와하라까 코리아
CD022-06

CD022 · 6번째 · 1시간 42분 · 원문 녹음

dharma desanā 1

ධර්ම දේශනා 1

ada apiṭa læbilā tiyena praśna hatara eka praśnayak tiyenavā mē uppāda iti baṁga kiyana vaśayen itiyak tibeda kiyalā praśnayak ahanavā.

오늘 우리에게 들어온 물음은 넷입니다. 그 가운데 하나는 uppāda, ṭhiti, bhaṅga라고 할 때 ṭhiti라는 것이 정말 있느냐고 묻습니다.

mēkadi viśēṣayenma hon̆din tērum ganna ōnē kāraṇayak

여기서 무엇보다 잘 알아 두어야 할 점이 있습니다.

abhidharmaya tuḷa cittakṣaṇayak tuḷa tibena avasthāvak taman uppāda siti bavaṁga kiyana vacanayen pennalā tiyennē avasthā tunak gæna cittakṣaṇaya avasthā tunā.

abhidharma에서 uppāda, ṭhiti, bhaṅga라는 말로 보여 주는 것은 cittakkhaṇa 하나 안에 있는 세 국면, 곧 cittakkhaṇa의 세 단계입니다.

metanadi hun̆gena praśnayak matvelā tiyenavā mē lōkē sthira deyak nætnam ṭi vennē kohomada kiyalā praśnayak.

여기서 많은 이에게 물음이 생겼습니다. 이 세상에 굳건한 것이 없다면 ṭhiti가 어떻게 있을 수 있느냐는 것입니다.

ēkayi mē thati kiyana avasthāva gæna hari tiyennē.

그래서 이 물음은 바로 ṭhiti라는 국면에 관한 것입니다.

uppāda avasthāvayi bhaṁga avasthāvayi gæna kiyanavā ṭi avasthāvak tibunot pævætmak sthira venavā nēda kiyana praśnayak hitaṭa enavā. ēkayi mē praśnayē nagalā tiyennē.

uppāda 국면과 bhaṅga 국면을 말할 때, 만일 ṭhiti 국면이 있다면 있음이 굳건해지는 것 아니냐는 물음이 마음에 듭니다. 그래서 이 물음이 나온 것입니다.

sthira pævætmak gæna kotanahari kiya venavā nam ēka buddha dahamaṭa ekakada kiyana mē tarkaya tamayi mē idiripat karalā tiyennē.

굳건한 있음을 어디서든 말한다면 그것이 부처님의 dharma에 맞느냐는 따짐이 여기 내놓아진 것입니다.

mēkedī api dakinnam mokakda mē ṭi kiyannē?

그러면 이 ṭhiti라는 것이 무엇인지 살펴봅시다.

īṭa issellā mē uppāda tiriṁga vaśayen kiyanna issellā mē api dakinna ōna deyak tiyenavā

그 전에, uppāda, ṭhiti, bhaṅga를 말하기에 앞서 먼저 보아야 할 것이 있습니다.

mē lōkayē pavatina siyaluma api katāvakin kiyanavā nam lōkē pavatina deyak gæna katā karanavā nam ē pævætmaṭa api katā karana hæma dēkama a ipadīmak pævætmak,ænasīmak.

이 세상에 있는 것을 두고 말한다면, 그 있음 가운데 우리가 말하는 모든 것에는 생겨남, 머물러 있음, 사라짐이 있습니다.

menna mē kāraṇaya vigraha venavā. ehema pævætma næhanam ṭi kiyannē pævætma kiyannē sthira pævætmak gænada kiyannē mokakda kiyannē kiyana eka hon̆daṭa manāsē vigraha karalā tērum araganna ōnē.

바로 이 점을 풀어 보아야 합니다. 그렇다면 ṭhiti, 곧 있음이라는 것이 굳건한 있음을 말하는 것인지, 무엇을 말하는 것인지를 잘 풀어서 알아들어야 합니다.

mē lōkayē pævætmaṭa hētukāraka vena mona deyak hari tiyenavā nam ē kiyannē api yamkisi namakin an̆dunvanavā nam ē namakin an̆dunvannē mokakda kiyalā issellā tōraganna ōnē. sammatayayi paramārthayayi kiyana dekakin sammataya mokakda kiyalā issellā tōrāganna ōnē.

이 세상의 있음을 이루는 무엇이 있다면, 곧 우리가 어떤 이름으로 그것을 부른다면, 그 이름으로 부르는 것이 무엇인지 먼저 가려내야 합니다. sammuti와 paramattha 둘 가운데 sammuti가 무엇인지부터 가려내야 합니다.

api dæn manussayā kiyalā kiyanavā. dæn manussayā kiyalā kiyannē vipariṇāmayaṭa patvelā mohotakvat ekākāra nopævaccī vipariṇāmayaṭa patvena krama raṭāvak tuḷa miu kramara haṭahā saṁpiṇaḍanaya karalā kāla sīmā tuḷa siddha vena vibhināmika kramara haṭāvak sampiṇaḍanaya karalā ēkaṭa kiyana namak tamayi manussayā kiyannē.

우리는 ‘사람’이라고 말합니다. ‘사람’이란, 한순간도 같은 모습으로 머물지 않고 바뀌어 가는 흐름을 어느 때 사이로 묶어 그것에 붙인 이름입니다.

sammataya kiyannē anna ehema ekak.

sammuti란 바로 그런 것입니다.

paramārthayayi sammatayayi kiyana dekēdī sammata kiyana eka tōrāganna ōnē.

paramattha와 sammuti 둘 가운데 sammuti를 먼저 가려내야 합니다.

ballā kiyalā kiyanavā. ē sammatayak.

우리는 ‘개’라고 말합니다. 그것은 sammuti입니다.

yamkisi kriyādhāmayaka vipariṇāmika kriyādhāmayaka yam kāla sīmēmāvak tuḷin ē namin katā karanna puḷuvan.

바뀌어 가는 어떤 흐름을 어느 때 사이 동안 그 이름으로 부를 수 있습니다.

ē avasthāva ikma gihinnē nætnam. o sammata avasthāva ikma gihinnē nætnam. anna ēkaṭa kāla sīmāvak tuḷa siddha vena siddhāntayak mul karalā tamayi sammata panavannē.

그 국면이, 그 sammuti의 국면이 지나가지 않은 동안 말입니다. 이처럼 어느 때 사이에 일어나는 일을 바탕으로 sammuti를 세웁니다.

avasthā sampiṇaḍanayakaṭa ven karagannavā yamkisi vidihaka sammata namak. ē avasthā sampiḍanaya han̆dunvanna.

여러 국면을 묶은 것을 부르려고 어떤 sammuti 이름을 따로 떼어 둡니다.

eka avasthāvak kiyalā hoyima dēkavat mē lōkē sammatayak panavanna bæ.

단 한 국면뿐인 것에는 이 세상에서 sammuti를 세울 수 없습니다.

kāla sīmāvak næti sammatayak panavanna bæ yam dēkaṭa.

때의 길이가 없는 sammuti는 어떤 것에도 세울 수 없습니다.

lōkayē sammata karalā tiyena hæma deyakma loku hō kuḍā hō kāla sīmāvak tuḷa siddha vennē vipari vipariṇāmika avasthā sampidanaya kirīma kiyana namak tamayi sammataya kiyannē.

세상에서 이름 붙여진 모든 것은, 길든 짧든 어느 때 사이에 일어나는 바뀌어 가는 국면들을 묶은 것이며, 그 이름을 sammuti라고 합니다.

ēvā kiyana eka væṭahenavat kiyalā hitāganna ṭikak hon̆daṭa hitalā balanna mokakda mē kiyannē.

이것이 무슨 말인지 알아듣도록 조금 깊이 생각해 보십시오.

mohotakvat ekākārava nopævatī kriyātmaka vennā vū kriyādhāmayan hærenna mē lōkaya tuḷa sthirava pavatina ekak nǣha.

한순간도 같은 모습으로 머물지 않고 움직이는 흐름들 말고는 이 세상에 굳건히 머무는 것은 없습니다.

[ugura kǣrīma]

[목청 가다듬는 소리]

ehenam mē lōkayē hæma sammatayakma panavalā tiyennē loku kuḍā kāla ekakmayi. kālayak sambandha næti avasthāvak panavanna bæ.

그렇다면 이 세상의 모든 sammuti는 길든 짧든 때의 길이를 지닌 채 세워진 것입니다. 때와 얽히지 않은 국면은 세울 수 없습니다.

cittakṣaṇaya kiyannē asuru sænak gahana mohotak nætnam tattvarayak ē vagē upamāvak pennanavā. kōṭi lakṣayak bedapuham paṁguvat aran kālayak tuḷa siddha vena kriyādhāmayakaṭa kiyana namak. tipattanaya ēkat ekak nemeyi. ēkīyava pavatina heṭa kiyana namak nemeyi.

cittakkhaṇa에 대해서는 손가락 한 번 튕기는 순간이나 1초 같은 비유를 듭니다. 그것을 십만 꼬띠로 나눈 한 조각의 때 안에서 일어나는 흐름에 붙인 이름입니다. 그것 또한 하나가 아니며, 홀로 머무는 것을 일컫는 이름이 아닙니다.

tatvarayen kōṭi lakṣayen paṁguvak aragattā nam ē paṁguvaṭa beduvot 10n eka ārambhaya. 10nde 10nta 10nha ohoma gihin 10n 999ṭa yanakam ēka pævætma.

1초를 십만 꼬띠로 나눈 한 조각을 다시 나누면, 첫째 몫이 시작입니다. 둘째, 셋째, 넷째… 이렇게 999째까지 가는 동안이 머묾입니다.

10 antima 10haya vena koṭasa ēka vināśaya. ehenam bhaṁgaya.

마지막 몫이 사라짐입니다. 곧 bhaṅga입니다.

uppāda iti bhaṁga kiyana avasthā tuna cittakṣaṇayak tiyenavā. mokada hētuva? cittakṣaṇaya kiyannē kāla mātrayak aḍaṁgu sammatayak. paramārthayak nemeyi cittakṣaṇaya kiyannē. ē tamayi itāma kuḍā sammataya.

cittakkhaṇa에는 uppāda, ṭhiti, bhaṅga라는 세 국면이 있습니다. 왜 그럴까요? cittakkhaṇa란 때의 크기를 담은 sammuti이기 때문입니다. cittakkhaṇa는 paramattha가 아닙니다. 그것은 가장 작은 sammuti입니다.

etana paṭangena api kivvot mē lōkayē satvala kiyalā kivvā nam ehenam yamkisi mē lōkaya kiyalā kivvānam bāhiramē lōkaya mahākalpa ekak kiyana kālayak aragattahama ēkat mahā kalpayak kiyana kālayak tuḷa ehana upariṇāmika kriyādāmayaka sammatayak æti karalā kivvē ekak tamayi lōkaya. itin lōkayak

거기서부터 말해 보면, 이 세상의 cakkavāḷa, 곧 바깥 세상이라는 것도 mahākappa 하나라는 때를 잡았을 때, 그 mahākappa 안에서 바뀌어 가는 흐름에 sammuti를 붙여 부른 것이 세상입니다.

kivvē ekak tamayi lōkaya. itin lōkayak tiyenavā. lōkaya haṭaganna kālayak tiyenavā. ē lōkaya haṭagena ē vagēma haṭagena pavatina kālayak, haṭagena væsena kālayak, vænasilā pavatina kālayak tiyalā antakkalpassa kiyalā antakkalpavak mahākalpa ekayi kiyalā.

그러니 세상이 있습니다. 세상이 생겨나는 때가 있고, 생겨나 머무는 때가 있고, 무너지는 때가 있고, 무너진 채 있는 때가 있어, antarakappa들을 두고 이것을 mahākappa 하나라고 합니다.

loku sammatayak tiyāgena tiyenavā lōkeṭa. ēkaṭa api lōkaya kivvā. ehenam mē satvayō jīvat vena sakvala kiyalā api kiyanavā. mē sakvalak sammata karalā tiyenavā ē vidihaṭa.

세상에는 이런 큰 sammuti가 붙어 있고, 우리는 그것을 세상이라 불렀습니다. 그리고 중생이 사는 곳을 cakkavāḷa라고 하는데, cakkavāḷa도 그렇게 이름 붙여진 것입니다.

etana paṭan gena kāla vakavānu hæmakma sahita namak yodalā yamak han̆dunvanna mē pævætmē yamak han̆dunvanna namak yedalā tiyena siyalu dēṭama ē namin han̆dunvanna puḷuvan kālā vakavānuvak tiyenavā.

거기서부터 이 있음 가운데 무엇을 가리키려고 이름을 붙인 모든 것에는, 그 이름으로 부를 수 있는 때의 길이가 있습니다.

dæn midihē kivvahama dala vaśayen avurudu 120 kāla sīmāvak sīmā karagena ēka ē kiyannē āsanna kālayak vitayi væḍi vennat puḷuvan aḍu vennat puḷuvan.

‘사람’이라고 하면 대략 120년쯤의 때로 테두리를 지웁니다. 어림잡은 것이니 더 길 수도 짧을 수도 있습니다.

ē kālaya tuḷa minihā kiyalā sampata kaḷā. maḷaminiyaṭa minihā kiyanna bæ. upadinna issellā manussayā kiyalā katā karanna bæ. epætmiyē paṭan genana ohu mærenakak. ohuṭa sammata karanavā manussayā kiyalā. ēka sammatayak.

그 동안을 ‘사람’이라고 이름 붙였습니다. 주검을 사람이라 할 수 없고, 태어나기 전을 사람이라 말할 수도 없습니다. 태어난 때부터 죽을 때까지 그를 사람이라 부릅니다. 그것이 sammuti입니다.

dæn ballā kiyalā api vacanayak sammata karanavā. ballā kiyalā han̆dunvanna puḷuvan ē nāmayen han̆dunvanna puḷuvan. upatē paḷan̆gena balu mæḍiyat ballā. ipatana tæn paṭanu ballā. mærenakamma nāgi ballā kiyannat ata santimaṭa mūlat ballā.

이제 ‘개’라는 말을 정해 둡니다. 그 이름으로 부를 수 있습니다. 갓 태어난 강아지도 개이고, 태어난 때부터 개입니다. 죽을 때까지, 늙은 개도 개이고 마지막 끝까지 개입니다.

ladaru ballayi, nāgi ballayi denna atarama innē ballō. taruṇa ballat balalā, mædi vayas ekat ballā gæṭavara ballā itin ēkayi itin ḷamā balla itin ēka maṭama un innavā.

강아지와 늙은 개 사이에 있는 것도 개입니다. 젊은 개도, 한창때 개도, 어린 개도, 아기 개도 모두 그 안에 있습니다.

itin oya avasthā sampidanayak okkoma karana ballā kiyalama kiyanna puḷuvan. dæn ballā venas vennē næhæ nāti vuṇā kiyalā. ū ballama mayi. maḷaṭa passē

그러니 그 국면들을 모두 묶은 것을 ‘개’라고 부를 수 있습니다. 늙었다고 해서 개가 바뀌지 않습니다. 여전히 개입니다. 죽은 뒤에는—

ballama mayi. maḷaṭa passē ballā mærilā. dæn balla kiyalā han̆dun dæn ballagē mē malakuṇa æṭa sækillaṭa enaekan kiyanna puḷuvan balu malakuṇa æṭa sækillaṭa balu maḷakuṇa kiyannē nǣhæ baḷu æṭa sækilla kiyanavā. ā sammataya venas vuṇā.

개가 죽었습니다. 이제 개의 주검은 뼈대가 될 때까지 개 주검이라 부를 수 있지만, 뼈대가 되면 개 주검이라 하지 않고 개 뼈대라고 합니다. sammuti가 바뀐 것입니다.

dæn æṭa sækilla yantāk kal dirakaḍa venakan koccara kal yanavada æṭa sækilla gælavilā kǣli værenaka. baḷu æṭa sækillā tiyenavā. kǣli kǣli gælavillaṭa passē balu væṭaka kiyana sammatayaṭa bæ. dæn balu væṭa sæhækilla kiyanna bæhæ kǣliva.

뼈대가 삭아 부서지기까지 얼마나 오래 걸리든, 뼈가 떨어져 조각나기 전까지는 개 뼈대가 있습니다. 조각조각 흩어진 뒤에는 개 뼈대라는 sammuti로 부를 수 없습니다. 조각들을 개 뼈대라 할 수 없습니다.

ehenam mē sammatayak hædennē menna mehemayi. yamkisi kāla sīmāvak tuḷa vipariṇāmayaṭa patvīma væḍanasilā yana ē kāla sampiḍanayak. kālaya tuḷa ena kriyā sampiḍanayak ekatu karalā. ēkaṭa tamayi api sammatayak panavannē.

그러니 sammuti는 이렇게 생깁니다. 어느 때 사이에 바뀌어 가고 무너져 가는 것을 묶고, 그 때 안에 오는 움직임들을 하나로 모아서, 거기에 sammuti를 세웁니다.

monada ēka hari ehemayi. dæn manussayā kiyannē ēka sammatayak.

그렇지요, 그런 것입니다. ‘사람’이란 sammuti입니다.

dæn manussayā kiyana eka hædilā tiyennē bālā ladaruva avasthāva avasthāva ē īṭa passē gæṭavara avasthāva taruṇa avasthāva manussayā inna name bæḍi vayas avasthāva mahaḷu avasthāva mē adisthā samprīdanayaṭama kiyanavā manussaya avasthāva ehā manussayā anna manussayā kiyana sammatayen oya avasthāva okkoma ganna puḷuvan. dæn mē ṭi kiyana vacanaya pennannē

‘사람’은 갓난아기 때, 어린 때, 그다음 사춘기, 젊은 때, 한창때, 늙은 때로 이루어져 있고, 이 국면들을 묶은 것을 사람이라 합니다. ‘사람’이라는 sammuti로 그 국면들을 모두 담을 수 있습니다.

puḷuvan. dæn mē ṭi kiyana vacanaya pennannē dæn manussayāgē ṭi avasthāva kivvē mokakda? manussayā kiyana namin han̆dunanna puḷuvan yam kālayak tiyenavada ipadīmakin passē maraṇaya ataratura kālaya ē sammatayen amatanna puḷuvan kālayaṭa kiyaginavā baḷu ministiya avasthāva

그러면 ṭhiti라는 말이 보여 주는 것, 사람의 ṭhiti 국면이란 무엇입니까? ‘사람’이라는 이름으로 알아볼 수 있는 때, 곧 태어남 뒤 죽음까지의 사이, 그 sammuti로 부를 수 있는 때를 사람의 ṭhiti 국면이라 합니다.

dæn minihā sammataya ahak karanna bæhæ koccara venas vuṇāda venas noma vīmak nemeyi mē kiyannē. piṭi kivvē minihā kiyana namin sammatayen pavatvanna puḷuvan yam kālēka ministiya ēkayi.

아무리 바뀌어도 ‘사람’이라는 sammuti를 떼어 낼 수 없습니다. 바뀌지 않는다는 말이 아닙니다. ṭhiti란 ‘사람’이라는 이름의 sammuti로 이어 갈 수 있는 어느 때의 머묾, 바로 그것입니다.

avasthāvaka tibennā vū sthira avasthāvak kiyana eka nemeyi mē ti kiyannē.

ṭhiti란 어떤 국면에 있는 굳건한 상태를 말하는 것이 아닙니다.

uppāda ibaṁga kiyana eka atharicca. lōkayē kisima vastuvak sammata karanna panavanna puḷuvan nam ē mokakda kiyalā apiṭa praśnayā karanna venavā.

uppāda, ṭhiti, bhaṅga를 버린다면, 세상의 어떤 것에 sammuti를 세울 수 있는지, 그것이 무엇인지 물어야 합니다.

samahara aya kiyanavā etanama upanna valā upanna valā ipadunā næhanam æti vuṇā næti vuṇā æti vuṇā etana mehema baṇak kiyanavā mē kālē mædak gæna katā karannē næti baṇak.

어떤 이들은 거기서 바로 생겨났다, 일어났다 사라졌다, 일어났다 사라졌다 하며, 때의 가운데를 말하지 않는 가르침을 폅니다.

api æhuvot ehema ē mædak næti eka sammatayak kiyanna kiyalā mokak kiyanna?

그렇다면 우리가 묻겠습니다. 가운데가 없는 sammuti를 하나 대 보라고 하면 무엇을 대겠습니까?

mædak pēnavā nam mædak pēna ekaṭa minihā kiyana ekē upatayi. minihā kiyana ekē maraṇayayi depætta nam.

가운데가 보인다면, ‘사람’의 태어남과 ‘사람’의 죽음이 두 끝입니다.

ē deka apē mædak nædda?

그 둘 사이에 가운데가 없습니까?

minihā kiyannā vū avasthāva tuḷa upatayi maraṇaya atara mædak næha. upannē daruvek malē mahal. daruvayi mahayi atarē mædak tibunē nædda?

사람이라는 국면 안에서 태어남과 죽음 사이에 가운데가 없습니까? 아기로 태어나 노인으로 죽었습니다. 아기와 노인 사이에 가운데가 없었습니까?

ē mæda mædaṭa katā karannē manussayā kiyana vacanaya nemeyi. mæda kālē katā karannē vena namakin.

그 가운데를 일컫는 말이 ‘사람’이 아니란 말입니까? 가운데 때를 다른 이름으로 부른단 말입니까?

upan tæn paṭan manussayek manussayek kiyana vacanaya bhāvitā karapu sammataya manussaya kiyana sammatayenma geniyanna puḷuvan kālayē tiyenavā kavadā hari eyā mærenavā.

태어난 때부터 ‘사람’이라는 말을 쓴 그 sammuti를 그대로 이어 갈 수 있는 때가 있고, 언젠가 그는 죽습니다.

etakam manussayek. mahaḷu manussayek gæṭavara manussayek taruṇa manussayek manussa kiyana kǣllen tamayi ē avasthāva thi avasthā kiyalā manussayatvaya kiya manussayā kiyana eken tamayi mē siti avasthāva pinennē.

그때까지 그는 사람입니다. 늙은 사람, 사춘기 사람, 젊은 사람, 모두 ‘사람’이라는 말로 그 국면, ṭhiti 국면을 일컫습니다. 사람다움, 곧 ‘사람’이라는 말로 이 ṭhiti 국면이 드러납니다.

dæn manussa kiyannē tattvaya sthira nædda? etana ē kāli tuḷa hæbæyi sammataya sthiratvaya kiyana ekak.

그러면 그 동안 ‘사람’이라는 상태는 굳건하지 않습니까? 그것은 sammuti로서의 굳건함입니다.

paramārtha vaśayen mohotak pāsā venas vennā vū svabhāvaya kiyannē tava ekak. paramārthaya paramārthaya vaśayen ganna ōnē mē tiṭi kiyana avasthāvē sammatayen sammatayen kivvē dē tōrāganna ōnē.

paramattha로 보면 순간마다 바뀌는 성품은 또 다른 이야기입니다. paramattha는 paramattha로 받아들여야 하고, 이 ṭhiti 국면에서는 sammuti로 말한 것을 가려내야 합니다.

dæn tiṭi kiyannē vacanaya sthirayi kiyana vacanayaṭa ganna giyot ehema kumaka sthiratta eda kiyalā vigraha karaganna bæri nisā tamayi. itiya avasthāvak panavanavā nam ēka dharmayaṭa virōdhī kiyannē.

ṭhiti라는 말을 ‘굳건하다’는 말로 받아들이고는 무엇이 굳건한지 풀어내지 못하니까, ṭhiti 국면을 세우면 dharma에 어긋난다고 말하는 것입니다.

dæn api nānavā. nǣ mē ārambhayak tiyenavā, nǣ avasānayak tiyenavā nǣ mædak nædda saban gāna velāvilā gattot ehema ēkat ara nāna avasthāva eka koṭasak.

우리가 목욕을 합니다. 시작이 있고, 끝이 있습니다. 가운데는 없습니까? 비누칠하는 때를 잡는다면 그것도 목욕하는 국면의 한 부분입니다.

vatura bādhi 100īk nǣvā nam menehi paḷaveni bādhiya nānna ārambha karana nǣma ārambha kaḷā uppāda avasāna siveni bāliya nævā næma ivarayi bandō.

물 백 양동이로 목욕한다면, 첫 양동이를 부을 때 목욕이 시작되었습니다. uppāda입니다. 마지막 백째 양동이를 부으면 목욕이 끝납니다. bhaṅga입니다.

hataricca bāldī namayanaṭa mokakda nǣmē itiya avasthāva nǣ sammatayē ṭitiya avasthāva vipariṇāma ekayi.

그 사이 아흔아홉째 양동이까지는 무엇입니까? 목욕의 ṭhiti 국면, sammuti의 ṭhiti 국면이며, 바뀌어 감입니다.

avasarayi svāmīn vahansa ov ē ārambhayak ikma avasānayak paṭan gannavānē paṭan gannavā. ārambhayat ekka avasānayak paṭan gattaṭa avasāna vuṇē nǣha nēda?

(물음) 스님, 여쭙겠습니다. — 네. — 시작과 함께 끝도 시작되는 것 아닙니까? — 시작됩니다. 시작과 함께 끝이 시작되었어도 끝나지는 않았지요?

vatura bādī 10k naeki 10sveni bāliya nam avasāna 100k nānavā nam 100veni bāliya nam avasāna bāldiyē paḷaveni bāldiya nānakoṭa tava 1999kaṭa avasānaya karā yanna ekak ivarayi 999k tiyenavā. deveni bādiya nānakoṭa kālayen deken dekak ivarayi 1998k tava gevenna tiyenavā. avasānaya karā yāma ārambhayē gevī yāma.

물 열 양동이로 씻는다면 열째 양동이가 끝이고, 백 양동이라면 백째가 끝입니다. 천 양동이라면 첫 양동이를 부을 때 끝을 향해 하나가 끝나고 999개가 남습니다. 둘째 양동이를 부을 때 둘이 끝나고 998개가 남습니다. 끝을 향해 가는 것이 곧 시작이 닳아 가는 것입니다.

oya deka hæma ekama tiyenavā. namut nānavā kiyana vacanaya dæn 99i bāladiya nānavā. tavat ohu mokakda karannē? nānavā kiyannē næ vena ekak kiyanna. tava nānavā.

그 둘은 어느 때나 함께 있습니다. 하지만 아흔아홉째 양동이를 부을 때 그는 무엇을 하고 있습니까? 목욕한다고밖에 달리 말할 수 없습니다. 여전히 목욕하고 있습니다.

bāldiya nāla bhādiya pættakin tiba ānna nāra ivarayi.

양동이를 붓고 양동이를 한쪽에 내려놓으면 그때 목욕이 끝납니다.

dæn nānavā kiyana sammata upatak tibunē nædda? avasānayak tibunē næda mætak tibunē nædda?

그러면 목욕이라는 sammuti에 태어남이 없었습니까? 끝이 없었습니까? 가운데가 없었습니까?

anna iti kiyannē onna ōkaṭayi. venas novena ekak pennanna ṭiti kiyana adahasak gattē næha. ē nisā tamayi kiyannē yō niruktin

ṭhiti란 바로 그것을 말합니다. 바뀌지 않는 무엇을 보여 주려고 ṭhiti라는 생각을 쓴 것이 아닙니다.

næha. ē nisā tamayi kiyannē yō niruktin nojānāti jānāti piṭa gatta muḷu tripiṭakaya dænagattat væḍak nǣha. ē padayaṭa sæka hæralā ē paden kivvē adahasa tērum ganna puḷuvan venna ōnē. padē padayē vikan kivvē. paden padayē sækæralā vigraha karanna gihillā. ōka

그래서 ‘yo niruttiṃ na jānāti’라 했습니다. 말뜻을 모르면 Tipiṭaka 전체를 안다 해도 쓸모가 없습니다. 그 낱말에 대한 의심을 걷어 내고 그 낱말이 뜻하는 바를 알아들을 수 있어야 합니다. 낱말 하나하나의 뜻을 말한 것입니다.

padayē sækæralā vigraha karanna gihillā. ōka tōrāganna bævā vanē anda gōgavī andariyā kænē hæpenavā vagē enavā. tōraganna bæru venavā. dharmaya adharmaya karalā hitanavā etakoṭa siti kivvē mokakda kiyalā ē tæna tænaṭa obana vidihaṭa ē itiya mokakda kiyalā tōraganna bæ. enam tamayi praśnaya.

낱말을 붙들고 풀이하려다가 가려내지 못하면 눈먼 이가 이리저리 부딪히듯 됩니다. 가려내지 못하게 됩니다. dharma를 adharma로 여기게 됩니다. 그러면 ṭhiti가 무엇을 말하는지, 자리마다 맞게 ṭhiti가 무엇인지 가려낼 수 없습니다. 그것이 바로 문제입니다.

ehenam sǣma sammatayakinma cittakṣaṇaya kiyannē itāma kuḍāma kāla sīmāvakadī sammataya lōka sammata dēval vala.

그러니 세상에서 이름 붙인 모든 것 가운데 cittakkhaṇa란 가장 작은 때의 길이에 붙인 sammuti입니다.

etakoṭa ē cittakṣaṇaya kiyana eket uppāda ṭibaṁga kiyannē cittakṣaṇayē ṭi avasthāva kiyannē ē mæda avasthāva cittakṣaṇaya kiyalama katā karanavā misak kayakaṭa. ēkaṭa vena namak kiyanna bæha. vena sammatayak dānna bæha.

그러면 cittakkhaṇa의 uppāda, ṭhiti, bhaṅga에서 ṭhiti 국면이란 그 가운데 국면이며, 그것도 그냥 cittakkhaṇa라고 부를 뿐입니다. 다른 이름을 붙일 수 없고, 다른 sammuti를 씌울 수 없습니다.

ara manussayā kiyana eka nam nāki vunat manussayā ladaruvat manussayā kivvā vāgē nāki vuṇayi kiyalā manussayā nemeyi dæn eyā ballē kiyanna yannē. vena namak kiyanna yannē.

‘사람’이라는 말이 늙어도 사람, 아기여도 사람이라 하듯, 늙었다고 해서 그를 사람이 아닌 개라고 부르거나 다른 이름으로 부르지는 않습니다.

ē sammatayen pavatvanna puḷuvan nānavā kivvā nam nānavā kiyana ekē hæma aṁgayakma nānavā kiyana kālimāvē vipariṇāka kaṭayavala ekak.

그 sammuti로 이어 갈 수 있는 것, 곧 ‘목욕한다’고 했다면, 목욕의 모든 부분은 목욕이라는 때의 테두리 안에서 바뀌어 가는 일입니다.

[ugura kǣrīma]

[목청 가다듬는 소리]

pada eka vādiya nānakoṭa vādi usalā gannavā. vatura ṭika oluvaṭa dāganna hadanavā. ēkat atara maga kālama avasthāvakvat ekākāra pavatina kāla nemeyi. vipariṇāmika kriyāvaliyak nætnam lōkayē kisima sammatayak goḍanægena næha.

첫 양동이로 씻을 때 양동이를 들어 올리고, 물을 머리에 부으려 합니다. 그 사이의 때도 한 국면조차 같은 모습으로 머무는 때가 아닙니다. 바뀌어 가는 흐름이 없으면 세상에 어떤 sammuti도 세워지지 않습니다.

vipariṇāmika kriyāvaliyak næti tænena sammata goḍanæganna bæha.

바뀌어 가는 흐름이 없는 곳에는 sammuti를 세울 수 없습니다.

ehenam mē lōkē katā karana cittakṣaṇaya kiyannē paramārthayak kiyalā kiyana sammatayak nisā. cittakṣaṇaya kiyalā hæn̆ginna nemeyi sammatayak.

