 있는 세상 사람들은 어떻게 됩니까? 느끼는 데에만 머물 수 없습니다. 그것이 무엇인지 알고 싶어집니다.

mokakda kiyalā dænaganna hitenavā. anna dænagena mē ahaval bēnē kiyalā mayinna hitenavā. lōkē tiyeena dēval, pēna dēval, æhena dēval venven karalā mænagænīmē balāporottuvā hitē haṭagannavā. ēken hoyāgannavā mē mē dēval mē mē ākārayi. mē ahaval dī svabhāvaya mēkayi. mē lassana eka, mē kæta eka, mē hædakārayaka mē mē ādī vaśayen ven karalā mayinna paṭan gattahama sitta manō kiyana avasthāvaṭa ævidilā issarahā itāma suḷu kahaṭak gænnavuṇā. anna manō avasthāvē sita.

알고 나서 '이것은 이러이러한 것이구나' 하고 재고 싶어집니다. 세상에 있는 것들, 보이는 것들, 들리는 것들을 하나하나 갈라 재려는 바람이 마음에 생깁니다. 그것으로 '이것들은 이러이러하다, 이 무엇의 성품은 이것이다, 이것은 곱다, 이것은 밉다' 하며 갈라 재기 시작하면, citta 가 mano 라는 자리로 와서 아주 조금 물이 듭니다. 이것이 mano 자리의 마음입니다.

īṭa passē mokada vennē? ēvā vaṭinavayi kiyalā hitāgena ēvā samaga manasen ekatu venavā. anna ē ekatu vena avasthāvaṭa āvaṭa passē kiyanavā mānasaṁ avasthāvaṭa kahaṭa gæna vuṇā. citta manō

그 뒤에 어떻게 됩니까? 그것들이 값지다고 여겨 마음으로 그것들과 하나가 됩니다. 그 하나 되는 자리에 오면 mānasaṃ 자리로 물들었다고 합니다.

mānasaṁ avasthāvaṭa kahaṭa gæna vuṇā. citta manō mānasaṁ īṭa passē ēvā dālā inna bæhæ. ēvā samaga ætulē in̆da hitenavā. ehenam hadayan kiyana avasthāvaka haṭaganna vuṇā. ēkama paṇa kevilā enavā. nætnam hitavat væḍi velā bæn̆dīm sæn̆dīm enavā. pannaram kiyana avasthāvaṭa hita kahaṭa gænnunā. mokenda mē saṁkhāra nisā. īṭa

citta, mano, mānasaṃ. 그 뒤에는 그것들을 내버려 둘 수 없습니다. 그것들과 함께 안에 머물고 싶어집니다. 그러면 hadayaṃ 이라는 자리가 생깁니다. 그것이 더 짙어져 옵니다. 곧 정이 깊어져 묶임과 얽힘이 옵니다. paṇḍaraṃ 이라는 자리로 마음이 물들었습니다. 무엇으로? 이 saṅkhāra 때문입니다.

kahaṭa gænnunā. mokenda mē saṁkhāra nisā. īṭa passē mokada vennē mænagattē ēma jīvat venna hitenavā. yathā svabhāvaya næ mūlika prakr̥ti mānasikatvayen ahat velā. anna etana mokada vennē? manīndriyan kiyalā ekama agra karaganna tænaṭa patvuṇā. etakoṭa mokada vennē? dænīma gōcara karalā tiyennē vaṭinā dēkaṭa nemeyi harayak æti dēkaṭa neyi asāra pævætmak vaṭinavāyi kiyalā allagena mulāvakaṭayi viññāṇaṁ kiyana avasthāvaṭa kahaṭa gænnā. menna mē saṁkhāra nisā viññāṇa

그 뒤에 어떻게 됩니까? 잰 그대로 살고 싶어집니다. 있는 그대로의 성품, 본디 바탕의 마음에서 멀어져서요. 그때 어떻게 됩니까? manindriyaṃ 이라 하여 그것 하나를 으뜸으로 삼는 자리에 이릅니다. 그러면 어떻게 됩니까? 앎이 향한 곳은 값진 것도, 알맹이 있는 것도 아니고, 알맹이 없는 이어짐을 값지다고 붙잡은 속음입니다. viññāṇaṃ 이라는 자리로 물들었습니다.

gænnā. menna mē saṁkhāra nisā viññāṇa haṭaganna ākāraya ohoma tērum ganna ōnē. saṁkhāra avidyāven haṭagannavā. avidyāven haṭaganna saṁkhāra valaṭa avidyāva hētu venavā. ēken viññāṇa haṭagannavā. viññāṇa valaṭa ē saṁkhāra hētu venavā. ē nisā api dæn

이렇게 saṅkhāra 때문에 viññāṇa 가 생겨나는 모습을 알아야 합니다. saṅkhāra 는 avijjā 에서 생겨납니다. avijjā 에서 생겨나는 saṅkhāra 에는 avijjā 가 까닭이 됩니다. 그것으로 viññāṇa 가 생겨납니다. viññāṇa 에는 그 saṅkhāra 가 까닭이 됩니다.

saṁkhāra hētu venavā. ē nisā api dæn dænaganna ōnē anna ē ākārayen mē viññāṇa valin api ē viññāṇa valaṭa patvena ākāraya athæragattā nam saṁkhāra avasthāva duru karaganna puḷuvan vunānam etanat ārya mārgaya pūrṇayi. arihatyaṭa enakan ē mārgaya saṁkhāra nirōdha karannam læbenavā. ē nisā oya mārgaya

그러니 이제 알아야 합니다. 그렇게 viññāṇa 에 이르는 흐름을 놓아 버리고 saṅkhāra 의 자리를 떨쳐 낼 수 있었다면, 거기서 ariya magga 가 가득 찹니다. arahant 됨에 이를 때까지 그 길은 saṅkhāra 를 그침으로써 얻어집니다.

nirōdha karannam læbenavā. ē nisā oya mārgaya utum vū ārya mārgayak nivan maga hon̆din tērum aragena ē mārgaya anugamanaya karalā tan nivan sākṣāt karana adhiṣṭhāna karaganna sǣma denāṭa yahapavatak vēvā. tāvatā camēhi sabataṁ

그러니 그 길, 거룩한 ariya magga 이자 nibbāna 의 길을 잘 알고, 그 길을 따라 스스로 nibbāna 를 실현하겠다는 굳은 다짐(adhiṭṭhāna)을 하도록 모든 분께 좋은 일이 있기를 바랍니다.

denāṭa yahapavatak vēvā. tāvatā camēhi sabataṁ puññaṁ sabbē dēvā anumōdantō sabbē bhūtā anumōdantō sabbē sattā anumōdantū sabba sampatti siddhiyā idammē puññaṁ āsavakkhayā vahaṁ hō sabba dukkhā pamuccatō อ

우리가 쌓은 이 모든 puñña 를 모든 deva 가 함께 기뻐하기를, 모든 bhūta 가 함께 기뻐하기를, 모든 살아 있는 것들이 함께 기뻐하기를, 모든 좋은 것을 이루기를. 이 나의 puñña 가 āsava 의 다함으로 이끌기를, 모든 괴로움에서 벗어나기를.

번역 고르기