그러니 이 세상에서 말하는 cittakkhaṇa는 paramattha라고들 하지만 실은 sammuti입니다. cittakkhaṇa라고 부르는 그것은 sammuti입니다.

citta caitasika rūpa nibbāna kiyana yam ē yamkisi kriyādāmayak tiyenavā. ēvā kriyātmaka vennē. ē kriyātmaka kiyana krama raṭāvak tiyenavā mē krama raṭāvaṭayi paramārtha kiyannē. krama raṭāvaṭa gōcara ena vastu sammata.

citta, cetasika, rūpa, nibbāna라고 하는 것들이 움직이는 어떤 흐름이 있습니다. 그것들이 움직이는 짜임새가 있는데, 바로 이 짜임새를 paramattha라고 합니다. 그 짜임새 안에 드는 것들은 sammuti입니다.

dæn cittakṣaṇaya paramā mātrayakda æhuvot citta caitasika paramārtha vennē kohomada? menna mē mē ākārayē kriyākalāpayakin menna mē pan̆du hitak haṭagannavā. menna mē siddhāntayaṭayi paramārthaya kivē.

그러면 cittakkhaṇa가 paramattha냐고 묻는다면, citta와 cetasika가 어떻게 paramattha가 되겠습니까? 이러이러한 움직임으로 이러한 마음이 일어난다는 바로 그 이치를 paramattha라고 했습니다.

ēkaṭa haṭagannē cittayaṭa paramārtha kiyannē næha. mē mē cittayaṭa mē mē caitasika meban̆du ākārayen ekatu venavā. ēkayi dharmatāvaya. anna siddhāntaya. onna oya siddhāntayaṭayi paramārtha kiyana vacanē kiyannē. citta caitasika rūpa paramārtha kiyalā gattā kivvat mēka tōraganna bæruvayi gannē.

그렇게 일어난 마음을 paramattha라 하지 않습니다. 이러이러한 citta에 이러이러한 cetasika가 이런 식으로 어울린다는 것, 그것이 dhammatā, 곧 이치입니다. 바로 그 이치를 paramattha라는 말로 부릅니다. citta, cetasika, rūpa가 paramattha라고 받아들이는 것은 이것을 가려내지 못해서입니다.

rūpa paramārtha kiyalā hana kiyannē rūpayak hædena ākārayak tiyenavā. krama raṭāvak. menna mē krama raṭāva koyi kālevat venas karanna puḷuvan ekak nemeyi. ē nisā kiyanavā paramārthaya venas vennē næ. paramārthaya kiyannē cittavat caitasikavat rūpavat nemeyi. citta caitasika rūpa sammata

rūpa paramattha라 함은 rūpa가 이루어지는 어떤 방식, 짜임새가 있다는 것입니다. 이 짜임새는 어느 때에도 바꿀 수 없습니다. 그래서 paramattha는 바뀌지 않는다고 합니다. paramattha는 citta도 cetasika도 rūpa도 아닙니다.

nemeyi. citta caitasika rūpa sammata ē sammata kriyātmaka vennē yam raṭāvakaṭa. anna ē raṭāva kisi davasaka venas karanna bæri nisā ē anna ēkaṭa kiyanavā paramārthaya paramārtha cittavat, paramārtha calasikavat, paramārtha rūpavat lōkē nǣ.

citta, cetasika, rūpa는 sammuti이고, 그 sammuti들은 어떤 틀을 따라 움직입니다. 그 틀은 어느 날에도 바꿀 수 없기에 그것을 paramattha라고 합니다. paramattha인 citta도, paramattha인 cetasika도, paramattha인 rūpa도 세상에 없습니다.

citta kiyannē sammata. caitasika kiyannē sammata rūpa kiyannē sammata.

citta는 sammuti입니다. cetasika는 sammuti입니다. rūpa는 sammuti입니다.

hæbæyi citta kiyana eka sammata vunāda? ē citta haṭaganna kramayak tiyenavā. dæn sōmanassa sahagata gnāna sampiccata cittayak haṭaganna kramayak tiyenavā. ēka ballō maralā hitanavā. ē kramaya labanna bæ.

그러나 citta가 sammuti라 해도 그 citta가 일어나는 방식이 있습니다. somanassa-sahagata ñāṇa-sampayutta citta가 일어나는 방식이 있습니다. 개를 죽이고서 그런 마음을 품을 수는 없습니다. 그 방식을 얻을 수 없습니다.

pānagātayak karalā horakamak karalā sōmana karalā gnāna sampatta cittayak pahaḷa karanna bæhæ. ehema krama katāvak. ehenam ēkaṭa gælapena

술을 마시고 도둑질을 하고서 somanassa ñāṇa-sampayutta citta를 일으킬 수는 없습니다. 그런 짜임새의 이야기입니다.

ehema krama katāvak. ehenam ēkaṭa gælapena alōbha addēśa amōha mahā puṇya karmayak karuvot anna ē puṇya karmayak samaga sambandha velā tamayi ēket tiyenavā.

그러니 그에 맞게 alobha, adosa, amoha로 큰 puñña kamma를 한다면, 그 puñña kamma와 이어져서 그것이 있게 됩니다.

ēkaṭa anukūla kramayak. īṭa anukūla vannā vū ē anna ē puṇya caitasikayak laukika kusala caitasikayak goḍanægenna. vannā vū puṇya kusala kiyana mē deka goḍanægenna avaśya karannā vū yam væḍa piḷivilalā tiyenavā krama raṭāvak tiyenavā. ē krama raṭāven læbennē ē jātiyē hitak.

그에 맞는 방식입니다. 그에 맞는 puñña cetasika, lokiya kusala cetasika가 세워지도록, puñña와 kusala라는 이 둘이 세워지는 데 필요한 차례와 짜임새가 있습니다. 그 짜임새에서 그런 종류의 마음이 얻어집니다.

etakoṭa anna ēka tamayi ē siddhāntaya. onna siddhāntaya paramārthayak.

그것이 바로 그 이치입니다. 그 이치가 paramattha입니다.

akusal sigannavā kivvā nam akusal simmata kiyapu vacanak sammata.

akusala가 일어난다고 했다면, akusala라는 말은 이름 붙인 말, 곧 sammuti입니다.

hæbæyi akusal siṭaganna kramayak tiyenavā. menna mē ākāra vannā vū ākārayen āvot pāpa karmayak karana avasthāvak dækalā ēka lōbha sahagata pāpa karmayak nam ē lōbha sahagata pāpa karmaya tuḷa ārambha kirīma paṭan gannakoṭa lōbhaya mul karagatta hitakin ē lōbha kāraka aramuṇak ahuvelā ēka satuṭu velā sōmanagata velā ēka karanna ēka væræddak nǣha kiyanna. dr̥ṭṭhiya saha dr̥ṣṭiya sampitta velā

그러나 akusala가 일어나는 방식이 있습니다. 이러이러한 식으로 와서, pāpa kamma를 저지를 기회를 보고, 그것이 lobha가 따르는 pāpa kamma라면, 그 일을 시작할 때 lobha에 뿌리를 둔 마음으로 lobha를 부르는 대상을 붙잡고, 그것에 기뻐하고 들떠서, 그것을 하는 게 잘못이 아니라고 여기며,

kiyanna. dr̥ṭṭhiya saha dr̥ṣṭiya sampitta velā yamkisi kenek ēka karanavā nam sōmanassa sahagata diṭṭhi sampavicca sita kiyana sita haṭaganna kramaya onna ōkayi. anna ē krama raṭāvaṭa kiyanavā paramārthaya.

diṭṭhi와 어울려 누군가 그것을 한다면, somanassa-sahagata diṭṭhigata-sampayutta citta가 일어나는 방식이 바로 그것입니다. 그 짜임새를 paramattha라고 합니다.

ēken haṭagatta sōmanatta sahagatta diṭṭhi sampita hita sammatayak.

그렇게 일어난 somanassa-sahagata diṭṭhigata-sampayutta 마음은 sammuti입니다.

dæn sammatayayi paramārthaya tōraganna ōnē abhidharmaya paramārthayakvaṭa abhidharmaya kiyana ekē paramārthaya kivvē mokakda anna paramārthaya dænaganna ōnē ēka kivpa sammataya dænaganna ōnē.

이제 sammuti와 paramattha를 가려내야 합니다. abhidharma가 paramattha라 해도 abhidharma에서 말하는 paramattha가 무엇입니까? 그 paramattha를 알아야 하고, 그것이 말하는 sammuti를 알아야 합니다.

citta paramārthaya caitasika paramārthaya kiyalā kiyannē. citta caitasika dharma nemeyi. citta kiyannē sammata. caitasika kiyannē para sammata. hæbæyi cittayi caitasikayi deken. yamkisi koṭasak tiyenavā mē mē kāma sōbhana sit kiyana ēvaṭa yedenna caitasika koṭasak tiyenavā nam ēka pāpa hit vala yedennē næ. anna dharmatāvayak.

citta paramattha, cetasika paramattha라고 하는 것은 citta와 cetasika라는 dharma 자체가 아닙니다. citta는 sammuti, cetasika도 sammuti입니다. 하지만 citta와 cetasika 사이에서, kāma sobhana citta에 어울리는 cetasika 무리가 있다면 그것은 pāpa 마음에는 어울리지 않습니다. 그것이 dhammatā입니다.

menna mē dharmatāvaya paramārthayak. mēka venas karanna bæ.

바로 이 dhammatā가 paramattha입니다. 이것은 바꿀 수 없습니다.

mē kalpēdī menna mē pāpa citta mē caitasika saman̆ga menna mē puṇya caitasika yedennē nǣ. ahaval kāyanayi yedunā. ē jāti ekak kiyanna kavadāvat atītayē ebæ. dænut bæha matu vartamānaya anāgatayēdī kavadāvat ehema ekak yedennē nǣhæ ē siddhāntaya ēkamayi. atīta anāgata vartamāna kiyana tun kalli venas novana yamkisi paramārtha dharmayak tiyenavā. anna ē paramārtha dharmayaṭa kiyanavā paramārthaya.

이 kappa에서 이 pāpa citta와 이 cetasika에 이 puñña cetasika가 어울리지 않습니다. 아무개 때에 어울렸다고 말할 수 있는 일은 지난날에도 없었고, 지금도 없고, 앞으로도 결코 그런 일은 어울리지 않습니다. 그 이치는 늘 같습니다. 지난, 오는, 지금의 세 때에 바뀌지 않는 어떤 paramattha dhamma가 있습니다. 그 paramattha dhamma를 paramattha라고 합니다.

mav mærīma priyā mærīma rahatan mærīma buddha śarīraya lēpædīma saṁgha bhētaya kiyana paṁcānanta ara karma kiyalā yamkisi kālayak ada kiyanavā nam yamkisi vena siddhiyak. ehema kaḷot ēka ānantraya pāpa karmayak venavā kiyana yamkisi para yam dharmatāvayak ætda ēka atītayet ehemayi dænut ehemayi matut ehemayi. oya tun kālaṭa venas vennē næ.

어머니를 죽임, 아버지를 죽임, arahant를 죽임, 부처님 몸에 피를 냄, saṅgha를 가름이라는 다섯 ānantariya kamma가 있습니다. 오늘 어느 때 그런 일을 저지르면 그것이 ānantariya pāpa kamma가 된다는 dhammatā가 있다면, 그것은 지난날에도 그러했고 지금도 그러하며 앞으로도 그러합니다. 세 때에 걸쳐 바뀌지 않습니다.

venas vennē nættē mokakda? mē siddhāntaya.

바뀌지 않는 것은 무엇입니까? 바로 이 이치입니다.

ehenam siddhānta valaṭayi paramārtha kiyannē. ē siddhānta valaṭa gōcara vennā vū piyādāmayaṭa avaśya karana yamkisi nāma dharma rūpa dharma kiyana ēvā paramārtha nemeyi. ēvā sammata.

그러니 이치를 paramattha라고 합니다. 그 이치에 드는 흐름에 필요한 nāma dhamma, rūpa dhamma들은 paramattha가 아닙니다. 그것들은 sammuti입니다.

dæn hæma sammatayakma kriyātmaka venakoṭa ē sammatayē vidyāmāna vunot ē sammatayē vidyāmānicca sammata kāraṇaya upatak tiyenavā. vipariṇāmika mædak tiyenavā. keḷavara vena avasthāvak tiyenavā. ē vipariṇāmika mædak ætnam ē sammatayama ē kālaṭa katā karanna puḷuvan vena sammatiyak venas karanna ōnē næhæ. anna venas novena sammatakārī kriyā venas novena sammataya katā karanna puḷuvan. kāla sīmāvak tiyenavā nam menna mēkaṭa kiyanavā ē sammatayē iti avasthāva.

모든 sammuti는 움직일 때, 그 sammuti가 드러나면 태어남이 있고, 바뀌어 가는 가운데가 있고, 끝나는 국면이 있습니다. 바뀌어 가는 가운데가 있다면 그 동안을 같은 sammuti로 부를 수 있고 다른 sammuti로 바꿀 필요가 없습니다. 바뀌지 않는 sammuti로 말할 수 있는 때의 길이가 있다면, 이것을 그 sammuti의 ṭhiti 국면이라 합니다.

sammataya tr̥ti avasthāva kiyannē ē sammataya tuḷa sthirava pavatina ekak tiyenavā kiyana eka nemeyi.

sammuti의 ṭhiti 국면이란 그 sammuti 안에 굳건히 머무는 무엇이 있다는 말이 아닙니다.

ē sammatayen katā karanna puḷuvan nam yam kāla sīmāvat tuḷa yamakaṭa. anna ē kāya padāsaya tuḷa atara kālayaṭa kiyanavā ē sammataya iti avasthāva ē sammataya sthirava pavatinavā kiyana avasthāvak nemeyi kiyannē sammatayen kiyannē katā

어느 때 사이 동안 무엇을 그 sammuti로 부를 수 있다면, 그 사이의 때를 그 sammuti의 ṭhiti 국면이라 합니다. 그 sammuti가 굳건히 머무는 국면이 아니라, sammuti로 부를 수 있다는 말입니다.

dæn ballā kivvot ballāva vipariṇāmayaṭa pat venavā vayasa yanavā okkoma venavā ballaṭa hæbæyi nā vuṇat ēkaṭa ballā kiyana sammataya ehemamayi tavama upant ballek. upan pæṭiyat ballek.

‘개’라고 하면, 개는 바뀌어 가고 나이를 먹고 온갖 일이 일어나지만, 늙어도 ‘개’라는 sammuti는 그대로입니다. 갓 태어난 새끼도 개입니다.

anna ē vagē sammata kirīmaṭa ē sammatayen katā karanna puḷuvan novenasva katā karanna puḷuvan kālayak tuḷa vipariṭināmika kriyā svabhāvayaṭa tiyenavā sammatayē itiya avasthāva

그처럼 바뀌어 가는 흐름 속에서 그 sammuti로 바뀜 없이 부를 수 있는 동안이 그 sammuti의 ṭhiti 국면입니다.

menna mēvā cittakṣaṇaya kiyalā kiyannē. upatak tiyenavā.

cittakkhaṇa란 바로 이런 것입니다. 태어남이 있습니다.

tattvarayen kōṭi lakṣayan eka paṁguvak hari kālayak tiyenavā. kōṭi lakṣayan eka paṁguva apiṭa bedāgena hitāganna bæruvada hoban kōṭi lakṣayan eka pan̆guven eka kiyalā ekak nædda

1초를 십만 꼬띠로 나눈 한 조각만큼의 때가 있습니다. 그 한 조각을 우리가 나누어 떠올릴 수 없습니까? 십만 꼬띠 가운데 한 조각이라는 것이 없습니까?

18 vitē.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

tattvarayak kōṭi lakṣayaṭa bedalā eka paṁguvak gattot. api dannavā tattvarayakin kōṭi lakṣa paṁguvak etana tiyenavā. kāla mātrayak.

1초를 십만 꼬띠로 나누어 한 조각을 잡는다면, 1초의 십만 꼬띠분의 한 조각이 거기 있다는 것을 우리는 압니다. 하나의 때의 크기입니다.

oya kāla mātrayen ekak kivvahama mehema ekak venna bæri. dahana ekak kivvot venna bæ.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

apiṭa mænaganna apē mānasikatvaya iḍa madi. hitāgannavat velāvak æti velāvak nemeyi mē. namut api mē siddhāntaya kriyātmaka karanna puḷuvan ekākārava nemeyi ēka kāla sīmāvak tiyenavā.

그것을 재기에는 우리 마음의 품이 모자랍니다. 떠올릴 수조차 있는 때가 아닙니다. 그러나 이 이치는 한결같이 움직이는 것이 아니라 때의 길이가 있습니다.

anna ē kāla sīmāva tamayi uppāda avasthāva, ṭitiya avasthāva, bhaṁga avasthāva kiyalā avasthā tunakaṭa bidiruvē cittakṣaṇaya.

바로 그 때의 길이를 uppāda 국면, ṭhiti 국면, bhaṅga 국면이라는 세 국면으로 나눈 것이 cittakkhaṇa입니다.

cittakṣaṇaya ṭī avasthāvēdī ē katā karannē ē cittakṣaṇaya kiyalā.

ṭhiti 국면에서도 그것을 그 cittakkhaṇa라고 부릅니다.

dæn api hitamukō mehema deyak. yamkisi citra vītiyak nna. mēka hari gæm̆buru pættak mē kiyana hita gæna kiyavenakoṭa mē sita vigraha kirīmēdī citta vītiyak haṭagænīmak tiyenavā. æhen rūpayak balanakoṭa kanen śabdayak ahanakoṭa mē hæma ekedima aramuṇak gannakoṭa ē aramuṇaṭa adālava hitak haṭagannakoṭa mē paṁcēndriyan mul karaganna nam hitak haṭagannavā nam ēka cittakṣaṇa 17ka citta vītiyak kriyātmaka venavā kiyalā kiyanavā. cittakṣaṇa vītiyak cittakṣaṇa 17kka tiyenavā.

이렇게 생각해 봅시다. citta vīthi라는 것이 있습니다. 이것은 마음을 말할 때 매우 깊은 쪽입니다. 마음을 풀이할 때 citta vīthi가 일어난다고 합니다. 눈으로 형상을 보고 귀로 소리를 들을 때, 그 모든 경우에 대상을 잡을 때 그 대상에 맞는 마음이 일어나는데, 다섯 indriya를 바탕으로 마음이 일어난다면 cittakkhaṇa 열일곱의 citta vīthi가 움직인다고 합니다. vīthi 하나에 cittakkhaṇa가 열일곱 있습니다.

mēken cittakṣaṇaya kiyana ekat ēka sammatayak.

여기서 cittakkhaṇa라는 것도 sammuti입니다.

dæn api hitamukō āvarjana cittaya kiyalā ekak tiyenavā. atīta bhavaṁga bhavāṁga bhavāṁga upaccada ohoma gihillā paṁcārāvajjana itin æhen balapu ekak nam cakkhu viññāṇa īṭa passē sampaṭiccana īṭa passē santīrṇa īṭa passē ottapana īṭa passē javanin javana hatak yanavā. ohomagē sadāmbhā dekak yanna tiyenavā. ehema yanavā. nætnam bhavaṁga kiyāt dekak yanavā. ehema kiyana cittakṣaṇa 17 sampūrṇaya venaka yana kramayak tiyenavā. oya 17ka sampīna citta vītiyak kivvā. onna oya 14en ekak

āvajjana citta라는 것이 있다고 해 봅시다. atīta bhavaṅga, bhavaṅga calana, bhavaṅgupaccheda, 그렇게 가서 pañcadvārāvajjana, 눈으로 본 것이면 cakkhuviññāṇa, 그다음 sampaṭicchana, 그다음 santīraṇa, 그다음 voṭṭhapana, 그다음 javana 일곱이 지나갑니다. 그리고 tadārammaṇa 둘이 지나가거나 bhavaṅga 둘이 지나갑니다. 그렇게 cittakkhaṇa 열일곱이 채워지는 방식이 있습니다. 이를 열일곱으로 된 citta vīthi라 했습니다.

citta vītiyak kivvā. onna oya 14en ekak gattahama mēka eka cittakṣaṇayak. api ōken āvarjana cittakṣaṇaya hō cakkhu viññāṇa cittakṣaṇaya hō sampariccana cittakṣaṇaya hō saṁkīrṇa cittakṣaṇaya hō ē ādī vaśayen gattahama ōka upamāvak vaśayen kiyanam tattvarayā kōṭi lakṣayayiṭa bin̆duvoti tin eka paṁguvat aran kāla mātrayak tuḷa kālayak tamayi cittakṣaṇayakaya kiyalayi ēkaṭa upamāvak pennannē. ēka gāna dænagena kiyanavā nē mēka upamāvak.

그 가운데 하나를 잡으면 그것이 cittakkhaṇa 하나입니다. āvajjana cittakkhaṇa든, cakkhuviññāṇa cittakkhaṇa든, sampaṭicchana cittakkhaṇa든, santīraṇa cittakkhaṇa든 그렇게 잡으면, 비유로 말해 1초를 십만 꼬띠로 나눈 한 조각만큼의 때가 cittakkhaṇa라고 보여 주는 것입니다. 셈을 알고서 하는 말이지만 이것은 비유입니다.

etakoṭa menna mē pasu eka cittakṣaṇayak aragattahama tattvayen kōṭi lakṣayan eka paṁguvat tuḷa uppāda velā ṭiti velā bhaṁga venavā kiyannā vū mē uppāda velā bhaṁga vena oya āvarjana cittakṣanaya gattā nam

그러면 그중 cittakkhaṇa 하나를 잡아, 1초의 십만 꼬띠분의 한 조각 안에서 uppāda하고 ṭhiti하고 bhaṅga한다는, 그렇게 일어나 무너지는 āvajjana cittakkhaṇa를 잡았다면,

uppāda mula mohotē paṭan api hitamu tatvalayen dæn tattvalayen kōṭi lakṣa eka paṁguvaṭa bedalā gattot ehema 10n paḷaveni paṁguva uppāda avasthāva dæn deveni paṁguvan tunveni paṁguven hataraveni paṁguva mehema gilā tattvayen kōṭi lakṣa eka paṁguva sampūrṇa venna yamkisi velāvak yanavā nam ē atara tuḷadī āvarjana cittaya kiyalā mēkaṭa katā karanavā misak. ēkaṭa vena namak dānna bæ.

uppāda의 첫 순간부터, 그 1초의 십만 꼬띠분의 한 조각을 다시 나누었다고 해 봅시다. 첫째 몫이 uppāda 국면입니다. 둘째 몫, 셋째 몫, 넷째 몫, 이렇게 그 한 조각이 다 채워지기까지 어떤 때가 흐른다면, 그 사이에는 이것을 āvajjana citta라고 부를 뿐 다른 이름을 붙일 수 없습니다.

ēka āvardhana cittakṣaṇayamayi. anna āvardhana cittakṣaṇaya namin han̆dun yam kāla sīmāvaka mædak ædda. āvarjana cittakṣaṇayē ṭita avasthāva. āvarjanaya næmati cittakṣaṇayē ṭiyi.

그것은 여전히 āvajjana cittakkhaṇa입니다. āvajjana cittakkhaṇa라는 이름으로 알아보는 어느 때의 길이에 가운데가 있습니다. āvajjana cittakkhaṇa의 ṭhiti 국면, āvajjana라는 cittakkhaṇa의 ṭhiti입니다.

ṭiti kiyannē sthirava pihiṭana avasthāva kiyana eka nemeyi. dæn ōka varaddagena tamayi iti avasthāvak nǣha kiyana eken tamayi haṭagattā bedunā haṭagattā bedunā haṭagattā bedunā mē jātiya baṇak kiyanna. hæbæyi dharma virōdhīya

ṭhiti란 굳건히 자리 잡은 국면이라는 말이 아닙니다. 그것을 잘못 알아 ṭhiti 국면은 없다고 하면서, 일어났다 무너졌다, 일어났다 무너졌다 하는 식의 가르침을 펴는 것입니다. 그러나 그것은 dharma에 어긋납니다.

haṭagattā bin̆dunā. dæn minihā kiyana avasthāva haṭagattā laturudaru eka vaśayen. bin̆dunā mahal ekka vaśayen. dæn haṭagattā bitunā eka tæna kivvot ehema eka ākāraya hiṭiyā. bedenakoṭa mahallā haṭaganakoṭa daruva.

일어났다, 무너졌다. ‘사람’이라는 국면은 갓난아기로 일어나 노인으로 무너졌습니다. 일어나고 무너진 것이 한자리에서라면 같은 모습이었을 것입니다. 무너질 때는 노인, 일어날 때는 아기입니다.

etakoṭa idi avasthāva nætuva kohomada istariya vigraha karannē?

그렇다면 ṭhiti 국면 없이 그 머묾을 어떻게 풀이하겠습니까?

am manussayā kiyana vacana sammatayaṭa iti ara upaduna tæn paṭan maraṇaya dakvā atara avasthāva venas novasthāvak nisā iraṭi avasthāva kiyana arthaya gattot ehema ōkayi varadē.

‘사람’이라는 말의 sammuti에서 ṭhiti는 태어난 때부터 죽음까지의 사이 국면입니다. ṭhiti를 바뀌지 않는 국면이라는 뜻으로 받아들인다면 거기서 잘못됩니다.

iṭi kiyana ekaṭa hētuvak nædda kiyannē? æyi nætta upanekkā manussayā mærana ekat manussayā taruṇayā kavuda mædi vayas gayā mahallā kavuda eyā manussayek nemeyi. eyāt manussayā.

ṭhiti라고 할 까닭이 없다는 말입니까? 왜 없습니까? 태어난 이도 사람, 죽는 이도 사람이며, 젊은이는 누구입니까? 한창때인 이는? 노인은 누구입니까? 그는 사람이 아닙니까? 그도 사람입니다.

upantayan paṭan manussatiya ārambha kaḷā nam ē manussatiyen katā karanna puḷuvan atara vipariṇāmika kālayak ætda ē kālaya tuḷa vipariṇāmayaṭa pat novenavā nemeyi. ē kālaya tuḷat manussayā kiyana sammatayē ti.

태어난 때부터 사람다움이 시작되었다면, 그 사람다움으로 부를 수 있는 사이의 바뀌어 가는 때가 있습니다. 그 동안 바뀌지 않는다는 것이 아닙니다. 그 동안도 ‘사람’이라는 sammuti의 ṭhiti입니다.

manussayā malā kivva tænapaṭan thitiya avasthāva balanna.

‘사람’이라고 부른 그 자리부터 ṭhiti 국면을 살펴보십시오.

cittakṣaṇaya gattat occarayi. ihaḷama tænaṭa gattat occarayi. ehenam mē lōkayē sammatayak panavanavā nam yamkisi dēkada kāla sīmāva tuḷa kāla mātrayak hō væḍi kāla sīmāva tuḷa hō ē sammatayen ē dē han̆dunvanna puḷuvan.

cittakkhaṇa를 잡아도 그와 같고, 가장 큰 것을 잡아도 그와 같습니다. 그러니 이 세상에서 어떤 것에 sammuti를 세운다면, 한 순간의 때든 더 긴 때든 어느 때의 길이 안에서 그 sammuti로 그것을 부를 수 있습니다.

ehema novana deyak mē lōkē pahaḷa vennē næha. tatva pudgala davas atarē kisima deyak pahaḷa vennē næha.

그렇지 않은 것은 이 세상에 나타나지 않습니다. 중생이나 사람이나 날들 가운데 어떤 것도 그렇지 않게 나타나지는 않습니다.

pævætmaṭa ayiti yamak pahaḷa vuṇānam nāma dharmayak hō rūpa dharmayak pahaḷa vuṇā nam ē sæmakaṭama kāla sīmāva tuḷa ætivena vipariṇāmika avasthāvak sammata karalā tiyenavā. anna ēkaṭa kiyanavā sammataya kiyalā kiyannē api sammatayen katā karanavā kiyannē lōkayi.

있음에 속하는 무엇이 나타났다면, nāma dhamma든 rūpa dhamma든 나타났다면, 그 모두에 대해 어느 때 사이에 생겨나는 바뀌어 가는 국면에 이름을 붙여 두었습니다. 그것을 sammuti라 하고, sammuti로 말한다는 것이 곧 세상입니다.

sammataya tuḷa adahas gannavā kiyannē onna lōkaṭayi. menna mehema sammata haṭagannā vū lōkaya tuḷada mē sammata kriyātmaka vena kriyā siddhānta tiyenavā. menna mē kriyā siddhānta vala kiyanavā paramārtha mē ōka tōrāganna ōnē.

sammuti 안에서 뜻을 잡는 것이 곧 세상입니다. 이렇게 sammuti가 생겨나는 세상 안에도 sammuti가 움직이는 움직임의 이치들이 있습니다. 이 움직임의 이치들을 paramattha라고 합니다. 이것을 가려내야 합니다.

etakoṭa mē itatiyak tibēda kiyalā ahanakoṭa sitiyak nætnam ipaduna ekkenāda ipadunaṭa hētu vecca kāraṇaya ehemama tibuṇā. mærenna puḷuvan.

그러면 ṭhiti가 있느냐고 물을 때, ṭhiti가 없다면, 태어난 것이, 태어나게 한 까닭이 그대로 있는데 죽을 수 있겠습니까?

yamak ipadinna hētuvak æti vanānam. ē hētuva raṇunānam upatiya vidyāmāna vuṇē. ē mohotema mærenavā kivvoda uppattiya pavatvanna puḷuvan hētuva tiyenakan mærenna puḷuvanda?

무엇이 태어날 까닭이 생겼고, 그 까닭이 있어서 태어남이 드러났습니다. 그 순간 바로 죽는다고 한다면, 태어남을 이어 가게 하는 까닭이 남아 있는 동안 죽을 수 있겠습니까?

yamak ipadunē hētuvakin galak uḍa gæhuvā. galak uḍa gæhuvahama śaktiyak galaṭa gæbbuṇā. gæbbuna maṭṭamaṭa gala uḍa yanavā. dæn gala uḍama ārambha vecca hæṭiyama gala pātra væṭenna puḷuvanda?

무엇이 까닭으로 태어났습니다. 돌을 위로 던졌습니다. 돌을 위로 던지면 돌에 힘이 담깁니다. 담긴 만큼 돌이 올라갑니다. 그런데 돌이 위로 오르기 시작하자마자 아래로 떨어질 수 있습니까?

śaktiya gæbbelā tiyenakan uḍa yanna nam ēka śaktiya gæbbunē dæn pāsaṭennē kohomada næha upan tæna vænasennē kohomada

힘이 담겨 있는 동안에는 위로 올라갑니다. 힘이 담겨 있는데 어떻게 떨어집니까? 태어난 자리에서 어떻게 사라집니까?

gala uḍa gæhīma ārambha kaḷā. śaktiyak galaṭa gæuṇā ē velāvē. gæbva vecca śaktiya gevenakan āyē pallaṭa enna puḷuvanda ēka? ēkē uḍat nēda ākarṣaṇaya

돌을 위로 던지기 시작했습니다. 그때 돌에 힘이 담겼습니다. 담긴 힘이 다할 때까지 그것이 다시 아래로 올 수 있습니까? 위에서도 끌어당기는 힘이 있지 않습니까?

ē ākarṣaṇaya ē śaktiya gevenavā itin mohotak gāna kriyātmaka venakoṭa gevilā ivara vunāṭa passē tava uḍa yanna puḷuvanda? dæn bǣ dæn pallehaṭa ōnē. ehenam uḍaṭa yǣma ārambhaya pallehaṭa ehema avasānaya innavā. gala uḍēmē

그 끌어당김이 그 힘을 순간마다 닳게 하고, 다 닳아 없어진 뒤에도 더 올라갈 수 있습니까? 이제는 못 갑니다. 이제는 아래로 와야 합니다. 그러니 위로 오름이 시작이고, 아래로 옴이 끝입니다.

pallehaṭa ehema avasānaya innavā. gala uḍēmē ehemanam mæda kālē tuḷa vipariṇāmika venasak tibunē nædda? ara śaktiya gevunē nædda gememin kriyātmaka vu valē nædda.

돌이 위에 있는 동안, 그 가운데 때에 바뀌어 가는 변화가 없었습니까? 그 힘이 닳지 않았습니까? 닳아 가면서 움직이지 않았습니까?

ehenam kratiyak næti upatayi bangē æyi panavannē kotaninda? mona dēṭada panavannē? kō siddhānta

그렇다면 ṭhiti 없는 태어남과 bhaṅga를 어디서부터 세웁니까? 무엇에 세웁니까?

mona dēṭada panavannē? kō siddhānta hitannē nætuva oluvaṭa ganna kahaṭa æti vuṇat næti vuṇā æti vunā æti vuṇā. ætivanā næti vana occarayi mē lōkē tiyennē kiyalā.

이치는 어디 있습니까? 생각해 보지도 않고 머리에 넣어, 일어났다 사라졌다, 일어났다 일어났다, 일어나고 사라지는 것, 이 세상에 있는 건 그것뿐이라고 합니다.

æti vuṇā næti vuṇā kiyanaṭama yathārthaya næhænē. ætūntayakin næta yanuvantayakin mē antagæṭa nobæsa tathāgatayan vahansē mādhyaya tuḷin yathābōdhaya læbuva.

일어났다 사라졌다는 말만으로는 참모습이 없습니다. ‘있다’는 한 끝, ‘없다’는 한 끝, 이 두 끝에 빠지지 않고 Tathāgata께서는 가운데 길을 통해 참된 깨달음을 얻으셨습니다.

apiṭa dæn mokakda denna hadannē? lōkē tiyennē æti vuṇā næti vuṇā. atalamatānuyōgayayi kāma sukallikānuyōgaya ehenam anta deka ætu ekantayaki næta yanuva ēkāntayaka. anta deka kiyannē mē lōkaya gæna kiyanna gihilalā ehenam apiṭa nivan dakinna puḷuvanda?

그들이 우리에게 주려는 것은 무엇입니까? 세상에는 일어났다 사라졌다뿐이라는 것입니다. attakilamathānuyoga와 kāmasukhallikānuyoga가 두 끝이듯, ‘있다’는 한 끝, ‘없다’는 한 끝입니다. 두 끝으로 세상을 말하려 해서 우리가 nibbāna를 볼 수 있겠습니까?

æta næta hō dharmaya hō hētuphala dharmaya

있다, 없다, 아니면 dharma, 곧 hetu-phala dharma입니까?

ætanam æti venna hētuvak tiyenavā. nætinam næti venna hētuvak tiyenavā. vipariṇāmayak enna nam vipariṇāmayak venna hētuvak tiyenavā. hētuvak næti phalayak lōkē kiyanna bæhæ. ēka budu dahama. ehenam æta næta kiyana eka ahaklā hētuphala dharma tuḷin lōkaya gæna vigraha karanna ōnē. æta næta kiyannē lōkē anta deka. anta deken nivan dakinna bæhæ. yathābōdhaya labanna bæhæ.

있다면 있게 되는 까닭이 있고, 없다면 없게 되는 까닭이 있습니다. 바뀜이 온다면 바뀌게 되는 까닭이 있습니다. 까닭 없는 열매는 세상에 말할 수 없습니다. 그것이 부처님의 가르침입니다. 그러니 있다 없다를 치워 두고 hetu-phala dharma로 세상을 풀이해야 합니다. 있다 없다는 세상의 두 끝입니다. 두 끝으로는 nibbāna를 볼 수 없고, 참된 깨달음을 얻을 수 없습니다.

tērum ganna bæri ayaṭa lōkē æti vuṇā næti vuṇā æti vuṇā næti vuṇā occalayi lōkē kiyannē kiyalā. mona dharmayaṭa talaṁguvada kiyannē? itin ōka tōrāganna ōnē.

알아듣지 못하는 이들에게는 세상이 일어났다 사라졌다, 일어났다 사라졌다, 그것뿐입니다. 이것이 어느 dharma에 맞춘 말입니까? 그러니 이것을 가려내야 합니다.

æti vuṇē yam hētuvakin innavā. ēkaṭa goḍanægicca hētuva ē æti vuṇē mokakda? sammatayak. ē sammataya ē sammatāyen pavatvanna puḷuvan yam kālayak tiyenavā ēkaṭa gæbicca śaktiya nisā. mokada ē śaktiya tuḷin ē sammatayen venas nokaḷa ē sammatayen panavanna puḷuvan tænak tuḷa vipariṇāmika kriyātmaka ēvā siddha venavā. hæbæyi ætivīmēdī gæp karapu śaktiya yamtā gevenna kal yanavada? ēka tamayi ēka næti venna tiyena kālaya atara kālaya. ē śaktiya gevilā ivarada? kāyē kāṭavat pavatvanna bæhæ. etakoṭa ēka væṭenavā.

일어난 것은 어떤 까닭으로 일어났습니다. 그 까닭으로 세워져 일어난 것은 무엇입니까? sammuti입니다. 그 sammuti로 이어 갈 수 있는 어느 때가 있는데, 그것은 담긴 힘 때문입니다. 그 힘으로, 그 sammuti를 바꾸지 않고 그 sammuti로 부를 수 있는 범위 안에서 바뀌어 가는 일들이 일어납니다. 그러나 일어날 때 담긴 힘이 다 닳기까지 얼마나 걸리느냐, 그것이 사라지기까지의 사이 때입니다. 그 힘이 다 닳았다면 누구도 그것을 이어 갈 수 없습니다. 그러면 떨어집니다.

hētu baṁkā nirujjati hētu paṭicca samutā mē bhūtaya sakas vennē hētuva pratya karagena ēken sakas vecca eka hētuva bhaṁga vennē ēkē sakas karapu dē esē kriyātmakayaṭa hētuva gevenavā. hētu śaktiya gevenavā.

‘hetuṃ paṭicca sambhūtaṃ, hetubhaṅgā nirujjhati.’ 이것은 까닭을 의지해 이루어지고, 그것으로 이루어진 것은 까닭이 무너질 때 사라집니다. 이루어진 것을 그렇게 움직이게 하는 까닭이 닳아 갑니다. 까닭의 힘이 닳아 갑니다.

100 ṭak gevanot ēkē āyuṣa 100 ṭak ivarayi. 100dak gevenaṭa āyuṣa 100k ivarayi. 100 tunak gevenaṭa āyuṣa 100 tunak ivarayi. sigenahama āyusa siyallama ivarayi. ehenam hētu āyesi ivara nam phalaya pavatvanna bæhæ. mohotakvat tihā phalaya pidunā. anna banduna.

백분의 하나가 닳으면 그 목숨도 백분의 하나가 끝나고, 둘이 닳으면 둘이, 셋이 닳으면 셋이 끝납니다. 다 닳으면 목숨이 모두 끝납니다. 까닭의 목숨이 끝났다면 열매를 이어 갈 수 없습니다. 한순간도 머물지 못하고 열매가 무너졌습니다. 그것이 bhaṅga입니다.

ehenam mē lōkayē hæmadēkaṭama hētuvak nisā haṭagatta phalayak nam æhipiya gahana mātrayak gattā ē mātraya vena kriyākārītvayaka hētuvaka phalaya.

그러니 이 세상 모든 것이 까닭으로 일어난 열매라면, 눈 한 번 깜박이는 동안을 잡아도 그 동안은 다른 움직임의 까닭이 맺은 열매입니다.

ārambhayē hētuva ārambhayē hētuva sampūrṇayen ē væḍē karanna hētuva ēkē gæbbunē. ēken avasānayē ē hētuva gevicca mokada gevena tibicca atara tamayi ē hētuven haṭagatta sammataya ē sammatayen katā karanna puḷuvan ṭi avasthāva

처음에 그 일을 해낼 까닭이 온전히 그 안에 담겼습니다. 끝에 그 까닭이 닳아 없어질 때까지, 닳아 가는 그 사이가 바로 그 까닭으로 일어난 sammuti를 그 sammuti로 부를 수 있는 ṭhiti 국면입니다.

uppāda ṭi baṁga avasthā tunak ærapu atrapu nætuva uppāda bhaṁga vitarak tiyennēekak lōkē pennanavā kivvē. muḷu lōkema pennanna ekama nāma dhātuvakvat rūpa dhātuvakvat næhæ. ipadunā mæruṇā kiyana ekē ē vitarak tiyena ekak pennanna. ehema kiyanavā nam ēka dharmayaṭa adāla næhæ. oppu karanna bæ.

uppāda, ṭhiti, bhaṅga 세 국면을 떼어 놓고 uppāda와 bhaṅga만 있는 것을 세상에 보여 준다고 하는데, 온 세상에 태어났다 죽었다는 그것만 있는 nāma dhātu나 rūpa dhātu는 하나도 보여 줄 수 없습니다. 그렇게 말한다면 그것은 dharma와 상관이 없습니다. 증명할 수 없습니다.

udaya gnānaya læbenavayi kiyana vacanaya allagena udaya gnānaya pennanna gilā udaya kiyana ekaṭa haṭagattā bidunā haṭagattā bidunā dakinahama udayav gnānaya pahaḷa vuṇā kiyalā tiyenavā. praśnaya vatuvilā tiyennē otana

‘udaya ñāṇa가 생긴다’는 말을 붙들고, udaya ñāṇa를 보여 주려고, 일어났다 무너졌다 일어났다 무너졌다를 보면 udayabbaya ñāṇa가 생긴 것이라고 합니다. 문제는 바로 거기서 얽혔습니다.

abhidharmaya uppāda ṭī bhaṁgayak kiyanavā. udayava gnānayen uppāda bhaṁgayak dakina ekak gæna kiyanavā.

abhidharma는 uppāda, ṭhiti, bhaṅga를 말합니다. udayabbaya ñāṇa는 일어남과 무너짐을 보는 것을 말합니다.

udē kiyannē upannam vē kiyannē malak. æti vuṇā næti vuṇā. æti vuṇā næti vuṇā. ōka dakinnē gnānaya kiyalā hadāganna.

udaya는 태어남, vaya는 죽음이라 하여, 일어났다 사라졌다, 일어났다 사라졌다, 그것을 보는 것을 ñāṇa라고 만들어 버렸습니다.

gnānayakaṭa dakinnē mokakda? udayav gnānaya kiyannē. dæn ōva mē tōranna nisā ācārya vādalaya tōranna kisi tamayi mē paṭalavā vagena tiyennē.

ñāṇa로 보는 것이 무엇입니까? udayabbaya ñāṇa란 무엇입니까? 이런 것들을 가려내지 못해서, 스승들의 가르침이 가려지지 않아 이렇게 얽혀 버린 것입니다.

udē kiyannē yamkisi deyak udāva venavā. hētuvak nisā yam phalayak udā velā kriyātmaka venakoṭa ēken mokakda haṭagattē? lōkayaṭa ayiti deyak.

udaya란 무엇이 떠오르는 것입니다. 까닭으로 어떤 열매가 떠올라 움직일 때, 거기서 일어난 것은 무엇입니까? 세상에 속하는 것입니다.

lōkayaṭa æti yamak haṭagattā nam ēka aniccayi, dukkhayi, anattayi. oya dharmatāvayaṭa goduruva api ōka passē giyā nam apiṭa siddha vennē. væya vennē.

세상에 있는 무엇이 일어났다면 그것은 anicca, dukkha, anatta입니다. 그 dhammatā에 사로잡혀 우리가 그것을 좇는다면 우리에게 일어나는 일은 닳아 없어짐, vaya입니다.

kavadāvat nivanak hamba vennē næha. haṭaganna lōke passē yanakan nivanak hamba vennē næ. anna væya vuṇā.

결코 nibbāna를 얻지 못합니다. 일어나는 세상을 좇는 동안은 nibbāna를 얻지 못합니다. 바로 거기서 닳아 없어졌습니다.

udē vecca udē vecca hæma ekak passēma yanavā nam væya venavā væya venavā misā kavadāvat nivanak.

떠오른 것, 떠오른 것을 하나하나 다 좇는다면 닳고 또 닳을 뿐 결코 nibbāna는 없습니다.

udē haṭagannē mokenda? avidyāven tr̥ṣṇāven mūlika velā hitan haṭaganna ē ārambhaya haṭaganna.

udaya는 무엇에서 일어납니까? avijjā와 taṇhā에 뿌리를 두고 마음이 일어나며, 그 시작이 일어납니다.

etanin haṭaganna ekak tiyenavānam. ē passē giyot vennē misak kavadāvak nivan dakinna nemeyi. nivenna hambavennē næhæ dævennayi. dævā nam væna tiyennē. onna væya

거기서 일어나는 것이 있다면, 그것을 좇아가면 결코 nibbāna를 보지 못합니다. 식혀지는 것이 아니라 타오를 뿐입니다. 타오른다면 닳아 없어집니다. 바로 vaya입니다.

vastuva gæna kiyana katāvak nemeyi ōka gnānayak. gnānayaṭa dakinnē haṭagatta nam yamak ē haṭagattē anicca deyak, dukkha deyak, anatta deyak. oya passē api allagena ōgen sænasumak hoyāgena giyā nam apiṭa væya venna vena misak kavadāva sænasenna hamba venna menna mē nuvaṇa pahaḷa vecca dāṭa udē vignānaya pahaḷa vuṇā.

이것은 사물에 대한 이야기가 아니라 ñāṇa입니다. ñāṇa로 보는 것은, 무엇이 일어났다면 그것은 anicca한 것, dukkha한 것, anatta한 것이라는 것입니다. 그것을 붙들고 거기서 편안함을 찾아간다면 닳아 없어질 뿐 결코 편안해질 수 없다는 이 슬기가 생긴 날, udayabbaya ñāṇa가 생긴 것입니다.

lōkē hakma haṭaganna ēvā æti venavā næti venavā. æti venavā næti venavā dækkaṭa passē ohoma udayagam ti balā inna cittakṣaṇaya bala.

세상에서 일어나는 것들이 일어나고 사라집니다. 일어나고 사라지는 것을 본 뒤에, 그렇게 udayabbaya를 보며 앉아 cittakkhaṇa를 보라는 것입니까?

cittakṣaṇaya kavuda dakinnē kana venna ōna lovturā budurajāṇan vahansēgen mehā cittakṣaṇaya dækkā kiyalā yamek kiyanavā nam amūlika boruvak venna bæri de. ēka sarvagōcarayi.

cittakkhaṇa를 누가 봅니까? 부처님 말고 누군가 cittakkhaṇa를 보았다고 한다면 그것은 터무니없는 거짓말이며, 있을 수 없는 일입니다. 그것은 sabbaññu의 영역입니다.

uppāda irī bhaṁga kiyana mē avasthāva gæna api ahannē viśvāsayen śraddhāven adahanavā. [ugura kǣrīma] ēka nyāya dharmayaṭa ekavā pēnavā misak nyāya dharmaya dakinna apiṭa nobæ.

uppāda, ṭhiti, bhaṅga라는 이 국면에 대해 우리는 듣고 믿음으로, saddhā로 받아들입니다. [목청 가다듬는 소리] 그것이 nyāya dharma에 맞아 보이기는 하지만, 그 nyāya dharma를 우리가 직접 볼 수는 없습니다.

anvīkṣayak tiyena kenā anvīkṣayen balalā hitan lē biṁduvak sudu pātayi tiyenavā. ēka mē vagē eka oyā vagē dæla raṭāvak tiyenavā kiyanavā anyavissayen balanavā.

현미경을 가진 사람은 현미경으로 보고서, 피 한 방울에 흰빛이 있고 이렇게 그물 같은 무늬가 있다고 말합니다. 현미경으로 봅니다.

dæn apiṭa anviṣayak nǣ. api balannē æhi. apē tiyena æhē. balapuhama mēka ratupāṭayi. ēkē dæla haṭahāmak mokut næhæ. satu pāṭa vatura biṁduvak āvā ekak. B biṁduva kiyalā. api dakinnē uccarayi.

우리에게는 현미경이 없습니다. 우리는 우리 눈으로 봅니다. 보면 이것은 붉습니다. 그물 무늬 같은 것은 하나도 없습니다. 붉은 물방울 하나, 핏방울일 뿐입니다. 우리가 보는 건 그만큼입니다.

anavikṣaya tiyena ekanīkṣayen balapu hāma pēnavā. ēka vihidilā pēnavā viśāla pradēśayaṭa eka gunahas guṇayak loku karalā balanakoṭa ara pēna satupāṭa ēken pēnnē anyavikṣayen ēken pēnnē sudu pāsa dæl raṭāvak vāgē visadalā mē vadayak oyā vagē tiyena svabhāvayakin pēnavā. tava ṭikak loku ekak bælava ōka jāna vala hiṭan balapu jāna kiyana eka bærihæ kiya balanna puḷuvan.

현미경이 있는 이가 현미경으로 보면, 그것이 넓게 퍼져 보입니다. 수천 배로 키워 보면, 붉게 보이던 그것이 현미경으로는 흰 그물 무늬처럼 퍼져 벌집 같은 모습으로 보입니다. 더 큰 것으로 보면 유전자까지 볼 수 있습니다.

ehin balana balana kaṇnāḍiya anuva anvēkṣaya anuva ē ē vastuva issellā pinicca karā venas vidihaṭa pēnavā. hæbæyi venas vidihaṭa penenna boruvakda? nætnam ēkē tibicca siyum ættakda

그렇게 보는 렌즈에 따라, 현미경에 따라 그 사물이 처음 보이던 것과 다르게 보입니다. 그렇다면 다르게 보이는 것이 거짓입니까, 아니면 그 안에 있던 섬세한 참입니까?

æhen balanakoṭa dækalā tiyennē ættada? anyavikṣayen balanakoṭa api ēkē venasak dækkanna. ē venasa boruvakda? nǣ. ēkē siyum pætta penennē anyavikṣayen balanakoṭa.

눈으로 보았을 때 본 것은 참입니까? 현미경으로 보니 우리가 그 안에서 다른 것을 보았습니다. 그 다름이 거짓입니까? 아닙니다. 현미경으로 볼 때 그 섬세한 쪽이 보이는 것입니다.

ē vagē apē manasa anyavikṣayā samānava gnāna śaktiyen pragnā śaktiyen vardhanaya karagattā kenā. anvikṣayen lōkaya balanavāgē oya vastu dihā ehema balana hækiyāvak tiyenavā. anna ē velāvēdī apiṭa mē æhæṭa pēna hariyaṭa penicca næti. ēka kriyādāmayā siddha vena ākāraya ēkē svabhāvika ākāra. anna ē anyavikṣayak væni mahā pragnāvaṭa pēnavā.

그처럼 자기 마음을 현미경처럼 ñāṇa의 힘, paññā의 힘으로 키운 사람은, 현미경으로 세상을 보듯 사물들을 그렇게 볼 수 있습니다. 그때는 우리 눈에 보이던 대로가 아니라, 흐름이 일어나는 방식, 그 본디 모습이 현미경 같은 큰 paññā에 보입니다.

am lokuma anya vikṣaya hamba vunē manasen balana anvikṣaya lovrā budurajāṇan vahansē anik ayaṭa oya anikya hambavelā næ sarvaca gnānaya nævati anyavissakya hambavenna ōna. lōkē yamaka yathārthaya itāma siyu tæna balanna anāvaraṇa gnānaya næmati anyavissayā hamba venna ōnē. anāvarṇa gnānaya, sarvaca gnānaya, lovturā budupiyāṇan vahansē misā mehā kenekuṭa nǣha. næn citta caitasika gæna balanna kiyannē. anna ē amahā anvikṣa

가장 큰 현미경, 마음으로 보는 현미경을 얻으신 분은 부처님이십니다. 다른 이들은 그 현미경을 얻지 못했습니다. sabbaññutā ñāṇa라는 현미경을 얻어야 합니다. 세상 어떤 것의 참모습을 가장 섬세한 데까지 보려면 anāvaraṇa ñāṇa라는 현미경을 얻어야 합니다. anāvaraṇa ñāṇa, sabbaññutā ñāṇa는 부처님 말고는 누구에게도 없습니다. citta와 cetasika를 들여다보려면 바로 그 큰 현미경이 필요합니다.

ēken balavat dunna dēval unvahansē epena paṇiddaya anuva api unvahansē kiriya viśvāsa karalā nyāya dharmayaṭa anukūlatvaya pēna bava gælapena nisā ēka nyāya dharmaya vaṭahaganna puḷuvan. nyāya dharmaya kriyākārītva apiṭa penuē nætuva menna mē vagē abhidharmaya tuḷa tiyena karuṇu vala satyatāvaya dænagannē parvaj gōcara gnānaya pahaḷa karalā nemeyi.

그것으로 보시고 가르쳐 주신 것들을, 그분 말씀에 따라 우리가 그분을 믿고, nyāya dharma에 맞아 보이니 그 nyāya dharma를 알아들을 수 있습니다. nyāya dharma가 움직이는 모습을 직접 보지 못한 채로, abhidharma 안의 이런 내용들이 참이라는 것을 우리는 sabbaññu ñāṇa를 일으켜서 아는 것이 아닙니다.

apiṭa ē gnānaya pahala vennē næha lovturā budu venna ōna ehema hæbæyi nyāya dharmayaṭa ekan̆ga bava pæhædiliva pēnavā.

그런 ñāṇa는 우리에게 생기지 않습니다. 부처가 되어야 합니다. 그러나 nyāya dharma에 맞는다는 것은 또렷이 보입니다.

mokada ē nyāya dharmayaṭa ekan̆ga vennē itā kuḍā dēka paṭan ena itā loku dēkaṭa enakan kriyātmaka venna nyāya dharmayak tiyenavā. anna ē nyāya dharmaya balāgena enakoṭa oya katāva tamayi hæmakama kriyātmaka vennē.

아주 작은 것에서부터 아주 큰 것에 이르기까지 움직이는 nyāya dharma가 있기 때문입니다. 그 nyāya dharma를 따라가 보면 어디서나 그 이야기대로 움직입니다.

sǣma sammatayakma kriyātmaka vena paṭicca samuppāda dharmānunakūla kriyāvaliyak tiyenavā.

모든 sammuti에는 paṭicca samuppāda dharma를 따라 움직이는 흐름이 있습니다.

loku dēka paṭangena apē manasen tērum ganna puḷuvan puṁci dēkaṭa anukūluva ēka upan hæṭi. ēka kriyātmaka vena hæṭi, ēka avasāna vena hæṭi. onna oya paṭicca samuppāda dharmayaṭa anukūlava apiṭa pēna pēna vastuvan gæna sammatayan gæna balanakoṭa apiṭa gōcara karaganna puḷuvan sammatiyak balanakoṭa ēvā ē nyāya dharmayen piṭa pænalā nætnam. ē nyāya dharmayaṭa anukūlava vena bava pēnavanē. koccara loku vuṇat koccara puṁcit oya raṭāvē tamayi tiyennē kiyalā apiṭa viśvāsa karanna puḷuvan. menna mēka tiyenavā buddhiyen viśvāsa karana dharmayak labāgattā.

큰 것에서부터 우리 마음으로 알아들을 수 있는 작은 것까지, 그것이 태어난 방식, 움직이는 방식, 끝나는 방식이 paṭicca samuppāda dharma를 따릅니다. 우리에게 보이는 사물들, sammuti들을 살펴보면, 그것들이 그 nyāya dharma 밖으로 뛰쳐나가지 않고 그 nyāya dharma를 따라 일어난다는 것이 보입니다. 아무리 크든 아무리 작든 같은 틀이라고 우리는 믿을 수 있습니다. 이것은 슬기로 믿는 dharma를 얻은 것입니다.

menna mēka tamayi mē lōkē tiyena siyum tænakam bæluvat cakraya ōkayi.

이 세상에서 가장 섬세한 곳까지 살펴보아도 그 바퀴는 이것입니다.

ēvā 10k ekaṭa væḍi karalā væḍi kirīma deken. 2000yi kiyanavā. 10,000 kiyama 2000 kiyalāma itin apiṭa ēkaṭa gānak api kiyanavā. væḍi karalā hiṭa

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

væḍi kirīmē cakraya dækkahama eka væḍi kirīma deka kivvotu vena kramayakda ē kramaya nēda kramaya? 1000 væḍi 2000 kiyalā devarak 1000 2000yi kiyalā api gāna uttarē dæmmāvā. eka væḍi kirīma deka kiyana eka api dannē næti vunat api dannē nædda eka væḍi kirīma deka nam devarak eka dekayi kiyannē.

곱셈의 틀을 보았다면, 1 곱하기 2를 말할 때 다른 방법을 씁니까? 같은 방법 아닙니까? 1000 곱하기 2는 1000이 두 번이니 2000이라고 답을 냈습니다. 1 곱하기 2를 따로 몰랐다 해도, 1 곱하기 2가 1이 두 번, 곧 2라는 것을 모르겠습니까?

dæn loku eka apiṭa pēnavā nam poḍi eka pēnnē nætnam. apiṭa poccara puṁcara gihi bæluva tantiṭa balanakoṭa siddha ven oya siddhāntaya bava dænagannavānē. loku dēka vunat mēka hæma dēkema balanakoṭa væḍi kirīmē siddhāntaya tamayi næhæ. mē siddhāntayaṭa anuvāyi væḍi vennē.

큰 것은 보이는데 작은 것은 보이지 않는다 해도, 작은 데까지 내려가 보면 같은 이치라는 것을 압니다. 큰 것이든 무엇이든 살펴보면 곱셈의 이치가 바뀌지 않습니다. 이 이치를 따라 늘어납니다.

ēka ēkeṭipi ganna kramayak tiyenavā. anna etakoṭa anna ē vagē kramayak tamayi. apiṭa dænaganna puḷuvan sammatayan dharma paṭicca samuppāda cakrānusārayen ē nyāya dharmaya dænagattahama koyitaram suḷu mohotaka siddha vena cakrayak vunat oya siddhāntaya tamayi siddha venna ōnē.

그것을 줄여서 하는 방법도 있습니다. 바로 그런 방법으로, sammuti와 dharma를 paṭicca samuppāda의 바퀴에 따라 그 nyāya dharma를 알게 되면, 아무리 짧은 순간에 일어나는 바퀴라도 그 이치대로 일어나야 한다는 것을 우리는 알 수 있습니다.

hæbæyi ēka hariyaṭama atdækalā budurajāṇan vahansē pennanavā ēka mama atdækalā tiyennē deyak. ēka ehemayi. anna ehema pennapu dharmaya tamayi cittakṣaṇayaka āyu kālaya saha cittakṣaṇaya tuḷa paṭicca samuppā kriyātmaka vana kriyā siddhāntayat menna mehemayi siddha vennē kiyalā. dēśanā karapu buddha dēśanāva vuna tamayi api ēka tōrāgannē.

하지만 부처님께서는 그것을 몸소 정확히 겪으시고 ‘나는 이것을 겪었다, 그것은 이러하다’고 보여 주십니다. 그렇게 보여 주신 dharma, 곧 cittakkhaṇa의 목숨과, cittakkhaṇa 안에서 paṭicca samuppāda가 움직이는 이치가 이렇게 일어난다고 설하신 부처님 말씀을 통해 우리는 그것을 가려 받아들입니다.

ē nisā thitiyak næti sammatayak lōkē panavanna kisima kenekuṭa bæ. itatiya kiyalā kiyannē sthira avasthāva kiyana eka nemeyi. ē ē sammatayen katā karanna puḷuvan. ē sammataya venas nokara inna puḷuvan yamtā kālayaka vipariṇāmika kriyāvaliyak siddha venatda atara. menna mē kālayaṭa kiyanavā itatiya kiyalā. itatiyak næti pævætmak tuḷa kisima sammatayak panavanna bæ.

그러니 ṭhiti 없는 sammuti를 세상에서 세울 수 있는 사람은 아무도 없습니다. ṭhiti란 굳건한 국면이라는 말이 아닙니다. 그 sammuti로 말할 수 있고, 그 sammuti를 바꾸지 않고 둘 수 있는 어느 동안, 그 사이에 바뀌어 가는 흐름이 일어나는데, 바로 이 동안을 ṭhiti라고 합니다. ṭhiti 없는 있음 안에서는 어떤 sammuti도 세울 수 없습니다.

puḷuvan kiyalā kivvot mokakda siddhāntaya? siddhan nopana ōnē siddhāntaya mokakda? anna etandi apiṭa dænaganna puḷuvan. ōka api hariyaṭa vigraha galamaka tōraganna ōnē. etayi dænaganna puḷuvan.

세울 수 있다고 한다면 그 이치는 무엇입니까? 이치를 보여 주어야 합니다. 그 이치가 무엇인지, 거기서 우리는 알 수 있습니다. 이것을 제대로 풀이하여 가려내야 합니다. 그래야 알 수 있습니다.

yamkisi dravya vastu dekak aragena api api hitamu menna loku deyak ōnē næ blēḍ tala kǣllak gahanavā mokak hari mē hira venna eka pætta gahalā blēḍ tala kǣhaṭa æn̆gilla tiyenavā gassanavā. depættē blēṭ tala dekak pēnavā mæda pēnnē næ.

물건 두 가지를 가져다 생각해 봅시다. 큰 것도 필요 없습니다. 면도날 조각 하나를 무엇에 끼워 한쪽을 고정하고, 면도날 끝에 손가락을 대어 튕깁니다. 양쪽에 면도날 두 개가 보이고 가운데는 보이지 않습니다.

vēgayen brīḍṭa talē ehāṭayi mehāṭayi yanavā. adhivēgayen yanakoṭa mokada vennē depættema brēṭ talaka tiyenavā vagē pēnavā. mæda ehā mehā yanavā pēnnē næha. dæn ōka api ehā mē puṁci ḷamikin karapu atdækīmaknē.

빠르게 면도날이 이쪽저쪽으로 오갑니다. 아주 빠르게 오가면 어떻게 됩니까? 양쪽에 면도날이 있는 것처럼 보입니다. 가운데서 오가는 것은 보이지 않습니다. 이것은 우리가 어릴 때 해 본 일이지요.

vāhanē kami kǣllak oyā ekak aragena yamakaṭa tada karalā tiyalā æn̆gillen ædalā ataæharapuvahama ēka ehāṭa yanavā mehāṭa enavā adigaya. ehāṭa gihillā mehāṭa hærenakoṭa velāvak ehenam mehāṭa gin ehāṭa æhenakoṭa velāvak ehenavā ē nisā depættē kan̆dik o vagē tiyenavā. mæda muku pēnnē næti vagē hik pēnavā.

자동차의 철사 조각 하나를 가져다 무엇에 단단히 고정하고 손가락으로 당겼다 놓으면 그것이 이쪽으로 가고 저쪽으로 옵니다. 저쪽으로 가서 이쪽으로 돌아설 때 잠깐의 때가 있고, 이쪽으로 와서 저쪽으로 돌아설 때 잠깐의 때가 있어서, 양쪽에 막대가 있는 것처럼 보입니다. 가운데는 아무것도 없는 것처럼 보입니다.

dæn mē mæda mukut tibunē nædda? ara api depættēkami midaka tiyalā ēka dekak vuṇāda?

그러면 가운데에는 아무것도 없었습니까? 양쪽에 둔다고 그것이 둘이 되었습니까?

ehema ekak nemeyi etana vunē. ē apē æhen balanakoṭa æhæ rævaticca hæ.

거기서 일어난 일은 그런 게 아닙니다. 우리 눈으로 볼 때 눈이 속은 것입니다.

namut api kriyā siddhāntayak api dannavā mēkē depættaṭa kriyātmaka vīma nisā eka pættaka eka pættaṭa gihillā anit pættaṭa æhanna kālayak nisā ē pættaṭa gihama anit pættaṭa yanna kālayak ærena nisā mē depætta ætura æhæṭa gōcara vena kambi deka pēnavā. avasthā dekak. mæda vēgayen gaman karana nisā mæda kam yanavā kiyalā æhæṭa pēnnē næhæ. mokada æhæṭa gōcara vennē næti nisā. ē nisā mē depættē kami dekak apiṭa pēnnē kiyalā api siddhāntaya tōragannavā.

그러나 우리는 움직임의 이치를 압니다. 이것이 양쪽으로 움직이기 때문에, 한쪽으로 갔다가 다른 쪽으로 돌아서는 데 때가 걸리니, 양쪽 끝에서 눈에 잡히는 막대 두 개가 보입니다. 두 국면입니다. 가운데는 빠르게 움직이므로 가운데로 지나가는 것이 눈에 보이지 않습니다. 눈에 잡히지 않기 때문입니다. 그래서 양쪽에 막대 두 개가 보이는 것이라고 우리는 이치를 가려냅니다.

menna mē vagē apiṭa mæda penunē nætuva mokakda velā tibicca kriyāvaliya. depættē kambi dekak tibunē nǣ eka kambiya depættaṭa gættenakoṭa ætivana depasa penīma māyāva vitarayi api dækvē. ēka api danna hindā ēka ehemayi kiyalā danna.

이처럼 가운데가 보이지 않았어도 어떤 흐름이 일어났는지, 양쪽에 막대 두 개가 있었던 것이 아니라 막대 하나가 양쪽으로 튕길 때 생기는 양쪽 모습이라는 허깨비만 우리가 보았다는 것을 압니다. 그것을 알기에 그렇다고 아는 것입니다.

dæn mē ṭiyublayiṭ eka pattu karuvaṭa passē næ mē mē balb eyak pattu kaḷāṭa passē nonævatī galana vidarāvak mēkē tiyenavā vagē apiṭa mē venasak pēnæsaṭa eḷiyak pēnavā. namut mēka tattvarayakaṭa 50k devārayak nivenavā pat venavā.

형광등을 켠 뒤에, 아니 이 전구를 켠 뒤에, 멈추지 않고 흐르는 전기가 있는 것처럼 우리 눈에는 아무 변화 없이 빛이 보입니다. 그러나 이것은 1초에 쉰 번의 두 배로 꺼졌다 켜졌다 합니다.

apiṭa nivena avasthāva hoyannat bæhæ. pat vena avasthāva hoyannat bæha. apiṭa pennannē pat velāvama. nimena avasthāvat ṭubbalayiṭ eka eḷiyē api dakinnē næhæ. mē mē balb ekē eḷiyē api dakinnē næha.

우리는 꺼지는 때도 찾을 수 없고 켜지는 때도 찾을 수 없습니다. 우리에게 보이는 건 켜진 모습뿐입니다. 형광등 빛에서도, 이 전구 빛에서도 꺼지는 때를 우리는 보지 못합니다.

namut mēkē vidyānukūla kramaṭāvak vala bæluvot ē kramaṭa pennana pæhædili karalā mēka pattuvē velāma tiyennē næhæ. mēka nivenavā, pattu venavā, nivenavā pat venavā mehema kaḍa kaḍā velā innā vū vividhi harahā mēkē tiyennē. tattvaya æt tuḷa 50 devārayak mēka eḷiya kaḍavi karanna ṭika natala vevi ennē.

그러나 과학의 방법으로 살펴보면, 그 방법이 밝혀 주듯 이것은 늘 켜져 있는 것이 아니라 꺼지고 켜지고 꺼지고 켜지며 끊어졌다 이어졌다 하는 흐름입니다. 1초 안에 쉰 번의 두 배로 빛이 끊기며 이어져 오는 것입니다.

hæbæyi itin ē kramayada ætta apiṭa mē æhaṭa pēna ekada ætta kiyalā æhuvot api mokak kiyannē ara vidyāukūlava pēna eka ætta kiyanavā mi nisā mē æhæ ōka api piḷigannē næhæ. ehemanam apiṭa pēnna bæhæ. api ehema piḷigannavada? nigamanaya karanavada?

그런데 그 방법이 참이냐, 우리 눈에 보이는 것이 참이냐고 묻는다면 우리는 무엇이라 하겠습니까? 과학으로 보이는 것이 참이라고 하고, 이 눈에 보이는 대로는 받아들이지 않습니다. 우리에게 보이지 않으니 아니라고 받아들이거나 결론 내립니까?

menna mē vagē budurajāṇan vahansē pelā tiyena mē daham vala ē daham nyāyak tiyenavā. ē nyāya tērum ganna puḷuvan apē indriya gōcara mānasikatvaya madi ēka eheda kiyalā dakinna.

이처럼 부처님께서 보여 주신 이 가르침들에는 가르침의 nyāya가 있습니다. 그 nyāya를 그대로 보기에는 우리의 감관에 매인 마음이 모자랍니다.

ē nisā apiṭa puḷuvan kamak nǣhæ cittakṣaṇayē uppāda bandha hoyanna apiṭa hækiyāva nǣha. ēka anāvaṇat gnānaya æti lovturā budurajaṇan vahansēlāṭa gōcara vecca deyak misak anikāṭa gōcara nǣha. namut eka deyak api dannavā. mē lōkayē api sammatayakin han̆duna yamak ætnam ē sammatayen gonnægena upatak haṭagannakoṭama ē upata tuḷa kriyātmaka velā ē sammatayenma kiyanna puḷuvan kāla sīmāva tuḷa kriyātmaka karavanna puḷuvan śaktiyak ēka gæbelayi upata haṭagannē.

그러니 우리는 cittakkhaṇa의 uppāda와 bhaṅga를 찾을 수 없습니다. 그럴 힘이 없습니다. 그것은 anāvaraṇa ñāṇa를 지니신 부처님들께만 드러나는 것이지 다른 이에게는 드러나지 않습니다. 그러나 한 가지는 우리가 압니다. 이 세상에서 sammuti로 알아보는 무엇이 있다면, 그 sammuti로 세워지는 태어남이 일어날 때, 그 태어남 안에서 움직여 그 sammuti로 부를 수 있는 동안 움직이게 할 힘을 담은 채 태어남이 일어난다는 것입니다.

ē kāla sīmāva tuḷa kriyātmakaṭa ē śaktiya gevenavā. ē śaktiya nisā goḍanægicca dē ē śaktiya gevanāma keḷavara venavā. mē aya dharmaya.

그 동안 움직이며 그 힘이 닳습니다. 그 힘으로 세워진 것은 그 힘이 닳으면 끝납니다. 이것이 dharma입니다.

ē nisāma upatak pēnavā, vipariṇāmayak pēnavā, vænasīmak pēnavā siyalu sammatayan tuḷa cittakṣaṇaya kiyannē sammataya. koccara vēgayen siddha vunat ē sammataya tuḷa upatak penavā, vipariṇāmayak pēnavā, vænasīmak pēnavā. ehenam upādayak næti, tritiyak næti baṁgayak gæna katā karanna bæha.

그래서 모든 sammuti에는 태어남이 보이고, 바뀌어 감이 보이고, 사라짐이 보입니다. cittakkhaṇa란 sammuti입니다. 아무리 빠르게 일어나도 그 sammuti 안에 태어남이 보이고, 바뀌어 감이 보이고, 사라짐이 보입니다. 그러니 uppāda도 ṭhiti도 없는 bhaṅga를 말할 수 없습니다.

uppādat ekka bhaṁgayak katā karanna kramayak nǣ. uppāda vuna śaktiya tiyena tākkal ēkaka uppāda misak siti venna bæ. bhaṁga venna bæ. ē śaktiya gevicca velāvaka baṁga venavā misak nogevi baṁga venna bærinam. ē śaktiya gevuṇaṭa passē baṁga novītiyannat bærinam.

uppāda와 함께 곧바로 bhaṅga를 말할 길은 없습니다. uppāda의 힘이 남아 있는 동안 그것은 uppāda의 힘으로 머물 뿐 bhaṅga가 될 수 없습니다. 그 힘이 닳은 때에 bhaṅga가 될 뿐, 닳지 않고서는 bhaṅga가 될 수 없고, 그 힘이 닳은 뒤에는 bhaṅga가 되지 않고 버틸 수도 없습니다.

anna bhaṁga avathāvaṭa ē nigamanaya karana.

bhaṅga 국면은 그렇게 결론 내립니다.

yamak goḍanaganna śaktiyak dunna nam ē goḍanægīma tuḷa esē pavatvanna ē śaktiya kriyātmaka vena mohotakvat ehema novena deyak lōkē pennanna næha. ehenam upāda vicca gaman bhaṁga vena deyak lōkē pennanna yannē oyaṭa tōraganna bæruva.

무엇을 세우는 힘을 주었다면, 그 세워진 것을 그렇게 이어 가도록 그 힘이 움직이는 동안 그렇지 않은 것은 세상에 하나도 보여 줄 수 없습니다. 그러니 uppāda하자마자 bhaṅga하는 것을 세상에 보여 주려는 것은 이것을 가려내지 못해서입니다.

itin æti vuṇā næti vuṇā æti vuṇā næti vuṇā kivvaṭa mēka tōraganna bæhæ. udaya gnānaya passē baṁga gnānaya kiya

그러니 일어났다 사라졌다, 일어났다 사라졌다 말한다고 이것을 가려낼 수는 없습니다. udaya ñāṇa 다음에 bhaṅga ñāṇa라고 하는데—

dæn udayav gnānaya kiyana eken dækkāṭa passē api dakinavā. udā vena hæma deyakma tiyenavā nam ē aya svabhāvaya mokakda? væya velā yanavā næha api vināśayaṭa pat venavā. ehema passē giyot vennē ēkayi. ehenam mokada vennē? api dænagannavā ē tuḷaṭa giyot siddha vennē ē ṭika.

udayabbaya ñāṇa로 본 뒤에 우리는 봅니다. 떠오르는 모든 것이 있다면 그것의 본바탕은 무엇인가? 닳아 없어지는 것, 우리가 무너짐에 이르는 것입니다. 그렇게 좇아가면 그렇게 됩니다. 그러면 어떻게 됩니까? 그 안으로 들어가면 바로 그런 일이 일어난다는 것을 우리는 압니다.

mēka bidaharinava. ē bidahærīmen tamayi apiṭa sænasīma hamba vennē. bhaṁga karanna ōnē.

그래서 이것을 끊어 냅니다. 그 끊어 냄으로 우리는 편안함을 얻습니다. bhaṅga를 해야 합니다.

udē vena deyak passē ēkē svabhāvaya dækanavā væya velā yanavā vināśayaṭa pat vena ekak bava dænagattā nam ebandha dēval bhaṁga karalā dānavā misā. ēkat ekkalā apē sambandhayak tiyāgannē næhæ. dæn dhammā saman nirō dhamma kivvanna ēkayi. api ēka dakinna ōnanē bhaṁga gnānaya

떠오르는 것을 좇다가 그것의 본바탕을 보고, 그것이 닳아 없어지고 무너짐에 이르는 것임을 알았다면, 그런 것들을 끊어 버릴 뿐 그것과 우리 사이에 이어짐을 두지 않습니다. ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammaṃ’이라 하신 것이 바로 이것입니다. 우리가 그것을 보아야 합니다. 그것이 bhaṅga ñāṇa입니다.

bin̆denavā bin̆denavā kiyalā dækaganna ēka nemeyi. yamak æturu karanna giyāma duka haṭagannavā nam. ē dē pahaḷa kirīma navattalā dānavā bhaṁga karalā dānavā. ēkat eka api sambandhayak næ. anna ē gnānaya pahala nam bhaṁga gnānaya pahaḷa vuṇā.

무너진다, 무너진다 하고 보는 것이 아닙니다. 무엇을 붙들려 할 때 괴로움이 일어난다면, 그것을 일으키기를 멈추고 끊어 버립니다. 그것과 우리는 이어짐이 없습니다. 그 ñāṇa가 생겼다면 bhaṅga ñāṇa가 생긴 것입니다.

katāva hari atra anna ēkayi kiyannē. ehenam udavvya gnānaya kiyana ekē vacanaya væradi næhæ. bhaṁga gnānaya kiyana eka vacana væradi næhaka gnānayak tamā. gnānayak vennē kohomada? lōkayat lōkaya haṭaganna hæṭi dækkahama lōkaya hæṭi dækkahama ēkē harayak nǣ kiyalā dækkahama īḷan̆ga tīraṇayak enavā harayak næti lōkaya tuḷa mama mokaṭa særi saranava ēken athærīma in̆diya yanavā misak vena mokak karanna danna bhaṁga gnāna

그것이 옳은 이야기입니다. 그러니 udayabbaya ñāṇa라는 말도 틀리지 않았고, bhaṅga ñāṇa라는 말도 틀리지 않았으며, 그것은 분명 ñāṇa입니다. 어떻게 ñāṇa가 됩니까? 세상과 세상이 일어나는 방식을 보고, 세상의 모습을 보고, 거기에 알맹이가 없다는 것을 보면, 다음 결정이 옵니다. 알맹이 없는 세상 안에서 내가 무엇 하러 떠돌겠는가. 그러면 놓아 버리고 끊어 낼 뿐 달리 무엇을 하겠습니까? 그것이 bhaṅga ñāṇa입니다.

itin bhaṁga bhaṁga kiyalā hiṭiyaṭa vaṁga gnāna pahaḷa vennē næ. udaya udaya udaya kiyalā hiṭiyaṭa udayavya gnānaya pahaḷa vennē næhæ. namut gnāna bhāvanā kiyana ekak atu denavā aviduvaṭa baṁga bhaṁga kiyanna baya baya kiyanna baya vunāma hari gnānaya pahaḷa vuṇā kiyana.

그러니 bhaṅga, bhaṅga 하고 앉아 있는다고 bhaṅga ñāṇa가 생기지 않습니다. udaya, udaya, udaya 하고 앉아 있는다고 udayabbaya ñāṇa가 생기지 않습니다. 그런데 ‘ñāṇa bhāvanā’라는 것을 모르는 이들에게 가르치며, bhaṅga bhaṅga 하라, 두렵다 두렵다 하라, 두려워지면 ñāṇa가 생긴 것이라고 합니다.

itin baya baya kiyaga innakoṭa bayak vaenavalu. itin ehema tamayi itin monavāhari kiya kiya kiya innakoṭa ē pudgalayāṭa ē gati lakṣaṇaya pahalunot ehema baya baya kiyanavā baya gatiya pahaḷiman baya venavā samahara.

그러니 두렵다 두렵다 하고 있으면 두려움이 온다는 것입니다. 무엇이든 자꾸 말하고 있으면 그 사람에게 그런 버릇이 생기듯, 두렵다 두렵다 하면 두려움이 생겨 어떤 이는 두려워합니다.

baya vennē mokaṭada? meban̆du haṭagatta dēval valin geniyannē vināśayaṭa nam duk karadarayaṭa ætda labanavā nam ēka vaṁga karalā damanavā kiya baṁga kaḷa yutuyi. ē tuḷa tavat nogævasiya yutuyi. gævasenna enavā nam ēka mahā baya vī yutu kāt nǣ.

무엇을 두려워합니까? 이렇게 일어난 것들이 무너짐으로, 괴로움과 시달림으로 이끈다면, 그것을 끊어 버린다, 끊어야 한다, 그 안에서 더는 머물지 말아야 한다는 것입니다. 그 안에 머물려 한다면 그것이야말로 크게 두려워할 일입니다.

gævasenna baya venavā īṭa passē mokada vināśayaṭanē ahannē. gini ganna lōka rōgaya pætta yanavā ēpǣhægē ævasenna giyot. etakoṭa pudgalayā bayaæyinē ēka eyā ādīnava dakinnē nætta mēkaṭa hindā meccara kal meccara kal mē duk ginnē āvē. oya passē gihinna ē ādīnava dækena

머물기를 두려워합니다. 그 뒤엔 무너짐을 청하는 것이니까요. 그 안에 머물러 가면 불타는 세상의 병 쪽으로 갑니다. 그러면 그 사람은 두려워합니다. 그는 이 위험을 봅니다. 이것 때문에 이토록 오래 이 괴로움의 불 속을 지나왔구나, 그것을 좇았기 때문이구나 하는 위험이 보입니다.

itin oya gnāna ṭika okkoma vahala nænnanavā ætta æti ākārayen anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen dækkenā anikava amutuven kiyanna deyak nǣ. okkōma gnāna pahaḷa venavā. ēka amutava vaḍanna ekak nemeyi.

그 ñāṇa들은 모두 이것을 보여 줍니다. 있는 그대로를 anicca로, dukkha로, anatta로 본 사람에게는 따로 말할 것이 없습니다. 모든 ñāṇa가 생깁니다. 따로 키워야 할 것이 아닙니다.

nirvāṇa dhāsa ov dæn nirvāṇa kiyana vacanaya nivana kiyana vacanaya gattot niyannayi, vayannayi, ṇayannayi nivana nemeyi.

(물음) nibbāna dhātu는요? — 네, nibbāna라는 말, ‘nivana’라는 말을 잡아 보면, ni, va, na라고 소리 내는 것이 nibbāna는 아닙니다.

dæn ōka tōraganna dæn nivana kiyana samma nivana kiyana vacanē sammataya. sammataya bin̆dagena paramārthaya dakinna ōna.

이것을 가려내야 합니다. nibbāna라는 말은 sammuti입니다. sammuti를 깨뜨리고 paramattha를 보아야 합니다.

nivana namin yam vacanayak æt nǣ ēka vacana patayak. ē vacanaya tuḷin nivana dakinna bæhæ. ē vacanaya tuḷin mokakda kivvē kiyalā adahasa tērum aragattahama ē adahasaya tuḷin ōnǣhu nivana tōraganna.

nibbāna라는 이름의 어떤 말이 있다면, 그것은 말의 길일 뿐입니다. 그 말로는 nibbāna를 볼 수 없습니다. 그 말로 무엇을 말했는지 뜻을 알아들으면, 그 뜻을 통해 nibbāna를 가려내야 합니다.

rāgak hē nibbānaṁ, dvēśak ehō nibbānaṁ, mōhak hē nibbānaṁ. dæn nibbāna kiyannē mokakda? bæn̆dīmen nikmīma bæn̆dīmen nikmanaṭa passē ē bæn̆dīma nisā yamak haṭagattā nam yam ginnak haṭagattā nam bæn̆dīma athærunahama ē ginna sahasambandhaya ivarayi. nivilā giyā.

‘rāgakkhayo nibbānaṃ, dosakkhayo nibbānaṃ, mohakkhayo nibbānaṃ.’ 그러면 nibbāna란 무엇입니까? 묶임에서 벗어남입니다. 묶임에서 벗어난 뒤, 그 묶임 때문에 무엇이, 어떤 불이 일어났다면, 묶임을 놓으면 그 불과의 이어짐이 끝납니다. 꺼져 버렸습니다.

hæbæyi ēka han̆dunvanna gatta vacanayak nætnam ēka lōka sammata vacanayak misak. sammataya tuḷin paramārthaya panavanna bæ. paramārthaya yathābōdhayaṭa gōcara venavā nisāt vacana pata ikmevvā.

그러나 그것을 가리키려고 쓴 말은 세상의 sammuti 말일 뿐입니다. sammuti로 paramattha를 세울 수는 없습니다. paramattha는 참된 깨달음에 드러나는 것이기에 말의 길을 넘어섰습니다.

ekut piriṇuvan pǣ guduvarayan vahansēlā yam sitakin panavannek panavā nam epadu hitak nætnam. yam rūpayakin panavannek panavā nam eban̆da rūpayak nætnayi. aya yam vēdanāvakin panavannek panavā nam eban̆da vēdanāvak nætna. yam saṁgnāvakin yam saṁkhārayakin yam viññāṇayakin panavannē panavanna nam ē balamudu saṁgnāva saṁkhārayak viññāṇayak nætnam. ehenam vacana pata ikma nivana gæna han̆dunvanna denna āsanna sammata vacanayak kiyanavā nisā. ē sammata vacanē vacana pathayak nisā. pævætmahā sambandhava kriyātmaka vena vacanayak nisā. ē vacanē nivana nemeyi. hari gæm̆buru tænak.

부처님들께서도, 어떤 마음으로 일컫는 이가 일컫는다면 그런 마음이 없고, 어떤 rūpa로 일컫는다면 그런 rūpa가 없고, 어떤 vedanā로 일컫는다면 그런 vedanā가 없고, 어떤 saññā, saṅkhāra, viññāṇa로 일컫는다면 그런 saññā, saṅkhāra, viññāṇa가 없다고 하셨습니다. 그러니 말의 길을 넘어섰습니다. nibbāna를 가리키려고 가까운 sammuti 말을 쓰는 것이니, 그 sammuti 말은 말의 길이고, 있음과 얽혀 움직이는 말이기에, 그 말이 nibbāna는 아닙니다. 아주 깊은 곳입니다.

ōka tōraganna hari amāru niyanna kiyanna vayanna kiyanna ṇayanna kiyanna yamkisi kālayak yannē nædda nivana kiyana vacanaya katā karanna giyo. ē padaya kiyanna apiṭa kāla sīmāva kiyannē nædda

이것을 가려내기는 무척 어렵습니다. ni라고 하고 va라고 하고 na라고 하며 nibbāna라는 말을 하려면 얼마간의 때가 걸리지 않습니까? 그 말을 하는 데 때의 길이가 들지 않습니까?

nivana akālika nam padaya kālayi nēda nivanin pennapu paramārthaya akālikayi. kālaya ehā sambandha karanna bæ. hæbæyi nivana kiyana eka han̆dunāgatta padaya kāla nædda? kālayak yanna nædda kiyannē? ehenam padaya nivanada? padaya kālikayi. ehenam nivana han̆dunē mokenda?

nibbāna가 akālika라면 말은 때에 매여 있지 않습니까? nibbāna로 보여 준 paramattha는 akālika입니다. 때와 이을 수 없습니다. 그러나 nibbāna를 가리키는 말은 때에 매여 있지 않습니까? 때가 걸리지 않습니까? 그러면 그 말이 nibbāna입니까? 말은 kālika입니다. 그러면 nibbāna는 무엇으로 알아봅니까?

kō pada hæbæyi pada tuḷin gihillā paramārthayaṭa avabōdha vunahama en nivana kiyana ekē svabhāvaya taman dænagannavā misā. ē nivanē svabhāvaya kālaya hā sambandha dēkin upamā karanna bæ. sama bæ. ehenam padavalin nivana pennanna bæ.

말이 어디 있습니까? 다만 말을 거쳐 paramattha에 이르러 깨달으면, nibbāna의 본바탕을 스스로 알 뿐입니다. 그 nibbāna의 본바탕은 때와 얽힌 무엇에도 견줄 수 없고, 같은 것이 없습니다. 그러니 말로는 nibbāna를 보여 줄 수 없습니다.

ē nivana gæna kiyanakoṭa nivana kiyana eka pennapu adahasa akālika bava dakinna ōnē. akālika vū nivana. dæn nivana kiyana eka api sammatayen pennapuhama sammataya bidagena paramārthaya dakinna ōnē.

nibbāna를 말할 때, nibbāna라는 말이 보여 주는 뜻이 akālika임을 보아야 합니다. akālika한 nibbāna입니다. nibbāna를 sammuti로 보여 주었으니 sammuti를 깨뜨리고 paramattha를 보아야 합니다.

pennapu sammataya tuḷin pennanna puḷuvan nam ehema nivana lōkaya hari pennannē ehaka. ē nisā sammataya tuḷin katāvaṭa nivana pennanna bæ. ēka avabōdha dahamak kivvē ēkayi.

보여 준 sammuti로 보여 줄 수 있다면 그것은 nibbāna가 아니라 세상을 보여 주는 것입니다. 그러니 sammuti로 된 말로는 nibbāna를 보여 줄 수 없습니다. 그래서 깨달음의 dharma라고 하는 것입니다.

yam tænaka yamak athærī giyā nam, novælī giyā nam, midī giyā nam etana monavayak katā karannada etana mokakvat æti vuṇāda katā karanna? meccara kal æti velā tibicca ginnak næti velā giyā misā nimu misak. amutu ekak haṭagatta.

어느 곳에서 무엇이 놓여 버렸다면, 들러붙지 않게 되었다면, 벗어났다면, 거기에 대해 무엇을 말하겠습니까? 거기에 말할 무엇이 생겨났습니까? 이제껏 있던 불이 꺼져 버렸을 뿐, 새로운 무엇이 일어난 것이 아닙니다.

ehenam itin amutaekak haṭagattē nætnam pævætma san̆dahā bhāvitā karana mona vacanaya dānnada itin?

새로운 무엇이 일어나지 않았다면, 있음에 쓰는 말 가운데 어떤 말을 붙이겠습니까?

pera rāgayak tibuṇā dæn ē rāgaya kṣaya karalā dæmaṭa passē. ē avasthāvada dænna nǣ kiyanavā misā nǣ kiyana vacanayen kiyana api han̆dunganna ōnē ē tuḷin pennapu næti deyak katā karanna vacanak nǣ.

전에는 rāga가 있었습니다. 이제 그 rāga를 다 없앤 뒤의 그 국면을 우리는 ‘없다’고 말할 뿐입니다. ‘없다’는 말로 알아들어야 합니다. 그 말로 보여 준 없는 것을 말할 말은 없습니다.

ara eka avasthāvak tiyenavā ara næta yana vacanayak maṭa asannava læbēvā kiyatayi apidi prārthanāvak karapu daruvek.

이런 이야기가 있습니다. ‘없다’는 말을 듣게 되기를 하고 바란 아이 이야기입니다.

eyāṭa næti kævum pennanna ōnǣ kiyalā ammā kohomahari? kævun nǣ kivvama ē næti kævut denna kivvada ēḷamayā nǣ kiyana eka an̆durannē næ. ē næti kævalin denna kivvā.

어머니가 어떻게든 그에게 ‘없는 kävum’을 보여 주어야 했습니다. kävum이 없다고 하자, 그 아이는 그러면 없는 kävum을 달라고 했습니다. 그 아이는 ‘없다’는 것을 알지 못했습니다. 그래서 없는 kävum을 달라고 했습니다.

īṭa passē sama boruvaṭa ata dālā mēkaṭa mēka ohomahamahari giyā dennam kiyalā boruvaṭa ata dālā ivaralayi taman muṭṭiyaṭa atdāva ōna næti kævungihadunālu nikamak his muṭṭiyak. mē hari æralā vallanakoṭat maṭa pēnnē nætibama næti kæmē nǣha kiyannē mokakda kiyalā ē kiyalā denna. ē avasthāvēdī īḷan̆ga eka mahā puṇyak tiyenavā dēvatāva kævamma æhuvālu. dæn næti kæva hoyāganna bæruva kiyalā. īṭa passē næti kævama denna giyaka illa illa kǣ gæhuvāla anisara.

그래서 어머니는 거짓으로 손을 넣는 시늉을 하며 주겠다고 하고는 빈 항아리에 손을 넣어 없는 kävum을 보여 주려 했다고 합니다. 그저 빈 항아리였지요. 열어 보여 주며 ‘없다’는 게 이런 것이라고 알려 주려 했습니다. 그때 아이의 큰 공덕 덕에 신이 그 항아리를 kävum으로 채웠다고 합니다. 없는 kävum을 찾지 못할까 해서였지요. 그 뒤로 아이는 없는 kävum을 자꾸만 달라고 졸랐다고 합니다.

mokada divya mē kævum minissu vena ēvaṭa væḍiyē. divyama mē mævīmak misā ēka viśāla rasiyen væḍiyi. ē nisā næti kævama illā ḷaminuk kǣ gahanna paṭa mē næti kayun genā kǣhæ gihillā dunnāḍuva ḷamayā anit eyāgē ḷama inna etakoṭa paṭan næti kævan illā kǣ gæhuvā vagē. itin ē vagēma mokada nǣ kiyana eka

신들의 kävum은 사람들이 만든 것보다 훨씬 낫기 때문입니다. 신이 지어낸 것이니 맛이 훨씬 뛰어났습니다. 그래서 아이는 그 뒤로 없는 kävum을 달라고 울며 졸랐습니다.

gæhuvā vagē. itin ē vagēma mokada nǣ kiyana eka tōrāganna bæruvā vāgē. nivana kiyana vacanayen nivana tōrāganna bæri ayaṭa. hæmadēma katā karanavā nivana eyā kohomada nivana hæṭi kohomada oya praśnē enavā. ē nivana hæṭi upamāvakin kiyanna bæyiida? ōkama enavā kocca taraha

그처럼 ‘없다’를 가려내지 못하는 것처럼, nibbāna라는 말로 nibbāna를 가려내지 못하는 이들은 늘 nibbāna는 어떤 것이냐, 어떻게 생겼느냐 묻습니다. 비유로라도 말해 줄 수 없느냐는 물음이 자꾸만 나옵니다.

mokada hētuva? nivana kiyannē æti deyak kiyana hæn̆gīmē inna sākkal. ē pudgalayā æti dēkin sammatapanna ōna. nivana kiyannē næti deyak kiyalā hituvot ehema næti dēkaṭa mokada dan̆galanavada kiyalā etana praśnayak æti karaganna.

왜 그럴까요? nibbāna가 있는 무엇이라는 느낌에 머무는 동안은, 있는 무엇으로 이름 붙여 주기를 바랍니다. nibbāna가 없는 것이라고 생각하면, 없는 것을 얻으려고 왜 애쓰느냐는 물음을 만들어 냅니다.

ehenam æta nætaya kiyana mē anta dekama ayin karalā vana yathārthaya dakinna. æta næta kiyana deken lōkē lōkayan tuḷin. lōkōttara dharmaya vanna bæ.

그러니 있다 없다는 두 끝을 모두 치우고 참모습을 보아야 합니다. 있다 없다는 둘로는, 세상의 것들로는 lokuttara dharma가 될 수 없습니다.

ēkayi [ugura kǣrīma] kāraṇaya. ehenam vipariṇāmayak mēta ætivīma nætivīma kiyana eka gattot vipariṇāmayak kiyana katāva ganna bǣhænē. mokakda vipariṇāmaya? ætivīmayi nætivīmayi hærinna lōkē tava deyak nætnam. priparṇāmayakut nǣhanē.

그것이 [목청 가다듬는 소리] 요점입니다. 그렇다면 바뀌어 감은 어떻습니까? 생겨남과 사라짐만 잡는다면 바뀌어 감이라는 이야기는 할 수 없습니다. 바뀌어 감이란 무엇입니까? 생겨남과 사라짐 말고 세상에 다른 것이 없다면 바뀌어 감도 없는 것입니다.

dakinna anna ēkayi kiyannē. ē karuṇu karagattahama oya adahasa venavada ætivīmayi nætivīmayi udaya udayiya udaya kiyannē ēka kiyalā dænagattaha ehema gattakama tamayi.

보십시오. 그래서 하는 말입니다. 그 점들을 따져 보면, 생겨남과 사라짐, udaya가 그것이라고 아는 그런 생각이 맞습니까? 그렇게 받아들이는 것이지요.

ætivīma nætivīma ætivīma nætivīma kiyana dekakaṭa hita pihiṭavannē ōkē. æti vuṇā næti vuṇā æti vuṇā næti vuṇā. yathārthayen ahakaṭa pahinavā. hētuphala dharmayaninut ahakaṭa pælalā.

생겨남 사라짐, 생겨남 사라짐이라는 둘에 마음을 세우면, 일어났다 사라졌다, 일어났다 사라졌다 하며 참모습에서 벗어나 버립니다. hetu-phala dharma에서도 벗어나 버립니다.

æti vennē mona hētuvakinda? næti vennē kumakinda? hētum paṭicca saṁbhūtaṁ hētu bhaṁgā nirujjati. oya mūla dharmayen ahakaṭa pænna katā karanna vennē.

어떤 까닭으로 생겨납니까? 무엇으로 사라집니까? ‘hetuṃ paṭicca sambhūtaṃ, hetubhaṅgā nirujjhati.’ 이 뿌리 dharma에서 벗어나 말하게 되는 것입니다.

hētuvak nisā nam pahaḷa vuṇē. ē hētuvaṭa sem ēka pavatvanna hētuva ekākāra nætnam. ē maṭamaṭa hētuva gevenavānam. gevilā ivara vecca dāṭa phalaya gevilā phalaya vidyāmāna vennē næha. yam phalayak vidyāmāna vennē hētuvak kriyātmaka venakan.

까닭으로 나타난 것이라면, 그 까닭이 그것을 이어 가게 합니다. 까닭이 한결같지 않다면, 조금씩 까닭이 닳아 간다면, 다 닳아 끝난 날에는 열매도 닳아 더는 드러나지 않습니다. 어떤 열매든 까닭이 움직이는 동안만 드러납니다.

sadātanika hētuvak lōkayē kisima phalaya kara yudavanna bæ. sadhātanika phalayak lōkē ætivenna vidihak nættē. sadhātanika hētuvak gæp karanna bæri nisā.

영원한 까닭으로는 세상에서 어떤 열매도 맺게 할 수 없습니다. 세상에 영원한 열매가 생길 길이 없는 것은 영원한 까닭을 담을 수 없기 때문입니다.

monavāhari ahanna ekak tiyenavā nam ēka ahalā visdāganna tava monavāhari hitenavā nam praśnayak enavā nam ēka tērum ganna.

물을 것이 있으면 물어서 풀어 가십시오. 무엇이든 떠오르거나 물음이 생기면 그것을 알아들으십시오.

tava mē praśnayak tiyenavā rūpāvacara arūpāvacara bhava sækasuma piḷiban̆dava avabōdha kara denna kiyalā illīmak karanavā. dæn mēket dakinna api dæn mokada bhava piḷiban̆dava vigraha karanakoṭa menna mehema tiyenavā.

또 하나 물음이 있습니다. rūpāvacara, arūpāvacara bhava가 이루어지는 방식을 알려 달라는 부탁입니다. 여기서도 보면, bhava를 풀이할 때 이렇습니다.

dæn budurajāṇan vahansēgen ahanavā ānanda hāmuduruvō svāmīni bhavaya bhavaya kiyanavā. mokakda mē bhavaya kiyannē? kiyalā mēka budurajāṇan vahansēgen ahanavā.

Ānanda 스님께서 부처님께 여쭙니다. 세존이시여, bhava, bhava라고들 하는데 이 bhava란 무엇입니까? 이렇게 부처님께 여쭙니다.

budurajāṇan vahansē ānanda hāmuduruvangen ahanavā ānanda kāma lōkayē kāma vipākayak vidyāmāna novenavā nam bhavayak vidyāmāna venavada? ēnam vennē nǣ.

부처님께서 Ānanda 스님께 되물으십니다. Ānanda여, kāma 세계에서 kāma vipāka가 드러나지 않는다면 bhava가 드러나겠느냐? 그렇지 않습니다.

kāma lōkayē kāma vipākayak vidyāmāna vena nisāma kāma bhavayak panavanavā.

kāma 세계에서 kāma vipāka가 드러나기 때문에 kāma bhava를 세웁니다.

dæn kāma bhavayaṭa yannē mokakda? kāmabhavayē sambandha vennē kohomada kiyana eka ē sūtrayaka vigraha venavā.

kāma bhava로 가는 것은 무엇이며 kāma bhava와 어떻게 이어지는지, 그 sutta에서 풀이됩니다.

yam kāmāvacara lōkayē kāmaya san̆dahā yam karmayak siddha karanavānam hiten kayen vatanin karmayak siddha karanavā nam anna ē karmaya kum̆burayi. tr̥ṣṇāva ēkaṭa hapena jalayayi. sahajāta abhisaṁkhārayayi yam yamakin. goḍannægena eyā viññāṇayak ætda viññāṇayē bījayayi.

kāmāvacara 세계에서 kāma를 위해 어떤 kamma를 짓는다면, 마음으로 몸으로 말로 kamma를 짓는다면, 그 kamma가 밭입니다. taṇhā는 그것을 적시는 물입니다. sahajāta abhisaṅkhāra로 세워지는 viññāṇa가 있다면 그 viññāṇa가 씨앗입니다.

avidyāva næmati bæmmen bæn̆dilā tr̥ṣṇāva næmati jalayen vaṭavecca karmaya næmati kum̆buraṭa viññāṇaya næmati bījaya tænpat vīma karma vipākaya haṭagænīmaṭa mūlalābha karanavā. sahajāta karma bījaya koheda pihiṭannē karma bhavaya.

avijjā라는 둑으로 둘러싸이고 taṇhā라는 물로 에워싸인 kamma라는 밭에 viññāṇa라는 씨앗이 자리 잡는 것이 kamma vipāka가 일어나는 뿌리가 됩니다. sahajāta kamma 씨앗은 어디에 자리 잡습니까? kamma bhava입니다.

anna ē karma bījayē nævata vārayak kāma lōkayē uppattiyak æti karanna hētu velā uppattiyaṭa avaśya karana karma bījaya venavā.

그 kamma 씨앗이 다시 한 번 kāma 세계에 태어남을 일으키는 까닭이 되어, 태어남에 필요한 kamma 씨앗이 됩니다.

ē nisā ohu hitin karana lala lada yamkisi anukūla karmayak ætnam ohuṭa kum̆bura sakas venavā. ara bījayaṭa ævidilā tænpat venna ōna. ē tamayi ohu matu matu karana.

그래서 그가 마음으로 지은 그에 맞는 kamma가 있다면 그에게 밭이 마련됩니다. 그 씨앗이 싹터 자리 잡아야 합니다. 그것이 그가 앞으로 앞으로 짓는 것입니다.

avidyā bæmmen vaṭavelā tr̥ṣṇā næti jalayen tet karamin karmaya nævati ara kāmāvacara kriyākalāpaya siddha karanakoṭa anna ara sambandha vejāta karma bījaya kiyalā tanpat vecca karma bhavaya tænpat vecca karma bījaya uppatta vaśayen ævidilā pihiṭanavā. anna ē bījaya pælavīma nisā pera karana ladiya yam karmayak æṭa nam dæn vipākayaṭa enavā.

avijjā의 둑으로 둘러싸이고 taṇhā라는 물로 적시면서, kamma라는 밭에서 kāmāvacara의 일들을 할 때, 그와 이어진 sahajāta kamma 씨앗, 곧 kamma bhava에 자리 잡은 kamma 씨앗이 태어남으로 싹터 자리 잡습니다. 그 씨앗이 싹트기에, 전에 지은 kamma가 있다면 이제 vipāka로 옵니다.

hari gæm̆buru tænak vigraha karalā tiyennē upamāvaka. ē anantara samanantara pratya dekayi mē pennannē.

아주 깊은 곳을 비유로 풀이해 놓은 것입니다. 여기서 보여 주는 것은 anantara와 samanantara라는 두 paccaya입니다.

avaśya samantaraya hædunāma anantara vaśayen pahala velā tibicca karma bījaya ēkaṭa enavā. anna ē karanada pāpa karmayak hō puṇya karmayak karanakoṭa karma bhavayē tænpat vecca sahajāta karma bījaya viññāṇaya haṭagattē. ēkaṭa avaśya vena sahajāta abhisaṁkhāraya anna ē abhisaṁkhāra vaśayen goḍannagapu bījaya ēka tamayi ara tænpat velā karmabhāvaya tænpat velā tibilā anukūla vannā vū samanantaraya sakas venakoṭa anna ē anantara vaśayen haṭagatta vī bījaya ēken sampat venavā. ēken tamayi pera karmayak dæn vipāka bavaṭa pasukālika vibhāga bavaṭa pat vennē.

필요한 samanantara가 갖추어지면 anantara로 생겨 있던 kamma 씨앗이 거기로 옵니다. pāpa kamma든 puñña kamma든 지을 때, kamma bhava에 자리 잡은 sahajāta kamma 씨앗, 거기서 viññāṇa가 일어났고, 그에 필요한 sahajāta abhisaṅkhāra, 그 abhisaṅkhāra로 세워진 씨앗이 kamma bhava에 자리 잡고 있다가, 그에 맞는 samanantara가 마련되면 anantara로 생긴 그 씨앗이 이루어집니다. 그렇게 해서 전의 kamma가 이제 나중의 vipāka가 되는 것입니다.

kāmāvacara karmayak kaḷot kāmācara vipākaya denaka ēka kāma bhavayē pihiṭenavā kivvē ēkayi.

kāmāvacara kamma를 지으면 kāmāvacara vipāka를 주니, 그것이 kāma bhava에 자리 잡는다고 한 것이 그 뜻입니다.

etakoṭa yamkisi pudgalayek mē kāma kāmayaṭa hētukāraka athæralā gandha rasa sparśa kiyana mēvāyin āśvāda vidīmaṭa æsa kana mana kiyana mēvā aragena kaṭayutu karanakoṭa tamayi kāma bhavayaṭa avaśya karana kaṭayutu sakas vennē.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

āśvāda vaśayen gandhayak, rasayak, sparśayak aragannavā nam kāmāśvādaya vaśayen garanīmaṭa hētukārana mūlika indriya tuna kāma lōkaya haṭaganna æsayi, kanayi, manayi kiyana mē indriya tunē ēvaṭa ādhāraganna koṭas ṭika kāma bhavayē væḍavalaṭa ayiti.

즐김으로서 냄새, 맛, 닿음을 받아들인다면, kāma 즐김으로 받아들이게 하는 바탕 indriya 셋이 kāma 세계를 일으킵니다. 눈, 귀, 마음이라는 indriya 셋에서도 그것들을 돕는 몫은 kāma bhava의 일에 속합니다.

gandhayak āgrāṇaya karanna, rasayak buktinna, pahasak muktinna balāporottuvak næti. īṭa ehā koṭasak mē lōkē tiyenavā.

냄새를 맡고, 맛을 즐기고, 닿음을 누리려는 바람이 없는, 그 너머의 영역이 이 세상에 있습니다.

dæn api ahanavā śānta budu piḷimayak diha balā inna. nætnam buddha pratimāvak hæṭiyaṭa api hadalā tiyena eḷalā tiyena buddha pratimāvak dihā balā innakoṭa apiṭa yam sænasumak dænennē nætta suvayak dænennē nætnam.

고요한 부처님 상을 바라보고 있을 때, 또는 우리가 만들어 모셔 둔 부처님 상을 바라보고 있을 때, 어떤 편안함, 어떤 기쁨이 느껴지지 않습니까?

dharmayaṭa kæmati ē vagēma ē dharmakāmīngē manasaṭa piḷimē buddha pratimādī valā innakoṭa viśāla śāntiyak dænenna paṭan gannavā. hæruddha pudgalayāṭa nam mēka dænena ōka mæṭi goḍak kiya inna kenāṭa ēka dænennē næhæ.

dharma를 좋아하는 이들, 그런 dharma를 아끼는 이들의 마음에는 부처님 상을 바라보고 있을 때 큰 고요함이 느껴지기 시작합니다. 그러나 적대하는 사람, 그것을 흙더미라고 말하는 사람에게는 느껴지지 않습니다.

ōka rūkaḍayak kiya inna kaṭṭiyak innavā. ēgollanṭat ēka dænennē næhæ. oya rūkola vala batpæm tiyannē mokaṭa dāgā ayaṭa ēka dænennet næhæ. ehemayi nemeyi.

그것을 인형이라고 말하는 무리가 있습니다. 그들에게도 느껴지지 않습니다. 인형에게 왜 밥을 올리느냐는 이들에게도 느껴지지 않습니다. 그런 것이 아닙니다.

budurajāṇan vahansēgē guṇa sihi karagattahama ē ruva tuḷin nikmennā vū yam śānta svabhāvaya balā inna kenekuṭa hita nimila yanavā. śānta darśanayak hitaṭa pahaḷa venavā.

부처님의 덕을 떠올리며 그 모습에서 흘러나오는 고요한 바탕을 바라보는 이에게는 마음이 가라앉습니다. 고요한 모습이 마음에 떠오릅니다.

dæn mē ē śānta darśanayē suvan̆da vaśayen āgrahaṇaya karana ekakda? rasa vaśayen api bhukti videna ekakda? kāyika pahasak vaśayen bhukti videna ekakda? oya tunaṭa ayiti næ. oya tunaṭa ayiti næhænē.

이 고요한 모습은 냄새로 맡는 것입니까? 맛으로 즐기는 것입니까? 몸의 닿음으로 누리는 것입니까? 그 셋에 속하지 않습니다. 그 셋에 속하지 않지요.

oya tunaṭa ahak karapuhama ituru vena koṭasak tiyenavā āśvādayen darśana saha śravaṇa āśvādaya menna mē hariya kiyanavā rūpāvacara dahama.

그 셋을 빼고 남는 즐김의 몫이 있습니다. 보는 즐김과 듣는 즐김입니다. 이 부분을 rūpāvacara dharma라고 합니다.

dæn mēka tēraganna rūpa bhavayē ipadīmaṭa hētu kārakayā sakas vena kramaya mokakda?

이것을 알아듣기 위해, rūpa bhava에 태어나게 하는 까닭이 이루어지는 방식은 무엇일까요?

anāgāmī vecca ektarā upāsaka mahatmayek hiṭiyā.

anāgāmī가 된 어떤 upāsaka가 있었습니다.

mē upāsaka mahatmayāgē balāporottuk tiyenavā maṇa nam āya særayak mē sasala matu ipadīmaṭa hētu kārkayak patan nǣha balāporottu vennē næha.

이 upāsaka에게는 바람이 있었습니다. 다시는 이 saṃsāra에 태어날 까닭을 바라지 않았습니다. 그런 바람이 없었습니다.

maya gamana meyinma ivarayi. mama hitannē ehemayi kiyalā hitāgena innavā.

‘내 길은 이번으로 끝이다. 나는 그렇게 생각한다’ 하고 지냈습니다.

hæbæyi eyāṭa kāmā āśvādayan hibāna kisima balāporottuvakut nǣha.

그에게는 kāma 즐김에 대한 바람도 전혀 없었습니다.

hæbæyi meyā mokada karannē? budurajāṇan vahansēgē śānta darśanaya dakinna. rahatan vahansēlāgē śānta darśanaya dakinna. unvahansēlā kiyalā daham katā karanna dharma śravaṇaya karanna hari āsayi.

그런데 그가 무엇을 했느냐 하면, 부처님의 고요한 모습을 뵙는 것, arahant들의 고요한 모습을 뵙는 것, 그분들과 dharma 이야기를 나누고 dharma를 듣는 것을 무척 좋아했습니다.

nitarama hita tiyennē jētavanārāmayaṭa koyi velāvada yannē. udēṭa davalaṭa havasaṭa læbe læbena avasthāva cētanārāmayaṭa gihillā oya æsurē tamayi innē. hæpa up karamin kaṭayutu karamin viśāla sænasillak labanavā.

늘 마음이 언제 Jetavanārāma에 갈까 하는 데 가 있었습니다. 아침이든 낮이든 저녁이든 틈이 날 때마다 Jetavanārāma에 가서 그분들 곁에 머물렀습니다. 시중들고 일을 거들며 큰 편안함을 얻었습니다.

maṭa nam mē duk dena saṁsāra gamanē āya ipadinna ōnē nǣha kiyat innavā.

‘나는 이 괴로운 saṃsāra 길에 다시 태어나고 싶지 않다’고 말하며 지냈습니다.

hæbæyi athærilā tibunē kāma lōkē kāma āśvādaya piḷiban̆da balāporottu gandha rasa sparśa labana balāporottuva athærilā

그러나 그가 놓아 버린 것은 kāma 세계의 kāma 즐김에 대한 바람, 냄새와 맛과 닿음을 얻으려는 바람이었습니다.

dæn mehema in̆dilā mokada karannē? mehema in̆dalā. antima vanaṭa mokada karannē? ē upāsaka mahattaya amalā.

그렇게 지내다가 어떻게 되었을까요? 그렇게 지내다 마지막에 그 upāsaka는 죽었습니다.

mæraṇaṭa passē nidāgena vividhivā vagē sihivelā balanakoṭa bam̆bala aviha kiyana brahma lōkē brahmaya kiyalā.

죽은 뒤, 잠에서 깨어나듯 정신이 들어 보니 그는 Avihā라는 brahma 세계의 brahma였습니다.

kalpanā karanā maṭa mokada vunē? maraṇayen keḷavara veyi kiyalā hitā hiṭiyaṭa keḷavara vuṇē næhænē.

그는 생각했습니다. 내게 무슨 일이 일어난 걸까? 죽음으로 끝나리라 여겼는데 끝나지 않았구나.

mē kohēda? mē aha kiyana brahma lōkaya anāgāmī pudgalaya upadina brahma lōken ekak. pallehā brahma lōkaya. aviha atappa sudassa sudassī akaniṭṭha kiyana mē brahma lōkē. aviha kiyana brahma lōkē upanna.

여기가 어디인가? 이 Avihā라는 brahma 세계는 anāgāmī가 태어나는 brahma 세계 가운데 하나로, 가장 아래 세계입니다. Avihā, Atappā, Sudassā, Sudassī, Akaniṭṭha라는 brahma 세계 가운데 Avihā에 태어난 것입니다.

anē mama ipadīmak balāporottu vuṇē nǣha. æyi maṭa mehema upadinna siddha vunē aya āye. brahmayek kiyalā hari æyi mama upannē?

아, 나는 태어남을 바라지 않았는데 왜 이렇게 다시 태어나게 되었나. brahma로라도 왜 태어났나.

kalpanā karalā balanakoṭa matak vuṇā hētuva mama mē kāma vastūn kerehi koccara balāporottuva athæralā hiṭiyada maṭa budurajāṇan vahansē kerehi śānta svabhāvayen unvahansē saman̆ga daham unvahansē saman̆ga ugin ahana dharma śravaṇaya rahatan vahansēlāgē śānta gatiguṇa carita lakṣaṇa unvahansēlā æsurē ahan̆ḍa tiyena han̆ḍa maṭa koccara piyavuṇāda

곰곰이 생각해 보니 까닭이 떠올랐습니다. 내가 kāma의 대상들에 대한 바람은 아무리 놓아 버렸어도, 부처님의 고요한 모습, 그분과 나눈 dharma, 그분께 직접 들은 dharma, arahant들의 고요한 성품과 행실, 그분들 곁에서 듣던 목소리가 내게 얼마나 사랑스러웠던가.

menna mama athæralā tibicci upādānaya karapu menna mēkaṭa mama āsā kaḷā anna ē prasādayaṭa mama priya kaḷāē. anna ē nisā haṭagatta bhavayanē maṭa mē vunē. menna rūpa bhavaya magē goḍona nægunē lōkenna.

내가 놓지 못하고 붙든 것이 바로 이것이구나. 나는 이것을 바랐고, 그 믿음의 기쁨을 사랑했다. 그래서 일어난 bhava가 내게 이렇게 된 것이구나. 내게 rūpa bhava가 세워졌구나.

rūpa bhavaya goḍanæcca nisā maṭa mēkē rūpa bavaṭa bhava paccihā jāti kiyalā rūpa jātiyē upandanna. rūpāvacara lōkē upanna ēka. dænu mama dænagattē ēkē ādīna.

rūpa bhava가 세워졌기에 ‘bhavapaccayā jāti’라, rūpa jāti에 태어났다. rūpāvacara 세계에 태어난 것이다. 이제야 그 위험을 알았다.

pahama mædilā budurajāṇan vahansēlā anē svāmīni. rūpāvacana bam̆balava upadila hētu vunē maṭa oba vahansē kirehit tuna dharmaya kirehit asīmita āsāvak balāporottuvak āśvādayak vin̆didha hiṭiyā. magē upādānaya mē dharmayen ahara gihin tibunē. mē dharmaya upādānaya karagatta nisā maṭa anukūla bhavayak hambavuṇā ēkē maṭa jātiyak hambavenavā maṭa ada upadi siddha vuṇā. hæbæyi mē ādīnē mama edā dena gattā

그는 내려와 부처님께 말씀드렸습니다. 세존이시여, 제가 rūpāvacara brahma 세계에 태어난 까닭은, 세존과 dharma에 대해 끝없는 그리움과 바람과 즐김을 누리고 있었기 때문입니다. 제 upādāna는 이 dharma에 매여 있었습니다. 이 dharma를 붙들었기에 그에 맞는 bhava를 얻었고, 거기서 jāti를 얻어 오늘 태어나게 되었습니다.

vuṇā. hæbæyi mē ādīnē mama edā dena gattā nam mama oya dharmaya passē yannet næha. ē ē upādānayak ivara karagannavā.

그때 이 위험을 알았더라면 저는 그 dharma마저 붙들어 좇지 않고, 그 upādāna를 끝냈을 것입니다.

mehema kiyalā hitannam ē bramayan giyā kiyalā tiyenavā. menna rūpāvacara lōkaya upadinna hētu vennē ektarā rūpāvacara saṁkhāra.

이렇게 말씀드리고 그 brahma는 떠났다고 합니다. 이처럼 rūpāvacara 세계에 태어나는 까닭은 어떤 rūpāvacara saṅkhāra입니다.

etakoṭa arūpāvacara yanavā mokada vennē? dæn mē rūpāvacara bhavaya gæna dænagattaṭa passē ēkē ādīnava dænagattaṭa passē mēkē upannot maṭa mē vidihaṭa mē paṁcaskandhayak sahitava meban̆dannā vū yali pævætmak matu atbævak tabanna venavā. asāra pævætma tuḷa tava hiṭiyat asārayi.

그러면 arūpāvacara로 가는 것은 어떻습니까? rūpāvacara bhava를 알고 그 위험을 안 뒤, 여기에 태어난다면 나는 이렇게 다섯 khandha를 지닌 채 이런 거듭된 있음, 앞으로의 태어남을 지녀야 한다. 알맹이 없는 있음 안에 더 머물러도 알맹이가 없다.

oya adahasa enavat ehema tava ekak matak venavā. mokada rūpāvacara lōkayē pævætmaṭa hētuva ara kiyana vidihaṭa lōka satyayāmē kāmaya athærapu ituru rūpa svabhāva gæna ēvaṭa tiyena bæn̆dīma tiyenavā. lōka satyayāṭa satvayā aramuṇu vīma natara vennē nǣ.

그런 생각이 들면 또 하나가 떠오릅니다. rūpāvacara 세계에 있게 하는 까닭은, 앞서 말했듯 세상 중생에 대해 kāma는 놓았어도 남은 rūpa의 모습들에 대한 묶임이 있다는 것입니다. 세상 중생이 대상이 되는 일이 그치지 않습니다.

dayānukampāven hōma satvaya æsuru karanavā. anē mē dukkhita satvayinṭa yahapatak venavā nam oya atin mē satvayā aramuṇu karannā vū mānasikatvaya næti vennē næ sarapāvacara bhavaya svabhāvaya ēkayi.

자비로 중생과 어울립니다. 아, 이 괴로운 중생들에게 좋은 일이 있기를 하고 말입니다. 그렇게 중생을 대상으로 삼는 마음이 사라지지 않는 것, 그것이 rūpāvacara bhava의 본바탕입니다.

ēkedī ehāṭa dakinna hamba venavā. mama koccara śānta vuṇat, mama koccara avihiṁsā vuṇat. maṭa dakinna hambavene mē kapāṭāganna. gaha marāganna hiṁga hiṁsā karaganna lōka satyaya kevarak nætuva.

거기서 그 너머를 보게 됩니다. 내가 아무리 고요해도, 아무리 해치지 않아도, 세상 중생이 끝없이 서로 베고 때려죽이고 괴롭히는 모습을 보게 됩니다.

samahara ayanavā. bohō saṁvēgayaṭa patvenavā. samahara aya dævenavā. mama sænasunṭa anē mē lōka satyayen karaganna aparādhayak kiyalā dakinaōna maṭat hitaṭa viśiddhatāvayak eā.

어떤 이는 몹시 마음이 아파하고, 어떤 이는 속이 탑니다. 나는 편안해도, 아, 세상 중생이 저지르는 이 잘못들을 보아야 하니 내 마음에도 어지러움이 옵니다.

pēnna tibuṇē mēka vennē maṭa nivan nopeneena tænak tibuṇā koccara hon̆da. menna mē mānasikatvaya venakoṭa kiyanavā arūpa saṁkhārayaṭa ārambha karalā. tavat nopenena tænaka hari innayi ōnama tiyennē.

이것이 보이지 않는 곳이 있다면 얼마나 좋을까. 이런 마음이 될 때 arūpa saṅkhāra가 시작되었다고 합니다. 보이지 않는 어딘가에라도 있고 싶은 것입니다.

jīvat vīmē balāporottuva keḷavara karana næti nisā. jīvat vīma upādāna karagatta nisā jīvitayak hamba venna ōnē. ē nisā jīvitayak næti venna bæ. jīvita upādānaya tibicca nisā.

살고자 하는 바람을 끝내지 않았기 때문입니다. 삶을 붙들었기에 삶을 얻어야 합니다. 그러니 삶이 없어질 수 없습니다. 삶에 대한 upādāna가 있었기 때문입니다.

menna mēkaṭa kiyanavā uppatti paṭilābhī saṁyōjana jīvita balāporottuva tiyena tākkal.

이것을 uppattipaṭilābhika saṃyojana라고 합니다. 삶에 대한 바람이 있는 동안 말입니다.

ē nisā ohuṭa mokada vennē? arūpa lōkē uppattiyaṭa hiṭiyena upādānaya tiyenavā. yamdāsakē jīvita balāporottuva keḷavara kaḷā nam arūpa lōkē uppattiyaṭa hitu vennā vū balāporottuvak nætnam arūpa bhavayat nǣ.

그러니 그는 어떻게 됩니까? arūpa 세계에 태어나게 할 upādāna가 있습니다. 언젠가 삶의 바람을 끝냈다면, arūpa 세계에 태어나게 할 바람이 없다면, arūpa bhava도 없습니다.

ehenam kāma lōkayē balāporottu tiyā inna nisā tākkal kāmāśavādaya mūlika karagatta balāporottuven jīvat venna balāporottuva tiyena sakkal. ohuṭa kāma bhavaya nidahasak næ.

그러니 kāma 세계에 대한 바람을 지니고, kāma 즐김에 뿌리를 둔 바람으로 살고자 하는 바람이 있는 동안, 그에게는 kāma bhava에서 벗어남이 없습니다.

kāma vastuvan athæralā lōkayāṭa sænasuma labā denna hō tuṇāya maitriya lōkaya æsuru karanna hō balāporottu lōka pævætmē rūpa dharmayan æsulē balāporottu tiyena sakkal rūpa bhavayen ahak vīmak ohuṭa nǣha. ohu rūpavaya tuḷa innavā.

kāma의 대상들을 놓아 버리고도, 세상 사람들에게 편안함을 주거나 karuṇā와 mettā로 세상과 어울리려는 바람, 세상의 있음 가운데 rūpa dhamma와 어울리려는 바람이 있는 동안, 그에게는 rūpa bhava에서 벗어남이 없습니다. 그는 rūpa bhava 안에 있습니다.

anē ēvā dakinna venakoṭat dukayi karadarayi maṭa nodakina tenaka inna tiyanam koccara hon̆da mānasikatvayak puhama arūpa bhavayaṭa balāporottu venavā. ē balāporottu inna tākkal arūpa bhavayē nidahasak næhæ. ohuṭa arūpāvaya læbenavā.

아, 이것들을 보는 것도 괴롭고 시달린다, 보지 않는 곳에 있을 수 있다면 얼마나 좋을까 하는 마음이 되면 arūpa bhava를 바랍니다. 그 바람이 있는 동안 arūpa bhava에서 벗어남이 없습니다. 그는 arūpa bhava를 얻습니다.

anē mē pævætmarayak næhænē kiyalā dænagena keḷavara karanna ōnē kivvanam koyi tanakavat mona bhavayakda pævætma æti væḍaknē. pævætma asāra kiyā pūrṇa avabōdhaya læbunam arihat etanṭa āvanam ohuṭa tun bhavayama balāporottu ivarayi tun bhavayama ivara kaḷā. bhavaya hā sambandha nætnam bhava bhava nirōdhā jāti nirōdhō jāti nirōdhā jarāmaraṇa nirōdhayi. ehenam etana unvahansēṭayi jarāmaraṇa gedennā vū kotanaka hō pævætmak næti vennē. pævætma keḷavara karana. itin tun bhavaya oya ākārayi. eka eka bhavayaṭa sakas vennē bhavaya sakas vena ākāraya ōkayi.

아, 이 있음에는 알맹이가 없구나 알고서 끝내야겠다고 한다면, 어디서든 어떤 bhava든 있음이 무슨 소용인가, 있음은 알맹이가 없다고 온전히 깨달아 arahant에 이르렀다면, 그에게 세 bhava에 대한 바람은 끝났습니다. 세 bhava를 모두 끝냈습니다. bhava와 이어지지 않으니 ‘bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’입니다. 그러니 거기서 그분에게만 늙음과 죽음이 따르는 어디에서의 있음도 없어집니다. 있음을 끝냅니다. 세 bhava는 이와 같습니다. 각 bhava에 이르는 것, bhava가 이루어지는 방식은 이것입니다.

tērum ganna bæri hariyak tiyenavā nam ahalā tērum ganna.

알아듣기 어려운 부분이 있으면 물어서 알아들으십시오.

dæn mē tava ekak tiyannē mokakda? jātika rūpāvin nīnālikāvassē pracāraya vū bhava vistarayē ē vagē nævatat ahanna ahapu næti ayaṭat ahanna tiyenavā hon̆dayi kiyana eka pennavā. itin ēkama tamayi api dæn mē kaḷē.

또 하나 있는 것은 무엇입니까? 국영 Rūpavāhinī 방송에서 나간 bhava 풀이를 다시 들을 수 있으면 좋겠다, 듣지 못한 이들도 들을 수 있으면 좋겠다는 것입니다. 지금 우리가 한 것이 바로 그것입니다.

kāma bhavayaṭa pat vennē kumak nisāda? kāma āśvādaya hon̆dayi, priyayi, manāpayi kiyana mē tr̥ṣṇāva nisā. ehi upādāna vaśayen bæn̆dīma nisā. anna upādāna pat hā bavō kiyana svabhāvaya læbenavā.

무엇 때문에 kāma bhava에 이릅니까? kāma 즐김이 좋고 사랑스럽고 마음에 든다는 이 taṇhā 때문입니다. 거기에 upādāna로 묶이기 때문입니다. 그래서 ‘upādānapaccayā bhavo’라는 성품이 얻어집니다.

kāmayaṭa hētu vena bhavaka innavā nam ēkē pæduranahamayi haṭagannē. kāmavastu priyayi manāpayi yahapatayi kiyana hæn̆gīmen paṁca kāmayō priyayi manāpayi yahapatayi kiyana hæn̆gīmen ēkē bæn̆dunot ē hētuven ohu kāma bhavayaṭa avaśya karana parisaraya hadāgannavā.

kāma로 이끄는 bhava에 있다면 그것은 묶임으로 일어납니다. kāma의 대상이 사랑스럽고 마음에 들고 좋다는 느낌으로, 다섯 kāma가 사랑스럽고 마음에 들고 좋다는 느낌으로 거기에 묶이면, 그 까닭으로 그는 kāma bhava에 필요한 환경을 지어 냅니다.

etakoṭa upādāna venavā kiyannē ē āsanayaṭa vædilā hiṭiyā. bæn̆dilā hiṭiyā. etakoṭa siddha vena kriyāvakārītvaya mokakda? ēkaṭa avaśya bhavayē eevat śaktiyak nirmāṇaya venavā. bhava kiyana vacanayen pennē mokakda? yamak sakas kirīmaṭa avaśya karana nirmāṇatmaka śaktiya goḍanæguṇanam. anna ē goḍanagapu eka tamayi bhava kiyalā kivvē.

upādāna란 그 자리에 박혀 있었다, 묶여 있었다는 것입니다. 그러면 일어나는 움직임은 무엇입니까? 그 bhava에 필요한 힘이 지어집니다. bhava라는 말이 보여 주는 것은 무엇입니까? 무엇을 이루는 데 필요한 지어내는 힘이 세워졌다면, 그 세워진 것을 bhava라고 했습니다.

kāmayē kāma dharmayō goḍanaganna avaśya karana śaktiya yam senakin goḍanæguṇā nam ē kāma vastun upādānaya kara gænīmē. næhanam ēvæ tava tavat tuḷaṭa pævætviya yutuyi. itihā ē pasupata ham̆bā yā yutuyi kiyalā. ēkaṭa bæn̆dunā nam upādāna vunā nam ēkaṭa avaśya karana śaktiya nōda vunā upādāna patviyā bahu kiyalā.

kāma 속에서 kāma dhamma들을 세우는 데 필요한 힘이 누군가에게 세워졌다면, 그것은 kāma 대상들을 붙든 데서, 곧 그것을 더더욱 이어 가야 한다, 그 뒤를 좇아가야 한다고 하는 데서입니다. 거기에 묶였다면, upādāna가 되었다면, 그에 필요한 힘이 세워졌습니다. ‘upādānapaccayā bhavo’라는 것입니다.

ē rūpāvacara dharmaya hon̆dayi kiyalā ēka ida kiyalā hæn̆gīmak āvā nam ēkaṭa avaśya vena pasutalaya ohu hu goḍanagena mānasikatvaya huḷan̆ga tibuṇā nam ohuṭa ē upādānaya at æḍalā næhæ. upādāna paccayā bava kiyana siddhāntayen etana rūpa lōkaya ipadīmaṭa yamak nirmāṇaya kaḷotda ē nirmānātmaka śaktiyen ipadenavā.

rūpāvacara dharma가 좋다, 그것이 낫다는 느낌이 왔다면, 그에 필요한 바탕을 그가 세우는 마음이 그 안에 있었다면, 그는 그 upādāna를 놓지 못한 것입니다. ‘upādānapaccayā bhavo’라는 이치로, 거기서 rūpa 세계에 태어나도록 무엇을 지어냈다면 그 지어내는 힘으로 태어납니다.

maṭa mē lōkē æsurē inna ōnē næha. namut jīvat venna ōnē. jīvat vīmē balāporottuva tiyokkal arūpa bhavayama evvē næ.

‘나는 이 세상과 어울려 있고 싶지 않다. 그러나 살고는 싶다.’ 살고자 하는 바람이 있는 동안 arūpa bhava는 그치지 않습니다.

ehenam jīvat vīma balāporottuva tiyena jīvitayak gonna śaktiya gena dunnā. lōkaya hā sambandha rūpa dharmaya hā sambandha baven ahak vecca nisā rūpa lōkaya uppattiyen ivat kaḷā. namut ohugē pævætma ivara vunē næhæ. ohu arūpa uppattiyen arūpa bhavayaṭa pat venavā. arūpa jātiyet bhava paccayājāti kiyalā ēkaṭa avaśya jātiya ēkaṭa hambavenavā. arūpa jāti nāma jātiyak.

그러면 살고자 하는 바람이 삶을 세울 힘을 주었습니다. 세상과 이어진, rūpa dhamma와 이어진 bhava에서 벗어났기에 rūpa 세계의 태어남에서는 벗어났습니다. 그러나 그의 있음은 끝나지 않았습니다. 그는 arūpa 태어남으로 arūpa bhava에 이릅니다. arūpa jāti에서도 ‘bhavapaccayā jāti’라 하여 그에 필요한 jāti를 얻습니다. arūpa jāti는 nāma jāti입니다.

rūpa jāti kiyannē satara mahābhūta saha ēvā vāyē upādāya rūpa rūpa ē ṭiken tamayi mē rūpa lōkē haṭagannē.

rūpa jāti란 네 mahābhūta와 그에 기댄 upādāya rūpa로, 그것들로 이 rūpa 세계가 일어납니다.

ēvaṭa mul vecca nāma lōkayak tiyenavā. ē nāma lōkayaṭa āyatanaya manāyatanaya manāyatanaya pihiṭanavā manō rūpayakin. manō rūpayakin pihiṭa etanat rūpayak tiyenavā. ēka ara satara mahābhūta saha upādāya rūpa kiyana ēvan haṭagatta eka nemeyi. ēka manō rūpayak vaśayen haṭagattā manōmaya rūpaya.

그것들의 뿌리가 되는 nāma 세계가 있습니다. 그 nāma 세계에 manāyatana가 있고, manāyatana는 mano-rūpa에 자리 잡습니다. mano-rūpa에 자리 잡으니 거기에도 rūpa가 있습니다. 그것은 네 mahābhūta와 upādāya rūpa에서 일어난 것이 아니라 mano-rūpa로 일어난 것, manomaya rūpa입니다.

dæn api hīnayak dakinakoṭa hīnen apē śarīraya apiṭa pēnavā. api yanavā ēkē mē lōkayē vidyāmānicca bhautika vū āpō dhātuva, tējō dhātuva, vāyō dhātuva, paṭhaya dhātuva ehema tibuṇada? nǣ ē ṭika næha. mē lōkē tibicca tibunē. hæbæyi hīna lōkē rūpayak tibunē nædda? rūpayet tibuṇā.

우리가 꿈을 꿀 때 꿈속에서 우리 몸이 보입니다. 우리는 거기서 다니지요. 그런데 그 안에 이 세상에 드러나는 물질인 āpo dhātu, tejo dhātu, vāyo dhātu, paṭhavī dhātu가 있었습니까? 아니요, 그것들은 없었습니다. 그것들은 이 세상에 있었습니다. 그러나 꿈 세계에 rūpa가 없었습니까? rūpa도 있었습니다.

hæbæyi hīna lōkē tava kenek hiṭiyā tamut ekkalā api mavāgena hō balanavā ehema misak.

꿈 세계에서 다른 사람이 함께 있었다 해도, 그것은 우리가 지어내서 본 것일 뿐입니다.

apē yāḷuvē hīnen dækaṭa passē daval api nægillā gihillā vuvot ehema īya āva mahā habeṭa hīnen kivva diyayi. ehema kenek da ma dannē næha madiyāgen nemeyilā hiṭiya magē væḍanna væḍak karaka hiṭiya kiyalā minihā kiyanna puḷuvan.

친구를 꿈에서 본 뒤 낮에 일어나 찾아가서 ‘어젯밤 꿈에 너를 봤어’ 하면, 그 사람은 ‘나는 그런 것 몰라, 나는 내 일을 하고 있었어’라고 말할 수 있습니다.

ehenam mama dækkē ekkenā kavuda magē manasin mavāgatta manōrūpayak nēda ē pudgalayā yāḷuvā ādi vaśayen dækkē.

그러면 내가 본 사람은 누구입니까? 내 마음이 지어낸 mano-rūpa를 그 사람, 친구로 본 것 아닙니까?

mama um̆balagē deṭa āvā hīnē. oya issarahā tiyenavā maha gaha dækkā am̆ba gahak tiyenavā mama ēkat dækkā kiyanavā. kohe dækkā am̆ba gaha dakinnē ēka dæn kapalā māsayak vitenavā kiyalā minihā kiyanna puḷuvan. api

‘꿈에 너희 집에 갔어. 앞에 큰 나무가 있더라, 망고나무가 있어서 그것도 봤어’ 하면, 그 사람은 ‘어디서 망고나무를 봤다는 거야, 그건 베어 낸 지 한 달쯤 됐어’라고 말할 수 있습니다.

vitenavā kiyalā minihā kiyanna puḷuvan. api dækka am̆ba gaha mokakda issellā ēgediṭa giyāma apē manasaṭa vaṭṭava gatta manōrūpayē amagahat dækalā api manō lōkayen api eyāgē eyāgē vattagē gēmāgē yāḷuva ahambenna giyā nam ē manō lōkē māva gatta eka nēda giyē?

우리가 본 망고나무는 무엇입니까? 전에 그 집에 갔을 때 우리 마음에 담아 둔 mano-rūpa 속의 망고나무를 보고, 우리가 마음 세계에서 그 사람의 정원과 집, 친구를 찾아갔다면, 그것은 마음 세계에 담아 둔 것으로 간 것 아닙니까?

ehenam bhautika lōkē tibivicca gahaka dækkāda api havala tibavicca hiddhiya dækkada pæṭunada mama mē kivvē

그렇다면 물질 세계에 있던 나무를 본 것입니까, 그 순간 거기 있던 일을 본 것입니까? 제 말을 알아들으셨습니까?

api māsekaṭa issellā yāḷuvekgē gedaraṭa yanavā hambe yannalā gedara mahā amba gaha tiyenavā metulē. apiṭa dæn ōka apē manasē væṭalā yāḷuvayi gehet dannavā. ge hæṭit dannavā am̆ba gaha vecca hæṭit dannavā.

한 달 전에 우리가 친구네 집에 갑니다. 그 집 마당에 큰 망고나무가 있습니다. 그것이 우리 마음에 담깁니다. 친구도 알고 집도 알고, 집 모양도 알고 망고나무 모양도 압니다.

māsekaṭa vitara passē api hīnayak dakinavā. ara yāḷuva eyā gedareṭṭa hīnen yanavā api. yanakoṭat taram ama gaha mulaṭa yāḷuvat kiyalā katā kara kara innavā api hīnen dækkā tiya.

한 달쯤 뒤에 우리가 꿈을 꿉니다. 꿈에서 그 친구 집에 갑니다. 가 보니 망고나무 밑에서 친구와 이야기를 나누고 있는 꿈을 꾸었습니다.

īṭa passē udē nægiṭilā haṭan̆gan gihillā yāḷu hambavelā haṭan gi gihillā kiyanna balaka ē am̆ba gaha kapalā māsaya suman gānak venavā. etana am̆ba gahak ættema nǣhæ kiya minissu kapalā dālā kiyanavā. ehaṭa apē manasē māsayak giyāṭa passē ara ama gaha tibunē næ.

아침에 일어나 서둘러 찾아가 친구를 만나 이야기하니, 그 망고나무는 베어 낸 지 한 달 남짓 되었다고 합니다. 거기엔 이제 망고나무가 아예 없다, 사람들이 베어 버렸다고 합니다. 그곳에는 한 달이 지난 뒤 그 망고나무가 없었습니다.

dæn mokada velā tiyennē? ehenam mē bhautika lōkē tibicca deyakda api hīnen dækvē. ehenam apē manō lōkayaṭa væṭicca deyak.

그러면 무슨 일이 일어난 것입니까? 꿈에서 본 것이 물질 세계에 있던 것입니까? 우리 마음 세계에 떨어진 것입니다.

anna apē manō lōkayaṭa vædicca dakinavā manōmaya vaśayen. ēvat ara kiyannē satara mahābhūta rūpada ē rūpa nævaṭa rūpayak tibunē næ. manō rūpayak tibunē. menna mē vagē arūpāvacara lōkē rūpayak nǣ kiyannē næhæ. ēkema mē bhautika satara mahābhūtayangē rūpaya ēkē nǣ. hæbæyi manō lōkaya gatta manō saṭahan rūpayak tiyenavā. anna ē manōsaṭahan rūpayen tamayi arūpa lōkē upadinnē.

우리 마음 세계에 들어온 것을 마음으로 지은 것으로 봅니다. 그것들이 네 mahābhūta로 된 rūpa였습니까? 그런 rūpa가 아니라 mano-rūpa가 있었습니다. 이처럼 arūpāvacara 세계에 rūpa가 전혀 없다는 것이 아닙니다. 거기에 이 물질인 네 mahābhūta의 rūpa는 없습니다. 그러나 마음 세계가 담은 마음의 자국, rūpa가 있습니다. 그 마음 자국의 rūpa로 arūpa 세계에 태어나는 것입니다.

ē nisā eyāṭa tava kenek kiyana baṇa ahannavat tava kenek hā sambandhayak lōkaya hā sambandhayak venna vidihak nǣha. ehema aramuṇu vennē næ. manō lōkeṭa manō lōkayama aramuṇu vevī tiyenavā misak. ēnisā arūpāvacara lōkaya baṇa ahanna bæhæ kivvē onna ōkayi.

그래서 그는 다른 이가 들려주는 가르침을 들을 수도, 다른 이와, 세상과 이어질 수도 없습니다. 그렇게 대상이 되지 않습니다. 마음 세계에는 마음 세계만 대상이 되고 있을 뿐입니다. arūpāvacara 세계에서 가르침을 들을 수 없다고 한 것이 바로 이 때문입니다.

eyāṭa ē lōkaya aramuṇu venavā. tava ekak ganna bæ.

그에게는 그 세계가 대상이 됩니다. 다른 것을 잡을 수 없습니다.

tamā tuḷa tamāṭa ōna hiṭiya jīvat vīma mul karagatta mānasikatvaya tiyenavā. ē mānasikatvaya huva ē tuḷa jīvat venavā. ēkayi etana tiyennē. hæbæyi ara rūpa lōkeṭa giyāṭa passē ara rūpāvacara āśvāda upādānaya karalā tiyenakan tamayi ara rūpastu ram̆ba gaha ehema dækkē. arūpa lōkeṭa giyāṭa passē ēvā dakinne. ebu parisarayat eyā ahak karala gin tiyennē. rūpa lōketi rūpa saṭahan parisaraya ahak velā jīvat vīmē balāporottu athæralā nætuva hiṭiya nisā. jīvat velā inna bava hon̆daṭa pæhædiliva væṭahenavā bohoma nidahas venavā. kisīma karadarayak næti, kisima gæṭīmak næti śānta jīvitayak tiyenavā kiyalā vitarak væṭahenavā.

자기 안에 자기가 원하던, 살아 있음에 뿌리를 둔 마음이 있습니다. 그 마음 안에서 삽니다. 거기 있는 건 그것입니다. 그런데 rūpa 세계에 갔을 때는 rūpāvacara 즐김을 붙들고 있는 동안 rūpa 대상인 망고나무 같은 것을 보았습니다. arūpa 세계에 간 뒤에는 그런 것을 보지 않습니다. 그런 환경을 그가 치워 버렸습니다. rūpa 세계의 rūpa 자국 환경은 치워졌지만 살고자 하는 바람은 놓지 않았기 때문입니다. 살아 있다는 것만 또렷이 알아차리며, 아주 홀가분해집니다. 아무 시달림도 없고 아무 부딪힘도 없는 고요한 삶이 있다는 것만 알아차립니다.

anna ēka tamayi arūpāvacara bhamayāṭa væṭahena væṭahannē. eyāṭa lōkayat ekka kisima pudgalayek eka monama vidihinmat aramuṇu vaśayen sambandha venna bæ. mokada hētuva? arūpa bhavayē tibennā vū svabhāvaya nirmāṇaya karalā dennē eban̆dunnā vū tani pudgalayekugē jīvat śānta jīvat vīmē mānasikatvaya pamaṇayi.

그것이 arūpāvacara 존재가 알아차리는 것입니다. 그는 세상의 어떤 사람과도 어떤 식으로든 대상으로서 이어질 수 없습니다. 왜 그럴까요? arūpa bhava의 바탕을 지어 주는 것은 그런 홀로인 사람의 고요히 살고자 하는 마음뿐이기 때문입니다.

ē nisā arūpa lōkaya tuḷa rūpa dakinna bæri venna hētuva ēkayi. eyā manō rūpayak vaśayenvat dakinnē næhæ. ara rūpāvacara gati lakṣaṇaya tin nisā tamayi api manasin rūpa dækkannē ara ē bavat api kivvē satara mahābhūta nǣha kivvē ēkayi. manasin dakina rūpa vala manasin hædena lōkaya satara mahābhūta nǣ kivvē ēkayi.

그래서 arūpa 세계에서는 rūpa를 볼 수 없습니다. mano-rūpa로도 보지 않습니다. rūpāvacara의 성향이 있기에 우리가 마음으로 rūpa를 보는 것입니다. 그래서 거기에 네 mahābhūta가 없다고 했습니다. 마음으로 보는 rūpa, 마음으로 지어지는 세계에는 네 mahābhūta가 없다고 한 것이 그 뜻입니다.

ov ākāsāna aṁcāyatana viññāṇa aṁcāyatana ākiṁcaññāyatana nēva saṁgnā nāsaññāyatana kiyana mē hatarama. ē hatarēma tiyennē oya kiyannā vū arūpa svabhāvaya.

네. ākāsānañcāyatana, viññāṇañcāyatana, ākiñcaññāyatana, nevasaññānāsaññāyatana, 이 넷 모두에 있는 것은 방금 말한 arūpa의 바탕입니다.

jīvat vīmē balāporottuva mul karagatta kisima rūpa vastuvak hā sambandha paḷaveni avasthāva tamayi nidahas ākāśaya. ahasak pēnavā misak, ahasak væṭahenavā misak. ahasaka inna pudgalayek mama kiyā væṭahennet næ. mama yana hæn̆gīmaṭa rūpakārayak væṭahennet nǣhæ. paḷaveni ākāśānaṁcāsana arūpayā.

살고자 하는 바람에 뿌리를 두고, 어떤 rūpa 대상과도 이어지지 않은 첫째 국면이 바로 걸림 없는 허공입니다. 허공이 보일 뿐, 허공이 알아차려질 뿐입니다. 허공 속에 있는 한 사람으로서 ‘나’라는 것도 알아차려지지 않습니다. ‘나’라는 느낌에 어떤 모습도 알아차려지지 않습니다. 첫째, ākāsānañcāyatana arūpa입니다.

ē ākāśānaṁcaya upanna kenāṭa nidahas ākāśayak dænenavā misak. ē kalpa gānak inna ekakan eyā innē etana. eyā innē sænasumakin. mokada kapanavā, koṭanavā, gaha marā gannavā, raṇḍu venavā ekak pēnnē nǣ ē lōkē. inna ekak. ehema kavuruvat ēkē nǣ. tamā hæṭa tava kavuruvat næha.

ākāsānañcāyatana에 태어난 이에게는 걸림 없는 허공이 느껴질 뿐입니다. 여러 kappa 동안 그는 거기 있습니다. 그는 편안히 있습니다. 왜냐하면 베고, 찍고, 때려죽이고, 다투는 것이 그 세계에서는 보이지 않기 때문입니다. 그런 이는 거기 아무도 없습니다. 자기 말고 아무도 없습니다.

tanikara ākāśayak uḍa bæluvat, yaṭa bæluvat, vaṭa bæluvat hæma tænakama ākāśayak dænenavā. dænena ākāśayak tuḷa dænīma tiyenavā misak. ēka pudgalayek vaśayen idagena ākāśaya balanavat nemeyi. menna ākāśānāyatanaya svabhāvaya.

오로지 허공뿐입니다. 위를 보아도 아래를 보아도 둘레를 보아도 어디서나 허공이 느껴집니다. 느껴지는 허공 안에 앎이 있을 뿐입니다. 한 사람으로 앉아 허공을 바라보는 것도 아닙니다. 이것이 ākāsānañcāyatana의 바탕입니다.

ē ākāśayat aramuṇu vanavā nam dænīma aramuṇu vena avasthāvak tiyenavā æyi vagēma anantō uḍaṭa vaṭa hæmatenama dænenavā. dænīmaṭa gōcarena atirēka deyak nǣ. dænīmen dænīma gōcara karanavā.

그 허공마저 대상이 된다면, 앎이 대상이 되는 국면이 있습니다. 그와 같이 끝없이 위로 둘레로 어디서나 느껴집니다. 앎에 드러나는 것 말고 다른 것은 없습니다. 앎으로 앎을 대상으로 삼습니다.

ælīmaṭa, gæṭīmaṭa rāga, dvēśa, mōha ahalakavat næti nisā, æt nisā. ē taramaṭa nimidā. viśāla sæhælluvak tiyenavā. śāntayi praṇītayi.

들러붙음, 부딪힘, rāga, dosa, moha가 가까이에도 없기에 그만큼 고요합니다. 큰 가벼움이 있습니다. 고요하고 빼어납니다.

ē nisā ēka dukak nemeyi. anik ayaṭa balanavā ehema vunot ehā mahā iriya viliṁga vahannā vagē dukaknē kavuruvat dakinnē næhanam kiyalā ē adahas ennē īṭa pallehā inna ayiyā mānasikatvaya.

그러니 그것은 괴로움이 아닙니다. 다른 이들이 보기엔, 그렇게 되면 크게 갇힌 것 같은 괴로움 아니냐, 아무도 보지 못한다면 하고 생각하겠지만, 그런 생각은 그보다 아래에 있는 이들의 마음에서 나옵니다.

ē maṭṭamaṭa vædicca kenāṭa ēka śāntayi praṇītayi.

그 단계에 든 이에게 그것은 고요하고 빼어납니다.

ēka viññāṇaṁcanda ēkat arūpa ākiṁcaññāyatana kiyana ēket itāma kuḍā velā biṁduvak taram pramāṇayaṭa bæhælā. dænīm biṁduvak vena misak ēkaṭa gōcara vecca bāhira lōkayak kisima ekak nǣ. ēka tamayi ākiṁcaṁññāyatana svabhāvaya.

그것이 viññāṇañcāyatana이고, 그것도 arūpa입니다. ākiñcaññāyatana에서는 그것마저 아주 작아져 점 하나만큼으로 줄어듭니다. 앎의 점 하나가 될 뿐, 그것에 드러나는 바깥 세계는 아무것도 없습니다. 그것이 ākiñcaññāyatana의 바탕입니다.

nēva saṁgnā nāsaṁ etana svabhāvaya ēt taraha sænasumak dakinavā.

nevasaññānāsaññāyatana의 바탕은 그보다 더 큰 편안함을 봅니다.

dænīma goḍanagannat dænīma pavatvannat vehesak ōnē. ē vehesat athærapuhama utsāhiriyē atrapuhama īṭat taram koccara śānta praṇituda anna ehema dænīma dænīma goḍanægīmaṭa balāporottu vena utsāha vīriya atrapuhama læbū śānta praṇī tattvaya tamayi nēva saṁgnā nāsaṁtanayēdī ārambha karannē.

앎을 세우는 데도, 앎을 이어 가는 데도 수고가 듭니다. 그 수고마저 놓아 버리고 애씀을 놓으면 그보다 얼마나 더 고요하고 빼어나겠습니까. 그렇게 앎을 세우려는 애씀과 힘씀을 놓아 얻은 고요하고 빼어난 상태가 nevasaññānāsaññāyatana에서 시작됩니다.

hæbæyi jīvitāva tiyena nisāma dænīma goḍanaganavā. goḍanagana utsāhiriya atarama āyatara goḍanagapu dænīmillā yanavā. ævara nam āyē maraṇa bayak enavā. gītāva nisā āyē sarayak goḍanna naganavā tava pārak. goḍa nagamin innē næhæ. ēkat vehetak. ē veheru midilā śānta prītayen āya innakoṭa āyata mē goḍanægicca dænīma āyi gevilalā yanavā. gevillā gihillā ēka keḷavara venna enavā. keḷavara vunot ehenavā dænīma ivaraṇā maraṇaya āyasarayak ṭikak goḍanaganavā.

그러나 살고자 하는 바람이 있기에 앎을 세웁니다. 세우는 애씀을 놓은 사이에 세워 둔 앎이 닳아 갑니다. 다 닳으면 다시 죽음의 두려움이 옵니다. 살고자 하는 바람 때문에 다시 한 번 세웁니다. 계속 세우고 있지는 않습니다. 그것도 수고이니까요. 그 수고에서 벗어나 고요하고 빼어나게 다시 있으면, 세워 둔 앎이 또 닳아 갑니다. 닳아서 끝나려 합니다. 끝나면 앎이 끝나니 죽음입니다. 그래서 다시 조금 세웁니다.

avaśya maṭṭa apiṭa idilā goḍanagana læka tiyā gannavā. dæn api hitamukō api yamak goḍanaganakoṭa apiṭa avaśya velāvaṭa avasthē karaganna āhārayak goḍanaganavā. mē ēkak. ēkē vaṭinākamak hitalā ēka loku vædagat kiyalā hitalā. tamanṭa væḍi pramāṇayak gonnalā o saṭuvē tiyanna goḍanaga utsāha veī mahansi vem kenek govitæn karanavā. govi tæn kara hadā hadā āṭu koṭuva puruvāgena væḍi mahansiyak vevī innavā.

필요한 만큼만 세워 둡니다. 이렇게 생각해 봅시다. 우리가 무엇을 쌓을 때, 필요한 때에 쓰려고 먹을거리를 쌓아 둡니다. 그런데 그것을 값지고 아주 중요하다고 여겨, 더 많이 쌓아 곳간에 넣어 두려고 애쓰고 힘쓰며 농사를 짓는 사람이 있습니다. 농사짓고 또 지어 곳간을 가득 채우며 더 많이 지쳐 갑니다.

dæn mē væḍak næti kara meccara mahansi venna enna ōnē næhæ. kanna boḍa vitarenna ōnē maṭa væḍē pāhan tiyalā dakku vidanē mokada karannē kaṇḍa bonna avaśya gā tanna ipadanavā. dæn mē dina væḍi vehesa vin̆dinnē kavuda ara væḍiyen aṭukoṭa puruvā ganna ōnē ekkenā væḍipura utsāhaya vīriya vaḍalā ehenam ē puraṇagā eyāṭa vehesa væḍiyi.

‘쓸데없이 이렇게까지 고생할 필요 없다, 먹고 마실 만큼이면 된다’ 하고 먹고 마실 만큼만 짓는 사람이 있습니다. 둘 가운데 누가 더 지칩니까? 곳간을 더 채워야 하는 사람이 애씀과 힘씀을 더 키우니 그만큼 더 지칩니다.

ēka væḍak næhæ maṭa kaṇaḍa bolla tibunahama æti anikaraṇa nikan apatanē. apatē nā goḷu gahana monavā karannada mē taṇhāvaṭa kiyalā hin̆dan dæn̆galalā. ēkat ayalā aralā hin̆dan ara yantam maṭṭamaṭa avaśya maṭṭamaṭa karaganna kenāṭa ē san̆dahā karana utsāha iviriyē tava araṭa vaḍā aḍu.

‘그건 쓸데없다, 먹고 마실 것만 있으면 된다, 나머지는 헛되다, 이 taṇhā 때문에 헛되이 아등바등 무엇 하랴’ 하고 그것마저 내려놓고 겨우 필요한 만큼만 하는 사람은, 그 일에 드는 애씀과 힘씀이 앞사람보다 적습니다.

anna ē vagē lōkayē sthirava pævætmak hadāgena hira karannē, sada karenna ēka nonæsī pavatvāgena geniyanna. saṁkhāra goḍanagena kenā utsāhaya væḍiyi. ē san̆dahā vīriya væḍiyi. væḍipura utsāhayak vīryā karanakoṭa manasin vehesa vin̆dinavā væḍiyi.

그처럼 세상에서 굳건한 있음을 지어 가두려고, 영원하게, 사라지지 않게 이어 가려고 saṅkhāra를 쌓는 사람은 애씀이 더 큽니다. 그 힘씀이 더 큽니다. 더 애쓰고 힘쓸수록 마음으로 겪는 지침이 더 큽니다.

pævætmaṭa mātrayaṭa pamaṇak āvat hæriyen nam maṭa æti īṭa vaḍā karanna ōnē næhæ. ēket ma bæn̆dilā næhæ kiyana mānasikatvaya īṭa vaḍā tavat nidahāva pævætma tuḷa tiyena laukikatvayak tuḷa yana kenekuṭa yanna puḷuvan uparima nidahasa occarayi.

‘그저 있을 만큼만 애쓰면 된다, 그 이상은 할 필요 없다, 그것에도 묶여 있지 않다’는 마음은 그보다 더 홀가분합니다. 있음 안의 lokiya 속에서 가는 사람이 이를 수 있는 가장 큰 홀가분함이 그만큼입니다.

pævætmē āsāva vin̆darinna laukika bhāvanāvaka balayaṭa bæ. ē pragnāva ennē næ. ēnisā oteṭa dænagannam laukikayi.

있음에 대한 갈망을 깨뜨리는 것은 lokiya bhāvanā의 힘으로는 안 됩니다. 그 paññā가 오지 않습니다. 그래서 거기까지는 lokiya임을 알아야 합니다.

tilak avabōdha kiyana eka saṁyaṭa yanna bæri yanna puḷuvan. eyā yana kramaya tava ekak. oya sāmānya lōkayā yana krama ekak. sāmānya lōkayā anicca, dukkha, anatta vaśayen dækalā nemeyi oya gamana yannē.

tilakkhaṇa를 깨달은 이도 그곳으로 갈 수 있습니다. 그가 가는 길은 다릅니다. 보통 세상 사람이 가는 길은 또 다릅니다. 보통 세상 사람은 anicca, dukkha, anatta로 보고서 그 길을 가는 것이 아닙니다.

ekin ekaṭa mē lōkē tibennā vū bāhira bādhakan. væḍak næti dē dækalā kiyā hitam dakinnē nǣ.

그들은 이 세상의 바깥 걸림돌들을 하나씩 내려놓을 뿐, 그것을 쓸모없는 것으로 보는 것은 아닙니다.

væḍak næti deyak kiyiyā dækalā yana kenā innavā nam ē ārya mārgaya yana aya. eyā athæragena yannē eka kramayakaṭa. anicca nam, dukkha nam, anatta nam harayak nætnam asāra lōkayak passē mama særi særalā monavā labāgannada? væḍak næti asāra dukak passē særisara veheta vin̆dinavā nisā. ganna harayak nǣnē. ē nisā mama athærinna vælīmēdī yanavā kiyana eka tamayi āryayangē dhyāna mārgaya. svāmī ma ara koḍanīmayi næti

쓸모없는 것이라고 보고서 가는 이가 있다면 그는 ariya 길을 가는 이입니다. 그는 다른 방식으로 놓아 가며 갑니다. anicca라면, dukkha라면, anatta라면, 알맹이가 없다면, 알맹이 없는 세상을 좇아 떠돌며 내가 무엇을 얻겠는가? 쓸모없는 알맹이 없는 괴로움을 좇아 떠돌며 지칠 뿐이니, 가질 알맹이가 없다. 그러니 놓고 들러붙지 않으며 간다는 것, 그것이 ariya들의 jhāna 길입니다.

dhyāna mārgaya. svāmī ma ara koḍanīmayi næti velā yana upamānaṭa goḍanakoṭa ov tilakṣaṇa avabōdha tiyena kenakoṭa ehema goḍana avasthāva

(물음) 스님, 앞서 쌓았다가 사라져 가는 비유로 보면— 네 — tilakkhaṇa를 깨달은 이에게도 그렇게 쌓는 국면이 있습니까?

næ trilakṣaṇa avabōdha tiyena ekana atedi yathābōdhaya labanavā pūrṇa vaśayen. eyā dakinavā manō saṁkhāra kiyana nemeyi anicca dukkha anatta satvaya hita kiyannē mokakda kiyalā hariyaṭa vaṭahagannē otendi hita kiyannē sadātanikatvayakvat pavatina ekakvat nemeyi. mē dænīma kiyannē vēdanā saṁgnā kiyannē goḍanaganæhæ. vēdanā saṁgnā manōsaṁkhārayi. eyā dakinavā manō saṁkhārayak goḍanaganavā goḍa nagapu ekaṭa yaḷi yali goḍa næguvot goḍanagapu ekaṭa næti venavā pēnnē næha.

아닙니다. tilakkhaṇa를 깨달은 이는 거기서 온전한 참된 깨달음을 얻습니다. 그는 mano-saṅkhāra를 중생이 아니라 anicca, dukkha, anatta로 봅니다. 거기서 마음이 무엇인지 제대로 알아차립니다. 마음은 영원하지도, 머무는 것도 아닙니다. 이 앎, 곧 vedanā와 saññā는 세워지는 것입니다. vedanā와 saññā는 mano-saṅkhāra입니다. 그는 mano-saṅkhāra가 세워지는 것을 봅니다. 세운 것 위에 거듭거듭 세우면 세운 것이 사라지는 것이 보이지 않습니다.

dæn api tama yamkisi dennaṭa vatura ṭiyak evanavā. evalā hiṭan api natara karanavā. hepu vatura ṭiya hin̆dilā yanavā. bæhælā yanavā. ivara bava pēnavā. āyusarayak evanavā. ēgollan natara karanavā. ē ṭikat ævillā haṭan gahagena giyā pallehaṭa gahagena giyā vēlā hidilā giyā. ēkat dakilā. dæn api oya kiyana deka dakinna puḷuvanda eka digaṭama vatura evvoṭika ṭika evvot ōka dakinavā. ē vatura ṭikaṭa vena dē. ara ēpu vatura ṭika hin̆dena hariya hin̆denavā, bahina hariya bahinavā tamayi eka væla nokæḍiya evvā. hæbæyi ēkat dakinna bæri venavā. væla nokæḍi vatura pārak evvot hin̆dena eka bæhælā yana eke ivara venavā, navatinavā āyi gonnægeniva dakinna bæha.

이렇게 생각해 봅시다. 어딘가로 물을 조금 흘려보냅니다. 흘려보내고는 멈춥니다. 흘려보낸 물이 스며들고 흘러내려 끝나는 것이 보입니다. 다시 한 번 흘려보내고 멈춥니다. 그 물도 와서 아래로 흘러내려 마르고 스며 버립니다. 그것도 봅니다. 그런데 물을 쉬지 않고 계속 흘려보내면 그 둘을 볼 수 있습니까? 그 물이 어떻게 되는지 볼 수 있습니까? 보낸 물은 스밀 만큼 스미고 흘러내릴 만큼 흘러내리지만, 끊기지 않게 보내면 그것을 볼 수 없게 됩니다. 끊김 없는 물줄기를 보내면 스미는 것, 흘러내려 끝나는 것, 멈추는 것, 다시 쌓이는 것을 볼 수 없습니다.

anna ē vagē eka digaṭama evanavā vagē tamayi ākiṁcaññāyatanayen mehāṭa tiyena dænīma konægīma. ē velāvaṭa evanavā ivara venavaṭa ayiti venavā. ivara venavaṭa ayiti venavā. onna noya karamayaṭa evena eka tamayi karannē niva saṁgnā nā saṁgnātē.

그처럼 계속 흘려보내는 것이 ākiñcaññāyatana까지의 앎 쌓기입니다. nevasaññānāsaññāyatana에서는 그때그때 보내고, 끝나는 쪽에 맡겨 둡니다. 그렇게 끊어 보내는 것을 하는 것입니다.

menna metandi dakinavā. mē hita kiyalā goḍanægennē utsāhayen vīryen dænīma goḍanægena nisā. goḍanaganna goḍanagana dænīmaṭa mokada vennē? yali yali goḍanægi nætnam ēka gevilā yanavā. mokut ituru karannē næ. etakoṭa āyasarayak maraṇaya siddha venavā hin nisā āyusarayak hadanavā. dænīmayi hæn̆dinīmayi tuḷin jīvitaya goḍanænavā.

여기서 그는 봅니다. 이 마음이라는 것은 애씀과 힘씀으로 앎이 세워지기에 세워진다는 것을. 세운 앎은 어떻게 됩니까? 거듭 세우지 않으면 닳아 없어지고 아무것도 남기지 않습니다. 그러면 죽음이 일어나니 다시 한 번 세웁니다. 앎과 알아봄으로 삶을 세웁니다.

āhitarayak ēka utsāhaya vivē ataruvama ē dænīma hæn̆dinīma gevilā yanakoṭa dakinavā hita gevilā giyā. ehenam goḍa nagevila yanavā. mokut ituru karannē næ. āyi goḍanaganavā. āyit ekat mukut ituru karada gevilā yanavā. itin mama dænīmak goḍanaganavā dænīma maṭa monavada dunnē? gonnagapu dænīma hæn̆dinīma labā dunna pratiphalaya mokakda? gonnaganna utsāhayak vīrayak karalā labā duna pratiphalayak nætuva gevilā giyā. mēkada? mē karana væḍa piḷivela.

다시 한 번 그 애씀을 놓아둔 사이에 앎과 알아봄이 닳아 가는 것을 보면, 마음이 닳아 없어졌습니다. 세운 것이 닳아 가며 아무것도 남기지 않습니다. 다시 세웁니다. 그것도 또 아무것도 남기지 않고 닳아 갑니다. 그러니 내가 앎을 세우는데, 앎이 내게 무엇을 주었는가? 세운 앎과 알아봄이 준 열매는 무엇인가? 세우려고 애쓰고 힘썼지만 아무 열매도 주지 못한 채 닳아 없어졌다. 내가 하는 일이 이것인가?

itin dænīma hædenīma æti haraya mokakda kiyalā dækada ara manō saṁkhārayangē anicca dukkha anattatvaya dækalā sadahama keḷavara karanavā

그래서 앎과 알아봄에 무슨 알맹이가 있는지 보고, mano-saṅkhāra의 anicca, dukkha, anatta를 보고서 영원히 끝냅니다.

tiyenna. īṭa passē iradha hamavenavā.

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

samahara asañgnā vena asaṁgna venavayi kiyalā kiyannē dæn oyannē yathābōdhaya tuḷa yana eka dæn yathābōdhaya tuḷin yamkisi kenek dakinavā nam dænīmayi hæn̆dinīmayi goḍanaganavā. goḍanagana eka antima keravala goḍanagana hæṭi dakinavā. ēkaṭa gæna utsāhaya vīrya dakinavā. goḍanagena ēka gevilā yanavā dakinavā. ē nisā dænīmē hæn̆dinīmē harayak nǣha kiyalā dækalā natara karanavā. mē eka kramayak.

어떤 이들은 asañña가 된다고 합니다. 그런데 지금 말하는 것은 참된 깨달음 안에서 가는 길입니다. 참된 깨달음으로 누군가 본다면, 앎과 알아봄을 세우는 것을 봅니다. 세우는 것을 끝까지, 세우는 방식을 봅니다. 그에 드는 애씀과 힘씀을 봅니다. 세운 것이 닳아 가는 것을 봅니다. 그래서 앎과 알아봄에 알맹이가 없다고 보고 멈춥니다. 이것이 한 방식입니다.

yamkisi pudgalayek saṁgnāva goḍanaganakoṭa ē saṁgnāva piḷiban̆dava āvarjanā karannakammæli venavā. gonnana saṁgnāva āvarjanā karanna kammæliyi. āvarjanā karanna nætuva innavā.

어떤 사람은 saññā를 세울 때 그 saññā를 돌아보기를 귀찮아합니다. 세운 saññā를 돌아보기가 귀찮습니다. 돌아보지 않고 지냅니다.

dæn api hitamukō mehema deyak. ara puṁci raminut ohoma væḍak karanavā. kavuru hari gahanna ehema ahapuhama nætnam monavā hari baya vunot ehema æs deka piyāgannavā. dæn pēnnē næhænē. poḍḍalā mē hari æs piyāgattahama anik ayak pēnnē nǣha kiyannē. hæn̆genna tiyena lēsima kramaya puṁci ḷamayi æt deka piyāgannē. dæn eyāṭa hitanē eyā æt deka piyāgattahama eyāṭa anik kenā pēnna næti nisā hatarak eyāṭa pēnnē nǣha kiyalā. nodannakama nēda ōka karannē. ehenam hatara næti venavā dassaka tiyāgattaṭa hatara tamanṭa pē pēnnē næti venavā vitarayi.

이렇게 생각해 봅시다. 어린아이들도 그런 짓을 합니다. 누가 때리려 들거나 무엇에 겁이 나면 두 눈을 감습니다. 이제 안 보이지요. 아이들은 눈을 감으면 다른 사람도 자기를 못 본다고 여깁니다. 숨는 가장 쉬운 방법이 어린아이가 두 눈을 감는 것입니다. 그 아이는 자기가 눈을 감으니 상대가 안 보이고, 그러니 적도 자기를 못 본다고 생각합니다. 모르니까 그러는 것 아닙니까? 적이 사라지는 것이 아니라, 눈을 감고 있으니 적이 자기에게 안 보일 뿐입니다.

menna mē vagē mē saṁgnāvehi tibennā vū duka dækalā ādīnava dækalā. ēken bērenna eyā mokada taman saṁgnāva āvarjanā nokara innavā. saṁgnāvak āvarjanā nokara innakoṭa saṁgnā nirōdha venavā. saṁgnā nirōdha venavā kiyalā kiyannē saṁgnāva næti vuṇā nemeyi. mula næti vuṇā nemeyi. āvarjanā karannē nætuva hiṭapu nisā væhilā tiyenavā. yathābōdhaya næha. misa asaṁgna

이처럼 saññā에 있는 괴로움을 보고 위험을 보고서, 거기서 벗어나려고 그는 saññā를 돌아보지 않고 지냅니다. saññā를 돌아보지 않고 있으면 saññā가 멎습니다. saññā가 멎는다는 것은 saññā가 없어진 것이 아닙니다. 뿌리가 없어진 것이 아닙니다. 돌아보지 않고 있었기에 덮여 있는 것입니다. 참된 깨달음이 없습니다.

væhilā tiyenavā. yathābōdhaya næha. misa asaṁgna satyayaṭa hita væḍuva kenāṭa siddha vennē yathābōdhayak nætuva taman rævaṭenavā. mama okkoma athæriyā æti. asaṁña satyaya midenna ōnē asaṁgna satyayaṭa pat vecca kenā mahākalpa 500k ē asaṁgna śaktiyen in̆dalā. ē śakti viśēṣaya iva vunāṭa passē. karma śaktiya kriyātmaka venavā manasaṭa dharmayak gaṭṭanaya karalā denavā karma śaktiya. gaṭṭanaya karalā dunnahama āya særayak ara saṁgnāva pahaḷa venavā. etanin tamayi āyē saṁgnāvē.

asaññasatta로 마음을 키운 이에게 일어나는 일은, 참된 깨달음 없이 스스로 속는 것입니다. ‘나는 모든 것을 놓았다, 됐다’ 하고 말입니다. asaññasatta에 이른 이는 그 asañña의 힘으로 mahākappa 오백 동안 머뭅니다. 그 특별한 힘이 다하면 kamma의 힘이 움직여 마음에 dhamma를 부딪쳐 줍니다. 부딪쳐 주면 다시 한 번 saññā가 일어납니다. 거기서부터 다시 saññā가 시작됩니다.

karmānarūpa karmānarūpa vennē. cittānarūpa venna bæha eyāṭa. mokada hitakiluva itin asaṁ venavā kiyannē hita akulōnavā. akula hatabanavā. svāmīn vahansapatti

kammaja rūpa, 그는 kammaja rūpa가 됩니다. 그에게는 cittaja rūpa가 될 수 없습니다. 마음이 오그라들었기 때문입니다. 그러니 asañña가 된다는 것은 마음이 오그라드는 것, 웅크리는 것입니다.

akula hatabanavā. svāmīn vahansapatti vunā bhavayaṭa ppattē tiyenavada

(물음) 스님, 그렇게 된 것에도 bhava로 이어지는 kamma가 있습니까?

tiyenavā tiyenavā. mokada ōka brahmatvayaṭanē hētu vennē. ōka rūpāvacarak kāmāvacara aramuṇak nemeyi. pav nemeyi. lōka sammata kusal pættak. kālē kiyagevanavā vitarayi kālē gevanavā vitarayi. sasarē ipadedamin duk vidimin mē kuṇu kayak aragena dæḍi yana kālē mahākalpa pantivaṭa navatinavā. occarayinnē.

있습니다, 있습니다. 그것이 brahma가 되는 까닭이 되기 때문입니다. 그것은 rūpāvacara이지 kāmāvacara 대상이 아닙니다. 나쁜 짓이 아닙니다. 세상이 인정하는 kusala 쪽입니다. 그저 때를 보낼 뿐입니다. 때를 보낼 뿐입니다. saṃsāra에서 태어나며 괴로움을 겪으며 이 썩을 몸을 지니고 지나는 때가 mahākappa 오백 동안 멈추는 것입니다. 그것뿐입니다.

ēkalā mehāṭa āścaśarayak sihiya āvaṭa passē mē pr̥thagjana pudgalayekgē tibā vū divæsakaṭa abhignā læbuvat antakkalpa gānayi balanna puḷuvan oya mahākalpa 500k balanna kohomat hækiyāvak na.

그 뒤 이쪽으로 와서 다시 한 번 정신이 든 뒤, 이 범부가 지닌 하늘눈으로 abhiññā를 얻는다 해도 antarakappa 몇 개를 볼 수 있을 뿐, mahākappa 오백을 볼 힘은 도무지 없습니다.

ē nisā eyā balanakoṭa eyāgē mula palāgena yanakoṭa eyāṭa peravidu kan̆da pirala dakina nuvaṇakin ehema bæluvot diva væsakin bæluvot ehema mama ahamben pahaḷa vecca satvayek misā maṭa mulak nǣhæ ma magē mula maṭa ahu vuṇā kiyalā hæn̆gīmak ennē.

그래서 그가 자기 뿌리를 더듬어 볼 때, 전생을 보는 슬기로 보거나 하늘눈으로 보면, ‘나는 우연히 나타난 중생일 뿐 내게는 뿌리가 없다, 내 뿌리를 찾았다’는 느낌이 옵니다.

maṭa dænīmak æti vuṇā. īṭa issellā mama hiṭiyē næha. mokada hiṭiyē nǣ kiyannē? ara mahākalpa 500 bælīmē gnāna śaktiya næti nisā ohu itānavā ohu alutenma lōkayaṭa isa vecca satvaya ehema buddhayā lōkayaṭa oya jātiyē dharmayak pennanna paṭan gannavā.

‘내게 앎이 생겼다. 그 전에는 나는 없었다.’ 왜 없었다고 합니까? mahākappa 오백을 볼 ñāṇa의 힘이 없기에, 그는 자기가 세상에 새로 나타난 중생이라고 여깁니다. 그렇게 그런 ‘깨달은 이’가 세상에 그런 종류의 dharma를 보여 주기 시작합니다.

62k mityā dr̥ṣṭiya ekak æti velā kiya pennā oya hituven mē satvayā ādiyē hiṭiyē næhæ. satvayā ahamben haṭagannē dhātūngen haṭagattē mē ādī vaśayen ganna dr̥ṣṭiyakaṭa enavā. aragena mē satvayāṭa mulak panavanavā kiyalā. menna mē jātiyē vādayak æti venavā. 62k mityāṭa kiyana ekak tamayi īlan̆gaṭa dennē.

예순두 가지 그릇된 견해 가운데 하나가 생겨, 그렇게 생각하여 중생은 처음에는 없었다, 중생은 우연히 생겨났다, 요소들에서 생겨났다 하는 식의 견해에 이릅니다. 그리고 중생에게 뿌리를 세웁니다. 이런 종류의 주장이 생깁니다. 예순두 가지 micchādiṭṭhi 가운데 하나가 그다음에 오는 것입니다.

itin mē nisā mē lōka satvayekuṭa yathārthaya dakinna nam mē dænīma ham gannē næ. dænīma tuḷinma dænīmē mūlalārambhaya hētuphala vaśayen dakinavā. kumak nisāda mē dænīma hæn̆dīma haṭagannē? ēkaṭa mula mokakda dækā anna ē yana mārgaya ārya mārgaya etanin hētuva dakinavā. dænīmaṭa hētuva

그러니 세상 중생이 참모습을 보려면 이 앎을 덮어 버리는 것이 아닙니다. 앎을 통해서 앎의 뿌리와 시작을 hetu-phala로 봅니다. 무엇 때문에 이 앎과 알아봄이 일어나는가? 그 뿌리는 무엇인가? 그것을 보는 길이 ariya 길입니다. 거기서 까닭을 봅니다. 앎의 까닭을 봅니다.

dænīma amataka karanna puḷuvan. ara pēna ekkenā æpiyā gattahama pēnnē nætuva vāgē. hitana ekkenā hitannē nætuva innē purudu kaḷot ehema hitennē nætuva yanavā. hitannē nætuva purudu karālā yathāpōdi næha.

앎을 잊을 수는 있습니다. 보는 이가 눈을 감으면 안 보이는 것처럼요. 생각하는 이가 생각하지 않기를 익히면 생각이 떠오르지 않게 됩니다. 그러나 생각하지 않기를 익힌다고 참된 깨달음이 있는 것은 아닙니다.

nirōdhayaṭa dæn laukika dænanakin gihilā nirōdhayaṭa samavadinna bæhænē ko kohomat yanna bæhæ. mokada nirōdhayaṭa yanna bæri. saṁgnā jīvita kiyana eka athærenna nam kavadā hari anicca vaśayen, dukkha vaśayen, anatta vaśayen dækalā tiyenna ōnē. ē dækīma attarana kenekuṭa jīvitāva pævætma āsāva ahak karanna pævætmē vaṭinākama duru karanna bæhæ.

lokiya 앎으로 가서는 nirodha에 들 수 없습니다. 어떻게 해도 갈 수 없습니다. nirodha에 갈 수 없기 때문입니다. saññā, 곧 삶이라는 것을 놓으려면 언젠가 anicca로, dukkha로, anatta로 보았어야 합니다. 그 봄이 없는 이는 삶에 대한 갈망, 있음에 대한 갈망을 치울 수 없고, 있음의 값어치를 떨쳐 낼 수 없습니다.

svāmī dæn ārya mārgayakoṭa dæmaṭa saṇa āsa passē nirōdhayaṭa næhanē. ov etanin passē āvanē dæn caturāsatya avabōdha venavā kiyalā sūtrava kiyalā etanin passa.

(물음) 스님, ariya 길에서는 그 뒤에 nirodha로 가지 않는 거지요? — 네 — 그 뒤에 sutta에서는 네 가지 성스러운 진리를 깨닫는다고 하니 그 뒤에….

mē ē kiyannē mehemayi.ē eka koṭasak pamaṇayi. siyallama nemeyi.

그것은 이런 것입니다. 그건 한 부분일 뿐, 전부가 아닙니다.

śraddhā vimukta innavā. pragnā vimukta kiyalā koṭasak innavā. etakoṭa ē vagēma etana innavā tava kāya sakkhī diṭṭhappatta oya ākārayen yana koṭasak enavā. arihat avabōdha karana krama śraddhā vimukta diṭṭhappatta kāyasakkhī obatō vimukta mē kramayaṭa ætivena kramayak tiyenavā. itin ē nisā mē hæma kramayakinma dakina kenā oya vidihaṭa gihillā dakinnē nǣhaya nemeyi. anna oba tō vimukta pudgalayā rahatan vahansē oya kramayaṭa gihillā nēva saṁgnā nāsaya saṁgnāya tenna kiyalā nirōdhaya pratyakṣa karalā. īṭa passē keles mē upādānayan siyalla hin̆davā danavā. anna eyā upatō vimuktayi.

saddhāvimutta가 있습니다. paññāvimutta라는 무리가 있습니다. 또 거기에 kāyasakkhī, diṭṭhippatta, 이런 방식으로 가는 무리가 있습니다. arahant를 깨닫는 길로 saddhāvimutta, diṭṭhippatta, kāyasakkhī, ubhatovimutta, 이런 방식으로 이루어지는 길들이 있습니다. 그러니 모든 길로 보는 이가 다 그렇게 가서 보는 것은 아닙니다. ubhatovimutta인 arahant는 그 길로 가서 nevasaññānāsaññāyatana에 이르고 nirodha를 몸소 겪은 뒤, 번뇌와 upādāna를 모두 끊어 버립니다. 그가 ubhatovimutta입니다.

ē ati ē śrēṣṭama kenek

그는 가장 뛰어난 이입니다.

dæn ārya aṣṭhāṁga mārgaya matara satipaṭṭhānaya vaḍā

(물음) 이제 ariya aṭṭhaṅgika magga와 satipaṭṭhāna를 닦으면—

ehemamayi yannē. ē yana ekē nemeyi venasa tiyennē. ē yǣmēdī tama taman sasara gamanēdī hadāgena āpu yamkisi krama raṭāvak ætda tamangē śddhā indriya vīrya indriya sati indriya samādhi indriya pragnā indriya væḍū kramayak tibuṇada? ēkaṭa hētukāraka nagalā tibuṇada? ē maṭṭama anuva tamayi oya tatvayanṭa pat vennē.

그렇게 갑니다. 다름은 가는 데 있지 않습니다. 가면서 각자 saṃsāra 길에서 지어 온 어떤 짜임새가 있는지, 자기의 saddhā indriya, viriya indriya, sati indriya, samādhi indriya, paññā indriya를 키운 방식이 있었는지, 그 까닭을 쌓아 두었는지, 그 수준에 따라 그런 상태에 이르는 것입니다.

ehenam dæn api hitamukō mehema deyak siv pirisi vyāpa maharahat phalayaṭa patvenna kiyalā venama ārya aṣṭhāṁgika mārgayak næhæ. avignālābhī maha rahat phalayaṭa kiyālā vena āryaṣṭhāṁgika mārgayakut næhæ. trividyālāvī maha rahat phalayaṭa kiyalā avidya venama āryaṣṭhāṁgika mārgayakut nǣha. pragnā vimuktiya ara śraddhā vimuktiya ara kiyalā vena āryaṣṭhāṁgika mārgayakut næhæ. mē siyallaṭama tiyenē ekama āryaṣṭhāṁgika mārgaya.

이렇게 생각해 봅시다. catupaṭisambhidā를 지닌 큰 arahant의 열매에 이르는 따로 된 ariya aṭṭhaṅgika magga는 없습니다. chaḷabhiññā를 지닌 큰 arahant의 열매에 이르는 다른 ariya aṭṭhaṅgika magga도 없습니다. tevijjā를 지닌 큰 arahant의 열매에 이르는 따로 된 ariya aṭṭhaṅgika magga도 없습니다. paññāvimutti, saddhāvimutti를 위한 다른 ariya aṭṭhaṅgika magga도 없습니다. 이 모두에게 있는 것은 하나의 ariya aṭṭhaṅgika magga입니다.

dæn mehema hitannakō mænik gal ṭikak genahallā ēka opamaṭṭam karannā vū yamkisi antara sūtrayakaṭa dālā mæṇik gal kapanavā. kapalā opa karanavā.

이렇게 생각해 보십시오. 보석 몇 개를 가져다, 다듬어 윤을 내는 어떤 기계에 넣어 보석을 깎습니다. 깎아서 윤을 냅니다.

dæn ōkaṭa gannavā gevḍa kiyana kǣllakut gannavā. gōmēda kiyalā æhekut gannavā. oya tava tavat ekē tiyena kāka nil ē vagē eka jāti gannavā. diyamantiyakut gannavā. okkoma kapalā kapalā eka vidihaṭama kæpuvā. antilā okkoma tiyalā pættakin tiyalā balanavā okkoma kapāpu kramaya samānayi. kapapu ekama ætiva kæpuvē varṇaya kohomada? diṣna kohomada kiyalā. balamu vividhākārayi nēda?

geuda라는 조각도 넣고, gomeda라는 것도 넣고, 그 밖에 묘안석, 청옥 같은 여러 종류도 넣고, 다이아몬드도 넣습니다. 모두 똑같은 방식으로 깎았습니다. 그리고 모두 한쪽에 늘어놓고 보면, 깎은 방식은 똑같습니다. 같은 것으로 깎았는데 빛깔은 어떻습니까? 반짝임은 어떻습니까? 보면 갖가지 아닙니까?

mæṇik kapana ekama yantraya dālā upamaṭṭam karalā gatta mæṇik ṭika venama tiyalā balapuvahama mæṇik vala vividhākāra diṣnaya. anna ēvvā vagē okkoma mæṇik taman. kæpu mænik hindā tamayi. hæbæyi mæṇik kiyana namen sammata vunāda? siyalla samāna mæniknē.

보석 깎는 같은 기계에 넣어 다듬은 보석들을 따로 늘어놓고 보면, 보석마다 반짝임이 갖가지입니다. 그래도 모두 보석입니다. 깎은 보석이니까요. 보석이라는 이름으로 불린다면, 모두 같은 보석 아닙니까?

diyavantiya kiyana eka hari tada bohoma tīkṣaṇa galā. ēka kapalā gattaṭa passē ēken viśāla diṣnayak vihidunā. svabhāvayat venaski.

다이아몬드는 아주 단단하고 매우 날카로운 돌입니다. 깎고 나면 그것에서 큰 반짝임이 퍼졌습니다. 바탕도 다릅니다.

ē sudunila ādī vaśayen kiyanaeluvahama ēkaṭa gælapena illak ēket tiyenavā. ēka eka ēka varṇa vihidenavā. gōmēja pacca oya vagē tiyena gal tiyanavā. ēvā nē ēkē kaha pāraṭak tiyenavā ratu pāṭalak tiyenavā. ē vagē pāraṭa tiyenavā misak itin ēkē ara vagē diṣnayak vihidennē næhæ. eka eka maṭṭak. kapapu kramaya ēkayi.

흰 청옥, 푸른 청옥 같은 것을 보면 그에 맞는 빛이 그 안에도 있어 여러 빛깔이 퍼집니다. gomeda 같은 돌들도 있는데, 그것들에는 노란 줄, 붉은 줄 같은 결이 있을 뿐 앞의 것처럼 반짝임이 퍼지지는 않습니다. 저마다 수준이 다릅니다. 깎은 방식은 같은데도요.

ē vunāṭa galaṭa uruma svabhāvayak tibuṇā ekē maṭṭa. mē vagē śraddhādhika pudgalayō, vīryādhika pudgalayō, satiyaka pudgalayō, samādhi adhika pudgalayō, pragnādhika pudgalayō kiyalā mē ākārayen indriya nānatvayak tiyenavā. ōgen pragnā pudgalayek. oya āryaṣṭhāṁgika mārgaya væḍuvot ehema eyāṭa sivi piḷisa vyāpa væni ara vidihē aṭṭha samāpattilābhī ebandha tattvaya ēvā læbenavā. samādhiya adhika pudgalayāṭa atta samāpatti læbenavā. pragnādika pudgalayālā sivi piḷisin pat venavā. ēka īṭat ehā ekak.

그러나 돌마다 타고난 바탕이 있어 그 수준이 있었습니다. 이처럼 saddhā가 두드러진 사람, viriya가 두드러진 사람, sati가 두드러진 사람, samādhi가 두드러진 사람, paññā가 두드러진 사람, 이렇게 indriya의 갖가지가 있습니다. 그 가운데 paññā 쪽 사람이 ariya aṭṭhaṅgika magga를 닦으면 catupaṭisambhidā 같은 상태를 얻습니다. samādhi가 두드러진 사람은 aṭṭhasamāpatti를 얻습니다. paññā가 두드러진 사람은 catupaṭisambhidā에 이릅니다. 그것은 그보다 더 너머의 것입니다.

etakoṭa samādhiyaṭa væṭut etakoṭa śraddhātika pudgalayā śraddhā vimuktiya venavā. vīryāka pudgalayāṭa enakoṭa ara kāya śakkhī kiyana maṭṭamaṭa enavā. mē satā satiya addhi pudgalayā pragnā vibhimuktiyek venavā.

그러면 saddhā가 두드러진 사람은 saddhāvimutta가 됩니다. viriya가 두드러진 사람은 kāyasakkhī라는 단계에 이릅니다. sati가 두드러진 사람은 paññāvimutta가 됩니다.

[ugura kǣrīma] samādhiya adhika pudgalayā samādhilābhī venavā. pragnā pudgalayā sivvi pirisen pat venavā. mehema ekin ekaṭa ekin ekaṭa arihat phalaya kāṭat samānayi.

[목청 가다듬는 소리] samādhi가 두드러진 사람은 samādhi를 얻는 이가 됩니다. paññā 쪽 사람은 catupaṭisambhidā에 이릅니다. 이렇게 하나하나 다르지만, arahant의 열매는 누구에게나 같습니다.

arihat phalayat ekka læbennā vū bāhira dēval tamayi oya aṣ samāpattiya kiyana ēvā. ē vagēma trividyā, vakra vidyāva, ādi vaśayen kiyana ē okkoma bāhira pratiphala arihat phalin oya śraddhāmutta kenāt samānayi. upatō vimukta ihaḷa ekkena samānayi. siva pirisi vyāpa maharatan vahansēt lovturā budurajāṇan vahansēt arihat phalayen samānayi rahatan vahansē.

arahant의 열매와 함께 얻어지는 바깥 것들이 aṭṭhasamāpatti 같은 것들입니다. tevijjā, chaḷabhiññā 같은 것도 모두 바깥 열매입니다. arahant의 열매로는 saddhāvimutta인 이도 같고, 가장 높은 ubhatovimutta인 이도 같습니다. catupaṭisambhidā를 지닌 큰 arahant도, 부처님도 arahant의 열매로는 같은 arahant이십니다.

unvahansē venas vennē anya gnānagē. ēka tamayi unvahansēgē tiyena veda. arihat phalaya budurajāṇan vahansē samānayi arihatun vahansē samānayi. ēka dēśanā kaḷama tiyenavā. phala samāpattiya venasak phalaya venasak.

그분이 다르신 것은 다른 ñāṇa들에서입니다. 그것이 그분이 지니신 다름입니다. arahant의 열매로는 부처님과 arahant가 같습니다. 그렇게 설하신 것이 있습니다. phala-samāpatti가 다르고 열매가 다른 것입니다.

itin ē nisā mē bhava kiyana vacanaya nānā prakārayen yedenavā. mēvākin eka dakinna ōnē.

그러니 bhava라는 말은 여러 가지로 쓰입니다. 그 가운데 하나하나를 보아야 합니다.

dæn mē sasara gamanaṭa hētukāraka bava tamayi oya vidihaṭa yedennē. saṁsāra gamaṭa hitu vena bava yam yam dēkaṭa anukūla ekaka eka yam tada bavak tiyenavā nam tava eka tada bavak tiyenavā. tada bavaṭa tada bhava samānayi. etanat api bhava kiyalā vacanayak kivvā. ē tavat arthayak. kaḷu bava sudu bava guṇavat bava aguṇavat bava tavat eka bava tiyenavā.

여기서는 saṃsāra 길의 까닭이 된다는 뜻으로 그렇게 쓰입니다. saṃsāra 길의 까닭이 되는 bhava입니다. 무엇에 맞는 어떤 단단함이 있다면 또 다른 단단함이 있습니다. ‘단단한 bava’도 bhava와 같은 말이니, 거기서도 우리는 bava라는 말을 썼습니다. 그것은 또 다른 뜻입니다. 검은 bava, 흰 bava, 덕 있는 bava, 덕 없는 bava, 또 다른 bava가 있습니다.

svāmīn vahansa mē kṣamēmēmē sitivillēdīt bhavaya sakas vena venavānē ennam eka cittakṣaṇayak tuḷa cittakṣaṇa 16k kriyātmaka cittē paṭicca

(물음) 스님, 이 한 생각 한 생각에서도 bhava가 이루어지는 것이니, 그렇다면 cittakkhaṇa 하나 안에서 cittakkhaṇa 열여섯이 움직이는 것입니까?

cittakṣaṇa 16k kriyātmaka cittē paṭicca samuppāda cakra 16k kriyātmaka venavā. mēvā kiyanna giyot ehema oluva hira venavā. mokada mē tērum ganna puḷuvan deyak nemeyi. eka cittakṣaṇayak vigraha karanna giyot eka cittakṣaṇayak tuḷa 16 ākārayaka paṭicca samuppanna kriyāvaliyak siddha velāyi cittakṣaṇaya ṭati bavaṭa pat vennē. ṭitipūrṇa vennē.

마음에서 paṭicca samuppāda 바퀴 열여섯이 움직입니다. 이런 것을 말하려 들면 머리가 꽉 막힙니다. 알아들을 수 있는 것이 아니기 때문입니다. cittakkhaṇa 하나를 풀이하려 하면, cittakkhaṇa 하나 안에서 열여섯 가지 paṭicca samuppāda 흐름이 일어나야 cittakkhaṇa가 ṭhiti에 이르고, ṭhiti가 채워집니다.

avasthā hatarak hædenavā. paṭicca samuppāda hatarak kriyātmaka velā tamayi sampūrṇa vecca paṭicca samuppādiyak goḍanægennē. ē kiyannē rūpayak hō citta rūpayak goḍanagamu.

네 국면이 생깁니다. paṭicca samuppāda 넷이 움직여야 온전한 paṭicca samuppāda 하나가 세워집니다. 곧 rūpa든 citta rūpa든 하나를 세우는 것입니다.

yamkisi cittakṣaṇayak goḍanægenna ēkaṭa avaśya karannā vū ē rūpaya goḍanægena maṭṭamaṭa enakoṭa paṭicca samuppādaya cakra hatarak kriyātmaka velā.

어떤 cittakkhaṇa가 세워지려면, 그에 필요한 rūpa가 세워지는 단계에 이르기까지 paṭicca samuppāda 바퀴 넷이 움직입니다.

ēken hataren tunak. rūpaya sambandha næti nāma rūpayak kiyalā hadana ekak. nāmaskandhayak ekkalayi ēka goḍannægena.

그 넷 가운데 셋은 rūpa와 이어지지 않은, nāma rūpa라 부르는 것을 짓는 것입니다. nāma-khandha와 함께 세워집니다.

dænaganna mama keṭiyen kiyannē hæbæyi mēka vigraha karanna giyot ehema ōgolla san̆dahā tērum ganna amāru un̆gak allā yana ekak. hæbæyi nivan dakinna mēvā dænaganna avaśya næhæ. namut mehema gæm̆burak budupiyāṇan vahansē avabōdha karalā tibena kiyalā unvahansēgē buddhagnānayē śrēṣṭhatvaya pennanna gæm̆buru bava pennanna ē haṭaganna æṭi dēśanāvē tiyena ākārayen kiyanna mehema vidiyaṭa

여러분이 알도록 짧게 말하는 것입니다. 이것을 풀이하려 하면 여러분이 알아듣기 매우 어려운 데까지 갑니다. nibbāna를 보는 데 이것을 알 필요는 없습니다. 그러나 부처님께서 이렇게 깊은 것까지 깨달으셨다는 것, 그분 깨달음의 슬기가 얼마나 뛰어나고 깊은지 보여 드리려고, 그것이 일어나는 방식을 가르침에 있는 대로 이렇게 말해 보겠습니다.

avijjā paccā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma patyā caṭṭhāyatanaṁ caṭṭhāyatana paccayā passō passa paccayā vēdanā vēdanā patyā taṇhā taṇhā patyā upādānaṁ upādāna patyā bhava bhava paccayā jāti jāti patyā jarā maraṇā mē cittakṣaṇayaka ārambhaka avasthāvē paṭicca samuppāda dæn mataka kiyavunē næhæ kalā kalāyatana gæna cāya caṭṭhāyatana kiyalā vacanayak kiyav.

‘avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ.’ 이것이 cittakkhaṇa 첫 국면의 paṭicca samuppāda입니다. 여기서는 saḷāyatana라고 하지 않았습니다. chaṭṭhāyatana라는 말을 썼습니다.

devani ekanam avijjā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma paccayā passō etana caṭṭhāyatana passa patyā vēdanā vēdanā patyā taṇhā taṇhā patyā upādānā upādāna patyā bhava bhava patyā jāti jāti patyā dharā varaṇaṁ ē cittakṣaṇayē deveni avasthāva sampūrṇa kara paṭicca samahappādaya.

둘째는 ‘avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā phasso’입니다. 여기서는 chaṭṭhāyatana입니다. ‘phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ.’ 그 cittakkhaṇa의 둘째 국면을 채우는 paṭicca samuppāda입니다.

tunveni avasthāvēdī avij paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ nāma rūpaccayā caṭṭhāyatanaṁ caṭṭhāyatana kiyana vacanaya etum misat tava manāyatanayen misak salāyatana kiyana ekaṭa rūpaya dunnē næ. carāyatana paccayā pasva passa paccayā vēdanā, vēdanā paccā, taṇhā, taṇhā paccayā, upādāna upādāna paccayā bhava bhava paccayā jāti, jāti paccayā jarāmaralā mē tunveni eka cittakṣayana itiya avasthāva sampūrṇa venakoṭa tamayi

셋째 국면에서는 ‘avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’입니다. 여기서 chaṭṭhāyatana라는 말은 manāyatana를 가리킬 뿐, saḷāyatana에 rūpa를 준 것이 아닙니다. ‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ.’ 이 셋째로 cittakkhaṇa의 ṭhiti 국면이 채워집니다.

avidyā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayā viññāṇa viññāṇa paccayā nāma rūpaṁ nāma rūpacchā salāyatanā salāyatana paccayā pasva passa paccayā vēdanā, vēdanā, paccayā taṇhā, taṇhā paccayā, upādānā upādāna paccayā bahu bhava paccayā jāti, jāti paccayā jarā maraṇaṁ kiyalā anna ēka jarā maraṇayakanaṭa baṁga vuṇā. anna bhaṁga avasthāva onna paṭicca samuppāda hatarak oya vidihaṭa kriyātmaka velā tamayi. oya ākārayen yannē paṁga venakoṭa avasthā hatarak gaenavā. oya hatara yannē. hatara ākārayakin oya hatara eka kriyātmaka velā.

그때 ‘avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ’ 하여, 그것이 jarāmaraṇa로 bhaṅga되었습니다. 그것이 bhaṅga 국면입니다. 이렇게 paṭicca samuppāda 넷이 움직여 그렇게 갑니다. bhaṅga에 이르기까지 네 국면이 생깁니다. 그 넷이 그렇게 갑니다. 네 방식으로 그 넷이 하나하나 움직입니다.

ōka ma gæm̆buru bava dænaganna namut mē nokiyā bæri nisā kiyā dennam ōka etanak navatika hoyi. ē nisā.

그만큼 깊다는 것을 알라고, 말하지 않을 수 없어서 알려 드리는 것이니, 여기서 멈추는 게 좋겠습니다. 그래서입니다.

paḷaveni paṭicca samuppādaya cakra hatarakin kriyātmaka venavā. avij paccayā saṁkhāra avijjā avijjā hētuka saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ saṁkhāra hētukak viññāṇa paccayā nāmaṁ viññāṇa hētukaṁ nāma patyā caṭṭhāyatanaṁ nāma hētuṁ caṭṭhāyatana paccayā passō caṭṭhāyatana hētukō passa patyā vēdanā passa hētukā vēdanā paccayā taṇhā vēdanā hētukak taṇhā paccayā upādānaṁ taṇhā hētukaṁ upādāna paccayā bhava bhava paṭaccayā jāti jāti paṭṭhā jarā maraṇā menna paḷaveni paṭicca samuppādaya hētu paṭicca samuppādaya issellā kivvē

첫째 paṭicca samuppāda는 네 바퀴로 움직입니다. ‘avijjāpaccayā saṅkhārā’, 곧 avijjāhetukā saṅkhārā, ‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’, 곧 saṅkhārahetukaṃ viññāṇaṃ, ‘viññāṇapaccayā nāmaṃ’, 곧 viññāṇahetukaṃ nāmaṃ, ‘nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’, 곧 nāmahetukaṃ chaṭṭhāyatanaṃ, ‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’, 곧 chaṭṭhāyatanahetuko phasso, ‘phassapaccayā vedanā’, 곧 phassahetukā vedanā, ‘vedanāpaccayā taṇhā’, 곧 vedanāhetukā taṇhā, ‘taṇhāpaccayā upādānaṃ’, 곧 taṇhāhetukaṃ upādānaṃ, ‘upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ.’ 이것이 첫째 paṭicca samuppāda, hetu paṭicca samuppāda입니다.

hētu paṭicca samuppādaya issellā kivvē pacca pacca paṭicca samuppādaya a ēkē tiyenavā sampitta paṭicca samuppādaya kiyalā kriyātmaka venavā paḷaveni ekēma koṭasa avijā paccayā saṁkhāra avijjā sampittā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ saṁkhāra sampiṭattaṁ viññāṇa paccayā nāmaṁ viññāṇa sampittaṁ nāma paccā caṭṭhāyatanaṁ nāma sampittaṁ caṭṭhāyatana paccayā passō caṭṭhāyatana sampittō passa paccayā vēdanā passa sampiṭṭhā vēdanā paccayā taṇhā vēdanā sampiṭṭhā taṇhā paṭaccayā upādāna tam taṇhā sampiṭ upādāna paccayā bōva paccayā jāti jāti paṭyā jarā sāmaraṇa menna paḷaveni paṭicca samuppāda cakrayan issarāvama cittakṣaṇaya paḷaveni koṭasē ārambhina cakrayē deveni kriyāva kiyalā.

앞서 말한 것은 paccaya paṭicca samuppāda입니다. 거기에는 sampayutta paṭicca samuppāda라는 것도 있어, 첫째 안의 한 몫으로 움직입니다. ‘avijjāpaccayā saṅkhārā’, 곧 avijjāsampayuttā saṅkhārā, ‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’, 곧 saṅkhārasampayuttaṃ viññāṇaṃ, ‘viññāṇapaccayā nāmaṃ’, 곧 viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ, ‘nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’, 곧 nāmasampayuttaṃ chaṭṭhāyatanaṃ, ‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’, 곧 chaṭṭhāyatanasampayutto phasso, ‘phassapaccayā vedanā’, 곧 phassasampayuttā vedanā, ‘vedanāpaccayā taṇhā’, 곧 vedanāsampayuttā taṇhā, ‘taṇhāpaccayā upādānaṃ’, 곧 taṇhāsampayuttaṃ upādānaṃ, ‘upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ.’ 이것이 첫째 paṭicca samuppāda 바퀴, 맨 앞의 cittakkhaṇa 첫 몫에서 시작하는 바퀴의 둘째 움직임입니다.

etana dekayi tuna hētu paṭicca samuppādaya praca paṭicca samuppādaya sampita paṭicca samuppādaya tuna. anika yanavā ōkama añña mañña paṭicca samuppādiyā tava kramaya tuna.

거기서 둘, 셋, 곧 hetu paṭicca samuppāda, paccaya paṭicca samuppāda, sampayutta paṭicca samuppāda가 셋입니다. 또 하나 가는 것이 aññamañña paṭicca samuppāda입니다. 또 다른 방식입니다.

avijjā paccayā saṁkhārā saṁkhāra paccayāpi avidyā saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ viññāṇa paccayāpi saṁkhārā viññāṇa paccayā nāmaṁ nāma paccayāpi viññāṇaṁ nāma paccayā caṭṭhāyatanaṁ caṭṭhāyatana paccayāpi nāmaṁ caṭṭhāyatana paccayā passō passa paccayāpi caṭṭhāyatanā passa paccayā vēdanā vēdanā paccayāpi passōdanā paṭaccayā taṇhā taṇhā paṭaccayāpi vēdanā taṇhā paccayā upādānā upādāna patyāpi taṇhā upādāna paccayā bahu bhava paccayā jātipati jāti patyā jarāparava onna oya hatara ākārayakin hētu hētu pratyayak sampiṭta añña mañña hatara ākārayakin kriyātmaka kiyana paṭicca samuppādiyat cittakṣaṇaya ārambhayē paḷaveni koṭasaṭa siddha venavā. otana hatarayi. oya kramayaṭama oya kiyana kāraṇā hataren yuktava oya deveni, tunveni, hataraveni pacca samupassak karana dæma 16 ākārayaṭa paṭicca samuppāda kriyāvaliyā siddha kaḷamayi cittānayē iti avasthāva pūrṇa karalā baṁka lakṣanaṭa yanna.

‘avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayāpi avijjā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhārā, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayāpi viññāṇaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ.’ 이렇게 hetu, paccaya, sampayutta, aññamañña라는 네 방식으로 움직이는 paṭicca samuppāda가 cittakkhaṇa 시작의 첫 몫에서 일어납니다. 거기서 넷입니다. 같은 방식으로 이 네 가지를 갖추어 둘째, 셋째, 넷째 paṭicca samuppāda를 이루어, 열여섯 가지로 paṭicca samuppāda 흐름이 일어나야 cittakkhaṇa의 ṭhiti 국면이 채워지고 bhaṅga로 갑니다.

dæn mēka vigraha karanna giya kavada vigraha karalā ivara karannēda?

이것을 다 풀이하려 들면 언제 다 풀이하겠습니까?

tērē [ugura kǣrīma] śuti cittak śuti cittakṣaṇayayi paṭisandhi cittakṣaṇaya gæna katā karanna yanakoṭa cittakṣaṇaya mokakda kiyalā an̆duragattā nam kavadā keḷavara karaganna mēka hari gæm̆buru. ē nisā mē cittakṣaṇa katāvat ekka ḷamē eka ekkenāgē væl vaṭāṭan allagena haṭa gattā bin̆dunā haṭagattā bin̆denavā kiyana ayagē katāva valin yathārthayak næhæ.

[목청 가다듬는 소리] cuti cittakkhaṇa와 paṭisandhi cittakkhaṇa를 이야기하려 하면, cittakkhaṇa가 무엇인지 알아본다 해도 언제 끝을 내겠습니까. 이것은 매우 깊습니다. 그러니 이 cittakkhaṇa 이야기와 함께, 이 사람 저 사람이 넝쿨 끄트머리를 붙들고 일어났다 무너졌다, 일어났다 무너진다 하는 이야기에는 참모습이 없습니다.

ætta dænagannakoṭa apiṭa ōna hæṭiyaṭa kiyanna bæhæ. ehenam haṭagattā bidu atara kālē tamayi budurajāṇan vahansēgē dēśanāvē paṭicca samuppādaya mē tuḷa cittakṣaṇaya paṭicca samuppādaya atara vigraha karalā tiyennē ohomayi. oya 16 ākāraya paṭicca samupravalin. oya 16 ākārayen bidana pættakaṭa dālā haṭagattā bin̆denavā haṭagattā bin̆dena kivva hari hariyanavā.

참을 알면 우리 마음대로 말할 수 없습니다. 일어남과 무너짐 사이의 때를 두고 부처님 가르침에서는 cittakkhaṇa 안의 paṭicca samuppāda를 그렇게, 열여섯 가지 paṭicca samuppāda로 풀이해 두셨습니다. 그 열여섯 가지를 한쪽에 밀쳐 두고 일어났다 무너진다, 일어났다 무너진다 하면 맞겠습니까?

itin ēkayi kiyannē gæm̆buru væḍiyi. itin gæm̆buru dēval gæm̆burē api kiyanna giyaṭa api olu avul veyi. eccarayi vennē kavada ma hira karaganna dænaganna. hari gæm̆buru. itin ē nisā api occara avaśya næhæ nivan dakinna.

그래서 너무 깊다는 것입니다. 깊은 것을 깊이 말하려 들면 머리만 어지러워집니다. 그것뿐입니다. 언제 다 붙잡아 알겠습니까. 아주 깊습니다. 그러니 nibbāna를 보는 데 그렇게까지는 필요 없습니다.

mē monavā haṭagattat haṭagatta dēval api kæmati sē næhænē. ōka pēnavanē oppu venavānē. kæmati sē nætnam ēken apiṭa duka haṭagannē. duka asāhanaya ennē ēken. ehema ehenam kæmati sē nætnam dukat haṭagannavā nam ēvā harayak næhænē. harayak nætnam mama ēka manna tīraṇaya mokakda? allagannavada? atharinavada? ehi chandara rāgayen bæn̆denavada nædda? canda rāgaya hevat chandayen rāgayen ēkē bæn̆denavā nam. ēka tamayi mē taṇhā mula. ēka bæn̆dilā inna takka taṇhā paccayā upādānā upādāna paccayā bava bhava paccayā jātiya okaṭa væṭenavā. itin ē

무엇이 일어나든 일어난 것들은 우리 뜻대로 되지 않습니다. 그건 보이고 드러납니다. 뜻대로 되지 않으니 거기서 괴로움이 일어납니다. 못마땅함이 거기서 옵니다. 그러니 뜻대로 되지 않고 괴로움이 일어난다면 거기엔 알맹이가 없습니다. 알맹이가 없다면 나의 결정은 무엇입니까? 붙듭니까, 놓습니까? 거기에 chandarāga로 묶입니까, 아닙니까? chandarāga, 곧 바람과 탐냄으로 거기에 묶인다면 그것이 taṇhā의 뿌리입니다. 묶여 있는 동안 ‘taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti’로 거기에 빠집니다.

bava bhava paccayā jātiya okaṭa væṭenavā. itin ē nisā apiṭa ēken midenna ōnam. ēkē tiyena āsāva duru karaganna ōnē yathārthayen dækalā. yathārthaya dækkahama āsāva duru karanna autuven karanna deyak næhæ. yathārthaya dækka maṭṭamaṭa chantara rāgaya duru venavā. ē maṭṭamaṭa lōkē ē duka pætta nirōdha venavā. ehema suddha venavā.

그러니 우리가 거기서 벗어나려면 그것에 대한 갈망을 참모습으로 보고 떨쳐 내야 합니다. 참모습을 보면 갈망을 떨치려고 따로 할 일이 없습니다. 참모습을 본 만큼 chandarāga가 떨어져 나갑니다. 그만큼 세상의 괴로움 쪽이 멎습니다. 그렇게 깨끗해집니다.

itin ehema misak mēka sellavamak nemeyi mē paṭicca samuppādaya vigraha karanna gihillā kivvaṭa mēka hari gæm̆buruyi. oya vitarannē. īṭa passē dæn paṭicca sama cakrena ekaṭa rāga hitaṭa eka vidihak, dvēśa hitaṭa eka vidihak, mōha hitaṭa eka vidihak. vitikikiccā hitaṭa tava vidihak. ē vidihaṭa yanavā. uddacca hitaṭa eka vidihak. etakoṭa ē ekinikaṭa paḷittama pāvak kara kriyātmaka vana vidihak. nivan dakina kenāṭa ārya mārgayaṭa tava vidihak. ēka kusala mūla paccayā, saṁkhāra, saṁkhāra paccayā viññāṇa kiyalā væḍena kramayaṭa ēka. ēkē vēdanā paccayā taṇhā ennē næ. vēdanā paccā pasādō pasāda paccayā adhimukhō adhimukha paccayā bava bhava paccayā jāti kiyalā laka hædilā ēva mē dhammāna samudaya hōṭiya kiyalā keḷavara vena ekak tiyannē apiṭa nivan dakinna

그런 것이지, 이것은 장난이 아닙니다. paṭicca samuppāda를 풀이하려 들면 이것은 아주 깊습니다. 그것뿐이 아닙니다. 그다음엔 paṭicca samuppāda 바퀴가 rāga 마음에 한 방식, dosa 마음에 한 방식, moha 마음에 한 방식, vicikicchā 마음에 또 한 방식, uddhacca 마음에 한 방식으로 갑니다. 그 하나하나에 맞춰 움직이는 방식이 있습니다. nibbāna를 보는 이에게는 ariya 길에 맞는 또 한 방식이 있습니다. 그것은 ‘kusalamūlapaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’ 하고 자라 가는 방식입니다. 거기서는 vedanāpaccayā taṇhā가 오지 않고, ‘vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho … bhavapaccayā jāti’로 이어져, ‘dhammānaṃ samudayo hoti’로 끝나는 것이 우리가 nibbāna를 보는 데 있습니다.

itin ē nivan dakinna balana paṭicca samuppādaya ēkak. ēket avijjā paccayā saṁkhāra næha. kusala mūla paccā saṁkhāra kiyalā ēka paṭan gannē. itin ēka apiṭa nivan dakinna avaśyaka. itin nivan dakina pacca samuppādaya dænagannavā nam itin ēkun̆gak hon̆dayi.

nibbāna를 보도록 이끄는 paṭicca samuppāda는 그것 하나입니다. 거기서는 avijjāpaccayā saṅkhārā가 아니라 kusalamūlapaccayā saṅkhārā로 시작합니다. 그것이 우리가 nibbāna를 보는 데 필요합니다. nibbāna를 보는 paṭicca samuppāda를 안다면 그것은 아주 좋습니다.

lōka pævætma ekak lōkē nævætma ekak. nivan dakinna gava nam væḍapiḷilaṭa pragnā pahal karana paṭicca samuppādaya ekak. itin eccara gæm̆burak avaśya næhæ gæm̆bura ōnæ mokada mēka hovāravusana ayaṭamayi. sæka nam kukus nam mēka kohomada vennē kiyalā ehema hoyanavā nam ē ayaṭa venna menna mē ākārayaṭa pennanna daham ṭika tiyennē. ē taram durudi kiyanna avaśya næhæ nivan avabōdha karā.

세상의 이어짐이 하나, 세상의 멎음이 하나, nibbāna를 보려는 이에게 paññā를 일으키는 paṭicca samuppāda가 하나입니다. 그렇게까지 깊이는 필요 없습니다. 그 깊이는 파고드는 이들에게만 필요합니다. 의심이나 망설임이 있어 이것이 어떻게 되느냐고 찾는 이들에게 보여 주려고 이런 가르침들이 있는 것입니다. nibbāna를 깨닫는 데 그렇게 멀리까지 갈 필요는 없습니다.

itin ē nisā mēka hari amāru mē atyāvaśya hariyak mēka dunnē mokada melova jīvat vena manussayāṭa melova jīvat vena jātiyak hædena hæṭi dænagattahama api dænagannā mē jātiyak hædena hæṭi tamayi imak sati idan hōti kiyana vacanayen pennē. mē æti kalli mē vē. menna issellama sahajāta karmayak nætnam hari bījayak haṭaganna nǣhæ hæṭi. karma bījayak haṭaganna næhæ hæṭi. matu bhavayaka uppattiya imassa uppādā idaṁ uppajjati kiyalā pennuvē. anna ē bījaya haṭagattaṭa passē ē bījaya yaḷi kriyātmaka velā varṇāsanna mohotaka paṭicca samuppāiyā kriyātmaka velā ēken pahaḷa karanavā jātiya.

그래서 이것은 아주 어렵지만, 꼭 필요한 부분을 준 까닭은, 이 세상에 사는 사람에게 이 세상에 사는 jāti가 어떻게 생기는지 알게 하려는 것입니다. jāti가 생기는 방식을 ‘imasmiṃ sati idaṃ hoti’라는 말로 보여 줍니다. 이것이 있을 때 이것이 있다. 먼저 sahajāta kamma가 없으면 씨앗이 일어날 수 없다는 것, kamma 씨앗이 일어날 수 없다는 것입니다. 앞으로의 bhava에 태어나는 것은 ‘imassuppādā idaṃ uppajjati’로 보여 주셨습니다. 그 씨앗이 일어난 뒤 그 씨앗이 다시 움직여, 죽음에 가까운 순간에 paṭicca samuppāda가 움직여 jāti를 일으킵니다.

ehenam paṭicca samuppā cakrayē saṁkhāra paccayā viññāṇa kiyana eka paṭisandhi viññāṇaya kiyalā kivvē. anna ara deveni vatāva saṁkhāra paccayā viññāṇaṁ kiyalā tennē cakkhu viññāṇaṁ sōta viññāṇaṁ ādī vigraha kaḷē sahajāta paṭicca samupa cakraya. sahajāta vaśayen sahajāta karma cakraya sahajāta karma kiyannē yamkisi kenek karmayak goḍanaganavā. karma bījayak goḍanagana tæna ē goḍanaganna hētu vena pariccha hāma tamayi mē pævætma tuḷa tiyennē. anna ēka dænagattahama apiṭa puḷuvan īḷan̆gaṭayi dænaganna vennē ēka komada satara upatē tiyena paṭicca samuppāda kriyāvaliyē kotanada siddha vennē? ēka siddha vennē cuta velā paṭisandhi vena kriyāvaliyat ekka sambandha va etana hindā mē dæn mē karana pravr̥tta vipāka hæṭiyaṭa mē karana tiyenavānam. ēvara tiyenavā paṭicca samuppādayak. ēka melō haṭaganna paṭicca samuppādaya.

그렇다면 paṭicca samuppāda 바퀴의 ‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’을 paṭisandhi viññāṇa라고 한 것입니다. 그리고 둘째로 ‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’이라 하여 cakkhuviññāṇa, sotaviññāṇa 등으로 풀이한 것은 sahajāta paṭicca samuppāda 바퀴입니다. sahajāta로, sahajāta kamma 바퀴입니다. sahajāta kamma란 누군가 kamma를 세우는 것입니다. kamma 씨앗을 세우는 자리에서 그것을 세우는 까닭이 되는 것이 이 있음 안에 있습니다. 그것을 알면 그다음에 알게 되는 것은, 그것이 네 태어남의 paṭicca samuppāda 흐름 가운데 어디서 일어나느냐입니다. 그것은 cuti하여 paṭisandhi하는 흐름과 이어져 일어납니다. 그러니 지금 여기서 pavatti vipāka로 일어나는 것이 있다면 거기에도 paṭicca samuppāda가 있습니다. 그것은 이 세상에서 일어나는 paṭicca samuppāda입니다.

ēkani saṁkhāra paṭaccā viññāṇaṁ kiyanaṭa paṭisandhi viññāṇaya dānna bæ.

거기서의 ‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’에는 paṭisandhi viññāṇa를 넣을 수 없습니다.

anna ēkayi venasa. itin ē nisā mē kivvā katāva paṭalovāgena tiyena nisā mahāsāgarayak vāya kivvē ēkayi. ekin ekaṭa vigraha karalā mē tōralā bērilā ganna ōnē mē mē koyi tæna paṭicca samuppādaya metan pævæt paṭicca samuppādaya mokakda ē vagēma batu upadinna hē tiyena paṭicca samuppādaya paṭan gannē kotaninda? ēkē ārambhaya kotanada? kotana koyi vidihaṭada vennē? hari gæm̆buru pættak. mē hariya sellamak nemeyi mē gæm̆buruma hariya.

그것이 다름입니다. 이 이야기를 뒤섞어 놓았기에 큰 바다라고 한 것입니다. 하나하나 풀이하여 가려내고 떼어 내야 합니다. 어느 자리의 paṭicca samuppāda인지, 여기서의 있음의 paṭicca samuppāda는 무엇인지, 그리고 앞으로 태어나게 하는 paṭicca samuppāda는 어디서 시작하는지, 그 시작은 어디인지, 어디서 어떻게 일어나는지. 아주 깊은 쪽입니다. 이 부분은 장난이 아니라 가장 깊은 부분입니다.

melō jāti haṭaganna paṭicca samuppādaya tērum gattaṭa passē guruvarayek ōnē næha. 44k gnāna pahaḷa venavā paṭicca samuppādaya piḷiban̆dava. īṭa passē eyāṭa tava guruvaraya ōna næha nivan dakina ekak. āya kavuruvat baṇa kiyā denna ōnē næhæ.

이 세상의 jāti가 일어나는 paṭicca samuppāda를 알아들은 뒤에는 스승이 필요 없습니다. paṭicca samuppāda에 대해 마흔네 가지 ñāṇa가 생깁니다. 그 뒤로 그에게는 nibbāna를 보는 데 더 스승이 필요 없습니다. 누구도 다시 가르침을 들려줄 필요가 없습니다.

ē gnāna hatara 44k gnāna bavaṭa vigraha venavā. vistara velā yanavā īṭa passē. itin 44k hō 7k paṭicca samuppādaya piḷiban̆da æti gnāna darśanaya yam kenaṭa pahaḷa vuṇānam. ē ṭika ohuṭa nivan dakina ekan æti kavuruvat guruvaraya kōn nǣyak kiyalā dēśanā karalā tiyenavā. itin ē ṭikavat denna tamayi taram bæluvē oya koṭasē korasa ṭikak hari kiyā denna yannē ē ṭika.

그 네 ñāṇa가 마흔네 가지 ñāṇa로 풀이됩니다. 그 뒤로 자세히 펼쳐집니다. 그러니 paṭicca samuppāda에 대한 마흔네 가지나 일흔일곱 가지 ñāṇadassana가 누군가에게 생겼다면, 그것으로 그가 nibbāna를 보기에 넉넉하며 어떤 스승도 필요 없다고 설하셨습니다. 그래서 그것만이라도 드리려고, 그 부분의 조금이라도 가르쳐 드리려고 애쓴 것입니다.

īṭa passē guruvarayaka avaśya næha. kāginavā ahanna deyak nǣhæ īṭa passē nivan dakina hæṭa varadinnet næha.

그 뒤에는 스승이 필요 없습니다. 누구에게 물을 것도 없고, 그 뒤에는 nibbāna를 보는 길이 어긋나지도 않습니다.

itin ē vagē hari kiyurā. ē 44k gnāna darśanaya paṭicca samuppādaya dænagattā nam ohu sōtāpannayi ohuṭa pragnādika sōtāpannayek venavā. āyasara kamatuven sasara gamanavat ohuṭa ēkāntayen nivan keravara karalā yanavā misātara maga vennē nǣ.

그처럼, paṭicca samuppāda에 대한 마흔네 가지 ñāṇadassana를 알았다면 그는 sotāpanna입니다. 그는 paññā가 두드러진 sotāpanna가 됩니다. 다시 saṃsāra 길을 간다 해도 그는 반드시 nibbāna로 끝맺고 갈 뿐, 도중에 멈추지 않습니다.

G gæm̆buru

(이 대목은 원문을 알아듣지 못해 옮기지 못했습니다.)

번역 고르기